Summa summae S. Thomae, Tomus III

Apostasia graece idem est ac latine discessio seu desertio. Sumitur hic pro discessione a bono quod quis solemniter professus est. Et est triplex apostasia: a fide, a religione et ordine¹

Dico 1°: Apostasia a fide est desertio totius fidei. Et per hoc distinguitur ab haeresi, qua est desertio fidei quoad partem tantum.

[Nec vero ad crimen apostasia requiritur alicuius falsae religionis professio. Unde sub nomine apostatarum veniunt qui libertatem cogitandi et admittendi quidquid ipsis placuerit sibi vindicant, eo ipso doctrinam catholicam respuentes: inter quos adnumerari debent rationalistae, deistae, naturalistae, pantheistae, spiritistae, et generatim omnes qui, post susceptum baptismum, a christiana fide penitus recesserunt, quamvis ad protestantismum, vel iudaismum, vel mahumetismum, vel paganismum non transierint.

Ex dictis patet apostasiam non essentialiter ab haeresi differre, sed tantum secundum plus et minus, qua non diversificant speciem. Etenim, ut ait Angelicus, hic q. 12, a. 1, ad 3, « apostasia respicit infidelitati ut terminum ad quem est motus recedentis a fide. Unde apostasia non importat determinatam speciem infidelitatis, sed quamdam circumstantiam aggravantem, secundum illud, II Petr., II, 21: Melius erat eis veritatem non cognoscere, quam post cognitam retroire. »

Eadem excommunicatione innodantur apostatae, qua haeretici, ut fuit relatum supra, de Poenis haereticorum.]

Dico 2°: Qui religionem approbatam quam tacite vel expresse professus est, sine legitima superiorum licentia deserit cum animo non redeundi, etiamsi non dimisso habitu, est apostata²; quia, sicut habitus non facit monachum, sed professio vitae religiosae, sic dimissio habitus non facit apostatam, sed recessus a vita religiosa. Dimittentes habitum, ipso facto olim excommunicabantur, ex cap. Ut periculosa, tit. Ne clerici et monachi, in 6°, lib. III. Qui vero non dimittit habitum, iure communi non excommunicatur, sed unusquisque consulere debet leges sui Ordinis. In nostro Praedicatorum Ordine, excommunicatur ipso facto, dist. I, cap. 20, litt. A. Item, si temere dimittat habitum, animo scilicet vagandi, etsi cum voluntate redeundi, non est quidem apostata, attamen ipso facto excommunicatur cap. citato, Ut periculosa.

Si vero non temere et causa vagandi, sed ex legitima causa dimittat habitum, sive intra claustrum, puta causa somni, quietis, infirmitatis, etc., sive extra claustrum, puta metu mortis, incedendo per terras infidelium, vel causa vitandi scandali, incedendo noctu, aliave causa rationabili, non peccat, nec incurrit excommunicationem; quia laudatus canon est tantum contra dimissionem habitus temerariam qua sit materia apta evagationi.

[Ex constit. Apostolicae Sedis, « regulares aut moniales post votum solemne castitatis matrimonium contrahere praesumentes, » incurrunt excommunicationem latae sententiae suis Ordinariis, id est superioribus maioribus, reservatam. Hoc crimen non tantum violationem voti castitatis includit, sed etiam apostasiam a vita religiosa implicat. — Animadvertendum est hanc censuram nonnisi contra solemniter professos fuisse decretam.]

Dico 3°: Qui ab ordine sacro sine legitima dispensatione retrocedit ad statum saecularem, est apostata et peccat mortaliter; quia deserit statum cui per Ecclesiam erat solemniter mancipatus, et quem deserere vetant plures canones, poenis impositis contra transgressores.

[Supradicta constit. excommunicatione latae sententiae episcopis sive ordinariis reservata plectit « clericos in sacris constitutos matrimonium contrahere praesumentes. » Tales enim, praeterquam legem castitatis spernunt, ut apostatae habentur. Et sufficit ad hanc censuram incurrendam, ut attentatio matrimonii fiat coram magistratu civili, in locis ubi viget decretum Tridentinum de clandestinitate. Ita pronuntiavit Cong. S. Officii die 22 decembris 1880.]