Summa summae S. Thomae, Tomus III

[Constat apud omnes concilia, praesertim generalia, esse Ecclesiae utilissima, idque declarat Paulus III in bulla indictionis concilii Tridentini, dicens : « Animo repetentes, maiores nostros sapientia admirabili et sanitate praeditos, saepe in summis Christiana Reipublicae periculis remedium optimum atque opportunissimum oecumenica concilia et episcoporum generales conventus adhibuisse, ipsi quoque animum ad generale habendum concilium adiecimus. » De sola ergo absoluta necessitate est hic controversia, 1° contra haereticos, qui, ut condemnationem sibi imminentem vel adversus eos a Pontifice Romano pronuntiatam eluderent, sicut accidit in causa Iansenismi, ad concilium generale provocare non dubitaverunt ; 2° contra eos qui, inter catholicos, contenderunt concilia generalia necessario frequentanda esse, quia Papa solus, sine concursu episcoporum, non potest sufficienter bono regimini Ecclesiae providere. Unde

Dico 1° : Concilia generalia non sunt simpliciter necessaria.

Prob. 1° Illud non est simpliciter necessarium Ecclesiae, quod ad eius regimen non essentialiter pertinet. Atqui concilia generalia ad Ecclesiae regimen non essentialiter pertinent. Ergo non sunt simpliciter necessaria. — Maior patet. — Prob. min. Petro eiusque successoribus Christus contulit omnem potestatem et authoritatem necessariam ad regendam Ecclesiam, cum Petro dixit, Ioann., XXI, 15 et 17 : Pasce oves meas. Et Matth., XVI, 18 et 19 : Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam... Et tibi dabo claves regni caelorum, etc. Atqui his similibusque verbis Petrus constitutus est rector supremus Ecclesiae, eique collata fuit plenitudo potestatis ad regendam monarchice Ecclesiam vice et nomine Christi. Ergo, cum potuerit Petrus et Papa possit facere quaecumque ad regendum populum Christianum requiruntur, concilia generalia non pertinent essentialiter ad regimen Ecclesiae.

2° Illud non est simpliciter necessarium Ecclesiae, sine quo mala maxima exstingui possunt et fuerunt exstincta. Atqui maxima mala sine conciliis generalibus exstingui possunt et fuerunt exstincta. Ergo concilia generalia non sunt simpliciter necessaria. — Prob. min. Ante concilium Nicaenum, id est per trecentos annos et amplius, variae exortae sunt haereses nataque schismata a Montano et Novatiano conflata. Porro haec sunt maxima mala quibus affici possit Ecclesia. Atqui sola authoritate Romanorum Pontificum et episcoporum eorum decisiones exequentium exstincta fuerunt haec mala. Ergo. Unde Augustinus Pelagianis conquerentibus se ab episcopis simplicibus, « sine congregatione synodi, » fuisse damnatos, respondet, lib. IV contra duas epist. Pelag. ad Bonif., c. 12, n. 34 : « Numquid congregatione synodi opus erat, ut aperta pernicies damnaretur ? quasi nulla haeresis aliquando nisi synodi congregatione damnata sit : cum potius rarissime inveniantur propter quas damnandas necessitas talis exstiterit, multoque sint atque incomparabiliter plures, quae ubi exstiterunt, illic improbari damnarique meruerunt, atque inde per caeteras terras devitandae innotescere potuerunt. Verum istorum superbia tantum se extollit adversus Deum... ut propter illos Orientis et Occidentis synodus congregetur... Cum potius vigilantia et diligentia pastorali, post factum de illis competens sufficiensque iudicium, ubicumque isti lupi apparuerint, conterendi sint, sive ut sanentur atque mutentur, sive ut ab aliorum salute atque integritate vitentur, adiuvante Pastore pastorum, qui ovem perditam et in parvulis quaerit, etc. » Hinc etiam Facultas Parisiensis, Iansenistis ad futurum concilium a constitutionibus dogmaticis Pontificis Romani appellantibus, hanc declarationem edidit die 9 febr. 1663 : « Necessarium non esse absolute concilium generale ad exstirpanda quaelibet schismata et quaslibet haereses, v. g., Pelagianam et Iansenianam, quas constat sufficienter exstinctas absque concilio generali, quod tantum in aliquibus casibus est necessarium. »

Confirmatur factis historicis. Si ad exstinguendas septem haereses celebrata sunt septem concilia generalia, plus quam centum haereses exstinctae sunt a sola Apostolica Sede, cooperantibus conciliis particularibus, et si unum schisma sublatum est per generale concilium Constantiense, schismata supra quinque et viginti sine concilio generali fuerunt resecta. Ergo.

Dico 2° : Concilium generale est aliquando moraliter necessarium.

Prob. Concilium generale est moraliter necessarium, si absque tali concilio sit moraliter impossibile quod veritas catholica perfecte in tuto ponatur et unitas Ecclesiae omnino resarciatur. Atqui hoc contingere potest. Ergo.

Prob. min. ex factis. 1° Quantum ad doctrinam catholicam, cum ariana pestis pene totum Orientem pervasisset, visum est concilii Nicaeni congregationem esse medium aptius, quia solemnius, haeresim exstinguendi. Ita factum est, cum haereses subsequentes ita necessarium fuit explodere, ut ipsi principes christiani a Sancta Sede congregationem concilii efflagitarint, cuius rei illustre exemplum habemus in convocatione et celebratione concilii Tridentini. In hac nostra aetate, cum omnigeni errores ubique multorum animos invaderent, et in periculum coniicerent non tantum veritates revelatas, sed etiam rationem ipsam; cum aliunde nunquam magis necesse visum fuerit magisterium infallibile Pontificis Romani extra omnem dubitationem poni, eo quod tam gallicanismi quam liberalismi fautores illud vel negabant vel parvipendebant : quingenti episcopi anno 1867 Romae coacti, « summo gaudio fuerunt repleti, ut ipsi Pio IX solemniter testati sunt, dum e sacrato eius ore intellexerunt, tot inter praesentis temporis discrimina eo illum esse consilio, ut maximum, prout aiebat inclytus eius praedecessor Paulus III, in maximis rei Christianae periculis remedium concilium oecumenicum convocaret. » 2° Quod ad unitatem Ecclesiae attinet, cuncta quidem concilia generalia ei haeresibus labefactatae operam navarunt resarciendae, sed nullum aliud suppetere videbatur medium hoc opus aggrediendi et ad felicem exitum perducendi, cum in decimo quinto saeculo diro et longo schismate dilaceraretur Ecclesia, quam concilium generale convocare, ut certus Pontifex eligeretur : quod Pisis incoeptum, Constantiae peractum est.

Ex hoc sequitur quod, quantumvis necessarium videatur concilium generale in quibusdam et transitoriis adiunctis, ut medium extraordinarium bono Ecclesia providendi, haec necessitas nonnisi raro contingere potest, et extra casum in quo certus Pontifex a tota Ecclesia non agnoscitur, ad Pontificem Romanum, ut mox videbitur, de ea iudicare et pronuntiare pertinet.

Quidam tamen, praecipue inter gallicanismi fautores, ulterius progressi, asserere non dubitarunt, Papam non sufficienter bonum Ecclesiae procurare posse, etiam ordinarie, tum in decretis fidei edendis, tum in legibus disciplinaribus ferendis, nisi haec omnia in concilio generali statuantur, et a Pontifice executioni postea mandentur ; quasi ipse et solus potestate et authoritate suprema doctrinali et legislativa non polleat. Inde concludebant, renovandum esse et observandum decretum quo concilium Constantiense, sess. XXXIX, de conciliis generalibus, sanxerat, concilia generalia « deinceps de decennio in decennium perpetuo celebranda esse, » quod, aiebant, vim legis obligatoriae obtinuit per approbationem Martini V, qui, sess. XLIV, « cupiens ac volens decreto huius generalis concilii satisfacere, » proximum concilium indixit in civitate Papiensi, ubi, Martino vita functo, ab Eugenio IV fuit celebratum. Hac via tantum, ut affirmabant, perfecte conciliari posset Romani Pontificis potestas cum iuribus et authoritate divina episcoporum.¹

Ex multiplicibus argumentis quibus potest hoc systema refelli, sufficiat sequentia proponere.

1° Ut dictum est, concilium generale, ex natura sua, est medium extraordinarium malis gravissimis quibus Ecclesia labefactari posset medendi, et haec mala nec frequenter nec temporibus aeque distantibus accidere possunt. Ergo extraordinarie tantum ad concilium generale est recurrendum. Ergo periodicitas et decennalitas naturae concilii generalis non congruit.

2° Qui contendebant concilium generale saepe frequentandum esse, hoc asserebant quia, in eorum sententia, 1° cum suprema authoritas Pontifici soli non competat, sed corpori pastorum, id est collective Papae et episcopis, ita ut nullus actus ad regimen Ecclesiae spectans absolutus et definitivus evadat, nisi ex concursu duorum horumce elementorum,² nisi Papa sua decreta ratihabitioni episcoporum in concilio proponat, eorum authoritati detrimentum affert; 2° quia definitiones pontificiae, in materia fidei et morum, non essent irreformabiles nisi accedente consensu Ecclesiae, id est episcoporum, ut fert Declaratio Cleri Gallicani anni 1682, et hic consensus solemniter, expeditius et certius in concilio generali praestaretur.

— Ad haec resp. 1° Summi Pontificis potestas est ordinaria in tota Ecclesia, et suprema, ut supra probatum est. Ergo eius decreta sunt per se absoluta et definitiva. Ergo non indigent ratihabitione episcoporum. Ergo, cum hanc supremam potestatem exercet, nullo modo laedit authoritatem episcoporum, qui, ex institutione Christi, sunt vere pastores suarum ecclesiarum, sub dependentia supremi Pastoris totius Ecclesia. Ergo, nedum authoritas episcoporum a Papa deprimatur, de authoritate Papae hac assertione detrahitur. 2° Haec doctrina, qua nunquam fuit communis in Ecclesia, ex quo definitione solemni a concilio Vaticano fuit confossa, formaliter haeretica habenda est, ut supra fuit probatum.

3° Quod ad decretum Constantiense de concilio generali singulis decenniis celebrando attinet, dicendum est, 1° quod opportunum videri potuit concilio ita decernere, ut si forsan perseveraret schisma quod exstinguere conabatur, promptum esset medium supremum periculo Ecclesiae providendi, et haec dispositio necessitati transitoriae respondebat. 2° Cum latum est istud decretum, sess. XXXIX, coetus episcoporum non erat concilium perfectum, quia extra authoritatem Pontificis congregatum, Pontifice certo nondum electo, vero et necessario suo capite carebat, et praeter electionem Papae, cui supersedere non licebat, tali concilio ius non competebat ferendi leges ad ordinarium Ecclesiae administrationem spectantes. 3° Equidem Martinus V, in sess. XI electus, statuit in sess. XLIV proximum concilium in civitate Papiensi celebrandum esse, « ut decreto huius generalis concilii satisfaceret, » et ita prudenter agendum erat, ne scissio inter novum Pontificem et concilium cuncta in discrimen iterum coniiceret; verum non poterat a sua suprema potestate se abdicare, vi cuius ad solum Papam pertinet convocatio concilii generalis, quando et quoties ipsi necessaria et opportuna videtur. 4° Sessione XLV et ultima, Pontifex rogatus ut acta concilii confirmaret, qua petitione concilium agnoscebat nihil absolutum et definitivum esse ante confirmationem istam, ore proprio respondit, « se omnia et singula concilii in materia fidei conciliariter decreta tenere et inviolabiliter observare velle, et non aliter, nec alio modo; » quod per advocatum concilii postea iterari iussit. Porro decretum de periodicitate et decennalitate concilii generalis non includebatur in materia fidei, quae principaliter spectabat condemnationem haeresum Ioannis Wiclefi, Ioannis Hus et Hieronymi de Praga. Ergo decretum istud non fuit formaliter a Pontifice confirmatum. Addendum est quod, etsi haec confirmatio accessisset, talis legis executio relinquenda erat in posterum iudicio Papae, qui, ut in praecedenti dissertatione demonstratum est, est supra concilium, tam durante quam peracta celebratione. Insuper, de facto periodicitas concilii non fuit postea observata, et incredibile est Pontifices veram legem eos stricte obligantem et bono regimini Ecclesiae necessariam per quatuor saecula et amplius neglexisse.]