Summa summae S. Thomae, Tomus III

Necessitatem alicuius supremi et infallibilis iudicis in rebus fidei, cui omnes morem gerere teneantur, probant ipsa controversia qua de ipsis rebus fidei quotidie emergunt. Res namque fidei sunt abstractae, sublimes, occultae; non omnes sunt capaces examinis et discussionis rerum tam sublimium et inevidentium. Unde, si non sit aliquis supremus iudex, cuius authoritate infallibili contineantur homines, nihil erit fixum in religione, erimus perpetuo fluctuantes, omni vento doctrinae abrepti, disputationes erunt interminabiles, et dum unusquisque in suo sensu abundabit, tot erunt dogmata, quot capita.

Inter haereticos quidam pro summo iudice assignant ipsam Scripturam sacram, quam volunt esse claram et apertam ; alii assignant afflatum Spiritus sancti unicuique privato, seu ipsam Scripturam secundum hunc privatum spiritum intellectam; alii, ut Brentius, principes saeculares.

Dico : Supremus et infallibilis controversiarum fidei iudex non est Scriptura sacra, neque spiritus privatus, neque princeps saecularis, sed Ecclesia.

Haec conclusio iam constat ex dissert. I tract. de Fide, art. 2, ubi ostendimus regulam discernendi revelata, non esse ipsam Scripturam, neque spiritum privatum, sed Ecclesiam, et ex dissert. I huius tract., art. 3, ubi probavimus sensum Scripturae esse obscurum, et neque Scripturam ipsam neque spiritum privatum, sed Ecclesiam illius esse iudicem ; sed quia haec quaestio est summi momenti, instaurantur rationes iam datae.

Prob. prima pars. 1° In Scriptura duo sunt, littera et sensus. Circa litteram plurima sunt controversiae ; an ea quam habemus sit verum Dei verbum ? an sit conformis suo autographo ? an hi vel isti libri sint canonici, vel non ? Lutherus reiicit Epistolam ad Hebraeos, Epistolam S. Iacobi et Apocalypsim; has Calvinus admittit. Quis dirimet controversiam ? Non ipsa Scriptura ; nullibi enim dicitur hos libros esse vel non esse canonicos, et quamvis diceret, non teneremur credere, nisi aliunde prius constet esse canonicam. Circa sensum, Scriptura in varios et contrarios sensus trahitur, de iisque sunt praecipuae controversiae. Inter alias celebris est de sensu horum verborum : Hoc est corpus meum. Calvinistae intelligunt in sensu figurato, Lutherani et Catholici in sensu litterali. Quis inter illos erit iudex ? Non ipsa Scriptura, quae est obiectum et materia controversiae. Ergo quaerendus est alius iudex, alioquin disputabitur usque ad finem mundi. Dicat Calvinista, Lutheranum male intelligere; idem regeret Lutheranus Calvinistae.

Confir. Iudex alicuius controversiae debet partes litigantes audire, pronuntiare sententiam et posse partes compellere ad acquiescendum sententiae; alias frustraneum esset iudicium. Haec autem praestare non potest Scriptura. Ergo.

Prob. secunda pars. 1° Iudex in aliqua causa debet esse publicus, partibus litigantibus notus, eas audire, ab ipsis audiri et habere authoritatem illas compellendi ut stent iudicio ; alioquin nihil proderit. Atqui ista non competunt spiritui privato cuiusque, ut patet. Ergo.

2° Iudex in aliqua controversia debet esse unus, non varius, non incertus, non sibi contrarius. Atqui spiritus privatus est varius in variis, incertus et saepe sibi contrarius, dictans unum uni et contrarium alteri. Sic dictat Lutherano hos libros esse canonicos, dictat Calvinistae non esse canonicos; dictat Lutherano haec verba : Hoc est corpus meum, esse intelligenda de praesentia reali, dictat Calvinistae esse intelligenda de praesentia spirituali et figurata. Dicet Calvinista Lutherano, eum non duci bono spiritu; idem reponet Lutheranus Calvinistae. Quis erit iudex ? In aeternum disputabunt, sicut iam a ducentis annis disputant.

3° In omni republica bene ordinata, est iudex publicus qui legem interpretatur et secundum illam omnes controversias dirimit, nec permittitur cuiquam privato legem secundum suum spiritum et libitum interpretari; alias omnia susque deque subverterentur. Id norunt ipsi haeretici. Quanto magis ergo id debet admitti in Ecclesia quam Christus instituit et ordinavit ! nisi velis esse tot fidei dogmata, quot capita, eaque ut plurimum sibi contraria, et tolerandas esse omnes haereses; quo nihil est absurdius. Ergo.

4° Non omnes sunt capaces examinare et discutere res fidei quae sunt obscurae, abstractae et sublimes. Ergo nec eas definire per suum spiritum privatum. Si dicas id haberi ex Spiritu sancto cuique privato inspirante et revelante quid sit fidei vel non : at contra, omnes contendunt se habere hanc inspirationem et revelationem, et tamen non omnes idem sentiunt. Ergo Spiritus sanctus contraria revelat.

Prob. tertia pars. Nullibi in Scriptura legitur Christum constituisse principes saeculares iudices controversiarum fidei; non enim illis, sed Apostolis et eorum successoribus dixit : Euntes, docete, etc., aut quid simile. Est quidem princeps, iuxta Apost., Rom., XIII, 4, Dei minister, non ut iudicet Ecclesiam, sed ut eam defendat. Unde scribebat celebris Osius Constantio imperatori : « Nec te rebus misceas ecclesiasticis, nec nobis his de rebus praecepta mandes; sed a nobis potius haec discas. Tibi Deus imperium tradidit, nobis ecclesiastica concredit. »

Quarta pars sequitur ex dictis. Necesse est agnoscere regulam vivam et iudicem supremum controversiarum fidei, ut ostendimus initio articuli. Atqui is non est Scriptura sacra, non privatus spiritus, non princeps saecularis. Ergo Ecclesia ; nihil enim aliud est assignabile.

Confir. 1°. Is iure assignatur iudex supremus controversiarum, qui est infallibilis in iis definiendis. Atqui talis est Ecclesia, ut probatum est art. praeced. Ergo.

Confir. 2° ex praxi Ecclesiae tempore Apostolorum. Cum exorta est controversia de legalibus observandis a gentibus conversis, non fuit terminata per solam Scripturam, neque per spiritum privatum, neque per principem saecularem, sed per Ecclesiam Ierosolymis congregatam. Ergo.

Quae spectant Scripturae obscuritatem, quam negant haeretici, require diss. I. huius tract., art. 3, petit. 4. Quae obiiciunt pro sufficientia Scripturae soluta habes dissert. praecedenti, art. 2. Quantum ad id quod obiiciunt, nos committere circulum vitiosum probando veracitatem infallibilem Ecclesiae per Scripturam, et veritatem Scripturae per Ecclesiam, plene dilutum habes tract. de Fide, dissert. I. art. 2.