Summa summae S. Thomae, Tomus III

Petes 1° utrum fides recte definiatur ab Apostolo, Hebr. XI, 1: Sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium.

Resp. ¹ hanc definitionem, quamvis verba non ordinentur sub forma definitionis, esse legitimam, quia continet omnia quae pertinent ad fidei definitionem, ut patebit ex sequenti explicatione.

Dicitur substantia, graece hypostasis seu subsistentia: partim quia fides est inchoatio, basis et fundamentum spei nostrae; substantia enim est substratum omnibus qualitatibus: partim quia facit res sperandas subsistere in nostro intellectu, ac eis tam certo assentire, ac si essent presentes.

Dicitur argumentum non apparentium, sumpto argumento pro eius effectu, seu, ut habet alia littera, convictio; sicut enim argumentum inducit intellectum ad inhaerendum alicui vero, ita per fidem intellectus firmiter adhaeret veritatibus non apparentibus, propter authoritatem Dei revelantis.

Dicitur, non apparentium: tum quia obiectum fidei est non visum; tum ut significetur plura ad fidem pertinere quae non sperantur, ut sunt bona praeterita et mala peccatoribus obventura, v. g., infernus.

Per hanc definitionem fides distinguitur ab omnibus aliis habitibus intellectualibus. Per hoc quod dicitur, substantia rerum sperandarum, distinguitur a fide humana, qua non ordinatur ad beatitudinem speratam. Per τῷ argumentum, distinguitur ab opinione, suspicione et dubitatione. Per τῷ non apparentium, distinguitur a scientia et intellectu primorum principiorum.

Si quis ergo haec verba in formam definitionis reducere velit, potest dicere ² quod fides sit « habitus mentis quo inchoatur vita aeterna in nobis, faciens intellectum firmiter assentire non apparentibus, propter authoritatem Dei revelantis. » Et haec definitio coincidit cum hac altera, qua communiter circumfertur: « Virtus divinitus infusa, per quam intellectus firmiter assentitur iis quae a Deo revelata sunt, propter ipsius revelantis authoritatem. »

[Petes 2° utrum fides informis sit virtus,

Notandum formam ultimam fidei, sicut et caeterarum virtutum, esse charitatem. Charitas vero non est forma intrinseca et essentialis fidei ³, sed est forma extrinseca et accidentalis, quatenus per charitatem fides, sicut omnes aliae virtutes, ordinatur ad ultimum finem supernaturalem, sicque ex charitate habet quod eius actus sit perfectus et meritorius. Hoc posito,

Resp. Fides est per se vera virtus, sed imperfecta.

Prob. prima pars. 1° Quia est principium boni actus determinans intellectum ad assentiendum veritatibus revelatis. Unde, quamvis non faciat habentem simpliciter bonum in genere moris, quod est proprium virtutis perfectae, facit tamen bonum in suo genere, scilicet intellectivo. 2° Quia competit ei definitio virtutis. Est enim bona qualitas mentis, qua bene vivitur, scilicet principium boni actus, et qua nemo ut principio malo utitur. 3° Est idem habitus cum fide formata; nam charitas hunc habitum non creat, sed eum perficit tantum extrinsece et accidentaliter. 4° Praecepta non dantur nisi de actibus virtutum. Datur autem praeceptum de actu fidei informis, ut patet Hebr., XI, 6: Credere oportet accedentem ad Deum quia est, et inquirentibus se remunerator sit. Porro accedens ad Deum nondum ei perfecte unitur; quae unio non fit nisi per charitatem. Ergo.

Prob. secunda pars ⁴; quia fides informis non facit hominem simpliciter bonum. Licet enim sit principium actus boni, non tamen hic actus est meritorius in ordine ad finem ultimum, scilicet ad vitam aeternam, sicque fides non habet statum et modum perfectae virtutis.]

Petes 3° utrum fides sit certior omnibus cognitionibus naturalibus.

Resp. Fides est certior, quoad se, omnibus cognitionibus naturalibus, non quoad nos.

Prob. prima pars ⁵, Fides habet certitudinem ex divina veritate, qua falli non potest, et quae veritatibus revelatis certo applicatur per Ecclesiam infallibilem. Cognitiones vero naturales habent certitudinem ex naturali lumine rationis, quod, quamvis obiectum circa quod versatur quandoque sit certum, est tamen per peccatum tenebris involutum et errori obnoxium, nec certum an recte rebus apprehensis applicetur. Ergo.

Prob. secunda pars ⁶, Illud dicitur magis certum quoad nos, quod intellectus plenius consequitur, quod est illi magis connaturale et proportionatum, quodque ipsum magis satiat et quietat, licet aliunde minus certo assentiatur. Atqui cognitiones naturales sunt magis connaturales et proportionatae intellectui humano, magis ab ipso penetrantur, magis ipsum satiant et quietant propter rerum evidentiam, in qua ultimo quiescit intellectus humanus, quam fides, quae est de obscuris et inevidentibus: unde fit quod, quamvis ex parte motivi sit certissima, patiatur tamen ex parte subiecti quosdam motus indeliberatos dubitationis, propter debilitatem ingenii nondum videntis veritatem. Ergo.

Petes 4° utrum fides sit discursiva.

Resp. negative; quia, sicut eadem visione videmus colorem et lucem, sic eodem actu assentimur rei revelatae et revelationi; obiectum enim fidei est res revelata, non materialiter, sed formaliter ut revelata. In discursu autem, assensus principiorum realiter distinguitur ab assensu conclusionis.

[Petes 5° utrum fides sit libera.

Resp. affirmative, ex concilio Vaticano ita definiente: « Si quis dixerit, assensum fidei christianae non esse liberum, sed argumentis humanae rationis necessario produci; aut ad solam fidem vivam, quae per charitatem operatur, gratiam Dei necessariam esse; anathema sit. »]