Summa summae S. Thomae, Tomus III

Haec quaestio praeludium est ad quaestionem de primatu summi Pontificis. Cum enim Romanus Pontifex sit successor sancti Petri, quam iste habuerit authoritatem in Ecclesia, hanc habet Romanus Pontifex. Unde quae dicam pro primatu S. Petri, probant primatum Romani Pontificis.

[Primatus triplex distinguitur : honoris, excellentiae et iurisdictionis. Primatus honoris seu dignitatis ille est quo aliquis primum locum inter caeteros obtinet, sed absque ulla superiori potestate praeceptiva : v. g., in coetu deliberante ex aequalibus composito, praeses hunc primatum exercet, discussiones dirigendo et moderando, sed nullum mandatum edendo. Primatus excellentiae illius est proprius qui aliqua dote, et sub hoc respectu tantum, alios superat; quo sensu Cicero oratorum princeps dicitur. Primatus iurisdictionis ille est quo aliquis, non solum in coetu primum locum obtinet, aut aliis dote aliqua praestat, sed reipsa caeteris superior constituitur et erga eos authoritate praeceptiva pollet. Talis est qui potestatis triplicis, nempe legislativae, iudiciariae et coercitivae usum [continuat in p. 243] habet : et huiusmodi est primatus beato Petro a Christo collatus, eiusque successoribus transmittendus.

Schismatici et haeretici libenter concessissent Pontifici Romano quemdam honoris primatum, vel etiam admitterent illum habuisse olim iurisdictionis potestatem, sed tantum iure humano, scilicet ei concessam ab Ecclesia, quae posset pari iure eam auferre. Ita sentiunt Graeci, qui Romano Pontifici subiecti fuerunt usque ad tempora patriarchae Photii, circa annum 887, qui Constantinopolitanam sedem invasit et a Romano Pontifice condemnatus est. Hic Papae authoritatem doctrinaliter primus inter Orientales palam detrectavit, practice id fecerunt omnes haeretici et schismatici separati ab Ecclesia. In occidente primus negavit Pontificis Romani primatum Berengarius, saeculo XI, Papam Pompilicem derisorie vocitando. Impietatis aemulos habuit Wikleffitas, saeculo XIV, quos secuti sunt Lutherus et Calvinus, propugnantes omnes Apostolos fuisse aequales Petro, cuius eorum fuisset socius tantum, non vero dominus. Dominum equidem nec catholici dixerunt, sed superiorem caeteris Apostolis eum fuisse, cum certitudine affirmant. Cum non alia esse possit Romani Pontificis authoritas, quam ea quae fuit ipsius Petri, cuius successor est Romanus Pontifex, nihil non moliuntur ut Petro suum in alios Apostolos iurisdictionis primatum eripiant. Ianseniani et sequaces Richerii et Febronii primatum eo usque limitarunt, ut pene excideret, si eorum doctrina praevaleret. Fuit etiam iniuriose impetitus per Cleri gallicani de ecclesiastica potestate declarationem diei 19 martii 1682, de qua infra. Hodierni schismatici qui se nomine Veterum Catholicorum impudenter decorant, primatum plus minusve theoretice impugnant, sed practice, per suam pertinacem rebellionem, eum prorsus convellunt.]

Dico : Petrus, isque solus, est institutus a Christo caput visibile totius Ecclesiae : sive soli Petro collatus est a Christo primatus, non solum honoris et dignitatis, sed potestatis et iurisdictionis in Apostolos et universam Ecclesiam.

[Est de fide, definitum a synodo Vaticana, constit. Pastor aeternus, cap. 1, de Apostolici primatus in beato Petro institutione : « Docemus et declaramus, iuxta Evangelii testimonia, primatum iurisdictionis in universam Dei Ecclesiam immediate et directe beato Petro Apostolo promissum atque collatum a Christo Domino fuisse. Unum enim Simonem, cui iam pridem dixerat, Ioann., I, 42 : Tu vocaberis Cephas, postquam ille suam edidit confessionem, Matth., XVI, 16-19, inquiens : Tu es Christus Filius Dei vivi, solemniter his verbis allocutus est Dominus : Beatus es, Simon Bar-Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est. Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non proevalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni coelorum, et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in coelis. Atque uni Simoni Petro contulit Iesus, post suam resurrectionem, summi pastoris et rectoris iurisdictionem in totum suum ovile, dicens, Ioann., XXI, 15-17 : Pasce agnos meos : pasce oves meas. Hinc tam manifestae sacrarum Scripturarum doctrinae, ut ab Ecclesia catholica semper intellecta est, aperte opponuntur pravae eorum sententiae qui, constitutam a Christo Domino in sua Ecclesia regiminis formam pervertentes, negant solum Petrum, prae caeteris Apostolis sive seorsum singulis sive omnibus simul, vero proprioque iurisdictionis primatu fuisse a Christo instructum; aut qui affirmant eumdem primatum non immediate directeque ipsi beato Petro, sed Ecclesiae, et per hanc illi, ut ipsius Ecclesiae ministro, delatum fuisse. » Si quis igitur dixerit, beatum Petrum Apostolum non esse a Christo Domino constitutum Apostolorum omnium principem et totius Ecclesiae militantis caput; vel eumdem honoris tantum, non autem verae propriaque iurisdictionis primatum ab eodem Domino nostro Iesu Christo directe et immediate accepisse; anathema sit. »]

Prob. 1° ex duplici loco Scripturae. Primus est Matth., [continuat in p. 245]

XVI, 17-19, ubi Christus Petro prae caeteris Apostolis confitenti quod esset Filius Dei, extemplo vices et praemium confessionis rependens, dicit ipsi : Beatus es, Simon Bar-Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus, qui in coelis est. Et ego dico tibi quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni coelorum; et quodcumque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis, et quodcumque solveris super terram, erit solutum et in coelis. Quibus verbis, sensu obvio acceptis, significatur primatum iurisdictionis in Ecclesiam conferri Petro sub duplici metaphora, scilicet fundamenti et clavium; quod enim est in aedificio fundamentum, hoc est in corpore caput, in civitate rector, rex in regno, paterfamilias in domo, et cui traduntur claves, ipse instituitur rex aut gubernator civitatis. — Subsumo. Atqui haec verba nulli alteri ex Apostolis quam Petro convenire possunt. Ergo. — Prob. min. Nullus, praeter Petrum, confessus fuerat divinitatem Christi; nullus, praeter ipsum, poterat diei Simon Bar-Iona, seu filius Ionae; nullus, praeter ipsum, vocatus est Cephas, quod interpretatur saxum, petra seu rupes. Non enim dixit Christus, ut habet versio latina : Tu es Petrus, sed, syriace loquens : Tu es Cephas, hoc est, tu es Saxum seu Petra, et super hoc saxum seu hanc petram, ubi pronomen hanc manifeste indicat petram de qua prius facta est mentio, quasi diceret : « Tu es Petra super quam aedificabo Ecclesiam meam. » Ideo autem latinus interpres vertit: Tu es Petrus, et non : Tu es Petra, quia secutus est codicem graecum, qui habet Petros, graece vero tam petros quam petra significant lapidem, et visum est interpreti latino convenientius homini tribuere nomen masculinum Petrus, quam foemininum Petra. Ergo his verbis soli Petro concessus est primatus iurisdictionis in totam Ecclesiam.

Ita etiam hunc locum interpretantur omnes fere SS. Patres [continuat in p. 246] praesertim Aug., quem opponunt sectarii, scilicet in Psal. LXIX et serm. 29 de Sanctis¹. Alter locus Evangelii est Ioann., XXI, 15-17, ubi Christus quod promiserat Petro, Matth., XVI citato, propter excellentem divinitatis confessionem, de facto confert post trinam singularis amoris confessionem : Simon Ioannis, diligis me plus his ?... Pasce agnos meos... Pasce oves meas. Constat 1° haec verba, ut ante, non posse alteri convenire quam Petro; designatur enim nomine proprio et patris, Simon Ioannis; ter ipsum interrogat Christus, ut trina confessio responderet trinae negationi; ipsum interrogando, excludit caeteros, dicens : Diligis me plus his : ideoque ipse Petrus proprio, et non aliorum nomine, respondit : Tu scis, Domine, quia amo te, cum aliunde scire non posset an alii ipsum diligerent. Constat 2° universalem Ecclesiam regendam esse ipsi commissam. Non enim committit illi has aut illas oves seu agnos, sed indefinite oves meas, agnos meos. Omnes autem fideles sunt oves Christi, vel agni : per agnos significatur populus, per oves pastores. Unde Bernard., lib. II de Consider., cap. 8 : « Cui, inquit, non dico episcoporum, sed etiam Apostolorum sic absolute et indiscrete totae commissae sunt oves ? Si me amas, Petre, pasce oves meas. Quas ? Illius vel illius populos civitatis, aut regionis, aut certi regni ? Oves meas, inquit. Cui non planum, non designasse aliquas, sed assignasse omnes ? Nihil excipitur, ubi distinguitur nihil. » Atque ita hunc locum communiter exponunt SS. Patres, proindeque traditione confirmatur conclusio, quam etiam attestatur concil. Chalcedon., act. 3, ubi dicit de S. Petro : « Qui est petra et crepido catholica Ecclesia, et rectae fidei fundamentum. »

Prob. 2° ratione theologica². Christus in Ecclesia instituit regimen monarchicum, in quo unus exstat supremus princeps, qui plena authoritate rerum summam administrat. Ergo non instituit ex aequo omnes Apostolos totius [continuat in p. 247]

Ecclesia principes et rectores, sed unum dumtaxat inter illos. Quis autem iste unus, nisi Petrus, ut ex dictis patet ? Nec alium assignant haeretici.

Prob. multipliciter ant. 1° Ecclesia, Daniel, II, 44, comparatur regno; Cantic., VI, 3, exercitui ordinato; I Petr., III, 21, navi; Ioann., X, 16, ovili. Atqui haec omnia ab uno supremo moderatore gubernantur. Ergo.

2° Nulli dubium esse debet, quin Ecclesiae regimen sit optime ordinatum³ , utpote per eum dispositum, per quem reges regnant, et legum conditores iusta decernunt, Prov., VIII, 15. Atqui optimum regimen multitudinis, est ut regatur per unum. Ergo. — Prob. min. ex fine regiminis, qui est pax et unitas subditorum. Atqui unus est congruentior causa unitatis et concordiae, quam multi; quia unum est per se causa unitatis, multa autem tantum per accidens, quatenus aliquo modo uniuntur : manifestum est enim quod plures non possunt unire et concordare, nisi ipsimet aliquo modo conveniant et uniantur. Ergo.

Solvuntur obiectiones.

Obi. 1° : Ex laudato cap. XVI Matth. nihil erui potest pro primatu S. Petri, quia per has particulas : Et super hanc petram, non intelligitur Petrus, sed Christus, ut docet Aug., tract. ultimo in Ioann., n. 5, dicens : « Super hanc petram quam confessus es, aedificabo Ecclesiam meam. » Ergo.

Resp. Augustinum equidem utramque expositionem tradidisse, idque ipse agnoscit lib. I Retract., c. 21, n. 1, ubi neutram alteri praeponit, sed iudicio lectoris relinquit : « Harum duarum sententiarum, inquit, quae sit probabilior, eligat lector, » dicitque nostram « cantari ore multorum versibus beatissimi Ambrosii ; » et cum sit longe conformior textui, ut probatum est, eamque communiter tradant SS. Patres, omnino praeferenda est.

Si petas cur Augustinus hanc alteram expositionem, ut in instantia, pluribus in locis tradiderit, [continuat in p. 248]

Respondent plures, id contigisse ex ignorantia linguae hebraicae seu syriaca. Ratio enim quam loco citato Retract. adfert S. Doctor, cur haec verba : Et super hanc petram, ad Christum, et non ad Petrum retulerit, est quia, inquit, « non est dictum illi (Petro) : Tu es petra, sed : Tu es Petrus, Petra autem erat Christus, » existimans Cephas non significare petram, sed aliquid derivatum a petra, quasi petrinum, ut saxeum a saxo, hacque de causa latinum interpretem vertisse : Tu es Petrus, et non : Tu es Petra. Et quia Ecclesia super petram, et non super aliquid petrinum, erat aedificanda, existimavit S. Augustinus, per illam petram non intelligi Petrum, sed Christum, de quo dictum est : Petra erat Christus. Si ergo S. Doctor advertisset Cephas nihil aliud significare quam petram aut saxum, et Christum dixisse : Tu es petra, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, procul dubio expositionem nostram ubique secutus fuisset.

Obi. 2° : Christus, Matth., XVIII, 18, caeteris Apostolis parem ac Petro contulit potestatem, cum illis dixit : Quaecumque alligaveritis super terram, erunt ligata et in caelo, etc. Ergo.

Resp. Dato potestatem ligandi et solvendi esse aequalem potestati clavium, quod negat Caietanus, cap. 5 et 7 de Primatu summi Pontificis, dist. ant. Christus concessit parem potestatem Apostolis ac Petro, et eodem modo, nego; et diverso modo, concedo. Concessit enim Apostolis ut delegatis, Petro ut pastori ordinario; Apostolis dependenter et subordinate Petro, huic independenter et supreme. Et cur enim, ut observavi, Matth. XVI, 19, soli Petro coram aliis dicitur : Tibi dabo claves, et Ioann., XXI, 17 : Pasce oves meas, idque ob singularem eius fidem et dilectionem, si nihil prae caeteris acceperit ?

Inst. 1° : Christus, Matth., XXVII, 13, et Ioann., XX, 21, aequaliter mittit omnes Apostolos et omnibus pariter dicit : Sicut misit me vivens Pater, et ego mitto vos. Euntes ergo docete omnes gentes, etc. Item Act., VIII, 14, Petrus missus fuit ab Apostolis; non est autem superioris mitti ab inferioribus.

Resp. ad primum, ex missione Apostolorum sequi eos [continuat in p. 249] pares fuisse Petro in ratione apostolatus, non ratione officii pastoralis, ut iam dictum est, et magis explicabitur modo.

Ad secundum. Apostoli miserunt Petrum, non imperio, sed consilio; non iubendo, sed consulendo et suadendo : sicut capitula quandoque mittunt suos praepositos, imo regis consiliarii regem, pro rerum gerendarum gravitate et exigentia.

Inst. 2° : S. Cyprianus, lib. II de Unitate Ecclesiae, dicit : « Hoc erant utique caeteri Apostoli, quod fuit et Petrus, pari consortio praediti et honoris et potestatis. Sed exordium ab unitate proficiscitur, et primatus Petro datur, ut Ecclesia una monstretur. » Ergo.

Resp. Dist. ant. S. Cyprianus dicit, caeteros Apostolos fuisse pares Petro consortio honoris et potestatis in ratione apostolatus, concedo; in ratione episcopatus seu officii pastoralis, nego. Itaque quoad authoritatem apostolatus fuerunt caeteri Apostoli pares Petro, quia poterant ubivis gentium praedicare, sacramenta ministrare, Spiritum sanctum impertiri, miracula edere, libros sacros scribere, fundare Ecclesias, leges condere et episcopos creare : sed ut delegati et iure extraordinario atque S. Petro subordinati. Petrus autem haec poterat ut pastor ordinarius, iure suo ordinario, aliis Apostolis non subordinatus, ita ut ipse eorum legibus non adstringeretur, cum ipsi legibus Petri tenerentur, si quas tulisset pro sedando schismate, haeresi comprimenda, vel aliter pro communi Ecclesiae bono : eo fere modo ac si Papa mitteret legatum ad Indos orientales, cum plena potestate faciendi omnia quae videbuntur necessaria vel utilia his missionibus, ipse posset quod Papa potest, sed diverso iure, ille ut delegatus et iure extraordinario, Papa ut pastor ordinarius et iure ordinario. Hanc esse mentem Cypriani indicant ipsa verba obiecta : « Sed, inquit, exordium ab unitate proficiscitur, et primatus Petro datur, ut Ecclesia una monstretur. » Habet ergo Petrus primatum pro servanda unitate Ecclesiae, qua servari non posset, si non esset primatus [continuat in p. 250] authoritatis et potestatis ad sedandas dissensiones, schismata tollenda, et alia mala quae Ecclesiae unitatem laedere possent removenda. Item eodem lib. II de Unit. Ecclesiae, aperte pronuntiat haec Christi verba : Super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, referri personaliter ad Petrum, et « super unum Petrum esse aedificatam Ecclesiam. »

Itaque in tribus potestas Petri praecellit potestati caeterorum Apostolorum : 1° Quod esset in Petro tamquam in pastore ordinario, ad suos successores transmittenda; in Apostolis autem esset ut in delegatis, quatenus necessaria erat exercendo apostolatui in universo mundo, nec ob locorum distantiam facile poterant in casibus emergentibus Petrum convenire. 2° Quod potestas Petri se extenderet supra caeteros Apostolos, non potestas Apostolorum supra Petrum. 3° Quod Petrus poterat ferre leges generales pro tota Ecclesia, Apostoli autem particulares pro ecclesiis quas fundabant.

: Romanus Pontifex habet primatum authoritatis in universam Ecclesiam¹ . Est de fide.

Prob. 1° ex articulo praecedenti. Tota authoritas Petri, qua pastoris et rectoris totius Ecclesiae, quae fuit suprema, ut dictum est, transmissa est ad eius successorem. Atqui Romanus Pontifex est successor Petri. Ergo. — Mai. constat; quia, cum Christus Ecclesiam fundaverit perpetuo duraturam, debuit in ea formam regiminis perpetuam instituere, quae moriente Petro non cessaret, sed ad eius successores transiret. — Min. etiam constat. Quotquot enim ex Patribus qui catalogum Romanorum Pontificum texuerunt [continuat in p. 251], ut Optatus Milevit., lib. II contr. Parmen.; Aug., Epist. ad Generosam, 53² , etc., originem successionis a S. Petro ducunt. Magis adhuc constabit ex conciliis et Patribus mox citandis. Unde quaecumque probant primatum S. Petri, probant simul primatum Romani Pontificis.

Prob. 2° ex conciliis. Concilium Sardicense, anno 347, in epistola synodica ad Iulium Papam : « Hoc optimum, inquit, et valde congruentissimum videbitur, si ad caput, id est Petri Apostoli sedem, de singulis quibusque provinciis referant Domini sacerdotes. »

In concilio Ephesino, anno 431, Patres dicunt « se coactos » per epistolam Caelestini Papae ferre sententiam in Nestorium.

In concilio Chalcedonensi, anno 451, act. 2, postquam lecta fuit S. Leonis epistola, reverendissimi Episcopi clamaverunt : « Haec Patrum fides, haec Apostolorum fides. Omnes ita credimus, orthodoxi ita credunt. Anathema ei qui non ita credit, PETRUS PER LEONEM ITA LOCUTUS EST, Apostoli ita docuerunt. »

Actione 16, gloriosissimi iudices dixerunt : « Ex his quae gesta sunt et ab unoquoque deposita, perpendimus, omnem quidem primatum et honorem praecipuum, secundum canones, antiquae Roma Dei amantissimo Archiepiscopo conservari. »

Tandem Patres Chalcedonenses S. Leonem rogant, ut suo consensu confirmare dignetur quae statuerunt.

In concilio VI generali, Constantinop. III, anno 680, Patres in litteris synodicis ad Agathonem Papam, quae exstant post act. 18, sic inter plura ipsum alloquuntur : « Libenter perlectis vestrae confessionis litteris a vestra paterna Beatitudine missis, quas ut a summo Apostolorum vertice divine perscriptas agnoscimus, per quas exortam nuper multiplicis erroris sectam depulimus. » Et infra : « Orthodoxa fidei splendidam lucem vobiscum clare praedicavimus; quam ut iterum per honorabilia vestra scripta confirmetis, vestram oramus paternam Sanctitatem. »

[Concilium Lateranense IV, anno 1215, decernit quod « Romana Ecclesia, disponente Domino, super omnes alias ordinariae potestatis obtinet principatum, utpote mater universorum Christi fidelium et magistra. »

Concilium Lugdunense II, anno 1274, definivit « Pontificem Romanum principis Apostolorum successorem esse, verum Christi vicarium ac totius Ecclesiae caput. »]

Concilium Constantiense, anno 1414, damnat hanc Wiclefi sententiam : « Quod Papa sit summus Pontifex, est ridiculum. Et Christus nec in Petro, nec in alio talem approbavit dignitatem. » Item hunc articulum 10 Ioannis Hus : « Nec Romanus Pontifex est caput Ecclesiae. » Et hunc 27 : « Non est scintilla apparentiae quod oporteat esse unum caput in spiritualibus regens Ecclesiam. »

Concilium Florentinum, anno 1439, ubi in pluribus collationibus ventilata fuit inter Orientales et Occidentales quaestio de primatu Romani Pontificis, quem a schismate Photii negabant Orientales, tandem communi utriusque partis consensu sic definivit in decreto Unionis : « Definimus sanctam Apostolicam Sedem et Romanum Pontificem successorem esse B. Petri, principis Apostolorum, et verum Christi vicarium, totiusque Ecclesiae caput, omnium Christianorum patrem ac doctorem existere, et ipsi in B. Petro pascendi, regendi et gubernandi universalem Ecclesiam a Domino nostro Iesu Christo plenam potestatem traditam esse, quemadmodum etiam in gestis oecumenicorum conciliorum et in sacris canonibus continetur. »

Concilium Tridentinum, sess. XIV, cap. 7 : « Merito, inquit, Pontifices maximi, pro suprema potestate sibi in Ecclesia universa tradita, causas aliquas criminum graviores suo potuerunt peculiari iudicio reservare. »

[Hanc veritatem definivit explicatius synodus Vaticana, constit. Pastor aeternus, cap. 2, De perpetuitate primatus beati Petri in Romanis Pontificibus : « Quod autem in beato Apostolo Petro princeps pastorum et pastor magnus [continuat in p. 253] ovium Dominus Iesus Christus, in perpetuam salutem ac perenne bonum Ecclesiae, instituit, id eodem authore in Ecclesia, quae fundata super petram ad finem saeculorum usque firma stabit, iugiter durare necesse est. Nulli sane dubium, imo saeculis omnibus notum est, quod sanctus beatissimusque Petrus, Apostolorum princeps et caput, fideique columna, et Ecclesiae catholicae fundamentum, a Domino nostro Iesu Christo, Salvatore humani generis ac Redemptore, claves regni accepit; qui ad hoc usque tempus et semper in suis successoribus Episcopis sanctae Romanae Sedis, ab ipso fundatae eiusque consecratae sanguine, vivit et praesidet, et iudicium exercet³ . Unde quicumque in hac cathedra Petro succedit, is, secundum Christi ipsius institutionem, primatum Petri in universam Ecclesiam obtinet. Manet ergo dispositio veritatis, et beatus Petrus, in accepta fortitudine petrae perseverans, suscepta Ecclesia gubernacula non reliquit⁴ . Hac de causa ad Romanam Ecclesiam, propter potentiorem principalitatem, necesse semper fuit omnem convenire Ecclesiam, hoc est eos qui sunt undique fideles, ut in ea Sede, e qua veneranda communionis iura in omnes dimanant, tamquam membra in capite consociata, in unam corporis compagem coalescerent⁵ .

« Si quis ergo dixerit, non esse ex ipsius Christi Domini institutione, seu iure divino, ut beatus Petrus in primatu super universam Ecclesiam habeat perpetuos successores, aut Romanum Pontificem non esse beati Petri in eodem primatu successorem; anathema sit. » ]

Prob. 3° ex Patribus. Legendi sunt S. Irenaeus, lib. III adversus Haereses, c. 3; Tertullianus, adversus Praxeam; S. Cyprianus, epist. 45 et epist. 67.

S. Dionysius Alexand., de haeresi accusatus, se purgavit apud Romanum Pontificem, ut refert Athanasius, lib. de synodis Arimini et Seleuciae. [continuat in p. 254]

Concilia orientalia irrita habebantur, nisi authoritate Romani Pontificis firmarentur, ut testantur Socrates, lib. I Hist., c. 5, et Sozomenus lib. III, c. 9.

Iulius Papa Athanasium a sede sua detrusum restituit, eiusque hostes ad apostolicum tribunal vocavit. Apud Athanas., Apolog. II.

S. Chrysostomus, Epist. 1 ad Innoc. I, ipsum rogat ut sententiam exauthorationis in se a Theophilo Alexandrino latam rescindat.

S. Hieronymus, epist. 57, ad Damasum Papam : « Beatitudini tuae, inquit, id est Cathedra Petri communione consocior. Super illam petram aedificatam Ecclesiam scio. Quicumque extra hanc domum Agnum comederit, profanus est; si quis in Arca Noe non fuerit, peribit, regnante diluvio... Non novi Vitalem, Meletium respuo, ignoro Paulinum. Quicumque tecum non colligit, dispergit; hoc est, qui Christi non est, Anti-Christi est. »

S. Aug., epist. 190⁶ , n. 23, et epist. 43⁷ , n. 7, et lib. I ad Bonifac., c. 1, n. 1.

[In epist. 43, n. 7, dicit Aug. : « Romana Ecclesia in qua semper Apostolica Cathedra viguit principatus. » ]

S. Prosper, carmine de Ingratis.

« Sedes Roma Petri, qua pastoralis honoris Facta caput mundo, quidquid non possidet armis, Relligione tenet. »

S. Bernardus, lib. II de Considerat., cap. 8, n. 15, ad Eugenium Papam : « Tu, inquit, potestate Petrus, unctione Christus. Sunt quidem et alii coeli ianitores et gregum pastores; sed tu tanto gloriosius, quanto et differentius prae caeteris nomen haereditasti. Habent illi assignatos greges, singuli singulos; tibi universi crediti, uni unus. Nec modo ovium, sed et pastorum omnium tu unus Pas [continuat in p. 255] tor. » Et postquam id probavit, sicut nos, ex Matth., XVI, 17-19, et Ioann., XXI, 15-17, sic concludit, n. 16 : « Stat ergo inconcussum privilegium tuum, tam in datis clavibus, quam in ovibus commendatis. »

Clerus Gallicanus, in conventu habito Parisiis anno 1681, de Romano Pontifice sic loquitur : « Caput est Ecclesiae, centrum unitatis. Obtinet ille in nos Primatum authoritatis et iurisdictionis sibi a Christo Iesu in persona Petri collatum. Qui ab hac veritate dissentiret, schismaticus, imo et haereticus esset. » Idem docet Gerson, de Statibus ecclesiasticis, considerat. 1ª.

Ex his itaque conciliis, SS. Patribus et scriptoribus ecclesiasticis habemus, Sedem Romanam esse Cathedram Petri, Romanum Pontificem esse successorem Petri, Romanos Pontifices causas fidei ut supremos iudices diremisse, appellationes deiectorum episcoporum recepisse, restituisse suis sedibus immerito exauthoratos, mulctasse censuris aliarum ecclesiarum, etiam Orientis, antistites, vel eos communione donasse, concilia probasse vel respuisse, ius denique dixisse caeteris patriarchis et episcopis. Haec autem esse primatus iurisdictionis invictissima argumenta nemo non videt.

Et hinc sic formo argumentum. Ea est ac semper fuit ab initio constans Ecclesiae fides, Romanum Pontificem esse successorem Petri, esse supremum totius Ecclesiae pastorem et caput. Atqui Ecclesia errare non potest in agnoscendo suo supremo pastore et capite; alias portae inferi adversus illam praevalebunt. Ergo.

Solvuntur obiectiones.

Obi. 1° : Canon 6 concilii I Nicaeni sic habet : « Antiqua consuetudo servetur per Aegyptum, Lybiam et Pentapolim, ut Alexandrinus episcopus harum omnium habeat potestatem; quia et urbis Romae episcopo parilis mos est. Similiter autem et apud Antiochiam, etc. » Quibus verbis videtur coaretari potestas Romani Pontificis ad certas provincias, sicut potestas Alexandrini episcopi.

Resp. Dist. ant. His verbis coarctatur potestas Romani [continuat in p. 256]

Pontificis, ut est Romanus Pontifex et Petri successor, nego; ut est Patriarcha Occidentis, concedo. Ad cuius intelligentiam observandum est, plures esse in Romano Pontifice praerogativas : 1° Est episcopus ordinarius urbis Romae et eius territorii. 2° Est metropolitanus Romanae provinciae. 3° Est primas, seu, ut olim dicebatur, exarcha seu metropolitanus maior provinciarum Italiae, cui metropolitani inferiores subordinantur. 4° Est patriarcha Occidentis. 5° Est totius Ecclesiae caput et supremus pastor. Comparatio igitur quam concilium Nicaenum instituit inter Romanum episcopum et Alexandrinum, non est quoad omnia iura Romani Pontificis, sed quoad iura patriarchalia tantum, quorum praecipuum erat ius ordinationum, praesertim metropolitanorum, in toto patriarchatu. Huic canoni occasionem dedit Meletius. Cum enim antiquam consuetudinem, secundum quam episcopus Alexandrinus in Aegypti, Lybia, Pentapolis dioecesibus sacras ordinationes celebraret, aut celebrandi licentiam daret, schismate facto turbasset Meletius; concilium Nicaenum, canone sexto edito, asserta voluit episcopi Alexandrini et aliorum privilegia.

Inst. : Dignitas patriarchalis est posterior concilio Nicaeno, nec in eo canone fit mentio patriarcharum, sed metropolitanorum tantum. Ergo comparatio inter episcopum Romanum et Alexandrinum non est quoad iura patriarchalia.

Resp. Dist. ant. Dignitas patriarchalis est posterior Nicaeno quoad nomen, concedo; quoad rem, nego. Ante concilium enim episcopus Alexandrinus fruebatur iuribus patriarchalibus in quibus turbaverat ipsum Meletius Lycopolitanus, qui in istis provinciis ordinationes facere attentabat. Usurpatum est autem in canone nomen metropolitani, quia tunc erat commune, non solum metropolitanis ordinariis, sed etiam primatibus et patriarchis.

Obi. 2° ex denegato Pontifici Romano appellationum iure. Si Romanus Pontifex haberet primatum iurisdictionis in universam Ecclesiam, posset ad eum ex toto orbe christiano appellari. Atqui falsum consequens. Ergo errant [continuat in p. 257] — Prob. min. 1° Concilium Milevitanum, in Africa, can. 22, prohibet appellationes transmarinas, seu ad Sedem Romanam, his verbis: « Si qui provocandum putaverint, non provocent nisi ad Africana concilia, vel ad primates provinciarum suarum. Ad transmarina autem qui putarent appellandum, a nullo intra Africam in communione suscipiantur. » Ergo. — 2° Episcopi Africani, inter quos convivebat Augustinus, in concilio Carthaginensi VI, anno 418, noluerunt admittere appellationes ad Zozimum Papam, quas eius legati ipsi vindicare contendebant, allegatis canonibus concilii Nicaeni.

Resp. Nego min., ut constat ex probationibus conclusionis, quibus adde canones 3, 4, 5 et 7 concilii Sardicensis, anno 347, inter quos quartus sic habet: « Si quis episcopus fuerit depositus iudicio episcoporum qui sunt in vicinia, et dicat rursus sibi defensionis negotium competere, non prius in cathedram alius substituatur, quam Romanus Pontifex, causa cognita, sententiam tulerit. »

Insuper observandum est quod, quamvis ius appellationum sit primatui Sedis Apostolicae annexum, tamen Romani Pontifices illud nec semper, nec erga omnes exercuerint; sed, iuxta usum in pluribus provinciis introductum, consenserunt ut simplicium sacerdotum et inferiorum clericorum causae vel ab episcopis, vel a conciliis provincialibus, vel a primatibus ultimate definirentur; ne vel occasio praeberetur clericis vagandi, vel ne ex nimia appellationum frequentia frangeretur authoritas episcoporum, et ii qui primo iudicaverant immerito vexarentur, atque causae alioquin faciles in longum tempus protraherentur. His praemissis,

Resp. ad primam probationem. Concilium Milevitanum non prohibet omnium appellationes, sed presbyterorum tantum, diaconorum et inferiorum clericorum. Et hoc secundum usum receptum, consentiente summo Pontifice, propter rationes datas in observatione superiori.

Ad secundam probationem, resp. Ecclesiam Africanam non ius, sed usum appellationum ad Sedem Romanam, equidem aliquamdiu, errore facti deceptam, impugnasse; sed quem, errore non multo post deposito, agnovit et venerata est. Explicatur. Cum Apiarius, presbyter Africanus, appellasset ad Sedem Romanam, idque aegre ferrent episcopi Africani, Zozimus Papa in commonitorio quod dederat suis legatis ad concilium Carthaginense, fundabat usum appellationum ad Sedem Romanam in canonibus Nicaenis, qui tamen non erant Nicaeni, sed Sardicenses. At moris erat apud Sedem Apostolicam citare canones Sardicenses sub nomine Nicaenorum, quia concilium Sardicense semper fuit habitum ut appendix concilii Nicaeni, eo quod in Sardicensi nullus fidei canon sit editus, sed tantum fides Nicaena confirmata et eius defensores vindicati. Hoc autem non attendentes Africani, scrutati sunt undequaque canones concilii Nicaeni, tum in codice quem apud se habebant, tum in codicibus asservatis Constantinopoli et Alexandriae, etc., et cum in eis non reperirent canones citatos à Zozimo, collegerunt usum appellationum ad Sedem Romanam fundari in canonibus supposititiis, et ideo illum impugnaverunt, non tamen aliquid in contrarium definiendo, sed rogando Bonifacium et Caelestinum, successores Zozimi (is enim a discessu legatorum obierat), variis adductis rationibus, ut appellationes Africanorum deinceps non reciperent. Verum haec nihil profuerunt, cum ipse Caelestinus appellationem iteratam eiusdem Apiarii receperit, et ipsimet episcopi Africani, ab errore liberati, Antonii Fussalensis episcopi appellationem ad Sanctam Sedem detulerint, ut constat ex ipso Augustino, inter Africanos tunc praecipuo, Epist. 209, ad eundem Caelestinum.

Obi. 3°: Episcoporum authoritas est immediate a Deo, sicut authoritas Papae, iuxta illud Act., xx, 28: Spiritus sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Dei. Et S. Hieron., Epist. ad Evagrium, ait: « Si authoritas quaeritur, orbis maior est urbe. Quid mihi profers unius urbis consuetudinem? Ubicumque fuerit episcopus, sive Romae, sive

⁸

Constantinopoli, sive Regii, sive Alexandriae, sive Tanis, eiusdem meriti est et eiusdem sacerdotii. » Ergo.

Ad primum resp. cum Sylvio, lib. IV Controvers., art. 5, Soto, Banne, Bellarmino, etc., dist. ant. Authoritas episcoporum est immediate a Deo, si per authoritatem intelligatur potestas ordinis, conc. Sicut enim Christus principaliter baptizat, sic principaliter consecrat ac confert characterem. Si per authoritatem intelligatur potestas iurisdictionis, nego. Hanc enim episcopi habent a Deo, mediante summo Pontifice; quia cum regimen Ecclesiae sit monarchicum, omnis iurisdictio in uno residet, tamquam in capite, a quo derivatur in alios, ut dicit S. Leo, Epist. 89: « Huius muneris sacramentum, inquit, ita Dominus ad omnium Apostolorum officium voluit pertinere, ut in beatissimo Petro, Apostolorum omnium summo, principaliter collocaret, ut ab eo ipso, quasi quodam capite, dona sua velut in corpus omne diffunderet. »

Unde episcopi nominati vel electi nullam iurisdictionem habent, nisi a Romano Pontifice confirmentur. Et ita censet Author in IV Sentent., dist. 20, art. 4; IV Contra gent., c. 76, ubi ait Christum soli Petro promisisse: « Tibi dabo claves regni caelorum, ut ostenderetur potestas clavium per eum ad alios derivanda, ad conservandam Ecclesiae unitatem. »

Quidam alii, ut Natalis Alexander, saec. I, dissert. 4; Gersonius, de Statibus ecclesiasticis, consid. 3, videntur agnoscere iurisdictionem episcoporum esse etiam immediate a Deo, dependere tamen quoad exercitium a summo Pontifice, quod non multum differt.

Nec obstat quod dicitur, Act., xx, 28: Attendite vobis et universo gregi in quo vos Spiritus sanctus posuit episcopos, etc. Nec enim negamus Spiritum sanctum instituere episcopos, sed mediante supremo Ecclesiae capite, sicut eos quos alloquebatur Apostolus instituerat mediante Apostolorum ministerio.

Ad secundum, non loquitur S. Hieron. ibi de authoritate summi Pontificis, sed de authoritate consuetudinis Urbis Romae, quam dicit esse minorem quam authoritatem consuetudinis totius Ecclesiae. Agit enim contra consuetudinem a diaconis Romae introductam, qui cum pauci essent, et thesauro ecclesiastico essent praepositi, se presbyteris praeponebant contra ius et antiquum totius orbis morem. Quod addit, episcopos ubique esse « eiusdem meriti », intelligendum est de charactere ordinis, non de potestate iurisdictionis. Confer textum Hieronymi in probationibus.

[Quoad primatum Romani Pontificis, iuvat afferre quae habet Benedictus XIV lib. II de Synodo dioec., cap. 1: « Episcopatus Romanus et totius Ecclesiae catholicae praefectura, in praesenti rerum ordine, non sunt duae distinctae sedes, neque duae dignitates, quae fortuito in una copulentur Romani Pontificis persona, quamvis secundum se spectatae tales esse potuerint. Nam Petrus, universalis Ecclesiae pastor a Christo Domino renuntiatus, potuisset utique, ea suprema Ecclesiae praefectura retenta, nullius particularis Ecclesiae regimen capessere, sicut reipsa nullius specialem administrationem suscepit primis aliquot a Christi Domini in caelum ascensione annis. Potuisset Antiochenam ecclesiam, quam deinde elegit pluresque annos episcopus gubernavit, perpetuo retinere. Potuisset denique Ecclesiam Romanam, ad quam postmodum suam transtulit sedem, relinquere, alio se conferre, et alterius urbis peculiarem curam seu episcopatum assumere. At cum haec qua fieri potuerunt minime facta sint, sed Petrus suam sedem Romae fixerit, per annos viginti quinque firmiter retinuerit, et in ea martyrio coronatus gloriose obierit, sive id evenerit ex divino praecepto seu expressa revelatione ipsi Petro specialiter a Deo facta, sive ex sola voluntate Petri, licet divinitus inspirata: inde factum est ut supremi pontificatus praerogativa ita insita remanserit Romanae sedi, ut qui in hac Petro succedit, necessario succedat in totius Ecclesiae primatu Petro eiusque legitimis successoribus a Christo collato, quemadmodum bene explicant card. Bellarminus, Controvers. tom. I, de Romano Pontifice, lib. II, cap. 12; Suarez, in Defensione fidei adv. Anglic. sectae error., lib. I, cap. 5, num. 4, et lib. III, cap. 13, num. 12; Petrus de Marca, in dissert. I de singulari Primatu Petri, num. 20; Marcus Antonius Capellus, in disp. 2 de Successione episcopi Romani in pontificatu, cap. 1. Quamvis itaque possit in aliquo sensu dici, supremam Ecclesiae monarchiam iure tantum humano esse annexam Sedi Romanae, quia nimirum utriusque unio, nexus et alligatio ortum habuit ex facto Petri, attamen non videtur posse sustineri illorum opinio qui asserunt, praefatam annexionem ita esse de iure humano, ut possit ab Ecclesia dissolvi, et una ab altera separari. Etenim, posito quod Petrus suam sedem stabiliter Romae collocaverit, et Romanam regens Ecclesiam obierit, nullus qui episcopus Romanus non sit potest dici verus Petri successor, ac propterea nunquam ad eum referri possunt verba Christi Domini: Pasce oves meas, Ioann., XXI, 17, quibus universalis Ecclesiae curam Petro eiusque successoribus commisit. Quare iure ac merito eiusmodi paucorum opinionem refellunt et censura perstringunt Melchior Canus, de Locis theol., lib. VI, cap. 4; Gregorius de Valentia, in Analysi fidei catholicae, lib. VI, cap. 12, aliique non pauci theologii. »

Notandum tamen, primatum non esse praecise annexum Romae tamquam loco determinato physice consideratae, seu Romanae urbi ut tali, sed huius urbis antistiti, ubicumque is moretur; quia, ubicumque fuerit, manet Romanus Pontifex, et ibi esse censetur Romana Sedes et Petri cathedra. Quare totis illis septuaginta annis quibus Pontifices Avenione habitaverunt, manebant episcopi Romani, et illic erat Roma seu sedes Romana, illiusque primatus ibidem durabat.]

[Sub hoc titulo naturam et extensionem primatus Romani Pontificis determinavit synodus Vaticana, constit. Pastor aeternus, cap. 3. Huic definitioni nihil addendum videtur.

« Quapropter apertis innixi sacrarum litterarum testimoniis, et inhaerentes, tum praedecessorum nostrorum

Romanorum Pontificum, tum conciliorum generalium disertis perspicuisque decretis, innovamus oecumenici concilii Florentini definitionem, qua credendum ab omnibus Christi fidelibus est, sanctam Apostolicam Sedem et Romanum Pontificem in universum orbem tenere primatum, et ipsum Pontificem Romanum successorem esse beati Petri, principis Apostolorum, et verum Christi Vicarium, totiusque Ecclesiae caput et omnium Christianorum patrem ac doctorem existere, et ipsi in beato Petro pascendi, regendi ac gubernandi universalem Ecclesiam a Domino nostro Iesu Christo plenam potestatem traditam esse quemadmodum etiam in gestis oecumenicorum conciliorum et sacris canonibus continetur. »

« Docemus proinde et declaramus, Ecclesiam Romanam, disponente Domino, super omnes alias ordinariae potestatis obtinere principatum, et hanc Romani Pontificis iurisdictionis potestatem, quae vere episcopalis est, immediatam esse: erga quam cuiuscumque ritus et dignitatis pastores atque fideles, tam seorsum singuli quam simul omnes, officio hierarchicae subordinationis veraeque obedientiae obstringuntur, non solum in rebus quae ad fidem et mores, sed etiam in iis quae ad disciplinam et regimen Ecclesiae per totum orbem diffusae pertinent; ita ut, custodita cum Romano Pontifice tam communionis quam eiusdem fidei professionis unitate, Ecclesiae Christi sit unus grex sub uno summo pastore. Haec est catholicae veritatis doctrina, a qua deviare salva fide atque salute nemo potest. »

« Tantum autem abest ut haec Summi Pontificis potestas officiat ordinariae ac immediatae illi episcopalis iurisdictionis potestati qua episcopi qui, positi a Spiritu sancto, in Apostolorum locum successerunt, tamquam veri pastores assignatos sibi greges, singuli singulos, pascunt et regunt, ut eadem a supremo et universali Pastore asseratur, roboretur ac vindicetur, secundum illud sancti Gregorii Magni: « Meus honor est honor universalis Ecclesiae. Meus honor est fratrum meorum solidus vigor. Tum ego vere honoratus sum, cum singulis quibusque honor debitus non negatur¹ »

« Porro ex suprema illa Romani Pontificis potestate gubernandi universam Ecclesiam, ius eidem consequitur, in huius sui muneris exercitio, libere communicandi cum pastoribus et gregibus totius Ecclesiae, ut iidem ab ipso in via salutis doceri ac regi possint. Quare damnamus et reprobamus illorum sententias, qui hanc supremi capitis cum pastoribus et gregibus communicationem licite posse impediri dicunt, aut eamdem reddunt saeculari potestati obnoxiam, ita ut contendant, quae ab Apostolica Sede vel eius authoritate ad regimen Ecclesiae constituuntur, vim ac valorem non habere, nisi potestatis saecularis placito confirmentur. »

« Et quoniam divino Apostolici primatus iure Romanus Pontifex universae Ecclesiae praest, docemus etiam et declaramus, eum esse iudicem supremum fidelium², et in omnibus causis ad examen ecclesiasticum spectantibus ad ipsius posse iudicium recurri³; Sedis vero Apostolicae, cuius authoritate maior non est, iudicium a nemine fore retractandum, neque cuiquam de eius licere iudicare iudicio⁴. Quare a recto veritatis tramite aberrant, qui affirmant licere ab iudiciis Romanorum Pontificum ad oecumenicum concilium, tamquam ad authoritatem Romano Pontifice superiorem, appellare. »

« Si quis itaque dixerit, Romanum Pontificem habere tantummodo officium inspectionis vel directionis, non autem plenam et supremam potestatem iurisdictionis in universam Ecclesiam, non solum in rebus quae ad fidem et mores, sed etiam in iis quae ad disciplinam et regimen Ecclesiae per totum orbem diffusae pertinent; aut eum habere tantum potiores partes, non vero totam plenitudinem huius supremae potestatis; aut hanc eius potestatem non esse ordinariam et immediatam, sive in omnes ac singulas ecclesias, sive in omnes ac singulos pastores et fideles; anathema sit. »

His reprobari censendae sunt propositiones sequentes in Syllabo praecipuorum nostrae aetatis errorum ex mandato Pii IX publicato: XIX. « Ecclesia non est vera perfectaque societas plane libera, nec pollet suis propriis et constantibus iuribus sibi a divino suo fundatore collatis; sed civilis potestatis est definire quae sint Ecclesiae iura ac limites intra quos eadem iura exercere queat. » — XX. « Ecclesiastica potestas suam authoritatem exercere non debet absque civilis gubernii venia et assensu. » — XXVIII. « Episcopis sine gubernii venia fas non est vel ipsas apostolicas litteras promulgare. » — XXXIV. « Doctrina comparantium Romanum Pontificem principi libero et agenti in universa Ecclesia, doctrina est quae medio aevo praevaluit. » — XXXV. « Nihil vetat, alicuius concilii generalis sententia aut universorum populorum facto summum pontificatum ab Romano Episcopo atque Urbe ad alium episcopum aliamque civitatem transferri. » — XXXVII. « Institui possunt nationales Ecclesiae ab authoritate Romani Pontificis subducta planeque divisae. » — XXXVIII. « Divisioni Ecclesiae in orientalem atque occidentalem nimia Romanorum Pontificum arbitria contribuerunt. » — XLIX. « Civilis authoritas potest impedire quominus sacrorum antistites et fideles populi cum Romano Pontifice libere ac mutuo communicent. » — LIV. « Reges et principes, non solum ab Ecclesia iurisdictione eximuntur, verum etiam in quaestionibus iurisdictionis dirimendis superiores sunt Ecclesiae. » — LV. « Ecclesia a Statu, Status ab Ecclesia seiungendus est. » Hae propositiones, aliaeque plus minusve de iuribus Romani primatus detrahentes, iam antea reprobatas, superiori synodi Vaticanae definitione iterum fuerunt confossae respectiveque damnatae.

Nota 1° hominem qui est Papa posse considerari dupliciter, ratione suppositi et ratione officii, seu ut hominem privatum et ut summum Pontificem Christi Vicarium, et utroque modo consideratum posse loqui. Tunc loquitur ut homo privatus, quando ex propria mente, non ex plenitudine potestatis, librum interpretatur, privatam opinionem aperit, quaestionem tractat et resolvit. Loquitur autem ut Pontifex, quando ut supremus Ecclesiae pastor et caput aliquid proponit toti Ecclesiae in rebus fidei et morum, obligans omnes fideles, sub poena haereseos, ad illud fide divina credendum: et sic dicitur loqui ex cathedra, hoc est ex plenitudine potestatis, quia per cathedram significatur authoritas docendi et praecipiendi; unde illud Matth., XXIII, 12: Super cathedram Moysi sederunt, etc. Quidam hanc distinctionem recenter adinventam dicunt; sed, praeterquam quod ex natura rei petitur, et in omnibus aliquod officium publicum gerentibus reperitur, non enim rex aut praetor seu iudex semper agit ex officio ut rex aut iudex, natio Gallica, anno 1305, adhibuit hanc distinctionem in libello dato Clementi V contra Bonifacium VIII, ut videbimus infra.

[Nota 2° ad hoc ut Papa censeatur ex cathedra loqui, plures requiruntur: quod definiat libere, et non ex metu aut violentia, profusis ad Deum precibus, maturo rei definiendae examine praemisso, praehabitaque consultatione Eminentissimorum Cardinalium; quia Christus Papam infallibilem constituit humano modo agentem, secundum quem decet homines gubernari, et mediis ordinariis uten tentem. Alii tenent haec, excepta libertate, non requiri; quia Spiritus sanctus assistentiam Petro et eius successoribus promissam his adiutoriis extrinsecis non alligavit.

Non negamus quidem haec media plus minusve adhibenda esse, pro rei gravitate; sed dicimus a fidelibus non inquirendum esse et sciendum an fuerint adhibita. Quo iure enim id requirerent, et a quo rescirent? Unde, hoc ipso quo constitutio in rebus fidei et morum emanat a summo Pontifice ut doctor universalis Ecclesiae loquente, et omnes fideles eidem assensu interiori adhaerere sub poena haereseos obligante, non licet eis supponere Papam aliquid necessarium omisisse; quia Deus, qui promisit Papae infallibilitatem, certo providet de mediis necessariis ad hunc finem obtinendum. Etenim a synodo Vaticana definitum est, ut infra videbitur, « Romani Pontificis definitiones ex sese, non autem ex consensu Ecclesiae, irreformabiles esse. » Quo fundamento asseri possit earum valorem pendere a consensu coetus qui ipse non est infallibilis et cuius existentia iure divino non pertinet ad constitutionem Ecclesiae?]

Quaestio praesens itaque non est de summo Pontifice ut homine privato, quem ut talem communior sententia tenet posse errare, sed de Pontifice ut Pontifice loquente ex cathedra. Circa quam est duplex sententia¹: Prima Gallorum, qui, ut plurimum, tenent summum Pontificem non esse infallibilem in rebus fidei et morum, nisi accedente consensu Ecclesiae, sive in concilio generali congregatae, sive saltem per orbem diffusae, ex declaratione Cleri Gallicani anni 1682, cuius articulus quartus sic habet: « In fidei quoque quaestionibus praecipuas summi Pontificis esse partes, eiusque decreta ad omnes et singulas Ecclesias pertinere; nec tamen irreformabile esse iudicium, nisi Ecclesiae consensus accesserit. »

Altera sententia est omnium aliarum nationum, quae constanter tenent, summum Pontificem loquentem ex cathedra, eo modo quo explicuimus, independenter a consensu Ecclesiae, sive congregata sive diffusae, esse infallibilem in quaestionibus fidei et morum dirimendis. Quamvis autem hanc communem sententiam aperte in Scripturis et traditione fundatam existimemus, ut patebit, eam tamen ut de fide obligante non proponimus, nec asserimus; quia Ecclesia, cuius est, secundum omnes, certo proponere revelata, nondum eam speciali et expresso decreto solemni definivit, nec ad fidem obligantem sufficit certitudo respectiva revelationis.

[Hoc equidem ante synodum Vaticanam recte dicebatur. Nunc autem dicendum est, doctrinam quae tenet summum Pontificem loquentem ex cathedra esse infallibilem independenter a consensu Ecclesiae, non tantum communem sententiam esse, sed tenendam esse tamquam de fide catholica, ut revelatam: quod ex sequentibus patebit.]

Nota 3° in definitionibus duo distinguenda esse, intentam definitionem, seu conclusionem, et rationes conclusionis aliave quae obiter et ex occasione data dicunt Pontifices. De definitione seu conclusione intenta tantum intelligenda est sententia communis, non de rationibus definitionis, sive de iis quae obiter et ex occasione dicuntur.

Vera doctrina asseritur et invictis Scripturae testimoniis probatur.

Dico: Iudicium Romani Pontificis loquentis ex cathedra in rebus fidei et morum est infallibile, independenter a consensu Ecclesiae.

Prob. ex triplici loco Scriptura. Primus est Matth., XVI, 17-19, ubi Christus Petro confitenti eius divinitatem dicit:

« Beatus es, Simon Bar-Iona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater meus qui in caelis est. Et ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc Petram aedificabo Ecclesiam meam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Et tibi dabo claves regni caelorum, etc. » Haec verba dirigi ad solum Petrum probavimus art. 1°, ubi de primatu S. Petri. Item pertinere ad successores Petri in Romana Sede ostendimus art. 2°, ubi de primatu Romani Pontificis; cum enim Christus fundavit Ecclesiam in aevum duraturam, fundamentum illius debebat in aevum permanere in Petri successoribus. Neque de his modo difficultas est; haec enim concedunt adversarii, qui ex hoc loco et sequentibus probant nobiscum adversus sectarios primatum S. Petri et Romani Pontificis.

Subsumo: Atqui his verbis continetur privilegium infallibilitatis promissum Petro et eius successoribus. Ergo. — Prob. subsumptum. His verbis promittitur infallibilitas Ecclesiae. Atqui Ecclesia, seu aedificium, non potest esse indefectibile, si fundamentum cui innititur sit defectibile. Ergo.

[Obi. 1°: Per Petram, secundum omnes Patres et Pontifices, intelligitur tantum fides Petri. Ergo.

Resp. 1° Aperte falsum est ant. 2° Dato ant., nihil contra nos concluditur. Una enim interpretatio non excludit aliam, sed optime conciliantur, dicendo quod Patres et Pontifices non intelligant fidem Petri in abstracto, sed in concreto, nempe Petrum divinitatis fidem profitentem, et hanc fidem fuisse causam meritoriam promissionis, Petrum autem subiectum cui facta est promissio.

Obi. 2°: Infallibilitas fuit promissa, non Petro, sed Ecclesiae, cui soli est necessaria. Ergo.

Resp. fuisse promissam utrique, Ecclesia tamen per Petrum, non Petro per Ecclesiam; non enim Petrus est fundatus super Ecclesiam, sed Ecclesia super Petrum.]

Secundus locus est Luc., XXII, 31 et 32, ubi Christus, instante passione, sic Petrum alloquitur: Simon, Simon, ecce Satanas expetivit vos, ut cribraret sicut triticum. Ego autem rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. 1° Christus his verbis promittit Petro indefectibilitatem in fide; pro ea enim rogat, nec dubium est quin fuerit exauditus pro sua reverentia. 2° Haec verba diriguntur soli Petro, non aliis Apostolis, nec in eis toti Ecclesiae. Facit enim apertam distinctionem Petri ab aliis Apostolis et a tota Ecclesia, cum dicit : Et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos ; et cum immediatè dixisset in plurali : Simon, Simon, ecce, Satanas expetivit vos, statim in singulari subiungit : Ego autem rogavi pro te, etc. Quod non dixisset, si omnes Apostolos, et in eis Ecclesiam, allocutus fuisset ; sed dixisset : « Ego rogavi pro vobis, ut non deficeret fides vestra, et vos aliquando conversi, etc. » Imo neque id dicere potuit, cum Ecclesia constet fidelibus, et praeter eos nulli sint in Ecclesia fratres, qui possint confirmari. 3° Quod praecipuum est, indefectibilitatem promittit Petro, non ut privatae personae, sed ut pastori Ecclesiae, qualem ipsum instituturus erat, secundum promissionem factam Matth. XVI, 17-19, consequenter eius successoribus. Promittit enim illi indefectibilitatem, ut confirmet fratres suos in fide; quod pertinet ad officium pastoris et capitis. Unde haec propositio copulativa : Ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos, habet vim rationalis, seu causalis, quasi diceret : « Ideo rogavi ut non deficiat fides tua, ut tu confirmes fratres tuos ; » vel : « Rogavi ut non deficiat fides tua. Tu ergo illa fide indefectibili praeditus, confirma fratres tuos. »

Idque testantur SS. Patres, qui ex hoc loco inferunt infallibilitatem Romani Pontificis : S. Leo, Serm. 3 in haec verba Lucae ; S. Agatho, Epist. ad Constantinum imperatorem, qua lecta et probata fuit in sexta synodo ; Leo IX, Epist. ad Michaelem patriarcham Constantinop. ; S. Bernard., Epist. 190², ad Innoc. II ; Innoc. III, Epist. 209, ad patriarcham Constantinop. ; S. Thomas, 2 2ae, q. 1, a. 10, de quo infra.

Respondent adversarii, indefectibilitatem hic promissam Petro transmitti ad eius successores, non hoc sensu quod quilibet sit in fide indefectibilis, sed hoc sensu quod nunquam futurum sit ut Petri successores, id est eorum series, atque successio sedesque cui praesint, atque Ecclesia quam docendam et regendam susceperint, a fide deficiant. Unde huic fidei nihil oberit, si aliquot Pontifices officio defuerint atque a fide aberrarint ; stat enim Romana fides ab eorum antecessoribus stabilita, ab eorum successoribus vindicanda.

Sed contra : 1° Patres mox laudati ex his verbis probant indefectibilitatem, non Sedis Romanae tantum aut Ecclesiae, sed cuiuslibet Romani Pontificis. 2° Iuxta hanc intelligentiam, promissio indefectibilitatis, non soli Petro, sed Ecclesiae facta est, cuius contrarium patet ex probatione. 3° Christus rogavit, non tantum ut fides non esset simpliciter et absolute defectura, sed ut non esset defectura in Petro. Ergo nec in quolibet eius successore. 4° Si unus ex Petri successoribus deficiat a fide docendo, non poterit confirmare suos fratres, quod ne unquam contingeret, rogavit Christus. 5° Si unus Pontifex loquens ex cathedra possit errare et erret in fide, quomodo Sedes inviolata permanet ? Quomodo fides in ea subsistit ? Debet enim Sedes audire sedentem et illi obsequi. Fuit, inquiunt, in antecessoribus, erit in successoribus. Esto, sed nunc non est.

Instant ipsa voce confirmandi non indicari supremum et indeclinabile iudicium; nam, confirma, hoc est, quantum in te est, enitere ut firmi sint. Misimus enim Timotheum, inquit Apost., I Thess., I, 2, ad confirmandos vos. Et cuique episcopo dictum est, Apoc., III, 2 : Esto vigilans, et confirma coetera quae moritura erant. Ergo.

Resp. nos non ex hac sola voce, confirma, sed ex tota periodo : Ego rogavi, etc., et tu confirma, etc., probare iudicium Romani Pontificis esse supremum, indeclinabile et infallibile; quia his verbis Christus promittit Petro et cuilibet eius successori indeficientiam in fide, ut confirmet fideles, sicque eorum constituit supremum et infallibilem iudicem in rebus fidei ; quod dici non potest de Timotheo aut quovis alio episcopo.

Tertius locus est Ioann., XXI, 15 et 17, ubi Christus soli Petro prae caeteris Apostolis totius Ecclesiae curam commisit : Pasce agnos meos, pasce oves meas. Vide art. 1° de primatu S. Petri ampliorem huius loci expositionem ad rem nostram. Debet ergo Petrus, et quivis eius successor, pascere universam Ecclesiam verbo doctrinae, illum debet audire Ecclesia et eius doctrinam sequi. Ecclesia autem non potest falsam doctrinam sequi ; est enim indefectibilis. Ergo nec Petrus, nec quivis eius successor, potest Ecclesiae falsam doctrinam proponere. Et sane absonum foret quod gregi infallibili praeficeretur pastor fallibilis ; tunc enim potius grex pastorem, quam pastor gregem deberet pascere et regere.

Reponunt, ex his verbis : Pasce oves meas indicari tantum officium Petri, non autem praestari ut praeceptum officium impleatur ; alioquin sequeretur quod Petrus et eius successor, non modo in doctrina nunquam peccaturus esset, sed nec in ulla parte officii pastoralis, cum nulla profecto sit quam non illa vox complectatur.

Resp. Nego ant. — Ad prob., nego seq. 1° Ex his verbis inferimus iure infallibilitatem Pontificis in fide proponenda Ecclesiae ; quia Ecclesia est indefectibilis in fide suorum membrorum, cuius indefectibilitas infringeretur, si pastor proponeret ipsi falsam doctrinam quam deberet sequi. At non sic est indefectibilis in moribus suorum membrorum. Unde non sic est necesse quod pastor sit impeccabilis in aliis partibus pastoralis officii, sicut in fide proponenda. 2° Quia quamdiu permanet fides, subsistit compago Ecclesiae, estque radix qua permanente aliae virtutes reviviscere possunt. At, ea sublata, non subsistit corpus Ecclesiae et omnis ferme spes salutis aufertur. Unde id maxime et super omnia debet curare pastor spiritualis, ut fides servetur incorrupta in grege.

Et hinc habes cur caeteri episcopi, qui sunt etiam pastores, non gaudeant privilegio infallibilitatis. Cum enim privato tantum gregi praesint, eorum error Ecclesiam universam non inficeret, sed gregem tantum ; et aliunde, cum sint supremo pastori infallibili subordinati, eorum error ab ipso emendari potest.

Confirm. conclusio argumento ad hominem. Theologi Gallicani ex his locis Scripturae citatis probant nobiscum contra haereticos primatum Romani Pontificis supra universam Ecclesiam. Quidni infallibilitatem, cum non magis in his locis exprimatur primatus quam infallibilitas ?

§ III

Probatur conclusio ex Patribus.

Praeter iam laudatos § praecedenti SS. Patres, legendi sunt S. Irenaeus, lib. II adversus Haereses, c. 3 ; S. Hippolytus Martyr, orat. de Consummatione mundi ; S. Basilius, Epist. 74 ; S. Flavianus, Epist. ad S. Leonem ; S. Cyprianus, lib. de Unitate Ecclesiae et Epist. 55 ; S. Ambrosius, in Psal. XI : « Ubi Petrus, inquit, ibi Ecclesia ; » S. Hieronymus, Epist. 57, ad Damasum Papam : « Quicumque, inquit, tecum non colligit, dispergit ; » et in Expositione Symboli, ad eundem.

Augustinus post damnatam ab Innoc. I Pelagianam haeresim, serm. 2 de verbis Apostoli, num. 131, ed. 10, dicit : « Iam de hac causa duo concilia missa sunt ad Sedem Apostolicam, inde etiam rescripta venerunt. Causa finita est : utinam aliquando finiatur error ! » Et in Psal. contra partem Donati, de Romano Pontifice : « Ipsa est petra, inquit, quam non vincunt superba inferorum portae. »

S. Thomas quaerit in hac 2a parte 2ae, q. 1, a. 10 : « Utrum ad summum Pontificem pertineat fidei symbolum ordinare ? » Et respondet sic : « Dicendum quod nova editio symboli necessaria est ad vitandum surgentes errores. Ad illius ergo authoritatem pertinet editio symboli, ad cuius authoritatem pertinet finaliter determinare ea quae sunt fidei, ut ab omnibus inconcussa fide teneantur. Hoc autem pertinet ad authoritatem summi Pontificis, ad quem maiores et difficiliores Ecclesiae quaestiones referuntur, ut dicitur in Decretal., tit. de Bapt., c. Maiores. Unde et Dominus, Luc., XXII, 32, Petro dixit, quem summum Pontificem constituit : Ego rogavi pro te, Petre, ut non deficiat fides tua, et tu aliquando conversus, confirma fratres tuos. Et huius ratio est, quia una fides debet esse totius Ecclesiae, secundum illud, I Cor., 1, 10 : Id ipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata. Quod servari non posset, nisi quaestio fidei exorta determinetur per eum qui toti Ecclesiae praeest, ut sic eius sententia a tota Ecclesia firmiter teneatur. Et ideo ad solam authoritatem summi Pontificis pertinet nova editio symboli, sicut et omnia alia quae pertinent ad totam Ecclesiam, ut congregare synodum generalem, et alia huiusmodi. »

Ibid., ad 2um : « Pertinet, inquit, ad summum Pontificem [ordinare novum symbolum fidei], cuius authoritate synodus congregatur, et eius sententia confirmatur. »

Item q. 11, a. 2, ad 3 : « Universalis Ecclesiae authoritas principaliter residet in summo Pontifice ; dicitur enim 24, q. 1³ : « Quoties fidei ratio ventilatur, arbitror omnes fratres et coepiscopos nostros non nisi ad Petrum, id est ad sui nominis authoritatem referri debere. »

Contra cuius authoritatem nec Hieronymus, nec Augustinus, nec aliquis sacrorum doctorum suam sententiam defendit. Unde dicit Hieronymus ad Damasum Papam : « Haec est fides, Papa beatissime, quam in catholica didicimus Ecclesia ; in qua si minus perite aut parum caute forte aliquid positum est, emendari cupimus a te, qui Petri et fidem et sedem tenes. Si autem haec nostra confessio apostolatus tui iudicio comprobatur, quicumque me culpare voluerit, se imperitum, vel malevolum, vel etiam non catholicum, non me haereticum comprobabit. » Haec plana sunt et aperta, nec nos clarioribus terminis sententiam nostram exprimimus. Nihilominus

Respondent pontificia infallibilitatis osores, post Gersonem, S. Thomam concedere Pontifici supremam et plenam potestatem ecclesiasticam respective ad singulos fideles et particulares ecclesias, non respective ad totam Ecclesiam.

Sed contra. Non est nunc quaestio de potestate ecclesiastica Pontificis in universum, de qua art. subseq. ; licet aperte exprimat hic S. Thomas eam esse supremam et plenam respective ad totam Ecclesiam : « Toti Ecclesiae praeest, » inquit. Sed est quaestio de eius infallibilitate. Formalissime autem docet S. Doctor, quod « ad solam authoritatem » summi Pontificis pertineat edere symbolum fidei, ut ab omnibus inconussa fide teneantur.

At, inquiunt, per « solam » intelligit S. Doctor praecipuam.

Per fidem numinum ! quis unquam τὸ « solam » interpretatus est praecipuam ? Si praecipua, non sola ; si sola, non praecipua. Dum dico : « Ad solam authoritatem regis pertinet condere leges pro toto regno, » quis finget me per « solam » intelligere praecipuam ? Neque iuvat quod S. Thomas, in arg. Sed contra, dicat symbolum esse authoritate universalis Ecclesiae editum. Norunt enim omnes, apud D. Thomam levis esse ponderis probationem desumptam ex argumento Sed contra. Sed nec negamus symbolum esse Ecclesiae authoritate editum, verum, iuxta S. Doctorem, authoritate mutuata a summo Pontifice, qui « praeest toti Ecclesiae, » et ad cuius « solam authoritatem » pertinet edere symbolum, congregare et confirmare synodos generales, et gerere omnia quae pertinent ad totam Ecclesiam.⁴

Sed quid moramur in hac violenta interpretatione refellenda, cum habeamus S. Thomam illam diserte excludentem ? « Sicut posterior synodus, inquit, q. 10 de Potentia, a. 4, ad 13, potestatem habet interpretandi symbolum a priore synodo conditum, ac ponendi aliqua ad eius explanationem ; ita etiam Romanus Pontifex hoc sua authoritate potest, cuius authoritate sola synodus congregari potest, et a quo sententia synodi confirmatur, et ad ipsum a synodo appellatur. Quae omnia patent ex gestis synodi Chalcedonensis. Nec est necessarium quod ad eius expositionem faciendam universale concilium congregetur. » Ad solam ergo, ad solam et non tantum ad praecipuam in generali concilio summi Pontificis authoritatem pertinet ordinare symbolum fidei, et finaliter determinare ea quae sunt fidei, ut ab omnibus inconcussa fide teneantur.

Haec subodorati sunt perspicacissimi theologi. Unde tandem concludunt quod, si S. Thomas concesserit summo Pontifici infallibilitatem absolutam et independentem ab Ecclesiae consensu, liceat ipsis in doctrina Patrum qui antecesserint et in posterioribus concilii Constantiensis decretis tuto quiescere.

Ergone S. Thomas in doctrina Patrum caecutiit, is cuius maxima laus est quod SS. Patrum os fuerit, et omnes in se quasi uno transfuderit ? S. Thomas, inquam, de quo celeberrima Parisiensis Academia in decreto sub Stephano Episcopo Parisiensi edito haec canit : « Divus Thomas fuit universae Ecclesiae lumen praefulgidum, gemma radians clericorum, fons doctorum, universitatis nostrae speculum clarissimum et candelabrum insigne ac lucens, per quod omnes qui vias vitae et scholas doctrinae sanae ingrediuntur, lumen vident. » Plura non urgeo. De concilio Constantiensi dicam art. subsequenti.

§ IV

Probatur ex conciliis et Pontificibus.

De concilio Sardicensi vide art. 2 praecedentem.

De concilio Ephesino, ibidem, probatione secunda, vidimus quod Patres « coacti per epistolam Caelestini Papae, » sententiam in Nestorium dixerint.

De concilio Chalcedonensi etiam, eod. art., diximus quod, act. 2, lecta celebri epistola S. Leonis ad S. Flavianum, Patres exclamaverint : « Haec Patrum fides... Petrus per Leonem locutus est. » Item, concilio finito, Patres rogarunt S. Leonem ut sancita in concilio confirmaret. Confirmavit autem dumtaxat ea quae ad haeresim Eutychianam spectabant, improbavit et rescidit ea quae privilegia Ecclesiae Constantinopolitanae spectabant.

Opponunt adversarii et multum urgent examen celebris epistolae sancti Leonis ad Flavianum factum a synodo ; ex quo inferunt, iudicium summi Pontificis in causis fidei non esse irretractabile.

Resp. istud examen factum fuisse, non quod synodus suspicaretur ullum in ea epistola errorem ; iam enim antea, quod bene notandum est, illi absque examine subscripserat, et saepe Patres clamaverant : « Sicut Leo, ita credimus. Petrus per Leonem locutus est. Epistolae omnes subscripsimus. Sufficiunt ad fidem quae exposita sunt, alteram expositionem non licet fieri. » Factum est ergo istud examen post iam receptam epistolam, ut magis convincerentur Eutychiani, qui eam execrabantur ut Nestorianam, et ut nulla amplius illis esset ratio eam retractandi, quae consensu totius Ecclesiae firmaretur, ut dicit ipse sanctus Leo, epist. 65, ad Theodoretum, et Patres synodici in relatione ad Marcianum Imperatorem : « Credentibus, inquiunt, loquendo de ista epistola, sufficit ad utilitatem fidei indiscussa perspectio, ad confessionem pii dogmatis devotos pertrahens animos. Hos autem qui doctrinam rectam pervertere moliuntur, ad singula quae male pariunt oportet occurrere. »

Unde, quando Patres V synodi, collat. 6, ut pararent sibi viam ad condemnationem epistolae Ibae, quae non fuerat discussa nec probata in concilio Chalcedonensi, dixerunt epistolam S. Leonis non fuisse receptam in eodem concilio sine inquisitione et collatione cum doctrinam Patrum : vel erraverunt in facto, ut patet ex actis concilii Chalcedonensis ; vel intelligunt de secunda receptione, quae fuit tantum amplior declaratio primae, ad maiorem et efficaciorem confutationem Eutychianorum.

Agatho Papa occasione VI conc. generalis, Constantinop. III, anno 680, scripsit duas epistolas Imperatori Constantino Pogonato, primam solus, secundam cum concilio Romano. In secunda secure pronuntiat, se suis legatis ad concilium mandasse, ut quae ipse cum suo concilio definierat non examinarentur tamquam dubia et incerta, sed ut certa et immutabilia publicarentur. Et in eos qui contradicerent sententiam condemnationis profert. Haec autem epistola lecta fuit in concilio, act. 4, et ab omnibus, act. 8, probata et subscripta, nullo contradicente, excepto uno Macario monothelita, qui ideo fuit depositus.

In prima epistola dicit Agatho, Ecclesiam Romanam et Romanos Pontifices nunquam in fide defecisse aut deficere, sed eorum partes esse fratres in fide confirmare, idque semper praestitisse suos praedecessores.

Hanc epistolam, sicut praecedentem, pariter Patres susceperunt, act. 18, singuli sigillatim suo ordine assentientes, et in sermone acclamatorio dixerunt : Per Agathonem Petrus loquebatur. Et in epistola ad ipsum Agathonem : « Tibi, ut primae Sedis Antistiti universalis Ecclesiae, quid agendum sit relinquimus stanti super firmam fidei petram. »

Reponit quidam, epistolas Agathonis non fuisse receptas sine praevio examine ; ex quo infert, non habitas fuisse a concilio infallibiles.

Resp. 1° unum aut alterum dumtaxat ex Patribus mentionem fecisse examinis, caeteros omnes simpliciter suffragatos fuisse, nulla facta mentione examinis.

Resp. 2°. Dato antecedente, nego illationem. Non enim quicumque aliquam doctrinam examinat, de eius veritate dubitat. Sic theologi quotidie examinant Scripturas sacras, decreta conciliorum oecumenicorum, ea cum Scriptura et traditione conferendo : non quod ullatenus de veritate Scripturarum aut decretorum fidei dubitent, sed ut magis ac magis in eis firmentur, sintque omnibus de iis inquirientibus respondere parati, et refractarios revincere magis idonei. Sic Patres Ephesini examinaverunt epistolam S. Leonis, nullatenus de eius veritate dubitantes, ut superius diximus. — Item, si, facto examine, approbavit synodus epistolas Agathonis : ergo approbavit, examine facto, infallibilitatem Romani Pontificis in eis clare assertam.

In VIII concilio generali, Constantinop. IV, anno 869, contra Photium, nullus admissus fuit, quin prius formulae fidei ab Adriano II missae subscripsisset. In hac autem fidei formula continentur sequentia : « Quia non potest Domini nostri Iesu Christi praetermitti sententia dicentis : Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, haec quae dicta sunt rerum probantur eventibus, quia in Sede Apostolica immaculata est semper servata religio et sancta celebrata doctrina. Ab huius ergo fide atque doctrina separari minime cupientes, et Patrum et praecipue sanctorum Sedis Apostolicae praesulum sequentes in omnibus constituta, anathematizamus omnes haereses, simul cum iconomachis. » En in concilio generali admissa infallibilitas Romani Pontificis fundata in verbis Christi : Tu es Petrus, etc.

In concilio Viennensi, Clemens V, Clementina de summa Trinit., § Nos igitur, definit quod « ad Apostolicam considerationem dumtaxat declarare pertinet » quae in Scripturis obscura sunt.

Clemens VI, ipse Gallus et doctor Parisiensis, quatuordecim doctrinae articulos Armenis recenter ad fidem catholicam conversis proposuit, quibus deberent subscribere, si Romanae Ecclesiae integre vellent consociari. Horum quintus sic erat : « Si credidisti et credis, quod in tantum fuerit, sic et erit suprema et praeeminens authoritas et iuridica potestas Romanorum Pontificum, et illorum qui in posterum erunt ; ut a nemine iudicari potuerint, potuerimus, neque in posterum poterunt, sed soli Deo iudicandi servati fuerint, servemur et servabuntur ; et quod a sententiis et iudiciis nostris non potuerit, neque possit, neque poterit ad aliquem iudicem alium appellari ? » Decimus tertius sic habebat : « Si credidisti et adhuc credis, solum Romanum Pontificem in dubiis emergentibus circa fidem catholicam posse per determinationem authenticam, cui sit inviolabiliter adhaerendum, finem imponere ; et esse verum et catholicum quidquid ipse, authoritate clavium sibi traditarum a Christo, determinat esse falsum et haereticum, tale sit censendum ? » Haec apud Odoricum Raynaldum, in Annalibus, ad an. 1346 et 1351.

[Relegantur decreta conciliorum de primatu Pontificis Romani in art. praeced. citata, et praecipue decretum Florentinum quo declaratur Papam « omnium Christianorum patrem ac doctorem existere. »]

Dices : Summi Pontifices quos huc usque laudavimus, locuti sunt in propria causa. Ergo eorum testimonia nihil probant.

Resp. 1° Dist. ant. Summi Pontifices locuti sunt in propria causa palam et nemine contradicente, conc. ant. ; aliis contradicentibus, nego ant. et conseg. Sic, dum in tota retro antiquitate, episcopi suae sedis, reges et principes sui throni iura defendebant actis publicis quibus nemo contradicebat, admittebantur eorum testimonia. Quidni et Pontificum admittantur, qui monumentis et actis publicis, quibus nemo suo tempore contradixit, privilegia suae Sedis testati sunt et propugnarunt ?

2° Pontifices laudati, non eruditione solum, sed vitae probitate fuerunt conspicui, et plures inter illos sancti numerantur. Nulla est ergo ratio suspicandi quod ex superbia et ambitione privilegia infundata et iniusta sibi vindicare voluerint.

[Doctrinam ab antiquis conciliis expressam et a Pontificibus sancitam enucleatius definivit synodus Vaticana, constit. Pastor aeternus, cap. 4, de Romani Pontificis infallibili magisterio. Hoc decretum, quo finis fuit impositus concertationibus circa hanc gravem quaestionem motis, integre hic inserimus.

« Ipso autem Apostolico primatu quem Romanus Pontifex, tamquam Petri principis Apostolorum successor, in universam Ecclesiam obtinet, supremam quoque magisterii potestatem comprehendi, haec Sancta Sedes semper tenuit, perpetuus Ecclesiae usus comprobat, ipsaque oecumenica concilia, ea imprimis in quibus Oriens cum Occidente in fidei charitatisque unionem conveniebat, declaraverunt. Patres enim concilii Constantinopolitani quarti, maiorum vestigiis inhaerentes, hanc solemnem ediderunt professionem : Prima salus est, rectae fidei regulam custodire. Et quia non potest Domini nostri Iesu Christi praetermitti sententia dicentis : Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, haec quae dicta sunt rerum probantur effectibus, quia in Sede Apostolica immaculata est semper catholica reservata religio, et sancta celebrata doctrina. Ab huius ergo fide et doctrina separari minime cupientes, speramus ut in una communione, quam Sedes Apostolica praedicat, esse mereamur, in qua est integra et vera christianae religionis soliditas.⁵ » Approbante vero Lugdunensi concilio secundo, Graeci professi sunt, « sanctam Romanam Ecclesiam summum et plenum primatum et principatum super universam Ecclesiam catholicam obtinere, quem se ab ipso Domino in beato Petro, Apostolorum principe sive vertice, cuius Romanus Pontifex est successor, cum potestatis plenitudine recepisse, veraciter et humiliter recognoscit ; et sicut prae caeteris tenetur fidei veritatem defendere, sic et, si quae de fide subortae fuerint quaestiones, suo debent iudicio definiri. » Florentinum denique concilium definivit, « Pontificem Romanum verum Christi Vicarium, totiusque Ecclesiae caput et omnium Christianorum patrem ac doctorem existere, et ipsi in « beato Petro pascendi, regendi ac gubernandi universalem Ecclesiam a Domino nostro Iesu Christo plenam potestatem traditam esse. »

« Hinc pastoralis muneri ut satisfacerent, praedecessores nostri indefessam semper operam dederunt, ut salutaris Christi doctrina apud omnes terrae populos propagaretur, pari cura vigilarunt ut, ubi recepta esset, sincera et pura conservaretur. Quocirca totius orbis antistites, nunc singuli, nunc in synodis congregati, longam ecclesiarum consuetudinem et antiquam regulam formamque sequentes, ea praesertim pericula quae in negotiis fidei emergebant ad hanc Sedem Apostolicam retulerunt, ut ibi potissimum resarcirentur damna fidei, ubi fides non potest sentire defectum ⁶. Romani autem Pontifices, prout temporum et rerum conditio suadebat, nunc convocatis oecumenicis conciliis aut explorata Ecclesiae per orbem dispersae sententia, traditionibus consentanea, Deo adiutore, cognoverant. Neque enim Petri successoribus Spiritus sanctus promissus est ut, eo revelante, novam doctrinam patefacerent, sed ut, eo assistente, traditam per Apostolos revelationem seu fidei depositum sancte custodirent et fideliter exponerent. Quorum quidem apostolicam doctrinam omnes venerabiles Patres amplexi et sancti Doctores orthodoxi venerati atque secuti sunt, plenissime scientes hanc sancti Petri Sedem ab omni semper errore illibatam permanere, secundum Domini Salvatoris nostri divinam pollicitationem discipulorum suorum principi factam : Ego rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, et tu, aliquando conversus, confirma fratres tuos.

« Hoc igitur veritatis et fidei nunquam deficientis charisma Petro eiusque in hac Cathedra successoribus divinitus collatum est, ut excelso suo munere in omnium salutem fungerentur, ut universus Christi grex per eos ab erroris venenosa esca aversus, coelestis doctrinae pabulo nutriretur, ut, sublata schismatis occasione, Ecclesia tota una conservaretur, atque suo fundamento innixa, firma adversus inferi portas consisteret.

« At vero, cum hac ipsa aetate, qua salutifera Apostolici muneris efficacia vel maxime requiritur, non pauci inveniantur qui illius authoritati obtrectant, necessarium omnino esse censemus, praerogativam quam unigenitus Dei Filius cum summo pastoralis officio coniungere dignatus est, solemniter asserere.

« Itaque Nos, traditioni a fidei christianae exordio perceptae fideliter inhaerendo, ad Dei Salvatoris nostri gloriam, religionis catholicae exaltationem et christianorum populorum salutem, sacro approbante Concilio, docemus et divinitus revelatum dogma esse definimus : Romanum Pontificem, cum ex cathedra loquitur, id est, cum omnium Christianorum Pastoris et Doctoris munere fungens, pro suprema sua apostolica authoritate doctrinam de fide vel moribus ab universa Ecclesia tenendam definit, per assistentiam divinam ipsi in beato Petro promissam, ea infallibilitate pollere qua divinus Redemptor Ecclesiam suam in definienda doctrina de fide vel moribus instructam esse voluit; ideoque eiusmodi Romani Pontificis definitiones ex sese, non autem ex consensu Ecclesiae, irreformabiles esse.

« Si quis autem huic nostrae definitioni contradicere, quod Deus avertat, presumpserit; anathema sit. »

Hic habes, non tantum Pontificem Romanum ex cathedra loquentem esse infallibilem, sed rationes, naturam et extensionem huius infallibilitatis.]

Probatur conclusio ex Patribus, episcopis et theologis Gallicanis.

1° Patres concilii Arelatensis, anno 453, in epistola synodica ad sanctum Leonem dicunt : « Apostolatus vestri scriptum (indubie celebrem epistolam ad S. Flavianum) ita ut symbolum fidei, quisquis sacramenta Religionis non negligit, tabulis cordis inscripsit, et tenaci, ad confundendos haereticorum errores ut paratior sit, memoriae commendat. »

2° Anno 517, S. Avitus, episcopus Viennensis, nomine Ecclesiae Gallicanae agnoscit summum Pontificem ut supremum iudicem in causis fidei. Sic enim epist. ad Hormisdam Papam scribit : « Quaesumus ergo, servitio meo iuncto, ut quid filiis vestris, fratribus meis, id est Gallicanis, si consulant, respondere debeam instruatis ; quia, iam securus, non dicam de Viennensi, sed de totius Gallia devotione polliceor, omnes vestram, super statu fidei, captare sententiam. Orate ut sic nos praedictorum confessio fucata non fallat, sicut ab unitate quam regitis veritas comperta non separat. » Idem concilium Turonense, anno 567, ad quod convenerat universa paene Ecclesia Gallicana.

3° Anno 1324, Stephanus, Parisiensis episcopus, occasione bullae canonizationis S. Thomae Aquinatis, eiusdem Academiae Doctoris, edidit decretum, de consensu decani et Capituli Parisiensis et magistrorum dictae Universitatis, ut fert edictum, sequentis tenoris : « Nos igitur attendentes quod sacrosancta Romana Ecclesia, OMNIUM MATER ET MAGISTRA, in firmissima Petri, Christi Vicarii, confessione fundata, ad quam, velut ad UNIVERSAN REGULAN CATHOLICE VERITATIS, pertinet approbatio et reprobatio doctrinarum, declaratio dubiorum, determinatio tenendorum et confutatio errorum, etc. »

Paucis post annis, eadem Academia obtulit Clementi VII, Avenione residenti, quem Gallia pro vero Pontifice agnoscebat, tractatum theologicum in quo asserebat et probabat infallibilitatem Romani Pontificis in quaestionibus fidei, iisdem authoritatibus Scripturae et Patrum quibus eam probamus.

4° Eiusdem sententiae erat tota natio Gallicana anno 1305, cum regni proceres nationis nomine petebant, dato libello ad Clementem V, ut Bonifacii VIII memoriam damnaret. Dicebant enim : « Non quaeritur de haeresi Papae quondam, ut Papae, sed ut privatae personae. NEQUE ENIM UT PAPA POTUIT ESSE HAERETICUS, sed ut privata persona. Nec unquam aliquis Papa, IN QUANTUM PAPA, fuit haereticus. »

Quo testimonio non solum evincitur conclusio ex mente nationis, sed etiam habetur hanc distinctionem inter Papam ut Papam et ut hominem privatum, non esse recens inventum, ut quidam effutiunt.

Anno 1579, Clerus Gallicanus, in comitiis generalibus Meloduni adversus Lutheri et Calvini errores, sic praecipit : « Clerici et laici aperta professione eam fidem pronuntient, quam sancta Romana ECCLESIA, MAGISTRA, COLUMNA ET FIRMAMENTUM VERITATIS, profitetur et colit. Ad hanc enim, propter suam principalitatem, necessum est OMNEM CONVENIRE ECCLESIAM. » Et in fine articulorum subiungitur : « Omnia haec sanctae Romanae Ecclesiae, cuius ex praeceptis populum fidelem institui et CERTAM FIDEI AC MORUM CORRECTIONIS REGULAM constitui oportet, iudicio et authoritati subiicimus. »

5° Anno 1626, comitia generalia Cleri Gallicani, articulo 1637, statuunt, « hortandos episcopos uti Sedem observent Apostolicam, Ecclesiamque Romanam infallibili Dei promissione fundatam... Petro cum clavibus datam INFALLIBILITATEM FIDEI, quam videmus, divinae potentiae miraculo, IN PETRI SUCCESSORIBUS, ad hodiernum usque diem, IMMOBILEM permanere. »

6° Anno 1653, octoginta quinque episcopi, in comitiis congregati, petunt ab Innocentio X iudicium de libro Iansenii, hac potissimum ratione, quod « maiores causae ad Sedem Apostolicam referre solemnis Ecclesiae mos esset, in qua fides Petri NUNQUAM DEFICIENS PERPETUO CONSERVATUR. » Et anno 1654, gratias agentes eidem Pontifici pro condemnatione libri Iansenii, datis litteris dicunt : « Perspectum habemus, non solum ex Christi pollicitatione Petro facta, sed ex actis priorum Pontificum, iudicia pro sancienda REGULA FIDEI a summis Pontificibus lata super episcoporum consultatione DIVINA ATQUE SUMMA per universam Ecclesiam authoritate niti, cui Christiani omnes, ex officio, ipsius quoque mentis obsequium praestare tenentur, seu suam episcopi in consultatione sententiam ponant, seu non ponant ; » hoc est, seu consultantium episcoporum consensus accedat, seu non accedat. Ergo Romani Pontificis iudicium est infallibilis fidei regula, independenter a consensu Ecclesiae.

[7° His testimoniis pristinae doctrinae Ecclesiae Gallicanae circa inerrantiam Pontificis Romani, addenda sunt decreta recentiorum conciliorum provincialium quae in Gallia ab anno 1849 hue usque fuerunt congregata. Ab his tere omnibus innovatum fuit decretum Florentinum, quo docetur « Romanum Pontificem successorem esse beati Petri principis Apostolorum, et verum Christi Vicarium, totiusque Ecclesiae caput, et omnium Christianorum patrem ac doctorem existere. » Ab aliquibus etiam fuit assertum eius iudicia de fide et moribus esse per se irreformabilia. Inter haec concilia citari possunt Suessionense, Senonense, Burdigalense et Remense, ut taceatur de his quorum acta prae manibus non habemus.]

Probatur conclusio rationibus.

Prob. 1°. Sic arguo cum nostro Hyacintho Serry. Istud iudicium in materia fidei est irreformabile, quod est supremum et ultimum, post quod non datur aliud superius ad quod appellari possit. Atqui tale est iudicium Romani Pontificis loquentis ex cathedra, in materia fidei et morum. Ergo. — Mai. patet.

Prob. multipliciter min. 1° Ex tribus Pontificibus Bonifacio I, Gelasio I et Nicolao I. Is, epist. 8, ad Michaelem Imperatorem sic loquitur : « Patet profecto Sedis Apostolicae, cuius authoritate MAIOR NON EST, iudicium a nemine fore retractandum, NEQUE CUIQUAM DE EIUS LICEAT IUDICARE IUDICIO. » Iuxta quod Bonifacius Papa, Rufo et ceteris episcopis per Thessaliam constitutis scribens, ait : « NEMO UNQUAM Apostolico culmini, de cuius iudicio non licet retractare, manus obvias audacter intulit; NEMO IN HOC

REBELLIS extitit, nisi qui de se voluit iudicari. » Et B. Papa Gelasius : « Ipsi sunt canones qui appellationes totius Ecclesiae ad huius Sedis examen voluerunt deferri ; AB IPSA VERO NUSQUAM PRORSUS APPELLARI DEBERE SANXERUNT : ac per hoc illam DE TOTA ECCLESIA iudicare, ipsam ad nullius commeare iudicium.

Prob. 2° ead. min. ex Augustino, qui, ut vidimus, iudicium Innocentii I contra Pelagianos pro finali et irreformabili habuit, dum dixit : « Rescripta Roma venerunt, causa finita est. » Id etiam constat ex pluribus aliis Patribus a nobis prius laudatis.

Prob. 3° eadem min. 1° Appellans in causa appellationis eximitur a iurisdictione illius a quo appellat, et ab eius obedientia recedit. Atqui nullus fidelis potest eximi a iurisdictione summi Pontificis, alioquin non esset amplius eius ovis, consequenter nec fidelis; neque ab eius obedientia recedere, cum sit supremus omnium rector, pastor et superior. Ergo. 2° Iudex a quo appellatur non debet dare et designare appellanti iudicem ad quem, alias ageret contra seipsum. Atqui solius est Romani Pontificis indicere, congregare, confirmare et robur tribuere conciliis oecumenicis. Ergo iudicium Romani Pontificis est ultimum in Ecclesia, consequenter infallibile et irreformabile. — Patet conseg., quia, si esset tribunal ad quod a Papa posset appellari, foret indubie concilium generale.

Prob. conclusio alia ratione. In Ecclesia a Christo bene ordinata debet admiti iudex semper permanens et vivens, qui Scripturas, traditiones et controversias de fide ac moribus exsurgentes infallibiliter interpretetur et dirimat. Atqui is non est alius quam Romanus Pontifex. Ergo. —

Prob. min. Iste iudex supremus et infallibilis semper vivens non est cuiusque spiritus privatus, non princeps saecularis, ut olim diximus, non concilium generale; quia, licet Pontifice praesidente, sit regula infallibilis fidei, non sufficit tamen, quia rarissime et difficillime congregantur concilia generalia, et tamen continuo in Ecclesia oriuntur controversiae de fide ac moribus, ad quas dirimendas praesto adesse debet iudex. Ergo.

Dicunt adesse Ecclesiam universam, cuius consensu accedente fit irreformabile et infallibile summi Pontificis iudicium. Ita quarta propositio Declarationis triginta quatuor episcoporum Gallicorum de qua supra. Et haec videtur epocha hodiernae sententiae Gallorum, quae licet ex usque dictis confutata maneat, iuvat tamen ex absurdibus quae ex illa sequuntur specialiter illam impugnare. Unde

§ VII. — Probatur conclusio ex absurdibus adversae sententiae.

Si summi Pontificis iudicium non sit infallibile in quaestionibus fidei et morum, nisi ex consensu Ecclesiae,

Sequitur 1° quod Pontifex infallibilitatem suam mutuet ab Ecclesia, sicque quod Ecclesia non sit fundata in Petro, sed Petrus in Ecclesia; quod Petrus non pascat oves, sed oves pascant Petrum; quod Petrus non confirmet fratres in fide, sed fratres Petrum confirment : quae sunt aperte contraria Scripturis.

Sequitur 2° quod summus Pontifex non magis gaudeat privilegio infallibilitatis, quam episcopus minimae dioeceseos. Hic enim definiat aliquid de fide et suis dioecesanis proponat credendum, si accedat consensus ceterorum episcoporum, iudicium eius erit infallibile. Idem diei potest de iudicio simplicis pastoris ac doctoris. Atqui consequens est absurdum et a Scripturis ac tota traditione prorsus alienum. Ergo.

Sequitur 3° fideles fore fluctuantes in fide, nec habere aliquid fixum et firmum cui, assensu fidei, adhaereant. Quaero enim qualis Ecclesiae assensus requiratur. An totius Ecclesiae, an maioris partis, an minoris, puta unius provinciae vel nationis ? Non hoc ultimum; quo iure enim haec unius provinciae vel nationis Ecclesia conferret Pontifici infallibilitatem quam non habet? Non primum ; alioquin sufficeret dissensus unius vel alterius episcopi aut fidelis ad infirmandum iudicium summi Pontificis, sicque nullum unquam erit infallibile. Insuper quomodo et quando posset haberi consensus episcoporum et fidelium qui sunt in Indiis orientalibus et occidentalibus? Et interim fideles fluctuabunt et haereses grassabuntur. Non denique secundum : 1° Quia, ut modo dicebam de tertio, unde pars Ecclesiae, etsi maior, et non tota Ecclesia, habet infallibilitatem quam tribuat Pontifici? 2° Quis dinumerabit partes consentientes, ut dignoscatur an maior pars adhaereat? Quis hunc consensum fidelibus annuntiabit? Id ab exordio Ecclesiae novimus semel factum occasione bullae Unigenitus, cui tamen nec omnes obediunt. Quid vero de innumeris de quibus id non est factum ? Quid de futuris, de quibus non est credibile quod unquam fiet? Interim nullus fidelis tenebitur assensum fidei praebere decretis pontificiis; nemo enim tenetur nec potest assentire fide divina, nisi authoritati quam certo novit infallibilem, quia fidei non potest subesse falsum : sicque quilibet suo arbitrio dimittetur, et, ut modo dicebam, haereses grassabuntur et vires accipient. 3° Si sufficiat assensus maioris partis, non est quod tanto zelo disputent Galli; cum enim, iis exceptis, omnes aliae ecclesiae, ad minus tres partes totius universitatis, agnoscant summum Pontificem infallibilem, nullum ab eo dimanat decretum ex cathedra, quod non recipiatur a maiori parte Ecclesiae.

At, inquiunt, debet acceptari praevio examine. — Dist. Praevio examine, ut intelligatur quid contineat, conc.; ut tamquam dubium aut erroneum reformetur, nego. Alioquin contingere posset quod tres partes Ecclesiae cum Pontifice errarent in fide, et sola Gallia sine summo Pontifice servaret veram fidem. Insuper unde fideles cognoscere certo poterunt omnes episcopos praevio examine acceptasse? Quousque autem id rescient, fluctuabunt, assensum fidei praebere nec tenebuntur nec poterunt. Ubi ergo erit fides Ecclesiae? Ubi Ecclesia ?

§ VIII. — Praecluditur commune et praecipuum effugium adversariorum.

Quaecumque hue usque ex Scriptura, Patribus, conciliis,

Pontificibus, theologis, etc., pro infallibilitate Romani Pontificis protulimus, adversarii accipiunt dicta, non de homine sedente in cathedra Petri, sed de ipsa cathedra, de Sede Romana, de Ecclesia Romana, et, ut quidam dicunt, quod idem est, de serie et successione Romanorum Pontificum; ita ut sensus sit, cathedram Petri, Sedem Romanam, Ecclesiam Romanam esse infallibilem, et nunquam defecturam in fide : quod si contingat unum Pontificem deficere, a successoribus emendabitur, sicque fides remanebit semper in Sede Romana, in cathedra Petri, in Ecclesia Romana. Et in hunc finem laudant illud celebre dictum S. Leonis, epist. 53, ad Anatolium : « Aliud sunt sedes, aliud sedentes, » et quia alioquin, inquiunt, moriente Pontifice, deficeret, seu periclitaretur fides Ecclesiae.

Praeter illa quibus iam hinc et inde istam intelligentiam confutavimus, praeterquam quod plura testimonia quae protulimus adscribant infallibilitatem, non solum Sedi aut cathedrae Petri, vel Ecclesiae Romanae, sed ipsi sedenti et ipsi Pontifici, etiam quandoque eius nomine expresso; praeter haec, inquam,

Quaero nunc tantum, quid intelligant per Sedem et cathedram Petri, seu Ecclesiam Romanam. An quae in ambitu urbis Romae continetur? An Ecclesiam universam seu catholicam? Video enim quosdam intelligere Ecclesiam urbis Romae, alios Ecclesiam universam; imo eosdem modo intelligere Ecclesiam urbis Romae, modo universam, secundum quod argumentis premuntur.

Si intelligant Ecclesiam quae in ambitu urbis Romae continetur : nunquam summus Pontifex aliquid fidei definit ex cathedra, quin habeat Ecclesiam urbis Romae consentientem, tum quia illam consulit in praecipuis eius membris, tum quia ipsa definitis a Pontifice statim annuit; sicque Pontifex definiens ex cathedra semper est infallibilis.

Si intelligant Ecclesiam catholicam et universam, contradicunt aperte Scripturae in tribus locis prima probatione allatis, in quibus probavimus dignitatem fundamenti Ecclesiae, pastoris Ecclesiae, confirmatoris fratrum, unde sequitur infallibilitas, soli Petro, et non toti Ecclesiae esse traditam. Contradicunt item traditioni et toti retro antiquitati, decretis conciliorum et summorum Pontificum, Patribus, theologis, sibimet ipsis. Etenim SS. Patres, concilia, Pontifices, theologi quos laudavimus, ipsimet adversarii, dicunt Ecclesiam Romanam, quam superbae inferorum porta non vincunt, ad quam perfidia non potest habere accessum, quam denique agnoscunt esse infallibilem, esse Matrem et Magistram omnium Ecclesiarum, centrum unitatis ecclesiasticae, unde sacerdotalis unitas orta est, ad quam omnes ecclesias necesse est convenire, Ecclesiam esse in ea fundatam, et plura similia. Palam est autem haec dici non posse de Ecclesia universa, cum praeter illam nullae sint ecclesiae. Quid enim est universa Ecclesia, quam omnes ecclesiae simul sumptae? Totum autem non distinguitur a partibus simul sumptis. Non potest ergo dici de Ecclesia universa, quod sit Mater et Magistra omnium ecclesiarum, sicut non potest dici quod quis sit pater et magister sui ipsius; neque quod sit centrum unitatis, sicut omnes lineae non possunt esse centrum cuiusque lineae; neque quod ab ea sacerdotalis unitas oriatur, cum ipsa sit sacerdotalis unitas; neque quod ad eam alias ecclesias convenire necesse sit, cum praeter illam, ut dictum est, non sint aliae; neque quod Ecclesia sit in ea fundata, alias esset in seipsa fundata. Denique dignetur studiosus lector attendere ad testimonia quae protulimus : vix unum reperiet quo ista exotica interpretatio non confodiatur.

Quantum ad dictum S. Leonis, indubie aliud sunt sedes, aliud sedentes. Sedes est nomen authoritatis, dignitatis et officii; sedens est nomen personae authoritatem, dignitatem et officium obtinentis : coque significatur, eum qui habet authoritatem et officium non semper agere ex authoritate et officio; sicque Romanum Pontificem posse non agere ex officio pontificio, sed se gerere ut privatam personam, quod nihil iuvat adversarios, nec nobis nocet.

Ad id quod addunt de Pontifice mortuo, respondet

Cano, lib. IV de Locis theologicis, cap. ultimo, quod, « mortuo summo Pontifice, una sine dubio Ecclesia manet, et manet in ea Spiritus veritatis; sed manca et diminuta, sine Christi Vicario et Ecclesiae uno pastore, relinquitur. Quocirca, licet veritas tunc etiam in Ecclesia sit (non enim est in solo Pontifice passive), at, si controversiae fidei et religionis oriantur, Ecclesiae iudicia sine capite in terris non adeo certa erunt. »

Instant. Si per petram et fundamentum intelligatur persona Petri, sequitur inde quod Petrus non solum fuerit infallibilis, sed etiam debuerit esse immortalis, cum aedificium Ecclesiae in eo fundatum sit in aeternum permansurum. Falsum consequens. Ergo.

Resp. Praeter solutionem huic instantiae iam superius datam, dist. sequelam. Si per petram et fundamentum intelligatur persona Petri physice et entitative, sequitur, etc., conc.; si intelligatur persona Petri moraliter, id est ipsa eius dignitas, authoritas, iurisdictio et doctrina, sequitur, etc., nego sequelam et eius probationem. Haec enim, moriente Petro, virtute perseverant in Ecclesia et ad eius successores transeunt; sicut, moriente rege, non perit regnum, quia remanent dignitas, authoritas, iurisdictio, quae transeunt ad successores.

ARTICULUS IV

Solvuntur obiectiones.

Obi. 1° : Si summus Pontifex sit infallibilis in quaestionibus fidei et morum definiendis, inutilia sunt concilia generalia. Falsum consequens. Ergo. — Patet sequela ; quia Pontifex, hoc ipso quo est infallibilis, potest se solo, absque concilio, omnes fidei et morum controversias iudicio irreformabili definire. Ergo.

Resp. Nego sequelam. — Ad probat., dist. ant. Summus Pontifex potest se solo, absque concilio, omnes fidei et morum controversias iudicio irreformabili definire, et simul potest se solo, absque concilio, aeque efficaciter haereticorum proterviam reprimere, pertinaciam frangere, tumultus sedare, media executioni definitionum idonea providere, nego; et haec se solo non potest aeque efficaciter, conc. et nego conseq. Itaque per se absolute non sunt necessaria concilia generalia ad certam et infallibilem veritatis definitionem contra haereticos. Quot enim haereses ante primum concilium generale Nicaenum, et etiam sequentibus temporibus, a solis Pontificibus Romanis absque conciliis generalibus fuerunt irretractabiliter damnatae! Per accidens tamen sunt quandoque necessaria, aut saltem valde utilia, tum ad reprimendam haereticorum tumultuantium audaciam et eorum pertinaciam frangendas; facilius quippe et cum minori verecundia ceditur omnibus quam uni; tum ad faciliorem et efficaciorem decretorum executionem, quatenus omnes omnium nationum episcopi eis subscribunt, et profitentur se illa amplecti et illorum executionem suis dioecesanis demandaturos. Item melius innotescunt singularium provinciarum necessitates et mores, quaque media sint unicuique adhibenda ad occurrendum gliscenti errori, et ad legum ac decretorum observantiam promovendam; quod enim convenit Italiae vel Germaniae, forte non proderit Galliae aut Hispaniae; sicut enim corporum, ita morum est varia complexio.

Hinc occurritur variis instantiis quas petunt ex convocatione conciliorum, etiam post iam damnatas a summo Pontificibus haereses. Sic Caelestinus haeresim Nestorii damnaverat, sed non extinxerat, propter potentissimos Nestorii amicos et defensores; et ideo fuit necessaria convocatio synodi Ephesinae, ut opportunis remediis haereticorum vesania comprimeretur, haeresis progressus sisteretur, Catholicorum fides muniretur. Sic S. Leo, in Epistola celebri ad S. Flavianum, Eutychianam haeresim damnaverat; sed, quia Dioscorus et alii in latrocinio Ephesino eam reiecerant ut Nestorianam, Flavianum verberibus ac plagis affecerant atque eiecerant, imo et adversus S. Leonem sententiam dixerant, necesse fuit congregari synodum Chalcedonensem, ut hos tumultus sedaret et tot malis occurreret.

Obi. 2° : S. Cyprianus, doctrina et sanctitate conspicuus, Stephano Papae definienti non esse rebaptizandos ab haereticis baptizatos restitit, cum pluribus episcopis Africanis. Ergo ipse non agnoscebat summum Pontificem infallibilem, nec infallibilis tunc habebatur in Ecclesia.

Resp. Nego utrumque illatum; quia quaestionem de baptismo haereticorum iterando Cyprianus nunquam apprehendit pertinere ad fidem, sed ad disciplinam tantum, nec illam ut fidei dogma definivit ex cathedra Stephanus.

Duplex itaque quaestio hic est distinguenda: prima, an invalidum sit baptisma haereticorum; secunda, an sint rebaptizandi ab haereticis baptizati. Prima est speculativa, et ad fidem pertinet; secunda est disciplinae, et praxim spectat. Stephanus autem, intacta prima quaestione, secundam prohibuit, iussitque nihil innovari, sed servari antiquam consuetudinem, nihil amplius; idque, non per decretum solemne toti Ecclesiae directum, sed per rescriptum in litteris privatis ad Cyprianum et collegas. Quod sic refert Cyprianus, Epist. 74, ad Pompeium (ab eo enim solum illud novimus): « Si quis ergo a quacumque haeresi venerit, nihil innovetur, nisi quod traditum est, ut manus illi imponatur ad paenitentiam. » Unde Aug., lib. II de Bapt. cont. Donat., cap. 9, n. 14 : « Consuetudinis robore, inquit, tenebatur orbis terrarum, et haec sola opponebatur inducere volentibus novitatem. » Neque etiam illud rescriptum tamquam Sedis Apostolicae decretum ex cathedra habuit Cyprianus, siquidem, teste Augustino, ibid., c. 7, n. 12, « nondum erat diligenter (tempore Cypriani) illa baptismi quaestio pertractata, sed tamen saluberrimam consuetudinem tenebat Ecclesia. » Quod autem nondum erat sufficienter pertractatum et discussum, non potuit proponi tamquam decretum Sedis Apostolicae et articulus fidei. Unde obiectio non militat contra conclusionem, quae est de infallibilitate summi Pontificis loquentis ex cathedra in controversiis fidei. Hanc responsionem multis momentis probavimus in Digress. hist. ad dissert. V de Sacram. in genere, sect. 1, tom. II, ubi plura quae contra obiiciunt adversarii praeoccupata et soluta reperies.

Inst. 1° : Stephanus, definiens non esse rebaptizandos ab haereticis baptizatos, supponebat eorum baptisma esse validum: id saltem ex definitione inferri poterat. Ergo.

Resp. hic non agi de suppositione vel illatione, sed de definitione ex cathedra. Quidquid in mente habuerit Stephanus, constat nihil aliud definivisse, quam ut « nihil innovaretur, » sive teneret de fide istud baptisma esse validum, sive tantum ut quid certius haberet. Neque, ut dictum est, id definivit ex cathedra.

Inst. 2° : Etsi Stephanus definivisset ex cathedra, tamquam fidei dogma, validum esse baptisma haereticorum, et ab ipsis baptizatos non esse rebaptizandos, non debuisset illi acquiescere Cyprianus. Ergo. — Prob. ant. ex Augustino, lib. II de Bapt. cont. Donat., cap. 4, n. 5, ubi dicit : « Nec nos ipsi tale quid auderemus asserere, nisi universae Ecclesiae concordissima authoritate firmati, cui et ipse sine dubio cederet, si iam illo tempore quaestionis huius veritas eliquata et declarata per plenarium concilium solidaretur. » Ergo, iuxta Augustinum, solius concilii plenarii, et non Romani Pontificis iudicio, acquiescere tenemur.

Resp. Nego consequentiam. Sensus namque Augustini est quod non auderet asserere, scilicet ut fidei dogma, sicut tunc asserebat, cum haec dicebat contra Donatistas, baptisma haereticorum esse validum, et non esse rebaptizandos ab eis baptizatos, nisi id definitum fuisset in concilio generali; quia solum concilium generale id definierat ut dogma fidei, et non Stephanus, cuius aetate nondum satis eliquata et discussa erat haec quaestio, et qui novitati opponebat tantum antiquam consuetudinem, ut dicit ipse Augustinus. Unde per haec verba Augustinus non intendit infallibilitatem iudicii pontificii excludere, sed infallibilitatem concilii asserere; sicut, si de propositione a concilio Tridentino definita dicerem : « Hanc propositionem non auderem asserere, si a concilio Tridentino non esset definita. » Male quis inde interpretetur me denegare infallibilitatem summo Pontifici, et soli concilio Tridentino tribuere. Nulla enim fit ibi comparatio inter concilium et Pontificem, sic ut unum dicatur infallibile, et alter fallibilis; sed sensus planus est : « Audeo asserere hanc propositionem ut doctrinam fidei, quia concilium Tridentinum, quod est infallibile, eam definivit, et nullus alius qui sit infallibilis eam definivit. »

Obi. 3° : S. Petrus bis erravit in fide : 1° quando negavit Christum, tempore passionis; 2° quando Antiochiae, post ascensionem, observavit legalia et gentes coegit iudaizare, qua de causa fuit reprehensus a Paulo.

Resp. ad 1um, S. Petrum negasse Christum ore tenus, non corde. Ita interpretantur communiter SS. Patres. Et esto corde negaverit, nondum erat tunc Pontifex constitutus, nec Ecclesiam universam docebat.

Ad 2am, Petrus deliquit observando legalia, « non falsi praedicatione, sed imprudenti conversatione, » inquit Augustinus, Epist. 40⁷ et 82⁸ ad Hieronymum. De isto facto latius scripsi in tract. de Relig., Digress. hist. ad calcem dissert. IX, in maiori Opere.

[Adde quod, etsi Petrus non habuisset privilegium infallibilitatis ut Pontifex, illud habuisset saltem ut Apostolus; omnes enim Apostoli illapsu Spiritus sancti, in die Pentecostes, sic in fide confirmati sunt, ut nullus posset ab ea excidere. Unde nullo titulo supponi potest Petrum quoad legalium observantiam falsum docuisse. Si forte practice deliquit, opportunum iudicando quod Paulo displicuit, eius culpa gravis non fuit, propter rationem a S. Thoma datam, in cap. 1 epist. ad Gal., lect. 3 : « Dicendum quod, post gratiam Spiritus sancti, nullo modo peccaverunt mortaliter Apostoli, et hoc donum habuerunt per potentiam divinam, quae eos confirmaverat. Psal. LXXIV, 4 : Ego confirmavi columnas eius. Peccaverunt tamen venialiter, et hoc fuit eis ex fragilitate humana, I Ioann., I, 8 : Si dixerimus quia peccatum non habemus, scilicet veniale, ipsi nos seducimus. »]

Obi. 4° : Liberius subscripsit haeresi arianae et damnationi S. Athanasii, cuius causa erat coniuncta cum causa fidei, quatenus erat illius strenuus propugnator, atque communicavit cum episcopis arianis. Ergo.

Resp. Nego ant. pro prima parte; sed subscripsit Liberius formulae secundum se catholicae, ut sat prolixe probavi in Digress. histor. ad dissert. prooem. tract. de Trinitate, in Opere maiori. Vide. — Ad secundam partem ant., subscripsit Liberius damnationi S. Athanasii, quia existimavit eius causam esse a fidei causa seiunctam, et Athanasium fuisse damnatum ob delicta disciplinam et mores spectantia, de quibus fuerat revera accusatus. — Ad tertiam partem ant., Liberius communicavit cum episcopis semi-arianis, qui se damnasse Arium et esse catholicos simulabant.

Resp. 2°. Dato ant. quoad omnes suas partes, nemo somniabit Pontificem in exilium actum, minis perterrefactum, libertatis desiderio victum, subscribentem ore tenus formulae arianae et damnationi Athanasii, atque cum haereticis communicantem, locutum fuisse ex cathedra, et ex plenitudine potestatis obligasse universam Ecclesiam subscribere Arianismo; quod solum tamen hic vertitur in quaestione.

Obi. 5° : Zozimus, Innocentii I successor, approbavit libellum Coelestii Pelagiani, in quo aperte negabat peccatum originale. Ergo.

Resp. Dist. ant. Zozimus libellum Coelestii in quo negabat peccatum originale approbavit ut catholicum, habita ratione propositionum et dogmatum quae continebat, nego; habita ratione mentis, affectus et modi loquendi authoris, qui hunc suum errorem non absolute asserebat, sed ad modum dubitantis tantum proponebat, petens instrui, sensum suum iudicio Sedis Apostolicae submittens, paratus corrigere quidquid corrigendum iudicaret; insuper declarans se consentire litteris Innocentii damnantis Pelagium, et se omnia quae Sedes Apostolica damnaret, damnaturum, conc. Nihil autem prohibet quominus liber sub tali consideratione, qua pertinaciam ab authore excludit, possit dici catholicus. Solutio est Augustini, lib. II contra duas Epist. Pelagian. ad Bonifac., cap. 3, n. 5.

Resp. 2°. Dato antecedente, nihil sequitur contra nos. Constat enim Zozimum approbantem privatim libellum Coelestii et scribentem privatas litteras ad episcopos Africanos, universam Ecclesiam non fuisse allocutum, nec eam obligasse ad credendum fide divina non dari peccatum originale, sicque non fuisse locutum ex cathedra, sicut postea locutus est, quando, fraude detecta, Pelagium et Coelestium solemni decreto condemnavit, missa ad omnes totius orbis episcopos condemnationis epistola quae communiter dicta est Translatoria.

Obi. 6° : Vigilius Papa modo probavit, modo improbavit tria Capitula, quae pertinebant ad fidem; erant enim facta dogmatica. Ergo.

Resp. De causa trium Capitulorum et de Vigilio sat dixi art. 6 praecedentis dissert. Unica restat instantia contra id quod dixi, Vigilium nunquam probasse tria Capitula quantum ad sensum obvium textuum, sed tantum vetasse ne damnarentur appellatis nominibus authorum. Igitur

Inst. : Vigilius, in suo constituto, de Ibae epistola dicit : « Ipsam rectissimo et piissimo sensu intellectam » irreprehensam manere. Ergo.

Resp. Vigilium non dixisse Ibae « epistolam, » sed « fidem irreprehensam manere; » quia scilicet in concilio Chalcedonensi mentem suam aperuerat, et qua in hac Epistola contra Cyrillum errore facti scripserat, retractaverat, ut dixi loco citato.

Obi. 7° : Honorius Papa fuit damnatus ut haereticus a sexta synodo oecumenica. Ergo.

Resp. 1°. Dist. ant. Honorius fuit damnatus ut haereticus sententia, nego ant.; ut haereticus favore, id est, ut fautor haereticorum, quatenus iussit taceri voces unius vel duplicis voluntatis et operationis in Christo, conc. Hanc responsionem multis et gravissimis momentis probavimus, et alia quae spectant Honorium exposuimus in Digress. hist. ad dissert. IV tract. de Incarnat., sect. 4, in maiori Opere. Adeat lector; omnia enim hic repetere non vacat. Unam dumtaxat illic omisimus instantiam quae tunc non occurrerat. Unde

Inst. Honorius, non solum vocem, sed etiam sensum duplicis operationis reiecit; nam in Epist. 2 ad Sergium, quae lecta est in sexta synodo, act. 13, dicit : « Ubi autem operationis vel duarum esse vel fuisse mediatorem Dei et hominum Dominum Iesum Christum, sentire et promere satis ineptum est. » Ergo.

Resp. Dist. ant. Honorius reiecit absolute sensum duplicis operationis, nego; reiecit in ordine ad promendum, conc. Patet tum ex adiuncto vocabulo « sentire et promere; » tum ex tota serie utriusque eius epistolae ad Sergium, in quibus nihil aliud urget, quam ut taceantur voces unius vel geminae voluntatis et operationis, ad sedandos tumultus et contentiones; tum quia non iussit Sophronium, qui duplicem operationem acriter defendebat, hunc sensum exuere, sed tantum ab eo missos monuit ne duarum operationum vocabulum deinceps usurpare niteretur, ut ipsemet refert in eadem Epist. 2 ad Sergium; tum denique quia, si ex his verbis sequitur Honorium reiecisse sensum duplicis operationis in Christo, sequitur pariter eum reiecisse sensum unius operationis, quia de utroque in his verbis loquitur, sicque eum nec unam, nec duas operationes in Christo agnovisse, quod est plane absurdum.

Resp. 2° ad obiectionem. Dato Honorium damnatum fuisse ut haereticum, fuit utique haereticus ut homo privatus, non ut Pontifex loquens ex cathedra; errorem enim docuit, si docuit, non constitutione solemni ad universam Ecclesiam directa, qua illam ad credendum fide divina falsum dogma obligavit, sed ex privata sententia, per privatas litteras privato nomine scriptas et ad privatos directas. Quod patet, tum ex litterarum inscriptione, qua est ad Sergium; tum quia non nisi annis ferme quadraginta post mortem Honorii ex archivo Constantinopolitano extractae sunt, ante quod tempus vix erant cognitae, sive in Oriente, sive in Occidente.

Inst. Honorius de fide consultus a tribus Patriarchis, scilicet a Sergio Constantinop., Cyro Alexandrino, utroque Monothelita, et Sophronio Hierosolymitano orthodoxo, respondens, docet errorem, eis mandat ut hunc doceant et eius falsa dogmata toto Oriente vulgentur. Ergo locutus est ex cathedra. Ergo.

Resp. Omisso antecedente,nego consequentiam. Quae enim adferuntur in antecedente, non sufficiunt ut Papa dicatur loqui ex cathedra; sed requiritur quod Ecclesiam universam alloquatur solemni decreto quo iubeat omnes fideles fide divina credere quae decernit. Haec autem in casu Honorii non reperiuntur.

Obi. 8° : Plures Pontifices se agnoverunt fallibiles, Leo IV, can. Si incompetenter, causa 2, q. 4; Innocentius III, serm. 2 de consecr. Pontif.; Clemens VI, in diplomate dato 7 idus Decembris 1351; Gregorius XI, in testamento, et alii. Ergo.

Resp. hos Pontifices se agnovisse fallibiles in dispensationibus seu privilegiis concedendis, in factis particularibus, vel etiam in rebus fidei, sed ut doctores privatos, non autem ut pastores universalis Ecclesiae loquentes ex cathedra. Neque obstat quod Gregorius XI dicat se potuisse errare etiam in Consistorio; non enim quae in Consistorio aguntur semper ex cathedra definiuntur; sed in eis saepe causarum merita expenduntur, consilia proponuntur, absque eo quod ad sententiam solemnem deveniatur.

Quaestio non est de concilio generali ut complectitur episcopos congregatos et simul summum Pontificem; sic enim certum est quod illi non sit superior Pontifex, alioquin sibi ipsi esset superior : imo concilium sic sumptum est quid maius, saltem extensive. Sed est quaestio de concilio generali ut solos complectitur episcopos congregatos, Pontifice, sive absit, sive adsit, non computato. Et quaeritur utrum concilio sic sumpto Pontifex sit superior authoritate et iurisdictione, an concilium Pontifici.

Hanc secundam partem tuentur Galli¹, a tempore concilii Constantiensis, et est secunda propositio declarationis celebris Cleri Gallicani anni 1682. Cum autem urgentur argumentis ex Scriptura vel traditione, quibus probatur Romanum Pontificem esse supremum caput, rectorem, pastorem omnium fidelium : respondent, id intelligendum esse de omnibus fidelibus in particulari, seu seorsim et distributive sumptis, non vero collective sumptis et in concilio generali adunatis; quibus e contra sic sumptis Pontifex subiicitur, eo fere modo quo Generalis est caput et rector Ordinis, sic ut omnes Religiosi seorsim et distributive teneantur illi obedire, ipse tamen Capitulo congregato subiicitur et ad eius leges adstringitur; vel sicut dux Venetorum singulis reipublicae membris praeminet, ipse tamen toti reipublicae est inferior et subditus.

Caeterarum nationum theologi communiter tenent, e contra, summum Pontificem esse authoritate, potestate et iurisdictione superiorem toti Ecclesiae, sive divisim, sive collectim sumptae, ita ut quodeumque concilium, etiam generale, ipsi subiiciatur, non ipse concilio.

Dico : Summus Pontifex est authoritate et iurisdictione omni concilio superior.

Prob. 1°. Constat ex huc usque dictis de primatu S. Petri et Romani Pontificis, necnon de eius infallibilitate, ipsum, secundum Scripturam et traditionem, esse totius et universalis Ecclesiae caput, pastorem, patrem, doctorem et ducem. Atqui caput aliis membris, non solum seorsim, sed simul sumptis superius est; pastor, non singulis ovibus seorsim tantum, sed toti gregi praest et superior est; pater, non huic vel illi proli, sed toti familiae; doctor, non huic vel illi discipulo, sed toti scholae; dux, non huic et illi militi tantum, sed toti exercitui. Ergo pariter Pontifex, non solum singulis fidelibus seorsim, aut huic vel illi ecclesiae; non solum singulis concilii episcopis divisim : sed ipsi concilio authoritate superior est.

Prob. 2°. Summi Pontifices, iure summo et, nemine reclamante, supremam potestatem exercuerunt supra concilia generalia; etenim quibusdam definiendi regulam praescripserunt, quorumdam acta resciderunt, alia in integrum irritaverunt, alia probarunt et confirmarunt. Hac autem sunt aperta superioris authoritatis indicia. Ergo.

Prob. prima pars ant. Coelestinus definiendi formam ipsamque sententiam contra Nestorium ferendam praescripsit concilio Ephesino; S. Leo, concilio Chalcedonensi contra Eutychem; Agatho concilio VI contra Monothelitas; Adrianus I concilio VII contra Iconomachos, et Adrianus II concilio VIII contra Photium.

Prob. secunda pars ant. S. Leo canonem 28 quo iura patriarchae Constantinopolitani decernebantur, quantumnvis rogatus, confirmare constanter renuit et irritum misit.

Prob. tertia pars ant. S. Leo irritavit concilium Ephesinum II ex eius assensu convocatum et cui aderant eius legati. Ergo.

Quantum ad quartam partem antecedentis, de confirmatione conciliorum per Pontificem, eam probabimus dissert. sequenti, dum de conciliis; nec eam omnino negant adversarii, sed dicunt esse confirmationem honorariam consensus et adhaesionis tantum, qualis dari potest ab aequalibus aut etiam inferioribus, non autem authoritativam.

Sed contra. Esse authoritativam constat, quia petitur et datur ut concilia generalia firmitatem habeant; sic enim loquuntur Patres concilii IV et VI, et sine hac confirmatione non est ratum nec firmum concilium, ut patet de concilio Ephesino II, de canone 28 concilii Chalcedonensis et de V concilio generali, Constantinop. II, atque iura ita expresse declarant, dist. 17, cap. Regula, ex Iulio Papa : « Nec ullum ratum est aut erit unquam concilium, quod non fultum fuerit eius (Ecclesiae Romanae) authoritate. » Et cap. Multis, ex Pelagio II. Unde Socrates, lib. II Hist., cap. 5, ait : « Canon ecclesiasticus vetat ne decreta absque sententia Episcopi Romani ecclesiis sanciantur. » Sozomenus, lib. III, cap. 9, dicit « legem esse ad sacerdotii dignitatem spectantem, quae pronuntiat acta illa irrita esse, quae praeter sententiam Episcopi Romani constituuntur. » Idem probant quae modo dicemus de appellationibus a conciliis ad summum Pontificem, ac denique ipsa ratio. Non enim concilium generale habet firmitatem et indefectibilitatem in suis decretis, nisi quatenus repraesentat Ecclesiam universam. Atqui non repraesentat Ecclesiam universam, nisi caput seu Romanum Pontificem secum iudicantem habeat, nec censetur Romanus Pontifex cum conciliis iudicare, nisi dum conciliorum decreta confirmat. Ergo.

Prob. 3° conclusio. Non est licitum appellare a summo Pontifice ad concilium generale; est autem licitum appellare a concilio generali ad summum Pontificem. Atqui appellatio non fit nisi ab inferiori ad superiorem. Ergo Pontifex est authoritate superior concilio generali.

Primam partem authoritate et ratione probavimus art. 3, § 6. Insuper Pius II, litteris Mantuae in conventu Principum publicatis anno 1460, Iulius II et Gregor. XIII, in bulla In Coena Domini, prohibent sub poena excommunicationis appellationem a Papa ad concilium.

Opponunt adversarii quasdam appellationes factas a Papa ad concilium. Sed facto non probatur ius. De hoc latius in solutione obiectionum.

Secunda pars antecedentis probata etiam manet ex tribus Pontificibus Bonifacio I, Gelasio I et Nicolao I laudatis loco prius citato. Insuper probatur. S. Flavianus a secundo concilio Ephesino, convocatione et legatorum praesentia generali, appellavit ad S. Leonem, ut constat ex epistola eiusdem S. Leonis ad Theodosium Imperatorem, in qua dicit : Legatis nostris « libellum appellationis Flavianus episcopus dedit. » Pariter Theodoretus, episcopus Cyri, in eodem concilio damnatus, appellavit, ut constat ex actis concilii Chalcedonensis. Macarius et alii in sexta synodo oecumenica damnati appellaverunt ad Leonem II, ut patet ex litteris Constantini Pogonati ad eundem Leonem.

Id denique evincit ratio. Licitum est appellare a tribunali fallibili ad infallibile. Atqui summus Pontifex est infallibilis, saltem in quaestionibus fidei et morum, ut probatum est articulis praecedentibus. Concilium autem generale, prout hic sumimus, non computato summo Pontifice, est fallibile, quia sic non repraesentat Ecclesiam, non est enim Ecclesia sine capite; non est autem concilium infallibile, nisi quatenus repraesentat Ecclesiam.

Prob. 4° conclusio. Summus Pontifex non potest iudicari a concilio generali. Ergo non est illi inferior. — Prob. ant.: 1° Can. Si Papa, dist. 40, dicitur : « Cunctos iudicaturus ipse, a nemine esse iudicandus, nisi deprehendatur a fide devius.² » 2° Cap. Aliorum, causa 9, q. 3 : « Aliorum hominum causas Deus voluit per homines terminari, sed Sedis istius praesulis suo, sine quaestione, reservavit arbitrio. » Quod excludit concilium tam generale quam particulare. 3° Concilium Romanum, sub Adriano II, cap. 4 : « Romanum Pontificem de omnium ecclesiarum praesulibus iudicasse legimus, de eo vero quemquam iudicasse non legimus. »

Prob. 5° conclusio ex avita Ecclesiae Gallicanae doctrina.

Circa annum 503, occasione Symmachi Papa, quem, licet sponte annuentem, concilium Romanum vulgo Palmare in iudicium vocaverat, S. Avitus, Viennensis archiepiscopus, nomine Ecclesiae Gallicanae ad Urbis Senatores sic scribit : « Non facile datur intelligi qua vel ratione vel lege ab inferioribus eminentior iudicaturus... Non est gregis Pastorem proprium terrere, sed iudicis. » Concilium autem generale est grex.

Anno 800, episcopi Gallicani, iussu Caroli Magni ad concilium Romanum vocati in causa Leonis III, de variis criminibus ab aemulis accusati, parere renuerunt, nisi Pontifex ipse se illorum iudicio sponte submitteret, hac ratione quod, cum esset caput omnium ecclesiarum, a nemine posset iudicari. Apud Anastasium, in vita Leonis III.

Saeculo duodecimo, S. Yvo, Carnoti episcopus, epist. 159 : « Quoniam, inquit, iudicia Romanae Ecclesiae a nemine foris retractari posse, eadem Ecclesia Romana docente, didicimus, si qui aliquando se pregravatos illius Ecclesiae authoritate conqueruntur, hoc eis consilium damus, ut non descendant in Aegyptum propter auxilium, sed ab ipsa ad ipsam confugiant, et inde expectent levamen, unde se conqueruntur accepisse gravamen. » Idem docet epist. 233, ad Abbatem Angeriocensem, in causa Paschalis II, qui dicebatur concessisse, contra Ecclesiae iura, investituras Henrico Imperatori.

Eodem saeculo, S. Bernardus, Ecclesiae Gallicanae decus, epist. 213, Pontifices alloquens : « Quis, inquit, mihi faciat iustitiam de vobis?... Exstat quidem tribunal Christi; sed absit ut ad illud appellem... Itaque recurro ad eum cui in praesenti datum est iudicare de universis, « hoc est ad vos. Vos appello ad vos : vos iudicate inter me et vos. »

Anno 1305, cum regni proceres peterent a Clemente V ut damnaret memoriam Bonifacii VIII, quem dicebant haereticum fuisse, ut hominem privatum nec legitimum exstitisse Pontificem, ut vidimus art. 3, § 5, n. 4, addunt : « Cum de Bonifacii mortui haeresi quaeritur, non debet congregari concilium generale. Estis enim vos, Pater sanctissime, Iesu Christi Vicarius, totum corpus Ecclesiae repraesentans, qui claves regni caelestis habetis. Nec congregatum totum concilium SINE VOBIS ET NISI PER VOS posset cognoscere de negotio supra dicto, iuxta Patrum sancita, sententiamque doctorum iuris et Ecclesiae sanctae Dei. » Caecus sit qui in his verbis non videat potiorem esse Pontificis authoritatem, quam concilii.

Anno 1324, theologi facultatis Parisiensis obtulerunt Clementi VII, Avenione sedenti, tractatum theologicum in quo agnoscunt, asserunt et probant eius « supremam » authoritatem in Ecclesia, ut vidimus art. 3, § 5 citato, n. 3. Si vero « suprema, » ergo nulla maior.

A tempore igitur dumtaxat concilii Constantiensis coepit Ecclesia Gallicana ab hac avita maiorum sententia recedere, agente et duce Ioanne Gerson, academiae Parisiensis cancellario.

Obi. 1° et praecipue. Concilium Constantiense, sess. 4, sic decernit : « Haec sancta synodus Constantiensis, generale concilium faciens, pro extirpatione praesentis schismatis et unione ac reformatione Ecclesiae Dei in capite et in membris facienda..., in Spiritu sancto legitime congregata..., ordinat, disponit, statuit, decernit et declarat ut sequitur. Et primo quod ipsa synodus in Spiritu sancto congregata, legitime generale concilium faciens et Ecclesiam catholicam militantem, potestatem a Christo immediate habet, cui quilibet cuiuscumque status vel dignitatis, etiamsi Papalis, existat, obedire tenetur in his quae pertinent ad fidem et extirpationem dicti schismatis et reformationem generalem Ecclesiae Dei in capite et in membris. » Et sess. 5, idem decretum repetit et addit : « Item declarat quod quicumque cuiuscumque conditionis, status et dignitatis, etiamsi Papalis, qui mandatis, statutis seu ordinationibus aut praeceptis huius sacrae synodi, et cuiuscumque alterius concilii generalis legitime congregati, super praemissis, seu ad ea pertinentibus factis vel faciendis obedire contumaciter contempserit, nisi resipuerit, condignae poenitentiae subiiciatur et debite puniatur, etiam ad alia iuris subsidia, si opus fuerit, recurrendo. » Ergo.

Huic argumento, quod putant invincibile, triplex adhibetur responsio.

Prima et communior est, haec decreta esse intelligenda, non de conciliis generalibus extra tempus schismatis et quando est certus Pontifex, sed tantum de conciliis tempore schismatis celebratis et de dubiis Pontificibus, quales tunc erant Ioannes XXIII, Gregorius XII et Benedictus XIII. Quo in casu, cum nullus sit Papa, nam Papa dubius non est Papa, quia non est caput visibile Ecclesiae, fatemur concilium habere potestatem immediate a Christo, cui quilibet cuiuscumque status aut dignitatis, etiamsi Papalis, obedire tenetur in his quae pertinent ad fidem et extirpationem schismatis, ac reformationem generalem Ecclesiae Dei in capite et in membris.

Veritas huius responsionis constat : 1° ex ipsis terminis decretorum. In decreto enim sessionis 4, et in prima parte decreti sessionis 5, sermo est tantum de hoc concilio Constantiensi pro extirpatione praesentis schismatis convocato. Equidem in secunda parte decreti sessionis 5 dicitur : « Et cuiuscumque alterius concilii generalis legitime congregati ; » sed dictum statim restringitur verbis sequentibus : « Super praemissis, seu ad ea pertinentibus factis vel faciendis. » Quae sunt autem « praemissa, » nisi schisma extirpandum et dubii Pontifices deponendi ; quod vera et propria causa fuit concilii Constantiensis celebrandi, ut patet sex terminis initio decretorum positis.

2° Constat ex testimonio Cardinalis Ioannis de Turrecremata, qui concilio praesens aderat, in Summa de Ecclesia, c. 99 : « Manifeste patet, inquit, quod decretum illorum Patrum non loquitur universaliter de qualibet synodo, sed de illa singulariter, pro cuius tempore non erat in Ecclesia pastor totius Ecclesiae indubitatus. »

3° Ipsum concilium Cardinalibus contendentibus Ecclesiam Romanam esse omnium aliarum Ecclesiarum et ipsius concilii caput, sic respondet. « Nota super verbo caput, hoc concedatur tamen, non ad fovendum schisma aut difformitates. Item nota super verbo concilii, est subdistinguendum ; quia hoc est verum in aliquo concilio, maxime cum agitur ad elidendum aliquem errorem contra catholicam fidem, seu haeresim extirpandam ; ubi autem agitur de schismate tollendo in Romana Ecclesia, tunc non habet ibi locum. » Ita referunt acta concilii apud Vanderhard, tom. II, part. 13, pag. 287. Ex quibus luce clarius patet, concilium decreta sua intellexisse de praesenti et simili casu schismatis et dubii Pontificis tantum, non de quibuscumque conciliis generalibus.

4° Martinus V, canonice electus et certus Pontifex, se concilio superiorem probavit : 1° Quia statim solus definivit, cum clausula « sacro approbante concilio. » 2° Dissolvit, quando voluit, concilium. Et quamvis quidam aegre ferrent quod dissolveretur non facta reformatione, nullus tamen ausus est reclamare. 3° Bulla Inter cunctas, data in concilio, iubet interrogari suspectos in erroribus Wiclefi : « Utrum credat quod Papa canonice electus, qui pro tempore fuerit, eius nomine proprio expresso, sit successor Petri, habens supremam authoritatem in Ecclesia Dei. » Porro, si sit suprema, nulla datur maior.

Secunda responsio. Esto decreta sessionis 4 et 5 sint intelligenda de certo Pontifice et de conciliis celebratis etiam extra casum schismatis, respondetur tunc concilium Constantiense non fuisse oecumenicum, quia episcopi unius tantum obedientiae, scilicet Ioannis XXIII, tunc aderant, nec inter se conveniebant quoad praefata decreta.

Ita refert Cardinalis de Turrecremata, qui concilio aderat, in Summa de Ecclesia, lib. II, cap. 99 : « Nullus, inquit, dubitat quod asserere quod sola obedientia Ioannis faceret concilium universale, universalem repraesentans Ecclesiam, esset temerarium et scandalosum aliis obedientiis. » Et infra : « In illa determinatione non modo non intervenit universalis Ecclesia, sed obedientia una tantum, scilicet Ioannis XXIII, ut dictum ; sed etiam non integre tota illa obedientia, quoniam plures Patres doctissimi illius obedientiae illi non praestiterunt consensum suum. » Haec Ioannes de Turrecremata, Cardinalis piissimus, idemque doctissimus, et, ut ipse scripsit, testis oculatus, cui fidem denegare, summae impudentiae sit, inquit noster Serry.

Inferunt. Ergo mentiti sunt Patres Constantienses, dum dixerunt in his duabus sessionibus : « Haec sancta synodus, concilium generale faciens, etc. »

Resp. Nego illationem. Non enim quicumque dicit falsum, mentitur : nec mirum, si tunc bona fide erraverint Patres, non enim erant infallibiles, nondum congregato concilio universali.

Urgent : Ipse Martinus V agnovit concilium generale esse in primis sessionibus, ante unionem obedientiarum, siquidem in litteris apostolicis quae exstant inter acta ultimae sessionis dicit quod « condemnationes errorum et haeresum Ioannis Wiclef, et Ioannis Hus, et Hieronymi de Praga, factae de personis et libris eorum per sacrum generale Constantiense concilium, fuerint iuste et rite facta. » Item in alio interrogatorio, ibidem, dicit « credendum esse et approbandum quod in favorem fidei et salutem animarum concilium Constantiense, universalem Ecclesiam repraesentans, approbavit et approbat, condemnavit et condemnat. » Sunt autem factae istae condemnationes sess. 8, quando sola adhuc obedientia Ioannis aderat. Ergo.

Resp. cum Caietano, Opusc. de Potestate Papae et concilii, cap. 8, quod congregatio Constantiensis inchoavit primo in obedientia Ioannis XXIII, et deinde iterum in coniunctione Gregorii XII, et tertio in coniunctione obedientiae Benedicti XIII consummata est, et post electionem Martini V, in eodem concilio praesidentis, authorisata, et ab hoc nobiliori et certiori statu nuncupative in quolibet statu concilium generale vocatur a Papa, nominibus utendo ut plures, absque veritatis offensa. Imo, ut insinuaret Pontifex quod ab hoc ultimo statu concilium appellabat generale, praefato interrogatorio fidei praeterito coniunxit praesens, dicens quod « concilium approbavit et approbat, condemnavit et condemnat. »

Huic secundae responsioni, si non stet prima, etiam valent quae diximus pro prima, numero 3 et 4.

Tertia responsio. Dato gratis haec decreta intelligenda esse de quocumque concilio generali, etiam extra casum schismatis et dubii Pontificis, atque a concilio vere oecumenico fuisse prolata, restat ea non fuisse probata et confirmata a Martino V : quippe qui in ultima sessione probavit et confirmavit dumtaxat « conciliariter acta et definita in materiis fidei ; non aliter, nec alio modo. » Porro haec decreta neque « conciliariter, » neque « in materia fidei » fuerunt prolata. Non « conciliariter, » non solum quia tunc concilium non erat oecumenicum, ut dictum est, sed quia non fuerunt edita more aliorum conciliorum, discussis prius maturo examine tanti momenti quaestionibus. Fuerunt enim facta occasione recessus Ioannis XXIII a concilio ; recessit autem 21 martii vesperi, et statim conclusum fuit decretum contra ipsum, atque 30 eiusdem mensis a quatuor nationibus, contradicentibus Cardinalibus, fuit pronuntiatum.

Non « in materia fidei ; » nam in sessione 5 haec leguntur : « Surrexit de mandato totius sanctae synodi, Reverendus Pater Dominus Andreas, electus Poznaniensis, et certa capitula per modum CONSTITUTIONUM SYNODALIUM, prius per singulas quatuor nationes conclusa et deliberata, legit et publicavit. Quarum tenores sequuntur et sunt tales. » Inter has autem constitutiones synodales primo et secundo loco recensentur decreta de quibus hic agitur. Lectis autem his et aliis constitutionibus synodalibus, subiungitur : « Quibus peractis, supra dictus Reverendus Pater Dominus Andreas, electus Poznaniensis, IN MATERIA FIDEI et supra materia Ioannis Hus legebat quaedam avisamenta, quae sequuntur et sunt talia. » Palam est concilium distinguere inter constitutiones synodales et materiam fidei, reponere decreta de quibus agitur inter constitutiones synodales, et excludere a materia fidei ; consequenter Martinum V, qui decreta huius concilii tantum confirmavit « in materia fidei, non aliter, nec alio modo, » praefata decreta, de quibus est quaestio, non confirmasse.

Item haec decreta non fuerunt lata sicut ferri solent decreta fidei, sub poena anathematis aut haeresis, sed tantum sub poena poenitentiae aut punitionis contra transgressores contumaces, nisi resipuerint. Ergo idem quod prius.

Confirmantur hucusque dicta in tribus responsionibus. Si laudata decreta essent decreta fidei a concilio vere oecumenico sancita pro quocumque concilio et Pontifice, etiam extra casum schismatis et dubii Pontificis, atque a Martino V probata et confirmata ; nullus catholicus cuiuscumque status, conditionis, aut dignitatis, etiamsi Papalis, ausus esset illis contradicere absque haereseos labe. Atqui, non solum Martinus ipse in concilio illis contradixit, ut vidimus, sed paulo post concilium plures theologi eruditione et sanctitate insignes contrarium docuerunt. Inter eos Turrecremata, in Summa de Ecclesia ; Ferrariensis, in lib. IV Cont. gentes, cap. 75 ; S. Antoninus, in Summa, part. 3, tit. 23, c. 3, § 3, ubi dicit : « Sed nec ad concilium generale a Papa appellari potest, quia Papa omni concilio superior est. Nec robur habet quidquid agitur, nisi authoritate Romani Pontificis roboretur et confirmetur. Sentire ergo quod ad concilium a Papa appellari possit, est haereticum. » Sequentes Pontifices Pius II et Iulius II prohibuerunt sub poena excommunicationis appellare a Papa ad concilium. Idem quotannis solemniter sub eadem poena prohibetur in publicatione bullae Coenae, a Gregorio XIII innovata. Omnes ferme theologi omnium aliarum nationum, excepta Gallia, cuiuscumque status, conditionis et dignitatis, palam contrarium docent, et quidam tamquam de fide. Concludamus ergo laudata decreta non esse decreta fidei, ab omnibus certo et pro omni casu tenenda, vel quia spectant tantum casum schismatis et dubii Pontificis, vel quia non sunt a concilio vere oecumenico edita, vel denique quia non sunt confirmata a summo Pontifice.

Et ita censuerunt ipsimet praecipui horum decretorum defensores. Gerson, in tract. Quomodo et an liceat, postquam multa dixit pro superioritate concilii supra Pontificem, sic concludit : « Haec autem dicta vel argumentata sunt magis ad veritatis inquisitionem, quam ad alicuius (praesertim sanctissimi Domini Martini Papae) reprehensionem. » Sicne locutus fuisset Gerson, si decreta Constantiensia pro fidei decretis ab omnibus in omni casu certo tenendis habuisset ? Inquirittur ne veritas, quando certo habetur ? Cardinalis Petrus de Alliaco, Gersonis magister, alter Pontificiae dignitatis infra concilium depressor, Gersone tamen moderatior, in tractatu de Potestate Ecclesiastica, quem post sessionem 5 composuit, anno 1417, iuxta novam editionem operum Gersonis, tom. II, pag. 926, et qui lectus fuit in concilio prima octobris eiusdem anni, post multa dicta et allegata pro authoritate concilii supra Pontificem, sic concludit : « Haec igitur ad decem capitula in prologo huius operis proposita, mihi pro responsione videntur sufficere. Quae tamen non definitive determinando, sed, doctrinaliter suadendo, posita sunt. Nam huius rei definitionem sacri concilii determinationi submitto. » Censebat ergo nondum latam ultimam hac de re definitionem a concilio.

Instant : Concilium Basileense, sess. 2, decretum Constantiense innovavit et confirmavit, certo et indubitato Pontifice existente ; idque Eugenius IV approbavit et confirmavit bulla Dudum lecta sess. 16 eiusdem concilii Basileensis, in qua etiam revocat alias bullas a se ulterius datas contra idem concilium. Ergo.

Resp. Eugenium IV nunquam probasse hoc decretum sessionis 2 concilii Basileensis. Equidem, metu schismatis imminentis, ex eo quod concilium Basilea Ferrariam, renitentibus Patribus Basileensibus, transtulisset, et omnibus principibus instantibus ut hanc translationem revocaret, annuit continuationi concilii Basileae, revocavitque bullas quibus eius translationem et dissolutionem praeceperat, atque declaravit se intendere concilium omni favore prosequi. Haec et nihil amplius Eugenius in dicta bulla Dudum. Ex eo autem quod concilium legitimum agnoverit, eius continuationem permiserit, et illud omni favore prosequi intenderit, non sequitur quod omnia eius decreta probaverit et confirmaverit. Martinus V concilium Constantiense legitimum agnovit, omni favore illud prosecutus est, nec tamen omnia eius decreta confirmavit, sed ea solum quae in materia fidei conciliariter essent acta, nec aliter, nec alio modo, ut vidimus. S. Leo concilium Chalcedonense legitimum agnovit, et ipsum omni favore pariter prosecutus est, nec tamen omnia eius decreta approbavit, ut constat ex supra dictis. Idem de Eugenio IV, respectu concilii Basileensis. Id testatur Turrecremata citatus, scribens se audivisse Eugenium Florentiae in disputatione publica dicentem : « Nos quidem bene progressum concilii approbavimus volentes, non tamen approbavimus eius decreta. » Id etiam indicat ipse Eugenius, scribens Episcopo Leodiensi et Bononiensi, aliisque per Germaniam legatis, apud Raynaldum, ad annum 1446, n. 3, et in bulla Moyses vir Dei, data in concilio Florent., et refertur inter eius acta, part. 3, pag. 1186. Unde Nicolaus V, qui Eugenio successit, et quocum Basileenses, qui Lausanam concilium transtulerant, inierunt pacem, ex omnibus decretis concilii Basileensis approbavit tantum quae gesta erant circa censuras et causas beneficiales.

Urgent : Qui decreta synodi scit, nec improbat, et edita bulla synodi adhaeret, censetur illa decreta approbare, praesertim si ipsa decreta prius ab ipso damnata, ipso quoque authore convalescunt. Ergo.

Resp. Dist. ant. Qui decreta synodi scit, nec improbat, censetur illa probare, si tempus congruat et obligatio urgeat approbandi vel improbandi, transeat ; secus, nego. Non congruebat autem tempus, instante schismate, ex obstinatione Basileensium, ut circa haec decreta mentem suam aperiret summus Pontifex ; nec urgebat tunc obligatio approbandi vel improbandi, cum non soleant Pontifices, nisi absoluto concilio, decreta approbare vel infirmare. Neque per revocationem priorum bullarum sic convaluerunt decreta prius damnata, quasi essent approbata, sed ad eum statum revocata sunt, in quo erant ante damnationem.

Obi. 2° : Saepe, praesertim in Gallia, appellatum est a summo Pontifice ad concilium generale : anno 1302, a bullis Bonifacii VIII ; anno 1491, a bulla Innocentii VIII, occasione decimarum extraordinariarum ; anno 1517, a concordato Leonis X cum Francisco I, propter abrogationem Pragmaticae Sanctionis; anno 1682, a decretis Innocentii XI, in causa Regaliae. Atqui appellatio non fit nisi ab inferiori ad superiorem. Ergo.

Resp. Nego conseq. 1° Quia ex facto ius nec probatur, nec acquiritur, praesertim si sint iura positiva facto contraria, ut hic contingit et patet ex probationibus conclusionis. 2° Quia istae appellationes non sunt factae ad concilium generale, excluso Pontifice, sed ad concilium quod Pontifex convocaret, et cui praesset per se vel per suos legatos ; sicque non tam sunt appellationes, quam novae eiusdem causae cognitiones coram eodem iudice, aliis tantum iudicibus Pontifici subordinatis assidentibus. Insuper appellatio a concordato non erat proprie appellatio ad concilium generale, sed ad ipsum Pontificem et plenius concilium ; quia Galli non reputabant concilium Lateranense generale. Similiter non habebant Bonifacium VIII pro legitimo Pontifice, ideoque existimarunt sibi licitum ab illo appellare. In aliis regnis gravamina occurritur ordinarie per supplicationes, repraesentationes, legatos, sicque plerumque res pacifice componuntur.

Obi. 3° ab inconvenientibus. Non est credibile Deum destituisse Ecclesiam omni remedio in extremis. Atqui id contingeret, si Pontifex non subiiciatur concilio : 1° si Pontifex esset noxius Ecclesiae, eamque vellet subvertere ; 2° si sit captivus ; 3° si sit amens. In his enim casibus nullum videtur remedium, nisi in concilio quod possit Papam deponere. Ergo.

Resp. Nego min. Ad primum casum. Si nitatur subvertere Ecclesiam in fide, cum tunc sit manifeste haereticus, hoc ipso excidit a pontificatu, et requiritur tantum declaratio Ecclesiae, ut denegatur ipsi obedientia, sicut diximus antea. Si autem aliter sit noxius Ecclesiae, quidam respondent¹, fideles posse vi armorum illi resistere, absque eo quod ideo amittat superioritatem. Sic, dum iniuste invasus a suo superiore, inferior illi resistit, invadens non amittit ideo superioritatem. Sic iterum, si rex Galliae, qui nullum agnoscit superiorem in temporalibus, vellet regnum subvertere, non possent subditis vi resistere ; nec tamen idcirc dicendum sit « recurrendum esse ad Deum, qui eum emendet, vel de medio subtrahat ; » vel dicendum quod, cum Deus speciali providentia regat et conservet suam Ecclesiam, non permittet, sicut hucusque non permisit, hunc casum evenire, aut si permittat, non deerit in subministrandis mediis et auxiliis opportunis.

Ad secundum casum Pontificis captivi. Fient ab Ecclesia ad Deum preces, sicut fiebant pro Petro, dum detinebatur captivus ab Herode ; nec interim desinet esse Pontifex, aut poterit deponi a concilio, sicut rex Galliae captivus non desinit ideo esse rex, nec deponi potest a populis.

Ad tertium casum. Si Pontifex sit perpetuo amens, censebitur mortuus : est enim amens revera mortuus quantum ad vitam rationalem, sicque Ecclesia sibi providere poterit de alio Pontifice. Interea vero in hoc et praecedenti casu non desinet Ecclesia, sed servabit infallibilitatem fidei passivam. Quod si occurrant controversiae de fide vel moribus, poterunt episcopi vel concilium definire ; sed definitio non habebit ultimam et absolutam firmitatem, donec confirmetur a Pontifice sequente, ut iam diximus et dicemus.

[Triplex de hac quaestione prodiit sententia.

Prima est, summum Pontificem iure divino habere plenissimam potestatem in universum orbem terrarum, in rebus tum ecclesiasticis tum politicis. Quin etiam Ostiensis tenet imperium a Graecis, quasi principibus infidelium, translatum fuisse ad Ecclesiam, et residere in summo Pontifice, ut Vicario summi et veri Regis Christi ; et ideo posse Pontificem regna infidelium iure suo donare quibus voluerit fidelium.

Altera, quam Bellarminus¹ vocat non tam sententiam quam haeresim, in altero extremo ponitur. Docet Pontificem ut Pontificem et iure divino nullam habere temporalem potestatem, nec posse ullo modo imperare principibus saecularibus, nedum eos regnis et principatu privare, etiamsi illi privari alioqui mereantur. Hanc sententiam professi sunt, quantum ad temporalia, authores Declarationis Cleri Gallicani anni 1682.

Tertia sententia in medio posita, et catholicorum theologorum communis, tenet Pontificem ut Pontificem non habere directe et immediate ullam temporalem potestatem, sed solum spiritualem ; habere tamen, ratione potestatis spiritualis, saltem indirecte potestatem quamdam, eamque summam, in temporalibus. Ita Hugo de S. Victore, lib. II de Sacram., p. 2, c. 4, quem sequitur Alexander Alensis, 3ae p. Summae, q. 40 ; item S. Bonaventura, De orig. iurisd., q. 3, in fine, aliique post eos multi. Refertur theologos Romanos iudicium censorium praeparasse contra Bellarminum, eo quod potestatem indirectam tantum asseruerat, et summum Pontificem non sanxisse hoc iudicium, propter eximia authoris merita. Unde

Dico : Summa potestas temporalis saltem indirecta Romano Pontifici competit.

Explicatur primum propositio. Etsi Pontifex ut talis nullam habeat potestatem mere temporalem, habet tamen, in ordine ad bonum spirituale, summam potestatem disponendi de rebus temporalibus Christianorum, ut sic attingere possit finem spiritualem sibi praestitutum, id est procurare salutem aeternam animarum, quae omni fini temporali praestat.

Hoc illustratur per similitudinem. Ut enim se habent in homine spiritus et caro, ita se habent in Ecclesia duae potestates, spiritualis scilicet et temporalis. Caro est sine spiritu in brutis, spiritus sine carne in angelis. Ex quo apparet neutrum esse praecise propter alterum. Cum vero caro sit unita spiritui in homine, quia una persona ex eorum coniunctione resultat, necessario habent subordinationem, sine qua impossibilis esset connexio. Caro enim subest, spiritus praest, et licet spiritus non se misceat actionibus carnis, sed sinat eam ut sibi convenit agere, quando huiusmodi actiones fini ipsius spiritus officiunt, spiritus carni imperat et eam castigat, ut in dependentia et subiectione necessaria retineatur.

Ita prorsus politica potestas habet suos principes, suas leges, sua iudicia, etc., et similiter ecclesiastica suos episcopos, suos canones, sua iudicia. Illa habet pro finem temporalem pacem, ista salutem aeternam. Inveniuntur quandoque separatae, ut olim tempore Apostolorum, cum principes infideles non erant de gremio Ecclesia, quandoque coniunctae, ut nunc. Cum autem sunt coniunctae, unum corpus efficiunt, ideoque, ut sint vere connexa, inferior debet superiori subiici et subordinari. Itaque spiritualis non se miscet temporalibus negotiis, sed sinit omnia procedere eodem modo quò fiebant ante unionem, dummodo non obsint fini spirituali, aut non sint necessaria ad hunc finem consequendum. Si autem tale quid accidat, spiritualis potestas potest et debet coercere temporalem omni ratione ac via quae ad id necessaria esse videtur.

Prob. 1° ratione. 1° Potestas civilis potestati spirituali subiecta est, quando utraque pars ad eamdem rempublicam christianam pertinet. Ergo potest princeps spiritualis principi temporali imperare, et de temporalibus disponere in ordine ad bonum superius quod subditis suis procurare tenetur; omnis enim superior inferiori suo imperat. — Probatur ex finibus utriusque potestatis. Felicitas temporalis, quae est finis potestatis civilis, non est finis ultimus hominis, cuius finis ultimus, scilicet aeterna felicitas, est finis proprius et necessarius potestatis spiritualis. Atqui omnia a fine ultimo pendent et ad eum referri debent. Ergo.

2° Reges et Pontifices, clerici et laici non faciunt spiritualiter duas respublicas, sed unam, id est unam Ecclesiam, quae civili reipublicae praestat. Dicit enim Apostolus, Rom., XII, 5 : Multi unum corpus sumus in Christo, et I Cor., XII, 13 : In uno Spiritu omnes nos in unum corpus baptizati sumus. Atqui in omni corpore membra sunt connexa et dependentia unum ab alio, non autem recte assereretur spiritualia pendere a temporalibus. Ergo temporalia a spiritualibus pendent, illisque subiiciuntur.

3° Si temporalis administratio impedit bonum spirituale, omnium iudicio tenetur princeps temporalis illum administrandi modum mutare, etiam cum detrimento temporalis boni. Unde sequitur, temporalem potestatem spirituali subiectam esse.

4° Potest quaelibet respublica, quia in se perfecta est et sibi ipsi sufficere debet, cuilibet alteri reipublicae, etiam sibi non subiectae, imperare et eam cogere ad mutandam administrationem, imo etiam eius principem deponere et alium instituere, quando non potest aliter se ab eius iniuriis defendere. Ergo multo magis poterit spiritualis respublica imperare temporali reipublicae sibi subiectae, eamque cogere ad administrationem suam mutandam, et deponere principes atque alios instituere, si non possit aliter bonum spirituale tueri. Quod exprimit, post Bernardum, lib. IV de Consider., Bonifacius VIII in extrav. Unam sanctam : « Uterque ergo est in potestate Ecclesia, spiritualis scilicet gladius et materialis. Sed is quidem pro Ecclesia, ille vero ab Ecclesia exercendus. Ille sacerdotis, is in manu regum et militum, sed ad nutum et patientiam sacerdotis. Oportet autem gladium esse sub gladio, et temporalem authoritatem spirituali subiici potestati. Nam, cum dicat Apostolus : Non est potestas, nisi a Deo ; quae autem sunt a Deo ordinata sunt ; non autem ordinata essent, nisi gladius esset sub gladio, et tamquam inferior reduceretur per alium in suprema. »

5° Non licet Christianis tolerare regem infidelem aut haereticum conantem pertrahere subditos suos ad suam haeresim aut infidelitatem. Atqui ad Pontificem pertinet iudicare an rex pertrahat ad haeresim, necne, quia ad nullum alium commissa est cura religionis. Ergo Pontificis est iudicare regem esse deponendum vel non deponendum. — Maior probatur. Quando ius humanum et ius divinum opponuntur, debet servari ius divinum, omisso iure humano. Atqui de iure divino est servare veram fidem et religionem, quae una tantum est et absolute necessaria ; de iure autem humano est quod hunc aut illum habeamus regem. Ergo.

Hoc argumentum valde placuit Doctori Angelico dicenti, IIae IIae, q. 10, a. 10, c : « Considerandum est quod dominium et praelatio introducta sunt ex iure humano [quantum scilicet ad personas ea possidentes] ; distinctio autem fidelium et infidelium est ex iure divino. Ius autem divinum, quod est ex gratia, non tollit ius humanum, quod est ex naturali ratione. Ideo distinctio fidelium et infidelium, secundum se considerata, non tollit dominium et praelationem infidelium supra fideles. Potest tamen iuste per sententiam vel ordinationem Ecclesiae authoritatem Dei habentis tale ius dominii vel praelationis tolli ; quia infideles merito suae infidelitatis merentur potestatem omittere super fideles, qui transferuntur in filios Dei. Sed hoc quidem Ecclesia quandoque facit, quandoque autem non facit... » Neque per infideles intelligit S. Thomas solos ethnicos, ut Barclaius et quidam alii videntur existimasse ; nam ibid., a. 6, c, diversi generis infideles comparans respectu ad fidem, dicit : « Secundum hoc, infidelitas haereticorum, qui profitentur fidem Evangelii, et ei renituntur, eam corrumpentes, gravius peccant quam Iudaei, qui fidem Evangelii nunquam susceperunt. Sed quia [Iudaei] susceperunt eius figuram in veteri lege, quam male interpretantes corrumpunt, ideo etiam eorum infidelitas est gravius peccatum quam infidelitas gentilium, qui nullo modo fidem Evangelii susceperunt. » Ergo, sub hoc respectu, haeretici sunt deterioris speciei infideles, ut S. Doctor concludit : « Unde, simpliciter loquendo, infidelitas haereticorum est pessima. » Non tantum erga principes christianos hoc ius S. Doctor Ecclesiae attribuit, sed etiam erga infideles proprie dictos. Dicit enim in eodem art. 10 : « In illis vero infidelibus qui temporaliter Ecclesiae vel eius membris non subiacent, praedictum ius Ecclesiae non statuit, licet posset instituere de iure. Et hoc facit ad scandalum vitandum. » Eadem repetit ibid., q. 12, a. 2, c : « Distinctio fidelium et infidelium est secundum ius divinum, per quod non tollitur ius humanum. Sed aliquis per infidelitatem peccans, potest sententialiter ius dominii amittere, sicut etiam quandoque propter alias culpas... Et ideo, quam cito aliquis per sententiam denuntiatur excommunicatus propter apostasiam a fide, ipso facto eius subditi sunt absoluti a dominio eius et iuramento fidelitatis quo ei tenebantur. » Item q. 60, a. 6, ad 3 : « Potestas saecularis subditur spirituali, sicut corpus animae, ut Gregorius Nazianzenus dicit, Orat. 17. Et ideo non est usurpatum iudicium, si spiritualis praelatus se intromittat de temporalibus, quantum ad ea in quibus subditur ei saecularis potestas, vel quae ei a saeculari potestate relinquuntur.² Insuper, in II Sentent., dist. 44, in fine, dicit idem Doctor, in Papa esse apicem utriusque potestatis, spiritualis scilicet et temporalis ; unde recte concluditur potestatem temporalem, in his qui eam in gradu inferiori exercent, ei subordinari. Eadem leguntur in lib. III de Regimine principum, cap. 10 et 19, quem omittimus, quia de eius authenticitate non satis constat.

Prob. 2° authoritate et praxi Ecclesiae. Nam in pluribus conciliis oecumenicis Ecclesia statuit laicos qui haereticos esse deprehenderentur bonis suis temporalibus privandos esse, et subditos a sacramento fidelitatis absolvit erga principes qui haeresim profiterentur, vel hac labe territoria sua purgare negligerent, aut iura ecclesiastica laederent. Hoc constat ex actis conc. Lateran. III et IV, et conc. Lugdun. I. Sit in exemplum sententia ab Innocentio IV in hoc ultimo concilio contra Fridericum II imperatorem lata, his verbis : « Nos itaque super praemissis et compluribus aliis eius nefandis excessibus, cum fratribus nostris et sacro concilio deliberatione praehabita diligenti, cum Iesu Christi vices immeriti teneamus in terris, nobisque in beati Petri apostoli persona sit dictum : Quodcumque ligaveris super terram, etc., memoratum principem qui sese imperio et regnis, omnique honore ac dignitate reddidit tam indignum, quique propter suas impietates a Deo ne regnet vel imperet est abiectus, suis ligatum peccatis et abiectum, omnique honore et dignitate privatum a Domino ostendimus, denuntiamus, ac nihilominus sententiendo privamus, omnes qui ei iuramento fidelitatis tenentur adstricti a iuramento huiusmodi perpetuo absolventes, etc. » In praecedenti conc. Lateran. IV, Innocentius III Raymundum a comitatu Tolosano similiter deposuerat.

Ubi advertendum est, 1° Pontificem in hoc casu egisse ut Christi Vicarium, vi potestatis generalis Petro eiusque successoribus a Christo collatae, et non tantum nudam declarationem emittere, sed sententiam veram authoritative proferre. Dicendum est insuper, Pontificem non a concilio accepisse potestatem quam tunc exercuit ; nam, ut supra probatum est, concilium non est supra Papam, sed Papa est supra concilium, et quaecumque « sacro approbante concilio » facit, eadem extra concilium et solus potest facere. 2° Facta supra laudata ut dogmatica habenda sunt, id est ut doctrinam catholicam de iure vi cuius acta sunt implicantia. Etenim non ad nudum factum unice attendendum est, sed etiam et praecipue ad fundamentum super quo ius a Pontifice et concilio assertum innititur. Atqui in sententia praemissa docetur potestatem istam ex institutione Christi procedere et ad rationem summi pontificatus pertinere. Ergo iure divino Romano Pontifici haec potestas competit.

Similiter ratiocinandum est de depositione Henrici IV imperatoris, Friderici II patris, a S. Gregorio VII in concilio Romano facta. Parum enim refert quod concilium istud non fuerit oecumenicum, siquidem dictum est hanc potestatem Papa a concilio nullatenus fuisse collatam.

De hoc Pontifice habetur in Breviario Romano sequens encomium : « Contra Henrici imperatoris impios conatus fortis per omnia athleta impavidus permansit, seque pro muro domui Israel ponere non timuit, ac eumdem Henricum in profundum malorum prolapsum fidelium communione regnoque privavit, atque subditos populos fide ei data liberavit. »

« Ut autem magis in particulari explicentur haec omnia, inquit Bellarminus, de Summo Pontifice, lib. V, cap. 6, comparanda est potestas Papae spiritualis cum personis iudicum seu principum saecularium, cum legibus eorum civilibus et cum eorum foro et iudiciis.

« Quantum ad personas, non potest Papa ut Papa ordinarie temporales principes deponere, etiam iusta de causa, eo modo quo deponit episcopos, id est tamquam ordinarium iudicem. Tamen potest mutare regna, et uni auferre atque alteri conferre, tamquam summus princeps spiritualis, si id necessarium sit ad animarum salutem, ut probatum est.

« Quantum ad leges, non potest Papa ut Papa ordinarie condere legem civilem, vel confirmare aut infirmare leges principum, quia non est ipse princeps Ecclesiae politicus. Tamen potest omnia illa facere, si aliqua lex civilis sit necessaria ad salutem animarum, et tamen non velint reges eam condere ; aut si alia sit noxia animarum saluti, et tamen reges non velint eam abrogare.

« Itaque optima est regula quam tradit Glossa ad cap. Possessor, de Regulis iuris in Sexto, quae talis est : « Quando de eadem re contrariae inveniuntur leges imperatoriae et pontificiae, si materia legis est res animarum periculum concernens, abrogatur lex imperatoria per pontificiam. » Et hoc modo lex quae habetur cap. Si qui, de Prescript. abrogavit legem imperatoriam quae habetur in Codice, de praescript. triginta vel quadraginta annorum, etiam cum mala fide, quae non poterat servari sine peccato mortali. At quando materia legis est res temporalis non concernens animarum periculum, non potest lex pontificia abrogare legem imperatoriam, sed utraque servanda est, illa in foro ecclesiastico, ista in foro civili.

« Quantum ad iudicia, non potest Papa ut Papa ordinarie iudicare de rebus temporalibus. Recte enim Bernardus Eugenio, lib. I de Consider., cap. 6 : « Habent haec infima et terrena iudices suos, reges et principes terrae. Quid fines alienos invaditis ? Quid falcem vestram in alienam messem extenditis ? » Item : « In criminibus, non in possessionibus potestas vestra. » At nihilominus in casu quo id animarum saluti necessarium est, potest Pontifex assumere etiam temporalia iudicia, quando nimirum non est ullus qui possit iudicare, ut cum duo reges supremi contendunt, vel quando qui possunt et debent iudicare, non volunt sententiam ferre. Unde ibidem Bernardus, cap. 7 : « Sed aliud est, inquit, incidenter excurrere in ista, causa quidem urgente ; aliud iterò incumbere istis, tamquam magnis dignisque tali et talium intentione rebus. » Et Innocentius III, cap. Per venerabilem, Qui filii sint legitimi, dicit, iurisdictionem temporalem solum casualiter Pontificem exercere. »

[ Resp. 1°. Quid sit haec celebris declaratio, satis intelligetur ex ipso textu, quem hic apponimus :

« Ecclesiae Gallicanae decreta et libertates a maioribus nostris tanto studio propugnatas, earumque fundamenta sacris canonibus et Patrum traditione nixa multi diruere moliuntur ; nec desunt qui earum obtentu primatum beati Petri eiusque successorum Romanorum Pontificum a Christo institutum, iisque debitam ab omnibus Christianis obedientiam, Sedisque Apostolicae, in qua fides praedicatur et unitas servatur Ecclesiae, reverendam omnibus gentibus maiestatem imminuere non vereantur. Haeretici quoque nihil praetermittunt quo eam potestatem, qua pax Ecclesiae continetur, invidiosam et gravem regibus et populis ostentent, iisque fraudibus simplices animas ab Ecclesiae matris Christique adeo communione dissocient.

« Quae ut incommoda propulsemus, nos archiepiscopi et episcopi Parisiis mandato regio congregati, Ecclesiam Gallicanam repraesentantes, una cum caeteris ecclesiasticis viris nobiscum deputatis, diligenti tractatu habito, haec sancienda et declaranda esse duximus.

I. — « Primum, beato Petro, eiusque successoribus Christi vicariis, ipsique Ecclesiae rerum spiritualium et ad aeternam salutem pertinentium, non autem civilium ac temporalium, a Deo traditam potestatem, dicente Domino :

Regnum meum non est de hoc mundo, et iterum : Reddite ergo quae sunt Coesaris Coesari, et quae sunt Dei Deo ; ac proinde stare apostolicum illud : Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit ; non est enim potestas nisi a Deo ; quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt. Itaque qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Reges ergo et principes in temporalibus nulli ecclesiastica potestati Dei ordinatione subiici, neque authoritate clavium Ecclesiam directe vel indirecte deponi, aut illorum subditos eximi a fide atque obedientia, ac praestito fidelitatis sacramento solvi posse, eamque sententiam publicae tranquillitati necessariam, nec minus Ecclesiae quam imperio utilem, ut verbo Dei, Patrum traditioni et sanctorum exemplis consonam omnino retinendam.

II. — « Sic autem inesse Apostolicae Sedi ac Petri successoribus, Christi vicariis, rerum spiritualium plenam potestatem, ut simul valeant atque immota consistant sanctae oecumenicae Constantiensis, a Sede Apostolica comprobata, ipsoque Romanorum Pontificum ac totius Ecclesiae usu confirmata, atque ab Ecclesia Gallicana perpetua religione custodita decreta de authoritate conciliorum generalium, quarum sessione IV et V continentur ; nec probari a Gallicana Ecclesia qui eorum decretorum, quasi dubiae sint authoritatis ac minus approbata, robur infringant, aut ad solum schismatis tempus concilii dicta detorqueant.

III. — « Hinc Apostolicae potestatis usum moderandum per canones Spiritu Dei conditos ac totius mundi reverentia consecratos ; valere etiam regulas, mores et instituta a regno et Ecclesia Gallicana recepta, Patrumque terminos manere inconcussos ; atque id pertinere ad amplitudinem Apostolicae Sedis, ut statuta et consuetudines tantae Sedis et ecclesiarum consensione firmata propriam stabilitatem obtineant.

IV. — « In fidei quoque quaestionibus praecipuas summi Pontificis esse partes, eiusque decreta ad omnes et singulas ecclesias pertinere, nec tamen irreformabile esse iudicium, nisi Ecclesiae consensus accesserit.

« Qua accepta a Patribus ad omnes ecclesias gallicanas atque episcopos iis Spiritu sancto authore praesidentes mittenda decrevimus, ut idipsum dicamus omnes, simusque in eodem sensu et in eadem sententia. »

Resp. 2°. Quid sentiendum sit de praedicta declaratione, compertum erit perpenso unoquoque articulo, et collato praesertim cum constitutione Pastor aeternus, de primatu Pontificis Romani, in synodo Vaticana edita et promulgata.

1° Doctrina articuli primi Declarationis abundanter fuit refutata in articulo nostro praecedenti, ubi agitur de potestate temporali quae Romano Pontifici competit.

Observandum est in hoc articulo perperam invocari verbum Christi, Ioann., XVIII, 36 : Regnum meum non est de hoc mundo, quasi significet regnum seu potestatem et authoritatem Christi, eiusque Vicarii, nequaquam et sub quolibet respectu ad res huius mundi seu ad res temporales spectare. Contextus invicte probat huius loci sensum audacter fuisse detortum in erroneae doctrinae fulcimentum. Interrogante enim Pilato : Tu es rex Iudaeorum ? respondet Iesus : Regnum meum non est de hoc mundo... Nunc autem regnum meum non est hinc. Ingeminanti quaestionem, respondet iterum : Tu dicis quia rex sum ego. Ego in hoc natus sum et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Ex his patet Christum fuisse constitutum regem a Patre, a quo audivit, Psal. II, 8 : Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Reges eos in virga ferrea, etc. Verbis praedictis asseruit tantum suam potestatem non ex voluntate humana, sed ex institutione divina oriri. Quaenam vero sit et ad quae extendatur, in persona Pontificis Romani, supra fuit determinatum. Hic sufficiat demonstrare verba usurpata omnino extra rem esse.

2° In secundo articulo affirmatur plenam potestatem Romani Pontificis, etiam in rebus spiritualibus, non esse plenam, utpote authoritati concilii generalis inferiorem, iuxta decreta in sessionibus IV et V concilii generalis

Constantiensis edita. Hoc falsum esse, fuit demonstratum in art. praeced. Quod ad decreta Constantiensia specialiter allinet, dictum est et probatum, hoc concilium non fuisse oecumenicum tempore quo haec decreta edidit, et etiam oecumenicitatem tunc non potuisse habere, et insuper Martinum V in legitimum Pontificem electum rata ea non habuisse. Haec ibi require, in resp. ad 1am obi.

3° Tertius articulus potestati monarchicae Pontificis Romani limites arbitrarios iniuriose assignat. Supponit enim Christum, cum Ecclesiam suam constituit, Petro eiusque successoribus, tamquam pastoribus et rectoribus supremis, eam regendam ita commisisse, ut cuilibet ecclesiae particulari liceret hanc authoritatem pro libitu suo in rebus disciplinaribus declinare et impotentem reddere. Et eo magis offenditur pontificia maiestas, quo regiae potestati attribuitur ius canones illius ecclesiae particularis ita sanciendi, ut inconcussa maneant, propriam stabilitatem obtineant et Sanctae Sedis ordinationibus praevaleant ; unde Pontifex Romanus, quem articulus primus a negotiis saecularibus omnino arcet, etiam cum quaestiones spirituales ex iis exsurgunt, in rebus spiritualibus authoritate regiae per hunc tertium articulum subiicitur. Gravissime ergo primatus Romani Pontificis laeditur, unitasque regimenis in Ecclesia destruitur.

4° Quod ad articulum quartum attinet, cum Pontifici Romano denegatur praerogativa infallibilitatis quae supra ipsi fuit asserta ex Scriptura et traditione, et praesertim ex definitione solemni in synodo Vaticana edita, ut formaliter haereticus nunc habendus est.

Ex praemissis patet Declarationem Gallicanam in omnibus partibus suis esse reiiciendam. Statim atque publicata est, a Sancta Sede fuit reprobata et damnata. Censores Romani, in congregatione Cardinalium et theologorum quorum iudicio specialiter ab Innocentio XI fuerat commissa, pronuntiaverunt singulas propositiones gallicanas non posse mitius proscribi, quam abstinendo ad summum a nota haereseos ; scilicet iis inferendas esse caeteras inferiores notas. Unde Innocentius XI, per litteras in forma brevis datas die 11 aprilis eiusdem anni 1682, improbavit, rescidit et cassavit quae in dictis comitiis peracta fuerant, eaque perpetuo irrita et inania declaravit. Alexander VIII, eius successor, solemniori constitutione, quae incipit Inter multiplices, data 4 augusti 1690, sic decernit : « Motu proprio et ex certa scientia et matura deliberatione nostris, deque Apostolicae potestatis plenitudine, omnia et singula quae tam quoad extensionem iuris regalia, quam quoad declarationem de potestate ecclesiastica, ac quatuor in ea contentas propositiones in supradictis conciliis Cleri Gallicani anno 1682 habitis acta et gesta fuerunt, cum omnibus et singulis mandatis, arrestis, confirmationibus, declarationibus, epistolis, edictis et decretis, a quibusvis personis sive ecclesiasticis sive laicis, quomodolibet qualificatis, quavis authoritate et potestate fungentibus, editis seu publicatis¹,... ipso iure nulla, irrita, invalida, inania, viribusque et effectu penitus omnino vacua ab ipso initio fuisse et esse ac perpetuo fore, neminemque ad illorum seu cuiuslibet corum, etsi iuramento vallata sint, observantiam teneri,... tenore praesentium declaramus et decernimus. Et nihilominus, ad abundantiorem cautelam, et quatenus opus sit, acta et gesta praefata aliaque praemissa omnia, motu, scientia, deliberatione et potestatis plenitudine paribus, improbamus, cassamus, irritamus et annullamus, viribusque et effectu penitus et omnino vacuamus, et contra illa deque eorum nullitate coram Deo protestamur. » Viris ecclesiasticis qui his comitiis adfuerant et quos postea ad sedes episcopales sive novas sive altiores rex designavit, Innocentius XII bullas institutionis canonicae concedere recusavit, nisi per supplices litteras ei obtestarentur se de gestis huiusmodi « vehementer quidem et supra id quod diei potest ex corde dolere. » Tandem Ludovicus XIV, qui Declarationem omnibus tradi et ab omnibus teneri iusserat, ipse ad eumdem Innocentium XII testificatus est se mandasse ut nemo edictum hac de re datum observare teneretur.

Omissis pluribus aliis Sanctae Sedis super hac infausta Declaratione condemnationibus, subiungendum est iudicium de ea latum a Pio VI, in constit. Auctorem fidei, data 28 augusti 1794, qua reprobantur et rescinduntur acta et decreta synodi Pistoriensis anno 1786 habitae : « Neque silentio praetereunda, inquit, insignis ea fraudis plena synodi temeritas, quae pridem improbatam ab Apostolica Sede conventus Gallicani declarationem anni 1682 ausa sit, non amplissimis modo laudibus exornare, sed quo maiorem illi authoritatem conciliaret, eam in decretum de Fide inscriptum insidiose illudere, articulos in illa contentos palam adoptare, et quae sparsim per hoc ipsum decretum tradita sunt, horum articulorum publica et solemni professione obsignare. Quo sane, non solum gravior longe se nobis offert de synodo, quam praedecessoribus nostris fuerit de comitiis illis expostulandi ratio, sed et ipsimet Gallicanae Ecclesiae non levis iniuria irrogatur, quam dignam synodus existimaverit cuius authoritas in patrocinium vocaretur errorum quibus illud esse contaminatum decretum. Quamobrem, quae acta conventus Gallicani, mox ut prodierunt, praedecessor noster venerabilis Innocentius XI, per litteras in forma brevis die 11 aprilis anni 1682, post autem expressius Alexander VIII, constitutione Inter multiplices, die 4 augusti anni 1690, pro apostolici sui muneris ratione, improbarunt, resciderunt, nulla et irrita declararunt ; multo fortius exigit a nobis pastoralis sollicitudo recentem horum factam in synodo tot vitiis affectam adoptionem, velut temerariam, scandulosam, ac praesertim, post edita praedecessorum nostrorum decreta, huic Apostolicae Sedi summopere iniuriosam, reprobare ac damnare, prout eam praesenti hac nostra constitutione reprobamus et damnamus, ac pro reprobata et damnata haberi volumus. »

Haec tam infausta quam celebris Declaratio, primatui Pontificis Romani infensissima, ultimo telo per constit. Eterni Patris synodi Vaticanae confixa, prorsus interempta [... et exanimis iacet, cui, si iterum in iudicium formaliter adduceretur, nota haereseos certo inureretur.]

[Resp. negative. Prob. factis historicis.

1° Ante concilium Constantiense, id est ante annum 1413, prorsus inaudita erat, in Gallis sicut et in caeteris regionibus, doctrina in Declaratione anni 1682 expressa. Ab omnibus admittebatur definitio concilii Lugdunensis II, anni 1274, scilicet : « Ipsa quoque Sancta Romana Ecclesia summum et plenum primatum super universam Ecclesiam obtinet, quem se ab ipso Domino in beato Petro, Apostolorum principe sive vertice, cuius Romanus Pontifex est successor, cum potestatis plenitudine recepisse, veraciter et humiliter recognoscit. Et sicut prae caeteris tenetur fidei veritatem defendere, sic et si quae de fide subortae fuerint quaestiones, suo debent iudicio definiri... Et eidem omnes Ecclesia sunt subiectae, et ipsarum praelati obedientiam et reverentiam ipsi dant. »

Probatum est supra, ex certis et inconcussis monumentis doctrinam in actis huius concilii tam clare consignatam ubique viguisse. Vigebat et in universitate Parisiensi, ut constat testimoniis allatis S. Thomae, qui in hoc cum magistro suo Alberto Magno concinebat¹. Anno 1387, tota haec universitas in consistorio, apud Clementem VII, cui tamquam legitimo adhaerebat, Romani Pontificis infallibilitatem per magistrum Petrum de Alliaco profitebatur, his verbis : « Sancta Sedes Apostolica ut illa cathedra Petri, supra quam, Hieronymo teste, fundata est Ecclesia, ut habetur in eadem quaestione (causa 24, q. 1, c. 25), cap. Quoniam vetusto, et sicut dicit Cyprianus, dist. 93, can. Qui cathedram. De qua Sede in persona Petri Apostoli in ea sedentis dictum est : Petre, rogavi pro te, ut non deficiat fides tua, Luc., XXII, 32. Haec est igitur ad quam determinatio fidei et approbatio veritatis catholica ac hereticae impietatis detestatio maxime pertinet. »

Cum ageret rex Galliae apud Clementem V, ut praedecessorem suum Bonifacium VIII haereticum fuisse declararet, non quidem ut Papam, sed ut doctorem privatum, proceres Galliae, in libello supplici huic Pontifici ad hunc finem oblato, doctrinam communem sic exprimebant : « Non quaeritur de haeresi Papae quondam ut Papae, sed ut privatae personae. Nec enim ut Papa potuit esse haereticus, sed ut privata persona. Nec unquam aliquis Papa, in quantum Papa, fuit haereticus. »

In immensum congeri possent catholicorum scriptorum qui ante concilium Constantiense primatum Romani Pontificis et praecipue eius inerrantiam pro indubitatis habuerunt, nullusque qui contrariae sententiae adhaeserit usque modo detegi potuit. Quod sic, inter alios eruditos, adnotat Theophilus Raynaudus, in opusculo suo Autòn eça, punct. xi, tom. xx Operum : « Frustra plures theologos conquirerem, cum possent omnes adduci quotquot ante concilium Constantiense floruerunt. Nam nonnisi a tempore concilii Constantiensis et Basileensis revocata est in controversiam haec veritas apud catholicos. Sed omnes anteriores unanimiter docuerunt, definitiones pontificias, etiam absque generali concilio editas, facere rem de fide, et omne iudicium de fide finaliter pertinere ad Sedem Apostolicam. Ita diserte Ruardus Tapper, oratione tertia theologica, num. 7. » Idem asserunt Bannez, in 2mâ 2ae S. Thomae, quaest. 1, art. 10, concl. 3 ; Cardinalis de Aguirra, Defensio cathedrae Petri, disput. VII, sect. 2, num. 13.

2° Opinionis qua gallicana dicitur, quaeque apud catholicos antea inaudita fuerat, authores exstitisse Petrum de Alliaco et Ioannem Gersonem, eius discipulum, affirmat Ballerini, De potestate ecclesiastica, appendix, § 12. At existimat hos duos etiam doctores pro contraria doctrina aliquando stetisse, et nonnisi sibi contradicendo ad errorem de Papa in decretis de fide fallibili deflexisse. Et quidem Petrus de Alliaco, in legatione quam universitatis Parisiensis nomine Avenione apud Clementem VII gessit, traditionem antiquam secutus, Christique promissis innixus, affirmavit : « De qua Sede (Romana) in persona Petri in eo sedentis dictum est : « Petre, rogavi pro te, ut non deficiat fides tua. »

Similiter in tractatu quem eidem Clementi et cardinalibus obtulit, eadem Christi promissione laudata, approbat quod in capite Haec est fides, causa 22, q. 1, c. 3, de Sede Romana ab Hieronymo dicitur, scilicet : « Ipsa semper immaculata permansit, et in futuro permanebit. » Infertque statim : « Ex quibus omnibus satis patet, quod eius nunquam deficit fides, » uti Christus promiserat.

Non absimiliter Ioannes Gerson, in sermone coram Alexandro V in festo Ascensionis Domini habito, rationem redditurus cur Graeca Ecclesia erroribus circa fidem fuerit vitiata, non autem Latina, Romanae fidei indefectibilitatem exinde deducit, quia « Latinitas ipsa purior et immaculata sedem habet Petri, pro cuius fide, ne deficeret, specialiter oravit ille qui in omnibus exauditus est pro sua reverentia. »

Et ipse, quamvis adulationi tribuat de Romani Pontificis inerrantia doctrinam, eam tamen ante Constantiense concilium communiter receptam testatur his valde attendendis verbis, De potestate ecclesiastica, consider. 12 : « Fallor, si non ante celebrationem huius sacrosanctae Constantiensis synodi sic occupaverat mentes plurimorum, litteralium magis quam litteratorum, ista traditio, ut oppositorum dogmatizator fuisset de haeretica pravitate vel notatus vel damnatus. » Eadem pluribus in locis recantat.

De novitate ergo doctrinae constat. Fuit de novo notatum in sessione comitiorum cleri Gallicani habita die 26 novembris 1681, a Iansenista Coquelin, ecclesiae et universitatis Parisiensis cancellario, qui fuit ipse promotor celebris conventus anni 1682.

3° Etsi doctrina a Petro de Alliaco et Ioanne Gerson professa post concilium Constantiense a pluribus canonistis et theologis fuerit admissa in Galliis, caeteris nationibus eam respuentibus, falso assereretur eam ab Ecclesia Gallicana fuisse amplexatam. Definitio concilii Florentini de primatu Pontificis Romani, anno 1439, qua doctrina concilii Constantiensis prorsus subvertebatur, ubique fuit acceptata in Ecclesia Latina, et in Ecclesia Gallicana omnino praevaleuit. Legitur enim in actibus conventus Cleri Gallicani Melodunensis anni 1579, tit. I constit., qui est de fidei professione : « Operam dabunt ii quibus haec cura demandata est, episcopi scilicet et eorum vicarii, ut in omnibus synodis, tam dioecesanis quam provincialibus, omnes et singuli, tum clerici tum laici, amplectantur et aperta professione eam fidem pronuntient, quam sancta Romana Ecclesia, magistra, columna et firmamentum veritatis profitetur et colit. Ad hanc enim, propter suam principalitatem, necesse est omnes convenire ecclesias. »

Hanc doctrinam ab universitate Parisiensi teneri, testis est Mauclerc, doctor Sorbonicus, qui in celebri suo opere de Monarchia, anno 1622 edito, tit. I, scribebat : « Illud prae nobis in conscientia tanquam verum et catholicum ferre debemus et animo constanti vereque christiano firmiter asserendo testari : Romanum Pontificem aliquid in spectantibus ad fidem, quatenus supremus universalis Ecclesiae doctor est, definire non posse, quod errore sit aliquo commaculatum. » In fulcimentum huius sententiae invocat authoritatem S. Thomae, idem pluribus in locis docentem, cuius testimonia supra fuerunt adducta. Conventus Cleri Gallicani anni 1625 infallibilitatem Pontificis Romani aperte professus fuerat. Eius acta fuerunt suppressa a posteriori conventu, non ad delendam hanc professionem, ut quidam affirmarunt, sed quia ibi querela contra episcopos motae ad solas synodos provinciales deferebantur, et periculum erat ne haec attributio reprobaretur et damnaretur a Sede Apostolica, cuius iuribus huiusmodi decisione derogabatur².

In epistola anno 1651 ad Innocentium X missa, qua iudicio Sanctae Sedis quinque iansenianae propositiones deferebantur, octoginta quinque episcopi gallicani scribunt : « Maiores causas ad Sedem Apostolicam referre solemnis Ecclesiae mos est, quem fides Petri nunquam deficiens perpetuo retineri pro iure suo postulat. Aequissimae huic legi obsequentes, de gravissimo circa religionem negotio Sanctitati Tuae scribendum esse censuimus. »

Cum Innocentius X quinque propositiones ipsi delatas constitutione sua Cum occasione, 9 iunii 1653, condemnasset, iterum ad eum scripsere Galliae episcopi, die 15 iulii eiusdem anni, in hunc modum : « Optata pervenit ad nos tandem constitutio illa qua Vestra Sanctitatis authoritate quid sentiendum sit de quinque propositionibus... perspicue decernitur... Huius doctrinae (catholicae) lucem, recentioris illius authoris (Iansenii) disputationibus obscuratam, pristino nitori restituit, iuxta veterem fidei regulam,... prolatum a Sanctitate Vestra, postulantibus compluribus Galliarum episcopis, decretum... Enimvero vetustae illius aetatis Ecclesia catholica... perspectum habebat, non solum ex Christi Domini nostri pollicitatione Petro facta, sed etiam ex actis priorum Pontificum, et ex anathematismis adversus Apollinarium et Macedonium, nondum ab ulla synodo damnatos, a Damaso paulo antea iactis, iudicia pro sancienda regula fidei a summis Pontificibus lata, super episcoporum consultatione, sive suam in actis relationibus sententiam ponant, sive omittant, prout illis collibuerit, divina aeque ac summa per universam Ecclesiam authoritate niti: cui christiani omnes ex officio ipsius quoque mentis obsequium praestare teneantur. Ea nos quoque sententia ac fide imbuti, etc. » Quo nihil expressius declarari poterat. Eidem antistites Parisiis congregati, eadem die ad reliquos Galliae archiepiscopos et episcopos litteras direxerunt, quibus eandem profitebantur doctrinam.

In suis ad Alexandrum litteris, diei 2 septembris 1656, de supradicta Innocentii X constitutione mentem suam sic iterum aperiunt gallicani episcopi : « Eadem sane mentis alacritate illud (Breve) suscepimus, qua concilii Africani Patres ab ipsis expetitam Zozimi epistolam amplexi sunt, qua Pelagii atque Caelestii errores, quos clanculum propagabant, peremptorio decreto prostravit... Finita est causa rescriptis apostolicis : utinam finiatur et error! si licet verbis Augustini vota nostra concipere. » Cum idem Alexander VII Formularium subscribendum praecepisset, ad eum, anno 1660, inter alia scripserunt Galliarum episcopi : « Et quia in eo (monte Apostolico) Dominus docet, statuimus ibi, secundum verba Tertulliani, finem quaerendi, stationem credendi, expunctionem inveniendi... In te autem, velut in Petri successore, nostrum omnium fortitudo firmata est. » In encyclicis litteris conventus cleri Gallicani 2 octobris 1663, referuntur verba Aviti Viennensis Hormisdae Papae scribentis, non tantum suam ecclesiam, sed cunctas Galliarum ecclesias firmissime velle eum sequi in omnibus quae ei placeret circa fidem decernere, et additur fidem episcoporum invincibilem esse, et eorum authoritatem infallibilem ex eorum unione infrangibili cum centro religionis, id est cum sede Petri, in his quae tam dogma quam disciplinam respiciunt.

Consulto praetermissis plurimorum scriptorum insignium testimoniis, tum brevitatis causa, tum quia privatorum tantum hominum sententiam exprimunt, acta solummodo et declarationes retulimus ex quibus vera doctrina Cleri Gallicani circa primatum Pontificis Romani agnoscitur, tam ante quam post concilium Constantiense, usque ad tempus celebri Declarationi anni 1682 contiguum. Plures quidem Petri de Alliaco et Ioannis Gerson opinioni adhaeserunt, quam Iansenistae ferventissime amplexi sunt, quorum maximi intererat Sedis Apostolicae authoritatem labefactare, sed, amotis haereticis, quorum suffragium huic doctrinae notam falsitatis inurit, quorundam virorum, numero pauciorum, etsi virtute et scientia aliunde spectabilium, dissensio nullo modo Ecclesiae Gallicanae unanimitati morali officit, quae deinde obscurari potuit, non vero destrui.

4° Nunc demonstrandum est Declarationem anni 1682 non a Clero Gallicano fuisse libere exaratam, tamquam doctrinam suam exprimentem, sed potestatem saecularem eam extorsisse et per vim imposuisse, ut Pontificem Romanum pro iuribus Ecclesiae tuendis decertantem fatigaret et ab incepto deturbaret.

Ludovico XIV regnante, acriter agitata est in Gallia regalia quaestio.

Concilium generale Lugdunense II sanxerat regaliam, vi cuius, sede episcopali vacante, rex eius reditus sibi attribuebat et beneficia directe conferebat, observari posse in dioecesibus in quibus ex titulo fundationis vel ex antiqua consuetudine vigebat, inhibueratque, sub gravissimis poenis, ne ad alias dioeceses extenderetur.

Non obstante hac prohibitione, consiliariis suis id regi suadentibus, promulgatae sunt annis 1673 et 1675 duae declarationes regiae quibus universae Galliarum dioeceses, non exceptis his quae huius servitutis erant immunes, regalia adstringebantur, hoc falso principio invocato, quod ius istud essentialiter regiae potestati competebat, et ex eius concessione et beneplacito tantum bonis temporalibus fruebantur ecclesiae. Innocentius XI litteris suis in forma brevis ad regem expeditis hanc manifestam usurpationem ter liberrime condemnavit. Ut praerogativam quam titulo iuris proprii regi tribuebant tuerentur, ministri, officiales et parlamentum, Ludovico XIV eis annuente, authoritatem spiritualem Papae debilitandam esse censuerunt.

Quamvis adhuc tunc temporis, id est sub initio anni 1663, doctrinae Romanae de pontificia infallibilitate adhaererent, paucis exceptis, facultatis Parisiensis doctores, cum haec infallibilitas fuisset paulo ante aperte propugnata in collegio Patrum societatis Iesu, quod Claramontanum vocabatur, parlamento contra facultatem saeviente, syndicus persecutionem sedare tentavit, concinnando cum ministro Le Tellier declarationem quae doctrinam articulorum anni 1682 continebat. Huius lucubrationis textum a paucis cognitum hic inserere iuvabit :

« Declarationes sacrae Facultatis theologiae Parisiensis factae apud regem super quibusdam propositionibus quas nonnulli voluerunt adscribere eidem Facultati : I. Non esse doctrinam Facultatis, quod summus Pontifex aliquam in temporalia regis christianissimi authoritatem habeat. Imo semper Facultatem obstitisse etiam iis qui indirectam tantummodo esse illam authoritatem voluerunt. — II. Esse doctrinam Facultatis eiusdem, quod rex christianissimus nullum omnino agnoscit nec habet in temporalibus superiorem praeter Deum, eamque suam esse antiquam doctrinam, a qua nunquam recessura est. — III. Doctrinam Facultatis esse, quod subditi fidem et obedientiam regi christianissimo ita debent, ut ab iis nullo praetextu dispensari possint. — IV. Doctrinam facultatis esse, non probare nec unquam probasse propositiones ullas regis christianissimi authoritati aut germanis Ecclesiae Gallicanae libertatibus et receptis in regno canonibus contrarias, verbi gratia, quod summus Pontifex possit deponere episcopos adversus eosdem canones. — V. Doctrinam Facultatis non esse quod summus Pontifex sit supra concilium oecumenicum. — VI. Non esse doctrinam vel dogma Facultatis, quod summus Pontifex, nullo accedente Ecclesiae consensu, sit infallibilis. »

Animadvertat lector formam negativam consulto fuisse usurpatam in articulis maioris momenti, ut affirmaretur tantum Facultatem non docere ea quae authoritati civili magis displicebant, abstinendo a sententia definitiva super his proferenda, ne eadem Facultas videretur a pristina et constanti sua doctrina formaliter recedere. Ambiguitas apparet praecipue in articulo sexto, ubi dicitur non doceri a Facultate quod Papa sit infallibilis nullo accedente consensu Ecclesiae. Equidem hoc catholice interpretari potest, si intelligatur Ecclesiam, quae est ipsa infallibilis passive, seu in credendo, in omni definitione circa fidem et mores necessario consentire Pontifici Romano ex cathedra docenti quod ipsa semper credidit et professa est. Ideo conventus anni 1682, ut Papae praerogativam infallibilitatis personalis non aequivoce abiudicaret, decrevit expresse « non irreformabile esse eius iudicium, nisi consensus

Ecclesia accesserit, » id est, nisi eius definitio, iam promulgata, consensu expresso vel tacito Ecclesia confirmata fuerit. Hoc animadvertitur a P. Rapin, in relatione discussionis ex qua orti sunt sex praedicti articuli, in qua legitur syndicum Facultatis exclamasse res pessum ituras omnino, si infallibilitas funditus everteretur. Inter deputatos regios et doctores sorbonicos contendebatur, hinc ut authoritas pontificia magis ac magis deprimeretur, illinc ut quantum ex adiunctis fieri poterat salvaretur.

Quamvis ministro regio Colbert sex propositiones praedictae, propter formam negativam, suspectae essent, parlamentum Parisiense statuit eas firmas habendas esse et in scholis doctrinam contrariam reiiciendam esse, quod edicto regio fuit sancitum, sub poenis extraordinariis, die 4 augusti 1663. Attamen de articulis istis nunquam fuerat a Facultate deliberatum, nec ex eius mandato regi fuerunt traditi. Ideo contra eos protestati sunt multi doctores et ipse syndicus qui, coactus a ministro regio, conciliabulo in quo concinnati sunt interfuerat et etiam praecipuas manus eorum confectioni attulerat. Constat insuper nunquam Facultatem de his deliberasse, et eos mendaciter ab archiepiscopo Parisiensi designato Harduin de Péréfixe et aliquibus tantum doctoribus regi oblatos fuisse nomine totius Facultatis, cui nefas esset eos per vim et metum extortos attribuere.

Luctamen contra Sanctae Sedis authoritatem incoeptum non deserentes, parlamento rem urgente, regii officiales resistentiam Facultatis et cleri frangere conati sunt. Illorum imperio obsequens, anno 1664 Facultas censuris suis perstrinxit librum Iacobi Vernant et opusculum Amedaei Guimenei, in quibus aperte docebatur Pontificem Romanum infallibilem et superiorem conciliis esse, et eius authoritatem, utpote monarchicam, ad universalem Ecclesiam se extendere. Anno sequenti, per breve quod incipit Cum ad aures, Alexander VII has censuras damnavit « uti praesumptuosas, temerarias atque scandalosas. » Parlamentum breve pontificium audacter condemnavit et suppressit, decernendo quod censurae in eo reprobatae in regestis suis insererentur. Ut vero doctrina a potestate civili imposita certius in Facultate praevaleret, ex mandato regii ministri sancitum fuerat duos dumtaxat e singulis religiosis ordinibus doctores ad Facultatis deliberationes fore admittendos. Erat autem doctorum regularium in hac Facultate numerus centum septuaginta trium, et hi omnes, exceptis duobus tantum aut tribus, infallibilitati pontificiae caeterisque Romanae doctrinae capitibus firmissime adhaerebant. Iisdem tyrannicis iussionibus obtemperans, conventus Cleri Gallicani, in comitiis ordinariis anni 1663, super eodem negotio deliberavit. Plures decretum Alexandri VII impugnaverunt. Non videtur tamen conclusionem ullam fuisse adoptatam. Ita paulatim potestas regia, ut Pontificis Romani authoritatem magis ac magis deprimeret, famosae Declarationi anni 1682 viam per fas et nefas sternebat.

Multis certisque documentis³ constat comitia generalia hoc anno fuisse convocata ex mandato regis, ut in iis de pontificia potestate, seu potius contra hanc potestatem, expressius confirmaretur doctrina quam in regno suo ab omnibus acceptari et teneri decreverat. In litteris convocatoriis aperte nuntiabatur negotia in hoc conventu tractanda ad ordinem spiritualem praecipue pertinere. Ut facilius resistentia frangeretur, si forte aliqui regiam voluntatem praetermittere vellent, statutum est, non sex deputatos, ut antea fieri solebat, sed duos tantum in unaquaque provincia ecclesiastica eligendos esse ; deputandi ab ipso ministro Colbert fuerunt nominatim designati, et cum pluribus in locis quidam eidem ministro non grati fuissent cooptati, alios obsequentiores eis subrogandos esse praecepit. Insuper, ad maiorem cautelam, a rege fuit declaratum deputatos secundi ordinis, id est non episcopali dignitate insignitos, voce decisiva, qua antea gaudebant, in sequentibus proximis comitiis non usuros.

Ita peractis electionibus, et libertate electorum omnino perempta, ex centum et triginta Ecclesiae Gallicanae episcopis, triginta tantum et quatuor his comitiis adfuerunt, cum triginta et octo deputatis secundi ordinis, et nemo sanus contendet talem conventum, etiamsi libere constitutus fuisset, de doctrina iudicandi et definiendi habuisse authoritatem, quae solis conciliis regulariter congregatis competit.

Ex huius conventus deliberationibus orti sunt quatuor articuli celebris et infaustae Declarationis, illustrissimo Bossuetio, Meldensi episcopo, prius renitente, deinde adversarios pertinaciores authoritatis pontificiae moderante, demum hos articulos ipso concinnante, ne coetus, nimio regi placendi studio, Pontificis Romani potestatem ultra omnem modum labefactaret. Cui unquam satis dolebit tantum virum non adeo constantem fuisse, ut invicte profligaret doctrinam tum certe erroneam, hodie vero inter haeretica dogmata recensendam?

Vix subscripta a deputatis Declaratione, parlamentum mandavit eam inserendam esse in registro Facultatis Parisiensis, quin liceret doctoribus eam examinare et de acceptatione deliberare. Cum plures contra hanc tyrannicam iussionem reclamarent, exilio fuerunt affecti, procurator regius minacibus verbis inscriptionem obtinuit, et prohibitum est ne Facultas ultra ad solitas sessiones convocaretur, quia, ut idem procurator confessus est, doctores qui Declarationi subscripserant sententiam suam statim et libenter mutaturi videbantur, si hoc ipsis permitteretur. Tandem, die 23 martii 1682 edictum regium prodiit, quo iussum est Declarationem ut firmam haberiet ab omnibus teneri.

Supra dictum est Ludovicum XIV, instante Innocentio XII, testificatum fuisse quod nemo edictum hac de re datum observare teneretur. Attamen, etsi ab anno 1682 quamplurimi semper infallibilitatem pontificiam propugnaverint, paulatim, favente et etiam instante saeculari potestate, praevaluit contrarius error, qui tamquam doctrina gentilitia habebatur, quasi opinio doctrinae Sanctae

Sedis et universalis Ecclesia opposita vera censenda sit, eo ipso quod authoritas civilis, magisterium quod authoritati spirituali divinitus et exclusive competit usurpans, eam ab omnibus docendam et tenendam decreverit.

Quod, potentia sua et suorum iuristarum servilitate obcaecatus, attentare non veritus fuerat Ludovicus XIV, iterare ausus est Napoleo, Reipublicae Gallicae primus consul, cum in Articulis organicis ab ipso solo contra fas et ius concordato cum Pio VII inito additis praecepit, art. 24, omnes professores theologiae in seminariis cooptatos teneri Declarationi praefatae subscribere, eamque docere.

Non obstante hac lege a Sancta Sede pluries reprobata, doctrina genuina coepit invalescere, quibusdam praeclaris scriptoribus iura Pontificis Romani vindicantibus, inter quos eminet Iosephus de Maistre, qui in libris suis gallice scriptis De Papa et De Ecclesia Gallicana primatum Romanum et signanter infallibilitatem pontificiam asseruit, invicteque demonstravit. Cum vero doctrina Declarationis a synodo Vaticana fuit perempta et sub anathemate damnata, pauci inveniebantur in Gallia qui ei adhaererent, et tota Ecclesia Gallicana gestiens definitiones sacri concilii acclamavit et ut fidem avitam sancientes amplexa est.

Ex praedictis sequitur, Romani Pontificis primatum ab antiquissimis temporibus fuisse ab Ecclesia Gallicana catholice intellectum. Si vero per centum annos, aliquot tantum additis, doctrina concilii Constantiensis, a potestate saeculari ob rationes politicas per vim imposita, praevalere visa est, nunquam unanimitatem obtinuit, et cum haec illustris Ecclesia, vinculis quibus premebatur paulatim laxatis, libere respirare coepit, continuo ad maiorum traditionem rediit.]

[Sub duplici respectu fuit impugnatus principatus civilis Pontificis Romani, quoad factum scilicet et quantum ad ius.

Contra factum historicum debacchati sunt communiter Protestantes, inter quos praecipuum locum tenent Basnage, Mosheim, Sismondi, qui huius principatus initium ab omni iniustitia labe immune non esse contendunt, asserentes summos Pontifices variis rerum adiunctis fraudulenter usos fuisse ad potestatem suam temporalem creandam et eius limites paulatim extendendos. Non defuerunt etiam inter catholicos qui, monumentis historicis non satis attendentes, his plus aequo consenserint.

Alii absolute hunc principatum improbaverunt, ut doctrinae evangelicae repugnantem et cum potestate spirituali natura sua incompatibilem. Tales fuerunt Wiclefus, a concilio Constantiensi damnatus, Calvinus et plerique Ecclesiae catholicae hostes, qui intelligentes hac potestate authoritatem Sanctae Sedis fulciri, illam odiosam reddere conati sunt et Pontifices Romanos ut Evangelium evertentes insectati sunt. Quidam etiam de titulo catholicorum gloriantes huic sententiae magis vel minus faverunt, allegantes ministerio spirituali implendo media spiritualia sufficere, illudque cura rerum temporalium impediri, quorum systema hac celebri formula continetur : « Ecclesia libera in Statu libero. »

Contra quos.

Dico 1° : Principatus civilis Pontificis Romani est factum legitimum.

Prob. 1° Legitime fuit constitutus. Neque vi neque fraude Pontifices principatum civilem obtinuerunt. Quomodo enim regiones illas sub ditione sua redigere potuissent, cum seipsos protegendi et incolumes servandi nullum medium eis suppeteret ? Non magis fraude hanc potestatem captarunt, quae potius sponte a populis et principibus fuit eis oblata. Plures enim civitates a ducentis annis ab imperatoribus derelictae et a Longobardis impugnatae, Papam auxilium implorarunt eique se dederunt. Si igitur populorum consensus, qui hodie venditatur ut via potior et etiam unica dominationem acquirendi, exigitur, hic titulus Pontificibus Romanis non defuit. Civium consensui imperatorum confirmatio et concessio expressa accesserunt. Pippinus summo Pontifici exarchatus Ravennensis dominium tradidit, et hanc donationem confirmavit, aliis possessionibus additis, Carolus Magnus, cui consensere Ludovicus Pius eiusque successores. Demum comitissa Mathildis proprium territorium Sanctae Sedi actu solemni reliquit.

2° Legitima praescriptione fuit firmatus. A temporibus Pippini et Caroli Magni mille anni et amplius numerantur, et si summi Pontifices pluries fuerunt suis possessionibus deturbati a principibus quorum vitia redarguere et excessus reprimere debuerunt, ab aevo Caroli V imperatoris et Francisci I, Galliarum regis, id est a tribus saeculis, principatum suum pacifice exercuerunt. Porro, omnibus fatentibus, tantum temporis spatium ad legitimam praescriptionem amplissime sufficit. Et hoc iure publico fuit sanctitum; etenim nullum fere pactum pacis inter principes fuit initum, in quo Sancta Sedis temporalis potestas non fuerit recognita et sub tutela communi posita, ut factum est praecipue et solemniter in congressu Vindobonae in Austria habito anno 1815, in quo plurium regnorum Europae limites fuerunt mutati et determinati.

3° Eius legitimitas ex effectibus etiam temporalibus demonstratur. Audiamus Leonem XIII hoc argumentum dilucide et eloquenter exponentem in Encyclica Inscrutabili, occasione assumptionis suae ad summum pontificatum promulgatae :

« Quid autem, si Romani Pontificis opera spectantur, iniquius esse potest, quam inficiari quantopere Romani Antistites de universa civili societate et quam egregie sint meriti ? Profecto decessores nostri, ut populorum bono prospicerent, omnis generis certamina suscipere, graves exantlare labores, seque asperis difficultatibus obiicere nunquam dubitarunt, et defixis in caelo oculis, neque improborum minis submisere frontem, neque blanditiis aut polleitationibus se ab officio abduci degeneri assensu passi sunt. Fuit haec Apostolica Sedes quae dilapsae societatis veteris reliquias collegit et coagmentavit; haec eadem fax amica fuit qua humanitas christianorum temporum effulsit; fuit haec salutis anchora inter saevissimas tempestates queis humana progenies iactata est; sacrum fuit concordiae vinculum quod nationes dissitas moribusque diversas inter se consociavit; centrum denique commune fuit unde, cum fidei et religionis doctrina, tum pacis et rerum gerendarum auspicia ac consilia petebantur. Quid multa? Pontificum Maximorum laus est, quod constantissime se pro muro et propugnaculo obiecerint, ne humana societas in superstitionem et barbariem antiquam relaberetur.

« Ulinam autem salutaris haec authoritas neglecta nunquam esset vel repudiata ! Profecto neque civilis principatus augustum et sacrum illud amisisset decus quod a religione inditum praese feret, quodque unum parendi conditionem homine dignam nobilemque efficit; neque exarsissent tot seditiones et bella, quae calamitatibus et caedibus terram funestarunt ; neque regna olim florentissima, e prosperitatis culmine deiecta, omnium aerumnarum pondere premerentur. Cuius rei exemplo etiam sunt orientales populi, qui, abruptis suavissimis vinculis quibus cum Apostolica hac Sede iungebantur, primaevae nobilitatis splendorem, scientiarum et artium laudem, atque imperii sui dignitatem amiserunt.

« Praeclara autem beneficia quae in quamlibet terram plagam ab Apostolica Sede profecta esse illustria omnium temporum monumenta declarant, potissimum persensit Itala haec regio, qua quanto eidem propinquior locinatura exstitit, tanto uberiores fructus ab ea percepit. Romanis certe Pontificibus Italia acceptam referre debet solidam gloriam et amplitudinem qua reliquas inter gentes eminuit. Ipsorum authoritas paternumque studium non semel eam ab hostium impetu texit, eidemque levamen et opem attulit, ut catholica fides nullo non tempore in Italorum cordibus integra custodiretur.

« Huiusmodi praedecessorum nostrorum merita, ut caetera praetereamus, maxime testatur memoria temporum S. Leonis Magni, Alexandri III, Innocentii III, S. Pii V, Leonis X, aliorumque Pontificum, quorum opera vel auspiciis ab extremo excidio, quod a barbaris impendebat, Italia sospes evasit, incorruptam retinuit antiquam fidem, atque inter tenebras squaloremque rudioris aevi scientiarum lumen et splendorem artium aluit, vigentemque servavit. Testatur nostra haec alma Urbs, Pontificum sedes, quae hunc ex iis fructum maximum cepit, ut non solum arx fidei munitissima esset, sed etiam bonarum artium asylum et domicilium sapientiae effecta, totius orbis erga se admirationem et observantiam conciliaret. Cum harum rerum amplitudo ad aeternam memoriam monumentis historiae sit tradita, facili negotio intelligitur non potuisse nisi per hostilem voluntatem indignamque calumniam, ad hominum deceptionem, voce ac litteris obtrudi, hanc Apostolicam Sedem civili populorum cultui et Italiae felicitati impedimento esse.

« Si igitur spes omnes Italiae orbisque universi in ea vi communi utilitati et bono saluberrima, qua Sedis Apostolica pollet authoritas, et in artissimo nexu sunt posita, qui omnes Christi fideles cum Romano Pontifice devinciat, nihil nobis potius esse debere cognoscimus, quam ut Romana Cathedra suam dignitatem sartam tectamque servemus, et membrorum cum capite, filiorum cum patre coniunctionem magis magisque servemus. »

Confirmatur hoc peremptorio argumento. Admitti non potest, factum illegitimum in Ecclesia Christi perpetuari et ab ea ut legitimum, non tantum tolerari, sed etiam constanter vindicari; quia hanc legitimitatem affirmando et doctrinam oppositam reprobando, Ecclesia erraret et falsum doceret. Atqui nemo catholicus ita sentiet. Ergo.

Dico 2° : Principatus civilis Pontificis Romani est necessarius.

Haec necessitas non absolute, sed conditionate et hypothetice intelligitur. Etenim, si Christo placuisset primatui Vicarii sui principatum civilem tamquam quid essentiale adnectere, Petrus ipse debuisset illum obtinere et exercere. Porro per priora saecula Pontifices Romani illo erant destituti, quin imo non alia purpura fuerunt decorati quam proprii sanguinis, per martyrium, et non coeperunt tali potestate gaudere, nisi cum mira Evangelii propagatione principes saeculares ipsi cum suis populis facti sunt christiani, et necesse fuit supremum omnium ducem et pastorem eis nullo modo subiici, ut erga eos officium suum libere posset implere.

Prob. necessitas huius principatus ex natura officii a Christo suo Vicario commissi. Etenim

Ut Pontificis Romani primatus efficaciori modo exerceri possit, requiritur necessario Papam omnimoda libertate gaudere. Atqui principatus civilis est huius perfectae libertatis conditio. Ergo hic principatus est necessarius.

Prob. min. declaratione solemni facta a Pio IX potestate sua civili exturbato, in consistorio Caietae habito die 28 aprilis 1849 :

« Officii nostri, inquiiebat, ratio postulat ut, in civili Apostolicae Sedis principatu tuendo, iura possessionesque sanctae Romanae Ecclesiae atque eiusdem Sedis libertatem, quae cum totius Ecclesia libertate et utilitate est coniuncta, totis viribus defendamus. Et quidem homines qui, commemorato plaudentes decreto (spoliationis), tam falsa et absurda affirmant, vel ignorant vel ignorare simulant, singulari prorsus divinae providentiae consilio factum esse ut, Romano imperio in plura regna variasque nationes diviso, Romanus Pontifex, cui a Christo Domino totius Ecclesiae regimen et cura fuit commissa, civilem principatum hac sane de causa haberet, ut ad ipsam Ecclesiam regendam eiusque unitatem tuendam plena illa potiretur libertate, qua ad supremi apostolici ministerii munus obeundum requiritur. Namque omnibus compertum est, fideles populos, gentes, regna nunquam plenam fiduciam et observantiam praestitura esse Romano Pontifici, si illum alicuius principis vel gubernii dominio subiectum ac minime liberum esse conspicerent. Siquidem fideles populi et regna vehementer suspicari ac vereri nunquam desinerent, ne Pontifex sua acta ad illius principis vel gubernii in cuius ditione versaretur voluntatem conformaret, atque idcirco actis illis hoc praetextu saepius refragari non dubitarent. Et quidem dicant vel ipsi hostes civilis principatus Apostolicae Sedis qui nunc Romae dominantur, quanam fiducia et observantia ipsi essent excepturi hortationes, monita, mandata, constitutiones Summi Pontificis, cum illum cuiusvis principis aut gubernii imperio subditum esse cognoscerent, praesertim vero si cui subessent principi, inter quem et Romanam ditionem diuturnum aliquod ageretur bellum. » Ex his invicte demonstratur necessitas supra asserta.

Idem Pontifex, in Encyclica diei 18 iunii 1859, decretorie eamdem necessitatem affirmat, dicens : « Necessarium esse palam edicimus huic Sedi civilem principatum, ut in bonum religionis sacram potestatem sine ullo impedimento exercere possit. » Pluries postea in diversis allocutionibus contra territorii pontificalis invasores protestatus est, cos censuris ecclesiasticis innodatos declarans.

Leo XIII, statim atque ad summi pontificatus dignitatem evectus fuit, non omisit has protestationes et reclamationes renovare, in memorata Encyclica Inscrutabili : « Ut in primis, inquit, eo quo possumus modo, iura libertatemque huius Sanctae Sedis adseramus contendere nunquam desinemus, ut authoritati nostrae suum constet obsequium, ut obstacula amoveantur quae plenam ministerii nostri potestatisque libertatem impediunt, atque in eam rerum conditionem restituamur, in qua divinae sapientiae consilium Romanos Antistites iampridem collocaverat. Ad hanc vero restitutionem postulandam nos, non ambitionis studio aut dominationis cupiditate, sed officii nostri ratione et religionis iurisiurandi vinculis quibus obstringimur, ac praeterea non solum ex eo quod principatus hic ad plenam libertatem spiritualis potestatis tuendam conservandamque est necessarius, sed etiam, quod exploratissimum est, cum de temporali principatu Sedis Apostolicae agitur, publici etiam boni et salutis totius humanae societatis causam agitari. Hinc praetermittere non possumus quin, pro officii nostri munere, quo sanctae Ecclesiae iura tueri tenemur, declarationes et protestationes omnes quas sanctae memoriae Pius IX, decessor noster, tum adversus violationem iurium ad Romanam Ecclesiam pertinentium pluries edidit ac iteravit, easdem et nos hisce nostris litteris omnino renovemus et confirmemus. » Et hanc declarationem ipse Leo XIII deinde, datis opportunitatibus, non semel iteravit.

Igitur nemini catholico licet his declarationibus contradicere, nec sentire principatum civilem Ecclesiae Romanae, praeteritis quidem temporibus fuisse utilem, sed hodiernis moribus et iuri novo non iam congruere. Nam in Syllabo, ex mandato Pii IX, inter propositiones damnatas fuerunt insertae duae sequentes : LXXV. « De temporalis regni cum spirituali compatibilitate disputant inter se christianae et catholica Ecclesiae filii. » Qua propositio reprobatur in eo sensu intellecta, quod catholicis fas sit utramlibet sententiam tuta conscientia amplecti. — LXXVI. « Abrogatio civilis imperii quo Apostolica Sedes potitur, ad Ecclesiae libertatem felicitatemque vel maxime conduceret. » Unde constit. Apostolicae Sedis, diei 12 octobris 1869, excommunicatione latae sententiae speciali modo Romano Pontifici reservata plectuntur « invadentes, destruentes, detinentes per se vel per alios civitates, terras, loca aut iura ad Ecclesiam Romanam pertinentia ; vel usurpantes, perturbantes, retinentes supremam iurisdictionem in eis ; nec non ad singula praedicta auxilium, consilium, favorem praebentes. » Haec censura renovatur ex bulla Cone, § 20.

Haec confirmant declarationes plurimorum conciliorum provincialium posterioribus his temporibus congregatorum, quorum plura hac Bossuetii verba invocarunt :

« Vobis omnibus precamur sacrum principatum omnibus modis salvum et incolumem esse. » Praecipue notari debent concilia provinciarum Turonensis, Remensis, Rothomagensis, Tolosanae, Albiensis, Bituricensis. Concilium IV provinciae Burdigalensis Pictavi celebratum, anno 1859, declarationi Pii IX supra relatae fortiter adhaesit et eius decretum ab eodem Pontifice amplissime fuit approbatum et laudatum.

Ex quibus omnibus sequitur, principatum civilem divinae providentiae ordinatione statutum Romano Pontifici sensu supradieto esse necessarium.

Confirmatur propositio hoc facto, quod, cum territorium pontificium vi et armis fuit ditioni legitimae subtractum, catholicis nationibus, et etiam quibusdam heterodoxis, plenam libertatem Pontifici Romano in suo ministerio implendo vindicantibus, usurpator protestationes undique exsurgentes compescere conatus est, obtinendo a legislativa potestate legem quam securitatis dixerunt, qua sanctum est Pontifici regales honores deferendos esse, eiusque libertati tuendae gubernium novum invigilaturum esse. Quomodo fuerit impleta, seu potius spreta haec obligatio, omnes norunt ; sed ex hoc facto deducitur communiter agnitam fuisse necessitatem plenae libertatis et independentiae summi Pontificis. Porro nunquam erit a quavis saeculari potestate omnimode independens, nisi principatus civilis omnibus regibus et principibus fecerit eum requalem. Ergo.]