Summa summae S. Thomae, Tomus III

Quaestio non est de concilio generali ut complectitur episcopos congregatos et simul summum Pontificem; sic enim certum est quod illi non sit superior Pontifex, alioquin sibi ipsi esset superior : imo concilium sic sumptum est quid maius, saltem extensive. Sed est quaestio de concilio generali ut solos complectitur episcopos congregatos, Pontifice, sive absit, sive adsit, non computato. Et quaeritur utrum concilio sic sumpto Pontifex sit superior authoritate et iurisdictione, an concilium Pontifici.

Hanc secundam partem tuentur Galli¹, a tempore concilii Constantiensis, et est secunda propositio declarationis celebris Cleri Gallicani anni 1682. Cum autem urgentur argumentis ex Scriptura vel traditione, quibus probatur Romanum Pontificem esse supremum caput, rectorem, pastorem omnium fidelium : respondent, id intelligendum esse de omnibus fidelibus in particulari, seu seorsim et distributive sumptis, non vero collective sumptis et in concilio generali adunatis; quibus e contra sic sumptis Pontifex subiicitur, eo fere modo quo Generalis est caput et rector Ordinis, sic ut omnes Religiosi seorsim et distributive teneantur illi obedire, ipse tamen Capitulo congregato subiicitur et ad eius leges adstringitur; vel sicut dux Venetorum singulis reipublicae membris praeminet, ipse tamen toti reipublicae est inferior et subditus.

Caeterarum nationum theologi communiter tenent, e contra, summum Pontificem esse authoritate, potestate et iurisdictione superiorem toti Ecclesiae, sive divisim, sive collectim sumptae, ita ut quodeumque concilium, etiam generale, ipsi subiiciatur, non ipse concilio.

Dico : Summus Pontifex est authoritate et iurisdictione omni concilio superior.

Prob. 1°. Constat ex huc usque dictis de primatu S. Petri et Romani Pontificis, necnon de eius infallibilitate, ipsum, secundum Scripturam et traditionem, esse totius et universalis Ecclesiae caput, pastorem, patrem, doctorem et ducem. Atqui caput aliis membris, non solum seorsim, sed simul sumptis superius est; pastor, non singulis ovibus seorsim tantum, sed toti gregi praest et superior est; pater, non huic vel illi proli, sed toti familiae; doctor, non huic vel illi discipulo, sed toti scholae; dux, non huic et illi militi tantum, sed toti exercitui. Ergo pariter Pontifex, non solum singulis fidelibus seorsim, aut huic vel illi ecclesiae; non solum singulis concilii episcopis divisim : sed ipsi concilio authoritate superior est.

Prob. 2°. Summi Pontifices, iure summo et, nemine reclamante, supremam potestatem exercuerunt supra concilia generalia; etenim quibusdam definiendi regulam praescripserunt, quorumdam acta resciderunt, alia in integrum irritaverunt, alia probarunt et confirmarunt. Hac autem sunt aperta superioris authoritatis indicia. Ergo.

Prob. prima pars ant. Coelestinus definiendi formam ipsamque sententiam contra Nestorium ferendam praescripsit concilio Ephesino; S. Leo, concilio Chalcedonensi contra Eutychem; Agatho concilio VI contra Monothelitas; Adrianus I concilio VII contra Iconomachos, et Adrianus II concilio VIII contra Photium.

Prob. secunda pars ant. S. Leo canonem 28 quo iura patriarchae Constantinopolitani decernebantur, quantumnvis rogatus, confirmare constanter renuit et irritum misit.

Prob. tertia pars ant. S. Leo irritavit concilium Ephesinum II ex eius assensu convocatum et cui aderant eius legati. Ergo.

Quantum ad quartam partem antecedentis, de confirmatione conciliorum per Pontificem, eam probabimus dissert. sequenti, dum de conciliis; nec eam omnino negant adversarii, sed dicunt esse confirmationem honorariam consensus et adhaesionis tantum, qualis dari potest ab aequalibus aut etiam inferioribus, non autem authoritativam.

Sed contra. Esse authoritativam constat, quia petitur et datur ut concilia generalia firmitatem habeant; sic enim loquuntur Patres concilii IV et VI, et sine hac confirmatione non est ratum nec firmum concilium, ut patet de concilio Ephesino II, de canone 28 concilii Chalcedonensis et de V concilio generali, Constantinop. II, atque iura ita expresse declarant, dist. 17, cap. Regula, ex Iulio Papa : « Nec ullum ratum est aut erit unquam concilium, quod non fultum fuerit eius (Ecclesiae Romanae) authoritate. » Et cap. Multis, ex Pelagio II. Unde Socrates, lib. II Hist., cap. 5, ait : « Canon ecclesiasticus vetat ne decreta absque sententia Episcopi Romani ecclesiis sanciantur. » Sozomenus, lib. III, cap. 9, dicit « legem esse ad sacerdotii dignitatem spectantem, quae pronuntiat acta illa irrita esse, quae praeter sententiam Episcopi Romani constituuntur. » Idem probant quae modo dicemus de appellationibus a conciliis ad summum Pontificem, ac denique ipsa ratio. Non enim concilium generale habet firmitatem et indefectibilitatem in suis decretis, nisi quatenus repraesentat Ecclesiam universam. Atqui non repraesentat Ecclesiam universam, nisi caput seu Romanum Pontificem secum iudicantem habeat, nec censetur Romanus Pontifex cum conciliis iudicare, nisi dum conciliorum decreta confirmat. Ergo.

Prob. 3° conclusio. Non est licitum appellare a summo Pontifice ad concilium generale; est autem licitum appellare a concilio generali ad summum Pontificem. Atqui appellatio non fit nisi ab inferiori ad superiorem. Ergo Pontifex est authoritate superior concilio generali.

Primam partem authoritate et ratione probavimus art. 3, § 6. Insuper Pius II, litteris Mantuae in conventu Principum publicatis anno 1460, Iulius II et Gregor. XIII, in bulla In Coena Domini, prohibent sub poena excommunicationis appellationem a Papa ad concilium.

Opponunt adversarii quasdam appellationes factas a Papa ad concilium. Sed facto non probatur ius. De hoc latius in solutione obiectionum.

Secunda pars antecedentis probata etiam manet ex tribus Pontificibus Bonifacio I, Gelasio I et Nicolao I laudatis loco prius citato. Insuper probatur. S. Flavianus a secundo concilio Ephesino, convocatione et legatorum praesentia generali, appellavit ad S. Leonem, ut constat ex epistola eiusdem S. Leonis ad Theodosium Imperatorem, in qua dicit : Legatis nostris « libellum appellationis Flavianus episcopus dedit. » Pariter Theodoretus, episcopus Cyri, in eodem concilio damnatus, appellavit, ut constat ex actis concilii Chalcedonensis. Macarius et alii in sexta synodo oecumenica damnati appellaverunt ad Leonem II, ut patet ex litteris Constantini Pogonati ad eundem Leonem.

Id denique evincit ratio. Licitum est appellare a tribunali fallibili ad infallibile. Atqui summus Pontifex est infallibilis, saltem in quaestionibus fidei et morum, ut probatum est articulis praecedentibus. Concilium autem generale, prout hic sumimus, non computato summo Pontifice, est fallibile, quia sic non repraesentat Ecclesiam, non est enim Ecclesia sine capite; non est autem concilium infallibile, nisi quatenus repraesentat Ecclesiam.

Prob. 4° conclusio. Summus Pontifex non potest iudicari a concilio generali. Ergo non est illi inferior. — Prob. ant.: 1° Can. Si Papa, dist. 40, dicitur : « Cunctos iudicaturus ipse, a nemine esse iudicandus, nisi deprehendatur a fide devius.² » 2° Cap. Aliorum, causa 9, q. 3 : « Aliorum hominum causas Deus voluit per homines terminari, sed Sedis istius praesulis suo, sine quaestione, reservavit arbitrio. » Quod excludit concilium tam generale quam particulare. 3° Concilium Romanum, sub Adriano II, cap. 4 : « Romanum Pontificem de omnium ecclesiarum praesulibus iudicasse legimus, de eo vero quemquam iudicasse non legimus. »

Prob. 5° conclusio ex avita Ecclesiae Gallicanae doctrina.

Circa annum 503, occasione Symmachi Papa, quem, licet sponte annuentem, concilium Romanum vulgo Palmare in iudicium vocaverat, S. Avitus, Viennensis archiepiscopus, nomine Ecclesiae Gallicanae ad Urbis Senatores sic scribit : « Non facile datur intelligi qua vel ratione vel lege ab inferioribus eminentior iudicaturus... Non est gregis Pastorem proprium terrere, sed iudicis. » Concilium autem generale est grex.

Anno 800, episcopi Gallicani, iussu Caroli Magni ad concilium Romanum vocati in causa Leonis III, de variis criminibus ab aemulis accusati, parere renuerunt, nisi Pontifex ipse se illorum iudicio sponte submitteret, hac ratione quod, cum esset caput omnium ecclesiarum, a nemine posset iudicari. Apud Anastasium, in vita Leonis III.

Saeculo duodecimo, S. Yvo, Carnoti episcopus, epist. 159 : « Quoniam, inquit, iudicia Romanae Ecclesiae a nemine foris retractari posse, eadem Ecclesia Romana docente, didicimus, si qui aliquando se pregravatos illius Ecclesiae authoritate conqueruntur, hoc eis consilium damus, ut non descendant in Aegyptum propter auxilium, sed ab ipsa ad ipsam confugiant, et inde expectent levamen, unde se conqueruntur accepisse gravamen. » Idem docet epist. 233, ad Abbatem Angeriocensem, in causa Paschalis II, qui dicebatur concessisse, contra Ecclesiae iura, investituras Henrico Imperatori.

Eodem saeculo, S. Bernardus, Ecclesiae Gallicanae decus, epist. 213, Pontifices alloquens : « Quis, inquit, mihi faciat iustitiam de vobis?... Exstat quidem tribunal Christi; sed absit ut ad illud appellem... Itaque recurro ad eum cui in praesenti datum est iudicare de universis, « hoc est ad vos. Vos appello ad vos : vos iudicate inter me et vos. »

Anno 1305, cum regni proceres peterent a Clemente V ut damnaret memoriam Bonifacii VIII, quem dicebant haereticum fuisse, ut hominem privatum nec legitimum exstitisse Pontificem, ut vidimus art. 3, § 5, n. 4, addunt : « Cum de Bonifacii mortui haeresi quaeritur, non debet congregari concilium generale. Estis enim vos, Pater sanctissime, Iesu Christi Vicarius, totum corpus Ecclesiae repraesentans, qui claves regni caelestis habetis. Nec congregatum totum concilium SINE VOBIS ET NISI PER VOS posset cognoscere de negotio supra dicto, iuxta Patrum sancita, sententiamque doctorum iuris et Ecclesiae sanctae Dei. » Caecus sit qui in his verbis non videat potiorem esse Pontificis authoritatem, quam concilii.

Anno 1324, theologi facultatis Parisiensis obtulerunt Clementi VII, Avenione sedenti, tractatum theologicum in quo agnoscunt, asserunt et probant eius « supremam » authoritatem in Ecclesia, ut vidimus art. 3, § 5 citato, n. 3. Si vero « suprema, » ergo nulla maior.

A tempore igitur dumtaxat concilii Constantiensis coepit Ecclesia Gallicana ab hac avita maiorum sententia recedere, agente et duce Ioanne Gerson, academiae Parisiensis cancellario.