Summa summae S. Thomae, Tomus III

[« Ut officio veram fidem amplectendi, in eaque constanter perseverandi, satisfacere possemus, Deus per Filium suum unigenitum Ecclesiam instituit, suaeque institutionis manifestis notis instruxit, ut ea tamquam custos et magistra verbi revelati ab omnibus posset agnosci. Ad solam enim catholicam Ecclesiam ea pertinent omnia quae ad evidentem fidei christianae credibilitatem tam multa et tam mira divinitus sunt disposita. Quin etiam Ecclesia per se ipsa, ob suam nempe admirabilem propagationem, eximiam sanctitatem et inexhaustam in omnibus bonis faecunditatem, ob catholicam unitatem invictamque stabilitatem, magnum quoddam et perpetuum est motivum credibilitatis et divinae suae legationis testimonium irrefragabile. » Synod. Vaticana, constit. Dei Filius, cap. 3, de Fide.]

Ut tota vis huius argumenti bene percipiatur, plura sunt observanda.

1° Haec Religio celerrime diffusa est. Paulus enim, ad Coloss., I, 6, ait iam tempore suo Christi fidem in universo mundo crescere et fructificare. Iustinus Martyr, qui florebat initio secundi saeculi, in Dialogo cum Triphone dicit, nullum esse genus hominum, apud quos non colatur. Similiter Irenaeus, lib. I, c. 3 ; Tertull., lib. contr. Iudaeos, c. 7, et Plinius iunior, qui etiam florebat ineunte secundo saeculo, lib. X, epist. 97, ad Traianum : « Non civitates tantum, inquit, sed vicos atque agros superstitionis istius (Christianae) contagio pervagata est. »

2° Introducta et propagata est per paucos piscatores, homines plebeios, rudes, ignaros, pauperes et contemptibiles : non, ut aliae religiones, armorum potentia, magnatum favore, opum, voluptatum, honorum illecebris, aut vi eloquentiae humana; sed sola Christi virtute et sapientia, iuxta illud Apost., I Cor., I, 27 et 28 : Quae stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientes ; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia; et ignobilia mundi et contemptibilia elegit Deus, et ea quae non sunt, id est, quae pro nihilo reputantur, ut ea quae sunt, id est quae pro maximo habentur, destrueret.

3° Haec fidei doctrina talis est, ut potius hominibus videretur stultitia quam sapientia : nimirum, quod homo inter opprobria in crucem actus et mortuus, sit verus Deus colendus ; quod resurrexerit ; quod non sit aliud nomen in quo oporteat nos salvos fieri, quam in nomine huius hominis crucifixi. Unde Apost., I Cor., I, 23 et 24 : Nos praedicamus Christum crucifixum, Iudaeis quidem scandalum, gentibus stultitiam ; ipsis autem vocatis Iudaeis atque Graecis, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Talis est, inquam, haec Religio et doctrina, qua nihil conducit ad terrenam felicitatem ; quae passiones refrenandas, honores, divitias, voluptates contemnendas docet ; quae nihil nisi lacrymas, poenitentiam, mortificationem inculcat ; nihil in hoc mundo promittit, nisi pericula, afflictiones, persecutiones, humiliationes, tormenta, cruces.

4° Sub huius Religionis apparenter stultae, tam durae et asperae iugo, hi pauci piscatores contemptibiles subiecerunt, non indoctos solum et simplices, sed viros doctissimos, Dionysium, Clementem, Irenaeum, Iustinum, Arnobium, Athenagoram, Lactantium, Tertullianum, etc. Neque solum plebeios, sed ipsos principes, reges, imperatores.

5° Denique, haec Religio atque doctrina propagata est et crevit in mediis persecutionibus, impugnantibus principibus et magistratibus, contradicentibus philosophis, saeviente diabolo atque omni suppliciorum genere contranitente, et quanto magis impugnabatur, tanto magis crevit ac praevaluit, ita ut sanguis martyrum factus sit semen Christianorum.

Quis sanae mentis, si ad haec attendat, non cognoscat Religionem, qualem descripsimus, hoc modo natam, adultam et propagatam, non esse ingenii humani inventum, sed opus Dei omnipotentis. Neque enim fieri potuit ut doctrina a sapientia humana tam aliena, tam sensibus repugnans, tam aspera et dura, orbem universum tam celeriter pervaderet, et inter persecutiones, tormenta et contradictiones hominum et daemonum reciperetur a principibus et eruditis, idque per paucos piscatores, pauperes et rudes, nisi Deus efficacissime operatus fuisset, tam in eis qui illam praedicarunt, quam in eis qui illam receperunt.

His positis, resumo argumentum initio dissertationis factum. Ratio suadet, imo cogit, nisi sit prorsus inversa et turbata, agnoscere hanc Religionem esse veram, a Deo revelatam et institutam, 1° quam Prophetae longe antea praenuntiarunt ; 2° quam eius author et illius cooperatores pariter prophetiis adimpletis et miraculis patentissimis confirmarunt ; 3° denique quae sola virtute divina contra omnes humanae prudentiae leges est nata, adulta et per orbem universum propagata. Atqui haec est Religio Christiana. Ergo ratio suadet, imo cogit, nisi sit inversa et turbata, agnoscere Religionem Christianam esse veram, a Deo revelatam et institutam. — Maiorem nemo sanae mentis negare potest. — Minorem invicte probavimus. Stat itaque inconcussa conclusio, proindeque necessum est ut, vel deista nuntium remittat rationi, vel agnoscat Religionem Christianam esse veram et divinam.