Summa summae S. Thomae, Tomus III

[ Resp. 1°. Quid sit haec celebris declaratio, satis intelligetur ex ipso textu, quem hic apponimus :

« Ecclesiae Gallicanae decreta et libertates a maioribus nostris tanto studio propugnatas, earumque fundamenta sacris canonibus et Patrum traditione nixa multi diruere moliuntur ; nec desunt qui earum obtentu primatum beati Petri eiusque successorum Romanorum Pontificum a Christo institutum, iisque debitam ab omnibus Christianis obedientiam, Sedisque Apostolicae, in qua fides praedicatur et unitas servatur Ecclesiae, reverendam omnibus gentibus maiestatem imminuere non vereantur. Haeretici quoque nihil praetermittunt quo eam potestatem, qua pax Ecclesiae continetur, invidiosam et gravem regibus et populis ostentent, iisque fraudibus simplices animas ab Ecclesiae matris Christique adeo communione dissocient.

« Quae ut incommoda propulsemus, nos archiepiscopi et episcopi Parisiis mandato regio congregati, Ecclesiam Gallicanam repraesentantes, una cum caeteris ecclesiasticis viris nobiscum deputatis, diligenti tractatu habito, haec sancienda et declaranda esse duximus.

I. — « Primum, beato Petro, eiusque successoribus Christi vicariis, ipsique Ecclesiae rerum spiritualium et ad aeternam salutem pertinentium, non autem civilium ac temporalium, a Deo traditam potestatem, dicente Domino :

Regnum meum non est de hoc mundo, et iterum : Reddite ergo quae sunt Coesaris Coesari, et quae sunt Dei Deo ; ac proinde stare apostolicum illud : Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit ; non est enim potestas nisi a Deo ; quae autem sunt, a Deo ordinatae sunt. Itaque qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit. Reges ergo et principes in temporalibus nulli ecclesiastica potestati Dei ordinatione subiici, neque authoritate clavium Ecclesiam directe vel indirecte deponi, aut illorum subditos eximi a fide atque obedientia, ac praestito fidelitatis sacramento solvi posse, eamque sententiam publicae tranquillitati necessariam, nec minus Ecclesiae quam imperio utilem, ut verbo Dei, Patrum traditioni et sanctorum exemplis consonam omnino retinendam.

II. — « Sic autem inesse Apostolicae Sedi ac Petri successoribus, Christi vicariis, rerum spiritualium plenam potestatem, ut simul valeant atque immota consistant sanctae oecumenicae Constantiensis, a Sede Apostolica comprobata, ipsoque Romanorum Pontificum ac totius Ecclesiae usu confirmata, atque ab Ecclesia Gallicana perpetua religione custodita decreta de authoritate conciliorum generalium, quarum sessione IV et V continentur ; nec probari a Gallicana Ecclesia qui eorum decretorum, quasi dubiae sint authoritatis ac minus approbata, robur infringant, aut ad solum schismatis tempus concilii dicta detorqueant.

III. — « Hinc Apostolicae potestatis usum moderandum per canones Spiritu Dei conditos ac totius mundi reverentia consecratos ; valere etiam regulas, mores et instituta a regno et Ecclesia Gallicana recepta, Patrumque terminos manere inconcussos ; atque id pertinere ad amplitudinem Apostolicae Sedis, ut statuta et consuetudines tantae Sedis et ecclesiarum consensione firmata propriam stabilitatem obtineant.

IV. — « In fidei quoque quaestionibus praecipuas summi Pontificis esse partes, eiusque decreta ad omnes et singulas ecclesias pertinere, nec tamen irreformabile esse iudicium, nisi Ecclesiae consensus accesserit.

« Qua accepta a Patribus ad omnes ecclesias gallicanas atque episcopos iis Spiritu sancto authore praesidentes mittenda decrevimus, ut idipsum dicamus omnes, simusque in eodem sensu et in eadem sententia. »

Resp. 2°. Quid sentiendum sit de praedicta declaratione, compertum erit perpenso unoquoque articulo, et collato praesertim cum constitutione Pastor aeternus, de primatu Pontificis Romani, in synodo Vaticana edita et promulgata.

1° Doctrina articuli primi Declarationis abundanter fuit refutata in articulo nostro praecedenti, ubi agitur de potestate temporali quae Romano Pontifici competit.

Observandum est in hoc articulo perperam invocari verbum Christi, Ioann., XVIII, 36 : Regnum meum non est de hoc mundo, quasi significet regnum seu potestatem et authoritatem Christi, eiusque Vicarii, nequaquam et sub quolibet respectu ad res huius mundi seu ad res temporales spectare. Contextus invicte probat huius loci sensum audacter fuisse detortum in erroneae doctrinae fulcimentum. Interrogante enim Pilato : Tu es rex Iudaeorum ? respondet Iesus : Regnum meum non est de hoc mundo... Nunc autem regnum meum non est hinc. Ingeminanti quaestionem, respondet iterum : Tu dicis quia rex sum ego. Ego in hoc natus sum et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Ex his patet Christum fuisse constitutum regem a Patre, a quo audivit, Psal. II, 8 : Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae. Reges eos in virga ferrea, etc. Verbis praedictis asseruit tantum suam potestatem non ex voluntate humana, sed ex institutione divina oriri. Quaenam vero sit et ad quae extendatur, in persona Pontificis Romani, supra fuit determinatum. Hic sufficiat demonstrare verba usurpata omnino extra rem esse.

2° In secundo articulo affirmatur plenam potestatem Romani Pontificis, etiam in rebus spiritualibus, non esse plenam, utpote authoritati concilii generalis inferiorem, iuxta decreta in sessionibus IV et V concilii generalis

Constantiensis edita. Hoc falsum esse, fuit demonstratum in art. praeced. Quod ad decreta Constantiensia specialiter allinet, dictum est et probatum, hoc concilium non fuisse oecumenicum tempore quo haec decreta edidit, et etiam oecumenicitatem tunc non potuisse habere, et insuper Martinum V in legitimum Pontificem electum rata ea non habuisse. Haec ibi require, in resp. ad 1am obi.

3° Tertius articulus potestati monarchicae Pontificis Romani limites arbitrarios iniuriose assignat. Supponit enim Christum, cum Ecclesiam suam constituit, Petro eiusque successoribus, tamquam pastoribus et rectoribus supremis, eam regendam ita commisisse, ut cuilibet ecclesiae particulari liceret hanc authoritatem pro libitu suo in rebus disciplinaribus declinare et impotentem reddere. Et eo magis offenditur pontificia maiestas, quo regiae potestati attribuitur ius canones illius ecclesiae particularis ita sanciendi, ut inconcussa maneant, propriam stabilitatem obtineant et Sanctae Sedis ordinationibus praevaleant ; unde Pontifex Romanus, quem articulus primus a negotiis saecularibus omnino arcet, etiam cum quaestiones spirituales ex iis exsurgunt, in rebus spiritualibus authoritate regiae per hunc tertium articulum subiicitur. Gravissime ergo primatus Romani Pontificis laeditur, unitasque regimenis in Ecclesia destruitur.

4° Quod ad articulum quartum attinet, cum Pontifici Romano denegatur praerogativa infallibilitatis quae supra ipsi fuit asserta ex Scriptura et traditione, et praesertim ex definitione solemni in synodo Vaticana edita, ut formaliter haereticus nunc habendus est.

Ex praemissis patet Declarationem Gallicanam in omnibus partibus suis esse reiiciendam. Statim atque publicata est, a Sancta Sede fuit reprobata et damnata. Censores Romani, in congregatione Cardinalium et theologorum quorum iudicio specialiter ab Innocentio XI fuerat commissa, pronuntiaverunt singulas propositiones gallicanas non posse mitius proscribi, quam abstinendo ad summum a nota haereseos ; scilicet iis inferendas esse caeteras inferiores notas. Unde Innocentius XI, per litteras in forma brevis datas die 11 aprilis eiusdem anni 1682, improbavit, rescidit et cassavit quae in dictis comitiis peracta fuerant, eaque perpetuo irrita et inania declaravit. Alexander VIII, eius successor, solemniori constitutione, quae incipit Inter multiplices, data 4 augusti 1690, sic decernit : « Motu proprio et ex certa scientia et matura deliberatione nostris, deque Apostolicae potestatis plenitudine, omnia et singula quae tam quoad extensionem iuris regalia, quam quoad declarationem de potestate ecclesiastica, ac quatuor in ea contentas propositiones in supradictis conciliis Cleri Gallicani anno 1682 habitis acta et gesta fuerunt, cum omnibus et singulis mandatis, arrestis, confirmationibus, declarationibus, epistolis, edictis et decretis, a quibusvis personis sive ecclesiasticis sive laicis, quomodolibet qualificatis, quavis authoritate et potestate fungentibus, editis seu publicatis¹,... ipso iure nulla, irrita, invalida, inania, viribusque et effectu penitus omnino vacua ab ipso initio fuisse et esse ac perpetuo fore, neminemque ad illorum seu cuiuslibet corum, etsi iuramento vallata sint, observantiam teneri,... tenore praesentium declaramus et decernimus. Et nihilominus, ad abundantiorem cautelam, et quatenus opus sit, acta et gesta praefata aliaque praemissa omnia, motu, scientia, deliberatione et potestatis plenitudine paribus, improbamus, cassamus, irritamus et annullamus, viribusque et effectu penitus et omnino vacuamus, et contra illa deque eorum nullitate coram Deo protestamur. » Viris ecclesiasticis qui his comitiis adfuerant et quos postea ad sedes episcopales sive novas sive altiores rex designavit, Innocentius XII bullas institutionis canonicae concedere recusavit, nisi per supplices litteras ei obtestarentur se de gestis huiusmodi « vehementer quidem et supra id quod diei potest ex corde dolere. » Tandem Ludovicus XIV, qui Declarationem omnibus tradi et ab omnibus teneri iusserat, ipse ad eumdem Innocentium XII testificatus est se mandasse ut nemo edictum hac de re datum observare teneretur.

Omissis pluribus aliis Sanctae Sedis super hac infausta Declaratione condemnationibus, subiungendum est iudicium de ea latum a Pio VI, in constit. Auctorem fidei, data 28 augusti 1794, qua reprobantur et rescinduntur acta et decreta synodi Pistoriensis anno 1786 habitae : « Neque silentio praetereunda, inquit, insignis ea fraudis plena synodi temeritas, quae pridem improbatam ab Apostolica Sede conventus Gallicani declarationem anni 1682 ausa sit, non amplissimis modo laudibus exornare, sed quo maiorem illi authoritatem conciliaret, eam in decretum de Fide inscriptum insidiose illudere, articulos in illa contentos palam adoptare, et quae sparsim per hoc ipsum decretum tradita sunt, horum articulorum publica et solemni professione obsignare. Quo sane, non solum gravior longe se nobis offert de synodo, quam praedecessoribus nostris fuerit de comitiis illis expostulandi ratio, sed et ipsimet Gallicanae Ecclesiae non levis iniuria irrogatur, quam dignam synodus existimaverit cuius authoritas in patrocinium vocaretur errorum quibus illud esse contaminatum decretum. Quamobrem, quae acta conventus Gallicani, mox ut prodierunt, praedecessor noster venerabilis Innocentius XI, per litteras in forma brevis die 11 aprilis anni 1682, post autem expressius Alexander VIII, constitutione Inter multiplices, die 4 augusti anni 1690, pro apostolici sui muneris ratione, improbarunt, resciderunt, nulla et irrita declararunt ; multo fortius exigit a nobis pastoralis sollicitudo recentem horum factam in synodo tot vitiis affectam adoptionem, velut temerariam, scandulosam, ac praesertim, post edita praedecessorum nostrorum decreta, huic Apostolicae Sedi summopere iniuriosam, reprobare ac damnare, prout eam praesenti hac nostra constitutione reprobamus et damnamus, ac pro reprobata et damnata haberi volumus. »

Haec tam infausta quam celebris Declaratio, primatui Pontificis Romani infensissima, ultimo telo per constit. Eterni Patris synodi Vaticanae confixa, prorsus interempta [... et exanimis iacet, cui, si iterum in iudicium formaliter adduceretur, nota haereseos certo inureretur.]