Summa summae S. Thomae, Tomus III

Ecclesia potest duobus modis considerari : 1° ut congregatio omnium fidelium, tam praelatorum quam subditorum; 2° prout est congregatio praelatorum et doctorum tantum. Haec dicitur Ecclesia representative et docens, prima dicitur Ecclesia credens. Quaestio est utrum utraque sit infallibilis, prima in credendo, secunda in docendo, seu, ut alii dicunt, utrum Ecclesia habeat infallibilitatem tam activam quam passivam. Haeretici concedunt infallibilitatem Ecclesiae invisibili, denegant visibili. At suppositum huius distinctionis impugnavimus supra, asserendo unam Ecclesiam perpetuo visibilem. Unde

Dico : Ecclesia visibilis non potest deficere seu errare in rebus fidei et morum credendis.

Omissis variis textibus veteris Testamenti, prob. 1° clarissime ex novo Testamento. Matth., XVI, 18 : Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam, utique visibilem in homine visibili fundatam, et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Ibid., XXVIII, 20 : Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi. Super haec verba S. Thomas in Catena dicit : « Non cum illis solum dicit se futurum esse, sed et cum omnibus qui post illos credunt ; non enim usque ad consummationem saeculi Apostoli mansuri erant : sed sicut uni corpori fidelibus loquitur. » Luc., I, 32 : Regnabit in domo Iacob in aeternum, et regni eius non erit finis. Alia testimonia proferentur conclusione sequenti.

Prob. 2°. Adstipulantur SS. Patres, Chrysostomus, serm. de Pentecost. Ambrosius, lib. de Salomon. Hieronymus, in cap. 4. Isa. Augustinus, lib. de Symbolo ad Catechum., c. 6, et alii.

Prob. 3°. ratione. 1° Extra Ecclesiam non est salus. Ergo, si Ecclesia visibilis deficiat, salus fit impossibilis; quis enim Ecclesiam invisibilem ingredi potest ? 2° Si Ecclesia possit deficere, nemo erit securus de sua fide, nec ipsi Lutherani et Calvinistae; potest enim pariter eorum Ecclesia deficere, et unde sciunt non defecisse, cum defectio, ut dicunt, accidat hominibus non advertentibus ? 3° Ut articulo praecedenti arguebamus, si Ecclesia Romana defecerit, ut contendunt haeretici, debent assignare in quo defecerit, quo authore, quo loco, quo tempore; haec enim omnia notantur in mutatione insigni, qualis haec foret. Ad haec autem obmutescunt.

Dico 2° : Ecclesia in suis pastoribus repraesentata, sive per orbem diffusa, sive in unum congregata, errare non potest in rebus fidei et morum proponendis et definiendis.

Prob. ex conclusione praecedenti. Si Ecclesia in suis pastoribus repraesentata, sive per orbem diffusa, sive congregata, posset errare in rebus fidei et morum proponendis et definiendis, sequeretur quod omnes fideles, seu Ecclesia sumpta pro congregatione omnium fidelium, posset errare in credendo et deficere. Falsum consequens, ut probatum est. Ergo et ant. Prob. 2°. Sequela, quia fideles non credunt, nec credere debent aliud quam quod ipsis proponunt universi pastores ; eos enim instituit Christus, ut subditum gregem pascerent, regerent et docerent in rebus fidei et morum. Act., XX, 28 : Spiritus sanctus posuit episcopos regere Ecclesiam Dei. Matth., XXVIII, 19 : Docete omnes gentes. Iussit ut omnes illos audirent, et eis obedirent. Luc., X, 16 : Qui vos audit, me audit. Matth., XVIII, 17 : Si Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus. Unde quaecumque diximus pro infallibilitate Ecclesiae in credendo, probant eius infallibilitatem in docendo.

His adde sequentia ex Scripturis. Christus alloquens Apostolos, et in eis eorum successores episcopos, dicit Ioann., XIV, 16 et 17 : Ego rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis, ut maneat vobiscum in aeternum, Spiritum veritatis. Ibid., 26 : Ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia quaecumque dixero vobis. Item, ibid., XVI, 13 : Cum venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Et Apost., I Tim., III, 15 : Ut scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quae est Ecclesia Dei, columna et firmamentum veritatis.

Dixi 1° : « Ecclesia, sive dispersa, sive congregata ; » quia, cum promissiones infallibilitatis sint factae Ecclesiae, et eadem sit semper Ecclesia, sive dispersa, sive congregata, in utroque statu gaudet privilegio infallibilitatis. Et certe Christus non intelligebat de Ecclesia congregata in conciliis, cum dixit : Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, cum non omnibus diebus, sed rarissime congregentur concilia.

Dixi 2° : « In rebus fidei et morum. » Quantum ad mores, intelligenda est conclusio de moribus spectantibus communem omnium fidelium salutem. Unde Ecclesia errare non potest, sive definiendo aliquid esse bonum et honestum quod est malum et inhonestum, et e contra aliquid esse inhonestum et malum quod est bonum et honestum, sive praecipiendo aliquid quod communi fidelium saluti sit noxium, aut prohibendo quod illi est necessarium seu utile. Ratio est 1° quia hoc esset errare in fide ; fides enim omne virtuosum et honestum approbat, omne vitiosum et turpe reprobat. 2° Esset contra sanctitatem Ecclesiae. 3° Ecclesia male pasceret fideles; non enim solius fidei, sed etiam morum doctrina pascuntur fideles.

Quantum vero ad mores spectantes personas privatas et facta particularia, quorum cognitio pendet ex testimonio fallibili hominum, Ecclesia potest errare errore facti, non iuris.

[De canonizatione sanctorum et de sensu librorum, seu de factis dogmaticis, sunt speciales et graves difficultates, de quibus infra. Sed etiam

Petes utrum Ecclesia sit infallibilis in approbatione Ordinum religiosorum.

Resp. In approbatione Ordinis religiosi duo intervenire iudicia. Primum est, hanc Religionem esse bonam, Evangelio conformem et perfectioni acquirendae utilem. In hoc iudicio errare non potest Ecclesia : alioquin erraret in communi doctrina morum, cum omnibus proponat hanc Religionem ut bonam et viam ad perfectionem. Alterum est iudicium, utrum hic et nunc expediat hunc ordinem admittere. Non ita constat hoc iudicium esse infallibile, quia non e scientia solum, sed e prudentia pendet. At saltem temeritatis notam non effugeret qui, contra communem Ecclesiae sensum, hoc iudicium erroneum assereret.]

Obi. plura ex veteri Testamento, ex quibus constat Ecclesiam antiquam seu Synagogam aliquando defecisse. Ergo.

Resp. haec non obstare conclusioni nostrae, quae est de Ecclesia Christianorum post Christum natum, et non de Ecclesia veteris Testamenti. Et hoc propter duo : 1° quia Ecclesiae veteris Testamenti non sunt facta promissiones quales fecit Christus Ecclesiae novi Testamenti ; non enim illi dictum est : Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem saeculi, neque : Portae inferi non praevalebunt adversus eam. 2° Quia Ecclesia veteris Testamenti non coarctabatur intra Synagogam; poterat enim extra illam salus haberi, ut patet de Iob, Melchisedech, Ninivitis et aliis. Extra vero Ecclesiam novi Testamenti non potest haberi salus. Unde necesse est ut semper subsistat visibilis. Caeterum non concedimus Ecclesiam veteris Testamenti seu Synagogam periisse, nisi eo tempore quo cessare et in novam transmutari debebat; non enim erat perpetuo duratura. Unde ad singula quae obiiciuntur respondimus in maiori nostro Opere.

Inst. 1° : Ipsa etiam Ecclesia novi Testamenti interiit tempore passionis Christi, cum non solum Synagoga et tota gens iudaica, sed etiam ipsi Apostoli a Christo defecerunt, prout praedixerat illis Christus, Matth., XXVI, 31 : Omnes scandalum patiemini in me in ista nocte. Ergo.

Resp. 1° conclusionem nostram procedere de Ecclesia Christi formata. Fuit autem formata dumtaxat in die Pentecostes. 2° Nego ant. et eius probationem. Multi enim tempore passionis Christi credebant in ipsum, et quantum ad Apostolos, passi sunt scandalum, non amittendo fidem, sed eam non confitendo exterius ut debebant.

Inst. 2° : Tempore Arianismi, praesertim in concilio Ariminensi, Ecclesia deficit. Unde Hieronymus in dialogo contra Lucifer. dicit : « Miratus est universus orbis se esse Arianum. » Ergo.

Resp. Nego ant. Ad prob., id dixit Hieronymus hyperbolice, ita ut nihil aliud significare voluerit, quam quod plures episcopi et laici inadvertenter et praeter intentionem admiserint formulam fidei quae, licet sonaret pietatem, et attentis circumstantiis catholicum sensum prae se ferret, latenter tamen virus arianum ex intentione suorum authorum contineat. Unde dicit, « miratus, » quia praeter intentionem et inadvertenter id accidit. De hoc argumento late disserui Digress. tertia hist. ad quaest. proemialem de Trinit., in maiori Opere.