Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

16 Postquam ostendimus per scientiam mediam tolli a Deo, tum rationem primi liberi, tum rationem praedestinantis, tum quod sit prima causa, primusque author gratiae, tum denique, quod non habeat omnipotentissimam potestatem adimplendi ea, quae promittit: ostendamus oportet, an praedicta scientia inferat in Deo ignorantiam, et caecitatem, ac proinde modum operandi caecum, ignarum, et absque intentione finis in particulari?

§ I. Decisio dubii, et prima eius ratio.

Dicendum igitur est, ex scientia media inferri, esse in Deo ignorantiam, et caecitatem, seu modum operandi caecum, et ignarum, ipsumque absque intentione finis in particulari ad actus nostros liberos concurrere: atque adeo ex hoc etiam capite scientiam mediam repugnare. Ita Doctores disp. 10. dub. ultim. adducti. Assertio haec quod secundam partem ex priori liquet.

Quod primam vero suadetur ratione, quam D. Thom. locis supra citatis, et tract. de Voluntate Dei art. 8. referendis innuit. Quoniam semel admissa scientia media, Deus influit, ut concedunt eius authores, per voluntatem quandam indifferentem, qua paratus est influere ad id, quod Petrus, verbi gratia, voluerit, ita ut voluntas, quae praesupponitur in illo priori, antequam intelligatur in eo esse scientia media, non sit ad determinate concurrendum ad consensum, verbi gratia, actus fidei: alioqui efficaciter praediffiniret illum ante praedictam scientiam; sed ad tribuendum concursum indifferentem, seu ad concurrendum ad id, quod Petrus voluerit, nempe vel ad assensum si Petro placuerit, vel ad dissensum, si illum maluerit: ergo influit ignorando, quidnam sit illud, quod ex suo influxu subsequendum est: an nimirum illud erit assensus ad fidem, an vero dissensus, ac proinde sine intentione eius in particulari, quod subsequendum est: et per consequens modo caeco, ignoranti, et absque consilio, et providentia de illo effectu determinate, et in particulari sumpto.

17 Unde non erit ad rem, si occurras, quod per scientiam mediam cognoscit Deus determinate, et in particulari, quid sit illud, quod a Petro eligendum sit; et ita hac scientia praesupposita, Deus non caece, et ignoranter, sed scienter, et sapienter habet praedictum decretum.

Non itaque hoc erit ad rem. Nam sciscitamur de decreto primae causae, quod praesupponitur ab ipsamet scientia media ad hoc, ut attingat certo effectum futurum: quandoquidem sicut haec praesupponit suum effectum futurum sub conditione, ita et omnes causalitates futuras in statu illo conditionato, requisitas ad talem effectum, sive illae ex parte causae secundae, sive etiam ex parte primae desiderentur: at decretum futurum, et praerequisitum in illo signo, ex parte causae primae in ordine ad talem effectum, et praevisum, ut futurum, est velle esse paratum ad concurrendum ad id, quod voluntas creata elegerit, absque aliquo iudicio intellectus dirigente ad talem effectum in particulari: ergo Deus in illo signo cognoscet se, ut voliturum in aliquo signo ignoranter, id est, nesciendo in illo signo, quidnam erit illud, quod ex suo influxu, sive ex illa sua voluntate subsequendum est, cum prius sit, Deum habere praedictum decretum, quam quod voluntas creata velit. Maior cum consequentia patere videntur. Minor vero, in qua est difficultas, videtur certa. Quoniam illud decretum praecise cognoscitur futurum, quod postea re ipsa erit: ergo cum Deus postea, tantum habeat voluntatem¹ praestandi concursum indifferenter, ut adversarii iuxta suam sententiam fatentur, et eos fateri debere ostendimus, consequens est, ut decretum, quod ex parte Dei in illo priori videtur futurum, tantum sit velle esse paratum ad concurrendum ad id, quod voluntas creata elegerit, absque aliquo iudicio intellectus dirigente ad talem effectum in particulari.

18 Confirmatur primo. Nam cum scientia haec non sit practica, aut factiva rerum, sed pure speculativa, ac proinde praesupponat suum obiectum, ut ipsi aiunt, oportet, quod praesupponat, ut futuras omnes dependentias essentiales, requisitas ad existentiam actionis: ergo si semel haec actio pendet a Deo, ut habitura praedictum decretum futurum, et indifferens circa illum actum, et eius oppositum, non vero, ut habitura decretum futurum in ordine ad illum actum in particulari, potius, quam ad oppositum, praesupponet illum, ut praecise habiturum hoc praecise decretum indifferens, et non aliud (ut sic dicamus) determinatum: ergo et praesupponit illum, ut operantem sine providentia, sapientia, et consilio: quia ex vi huiusmodi decreti indifferentis, et futuri, ut praesuppositi ad istam scientiam, non potest scire, an voluntas creata exhibitura sit suum concursum; cum illud decretum Dei non sit magis ad unum actum, quam ad oppositum eius.

19 Confirmatur secundo. Quia in sententia admittentium hanc scientiam, id, quod praesupponit illam, non est necessario requisitum ad existentiam actionum causarum secundarum: quandoquidem scientia haec, ut dicebamus, praesupponit suum obiectum, et omnes essentiales dependentias, ad illius existentiam requi-sitas: ergo cum per illos, modus ille volendi primae causae per consilium, et prudentiam, et ex intentione effectus particularis, scientiam mediam praesupponat, non erit hic modus concurrendi necessarius ad existentiam talium actionum: ac proinde debent distinguere duplicem modum concurrendi in prima causa: alium fortuito sine consilio, et deliberatione, et caeco modo, et hunc requisitum essentialiter ad existentiam effectus; alium vero cum consilio, et deliberatione, et hunc non desideratum essentialiter ad talem existentiam: quo quid absurdius?

§ II. Eadem assertio ratione alia probatur.

20 Secundo probatur eadem assertio, et simul confirmatur ratio praecedens. Quia si semel detur scientia media, sequitur, Deum discere ex eventu id, cuius antea certam scientiam non habebat: atque adeo dari in eo aliquam ignorantiam, et experimentalem scientiam: hoc autem sequenti ratione ostenditur. Quia in illo priori, in quo in statu conditionatorum Deus intelligitur dare auxilia, imponere praecepta, inspirare, et illustrare intellectum causarum secundarum, non scit certo, et infallibiliter ex vi horum, iuxta oppositam sententiam, quid inde eventurum est mediante libertate creata; sed tunc est ei certo notum praecise ex vi visionis effectus in se, quem voluntas creata ratione suae innatae libertatis, et talibus auxiliis adiuta, elegit: ergo discet ex eventu, et per experientiam.

Antecedens probatur. Quia iuxta oppositam sententiam non scit certo Deus ipsum eventum in ipso auxilio, aut voluntate, qua datum est, quatenus haec duo per modum actus primi praeeunt consensum libertatis creatae: siquidem, iuxta praedictam sententiam consensus iste non infertur certo, et infallibiliter ex tali auxilio, et voluntate Dei: et ita solum attingit illum certo in ipsomet, ut in actu secundo procedit a voluntate creata, et auxilio de se indifferenti. Consequentia autem probatur sequenti exemplo. Nam si quis suadeat alteri, ut sedeat, et ex vi persuasionis in actu primo spectata non scit certo sessionem futuram, sed tantum eam cognoscit, quando illam in se ipsa videt, tunc vere dicitur, scire illum effectum ex eventu: ergo hoc idem dicendum erit de Deo, quod cognitionem futurorum contingentium, si verum est, ea per scientiam mediam, non vero in suis decretis liberis attingere.

Nec oportebit solutionem quandam, quae ex adversariorum doctrina deduci potest, adhibere, quia ex iis, quae disp. 7. late diximus, impugnata manet.

21 Nec refert, si obiicias, quod scientia absoluta, quam Deus habet de futuris absolutis, habet dependentiam ex eventu futuro, et tamen non ideo Deus dicitur discere ea ex eventu, nec haec scientia experimentalis respectu illorum ei competit: ergo idem debet quod praesens dici, etiamsi scientia conditionata in eo admittatur.

Respondetur enim, quod ad hoc, ut aliquis dicatur discere ex eventu, non sufficit, ut eius cognitio habeat aliquam dependentiam ex eodem eventu, tanquam ex obiecto, ad quod ipsa cognitio tendit; sed ad id requiritur, ut discens ignoret, aut nesciat veritatem in causis, et postea sciat illam ex vi visionis eventus: at Deus simul videt effectum futurum absolute in se ipso, et ut existentem in aeternitate, et simul in sua causa determinata per divinum decretum efficax, ratione cuius ab aeterno illum extra se elicit in nunc aeternitatis; et ita nunquam ex eventu discit. At cum iuxta oppositam sententiam, Deus nunquam cognoscat futura contingentia, sive absoluta, sive conditionata in suo decreto, sed solum cognoscat illa postquam videt eventum, non potest non discere ex eodem eventu, et habere scientiam experimentalem illius, et haec de hoc dubio, et de tota hac disputatione, et articulo.

Conclusio affirmat.

Circa quam plura praecedenti articulo diximus.

Conclusio negat.

Circa quam plura possent dici, nisi in tractatu de Voluntate Dei, quam plura huc spectantia, circa immutabilitatem divinae voluntatis, circa actus liberos Dei dicenda essent.

Conclusio. Deus de se ipso tantum habet scientiam speculativam, de aliis vero simul practicam, et speculativam.

Sed de materia huius articuli plura diximus art. 8. ostendentes, scientiam Dei esse causam rerum: et ideo nihil in praesenti superest dicendum.