Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

1 Postquam impossibilitatem scientiae mediae, tam testimoniis Scripturae, Patrum, et Scholasticorum, quam ex defectu necessitatis ipsius, ad duas illas difficultates dissolvendas, propter quarum solutionem introducta est: necnon et ex incompossibilitate illius cum praedestinatione adultorum ostendimus, restat, ut ex aliis etiam capitibus hanc eandem impossibilitatem probemus: et ideo ad hoc melius praestandum, sequens disputatio instituitur.

Dubium hoc brevissime absolvendum est, quia illius resolutio ex dictis disp. 7. fere per totam constat. Dicendum ergo est, impossibilitatem scientiae mediae sufficienti ratione a priori, aut quasi a priori ostendi. Ita Doctores, quos disp. 10. dub. 8. retulimus. Assertio haec non aliter melius probabitur, quam adducendo praedictam rationem illius: eam autem ex D. Thom. desumptam ad hanc brevem formam possumus reducere. Quoniam ante decretum efficax, sive absolutum, sive conditionatum divinae voluntatis, in Deo existens, nihil habet ratione futuri, sive absoluti, sive conditionati: ergo repugnat, quod per aliquam scientiam cognoscatur ut futurum: ergo etiam repugnabit, dari scientiam mediam. Haec ultima consequentia patet ex priori. Quoniam scientia media ponitur ab Adversariis ad cognoscenda futura contingentia sive absoluta, sive conditionata, ante decretum efficax divinae voluntatis, in illa existens. Prima vero consequentia ex antecedenti constat. Quoniam repugnat cognosci aliquid ut futurum per scientiam divinam, quod revera futurum non est, alioqui talis scientia esset fallibilis, et per consequens non esset divina. Antecedens autem constat ex iis quae disp. 7. num. 18. et deinceps latius diximus: ubi etiam evasiones, quas Adversarii tradunt huic rationi, adduximus, et fuse impugnavimus.

Confirmatur. Quia non adest aliquod medium, in quo futura contingentia conditionata, aut absoluta possint a Deo certo cognosci, ante decretum efficax suae voluntatis: ergo non potest dari aliqua scientia (quam mediam vocant) per quam tunc cognoscantur. Consequentia non indiget probatione. Antecedens autem patet, discurrendo per omnia illa media, quae disp. 7. a num. 26. usque ad num. 136. in diversis dubiis adduximus: et de quibus sigillatim ostendimus, non posse deservire ad praedictam cognitionem futurorum contingentium, ante decretum efficax divinae voluntatis.

2 Semel probata impossibilitate scientiae mediae, ratione a priori, aut quasi a priori, desumpta ex impossibilitate sui obiecti, ante decretum efficax divinae voluntatis, restat, ut illam ex aliquibus inconvenientibus, quae ex ea sequuntur, amplius ostendamus: et quia inter omnia alia potissimum est illud, quod in titulo huius dubii recensuimus, propterea ab eo primo loco incipimus.

§ I. Enodatio dubii, et prima eius probatio.

Dicendum igitur est, ex positione scientiae mediae recte colligi, quod tollatur a Deo ratio primae causae, primique auctoris gratiae: ac proinde ex hoc capite sufficienter probari, eam non esse admittendam. Ita auctores pro nostra sententia disp. 10. dub. ult. adducti. Assertio haec quod ultimam eius partem ex priori satis constat. Quoad primam vero probatur ratione fundamentali ex D. Thom. locis supra citatis deprompta; eam autem sub hac forma recte adducit, et expendit noster Corneio, in hoc art. disp. 3. num. 107. et 108. Quoniam ex positione scientiae mediae sequitur, primam radicem futuritionis conditionatae nostri actus liberi etiam boni, v. g. conversionis Tyriorum, si Christus eis praedicaret, non esse primo refundendam in Deum, sed in voluntatem creatam ipsorum: et consequenter conversio illorum in statu conditionato, non deberetur Deo, ut primo auctori; sed propriae illorum voluntati: hoc autem aufert a Deo rationem primae causae, respectu actuum liberorum, rationemque primi auctoris gratiae. Minor satis constat. Sequela vero probatur. Quia ei debetur conversio illa, ut primo auctori, a quo primo orta est in executione eius futuritio: sed si sit futura antecedenter ad divinam voluntatem, non est orta primo a Deo eius futuritio, sed a propria illorum voluntate: ergo, etc.

3 Nec refert, si dicas cum auctoribus oppositae sententiae, Deum esse primam radicem, et auctorem talis futuritionis, non quidem ratione alicuius decreti conditionati efficacis actu existentis, quo talis conversio sit volita sub conditione, sed ratione divini decreti, quod obiective praecedit, dandi auxilium illis hominibus sufficiens, quo possint converti, et concurrendi cum voluntate illorum, si ipsa converti voluerit.

Non itaque hoc refert. Quia ratione illius decreti non est magis volita conversio Tyriorum, quam non conversio: ergo ratione illius decreti praecise non potest Deo tribui, quod sit prima radix, et primus auctor determinati fore illius conversionis. Consequentia videtur certa, et antecedens probatur. Quia per illud decretum, solum vult Deus concurrerere cum voluntate illorum hominum ad conversionem, vel ad actum, qui non sit conversio, prout ipsi ex sua nativa libertate voluerint operari; ergo quantum est ex parte illius decreti, non est magis futura conversio, quam eius omissio; ergo quod de facto sit futura posita conditione, et auxilio, non potest refundi in divinam voluntatem, tanquam in primam radicem, et primum auctorem talis conversionis.

4 Confirmatur. Quia voluntas illa Dei, quae ponitur obiective praesens, quaeque ut sic praesens, habet esse prior ordine rationis, quam Deus nostro modo intelligendi cognoscat, quod voluntas illorum hominum esset cum tali voluntate Dei erga ipsos, consensura, nullo modo determinat illorum voluntatem ad conversionem, sed eam omnino indifferenter absque aliqua determinatione infallibili relinquit ad utranque contradictionis partem, ut fatentur auctores oppositae sententiae; ergo quod voluntas Tyriorum antecedenter ad cognitionem divinam determinate eligat converti, non est tribuendum illi voluntati divinae, ut primae radici talis electionis, et conversionis; sed tribuendum est ipsi voluntati humanae Tyriorum, quae cum tali voluntate, seu volitione Dei, de se indifferenter, determinabit se ipsam ad alteram partem contradictionis.

5 Confirmatur secundo. Quia illa voluntas, seu volitio divina pro illo statu conditionatorum, tantum dat posse converti, et non lat, neque infert ex se, ipsam conversionem determinate, cum non sit ex se efficax iuxta doctrinam solutionis, quam impugnamus; ergo ratione illius non potest Deo tribui ipsa conversio, ut primo auctori. Probatur consequentia ratione fere eadem, qua utitur D. August. lib. 2. de peccatorum meritis cap. 18. contra Pelagianos, qui dicebant, bonam voluntatem esse tribuendam Deo, eo praecise, quia dedit homini bonam voluntatem, qua possit bonum velle.

Ratio autem talis est. Si ideo praecise voluntas bona Tyriorum, seu actualis eorum conversio est tribuenda Deo, quia dedit illis aliquid, seu (quod in idem quoad praesens redit) quia habuit erga illos voluntatem illam gratuitam iam dictam, et non efficacem, quaque possent bene velle, et converti; ergo eadem ratione esset illi tribuenda nostra mala voluntas, quia scilicet dat nobis liberum arbitrium, quo possumus male velle aliquid; igitur Deus non solum habet praedictam voluntatem circa actus bonos arbitrii creati, sed etiam habet voluntatem ex se efficacem erga illos, qua tribuit praedicto arbitrio, quod non solum possit operari, sed infallibiliter operetur.

6 Nec etiam refert, si dixeris, quod illa voluntas, quam habuit Deus erga Tyrios in tali occasione fuit congrua, et ita conversionem esse tribuendam Deo eam conferenti, et primo auctori.

Non itaque hoc refert. Quia voluntas illa pro eo signo, quo praesupponitur, tam ipsa, quam liberum arbitrium Tyriorum ad scientiam, quae cognoscitur a Deo eorum conversio, ut determinate futura, non potest dici congrua per se, et quantum est ex vi sua, sed solum dicitur congrua accidentaliter, et ab effectu; ergo praecise ratione illius sic sumptae, non potest talis conversio tribui Deo, ut primo auctori. Consequentia negari non potest. Et antecedens probatur. Quia pro illo priori, quo in statu conditionatorum intelligimus, Deum habere illam voluntatem erga Tyrios, nondum scit, sed potius ignorat (si sic fas est loqui) quid sit eorum voluntas cum eo operatura, quousque in posteriori rationis videt eorum operationes, alias illam cognosceret in causa omnino indifferenti: ergo pro priori, quo habet talem voluntatem, seu volitionem antecedenter ad illam scientiam, nondum scit, an sit futura congrua, vel incongrua, sive non congrua, sed id scit in posteriori signo, quando videt habuisse effectum: ergo non habet rationem congruae voluntatis, nec secundum se, nec ut est cognita a Deo, quatenus per modum actus primi praecedit natura ipsam conversionem.

§ II. Posterior assertionis probatio.

7 Possuntque haec omnia elucidari, et confirmari ratione alia, quam idem Magister Corneio adducit, et expendit in hunc modum. Nam ex positione scientiae mediae sequitur, Deum esse ad summum primam causam, huius quod est, quod voluntas creata constituatur in hoc, vel illo ordine rerum, in quo isti, aut illi actus ex se futuri sunt, non tamen ipsorum actuum quod ad substantias, et alias circumstantias, quin prius essent ab ipsa creata voluntate profecturi, si in tali rerum ordine a Deo poneretur: atque adeo tolli a Deo rationem primae causae respectu substantiae actuum liberorum, et praedictarum circumstantiarum illorum. Haec secunda sequela patet ex priori. Prior vero quod primam partem ex se constat: quandoquidem quod voluntas creata constituatur in hoc ordine rerum potius, quam in illo, non potest, ut ex se constat, aliunde ortum ducere, quam ex beneplacito divinae voluntatis. Quoad secundam vero partem etiam constat ex iis, quae pro ratione praecedenti diximus.

8 Nec refert, si primo dixeris, satis esse, quod Deus ex sua libera voluntate, nulla cuiuscunque extra se habita ratione, hunc rerum ordinem, qui modo est inter alios ex innumerabilibus, quos potuisset producere, elegerit, et condiderit, ad hoc, ut dicatur prima causa illorum effectuum, ad quos etiam ipse praesupponitur concurrisse.

Non itaque hoc refert. Quia ideo dicitur prima causa huius ordinis, quia illum condidit independeter ab aliquo extrinseco ex sola sua voluntate, nulla habita, et inspecta ratione, aut conditione extra se; sed non est hoc modo causa illorum effectuum; ergo non est prima causa respectu illorum. Consequentia patet; quia oppositae rationes, seu causae oppositos habent effectus. Minor vero probatur. Quia eodem prorsus actu in esse obiectivo praesenti, quo in statu conditionatorum praesupponitur volitus a Deo actus, et effectus liber voluntatis creatae, v. g. conversio Divi Petri, eodem debet esse volitus, quando talis volitio divina ponitur existens a parte rei, cum res ad extra existens sit illa eadem, quae antea futura erat: sed in statu conditionatorum actus, quo dicitur Deus voluisse effectus liberos, et contingentes conditionatos, v. g. conversionem Divi Petri in tali occasione (et idem est de aliis omnibus (non fuit independens ab extrinseco, sed dependens ab ipsa voluntate Petri, et eius consensu; ut a conditione sine qua non, praevie antecedente, aut concomitante (ut supra ostensum est) quia non fuit actus ex se efficax, adhuc posita conditione, sed fuit affectus simplex, et indifferens de se ad utrunque, prout humana voluntas se determinaverit; ergo non eodem modo est Deus causa huius ordinis rerum, sicut est causa actuum liberorum huius ordinis, et ex consequenti non est prima causa utriusque, sed ordinis rerum dumtaxat.

9 Confirmatur. Quia in statu conditionatorum non videbat Deus, iuxta oppositam sententiam, hos, aut illos actus a voluntate creata futuros, quia ipse suo decreto praedeterminaret, et moveret efficaciter ad illos; sed quia ipsa voluntas creata, associata tamen cum gratia, seu voluntate gratuita Dei, esset pro sua innata libertate eos elicitura, ut ex dictis disp. 10. dub. 1. patet; ergo ex eo praecise, quod Deus hunc ordinem rerum condiderit, non sequitur, quod primo, et independenter fuerit causa actuum liberorum suarum creaturarum, quas de facto produxit.

Confirmatur secundo. Quia licet Deus potuerit pro sua libertate non condere hunc ordinem rerum, quem de facto creavit, sed alterum, tamen in illo non potuit facere, nisi illa eadem, quae prius per istam scientiam invenit facta in se ipsis obiective a voluntate creata; siquidem horum futurorum scientia antecedit actum liberum divinae voluntatis, ita ut non fuerit in Dei potestate alia scire, quam scivit, posita illa hypothesis: ergo respectu istorum effectuum non potest habere rationem primae causae, operantis ex suo motivo, et a sola sua libertate independeter a quacunque alia causa secunda, tanquam a conditione praevia requisita. Maxime cum actus ille divinae voluntatis, sive actu exhibitus, sive obiective praesens, sit iuxta sententiam adversariorum indifferens ad deserviendum (ut sic dicamus) ad consensum, v. g. potius, quam ad dissensum voluntatis creatae; et ita nequivit cum praedicta independentia esse prima ratio consensus, magis quam dissensus.

10 Nec rursus satis erit, si secundo dicas, esse disparem rationem inter effectus, qui pendent a sola voluntate Dei, quales sunt, quod iste, vel ille ordo rerum, hoc, aut illud universum producatur, et effectus, qui simul pendent a voluntate Dei, a voluntate creata, quales sunt omnes actus, et effectus liberi creati. Quoniam effectuum primi generis est Deus causa prima, nulla habita ratione extra se, quae illum moveat, aut quae requiratur, ut necessaria conditio; effectuum vero secundi generis, videlicet actuum liberorum, non potest aliter esse prima causa, nisi dependenter a concursu, et consensu ipsius voluntatis creatae.

Non itaque hoc satis est. Quia ut infra dicemus, aliud est esse causam actus liberi creati dependenter a consensu voluntatis creatae, tanquam ab effectu infallibiliter secuto posterius causalitate, seu (ut melius loquamur) aliud est, Deum esse causam actus liberi creati, inferentem infallibiliter illum, tanquam effectum ipsius, et tanquam quid posterius illo, et sua causalitate. Aliud vero est, esse causam illius, dependenter ab ipso consensu creato, tanquam a conditione praevie requisita. Et licet primum non sit contra rationem primae causae; bene tamen secundum; cum ad ipsam Dei voluntatem praesupponatur talis conditio, nempe consensus ipse voluntatis.

11 Nec tandem refert, si tam iis, quae pro secunda ista ratione, quam aliis, quae pro prima, in praesenti dub. attulimus, dixeris cum Suarez lib. 1. de concursu, cap. 15. voluntatem illam Dei non esse indifferentem, sed illum revera habere voluntatem, qua determinate vult v. g. consensum potius, quam dissensum voluntatis creatae, quamvis haec volitio divina non sit talis, ut absolute velit, quod consentiat potius, quam dissentiat, sed includendo implicitam conditionem, si voluntas creata voluerit: et ideo Deus non offert unum concursum determinatum, sed plures ad diversa obiecta, diversosque actus.

Non itaque hoc refert. Nam vel hic modus dicendi non discrepant reipsa a sententia Molinae, vel secundum illud debet admitti voluntas efficax Dei infallibiliter inferens voluntatis creatae consensum, antecedenter ad scientiam mediam, et independenter modo dicto, a voluntate creata: ad hoc secundum totius viribus: renuit Suarez: ergo oportet, ut primum illud, licet non voce, re tamen ipsa fateatur: ac proinde sequantur omnia inconvenientia quae in hoc dub. sequi ex positione scientiae mediae diximus. Antecedens probatur. Nam ex vi illius voluntatis concurrendi, includentis tamen implicitam conditionem, nimirum si voluntas creata voluerit, concurret Deus ad actum amoris, verbi gratia, si ipsa in tali occasione velit amare: e contra vero concurret ex vi eiusdem voluntatis ad actum odii, si in eadem occasione illa velit odio prosequi, et non amare. Quia si ex vi illius voluntatis non proveniret, nisi determinatus concursus ad amandum, ita ut non ad oppositum, iam illa voluntas esset praediffinitio actus amandi antecedens illum ordine causalitatis: ergo vel huiusmodi praediffinitio debet concedi, quod renuit Suarez, vel solum ponitur ab illo voluntas concurrendi generalis, et indifferens ex se sicut ponit Molina.

12 Confirmatur. Quia alias Deus non influeret per modum libertatis, sed per modum naturae. Nam illa voluntas praedicto modo declarata, est ita necessaria in Deo, ut non possit velle oppositum, vel id non velle: quandoquidem non potest non velle concurrere cum voluntate creata, aut cum quacunque alia causa secunda, si illa concurreret: quia in tali obiecto sive in creaturis possibilibus, sive in futuris esset manifesta implicatio. Nec necesse erit, tam in hoc, quam sequentib. dub. huius disput. fundamenta adversariorum in sui favorem adducere, qua ex iis, quae in praecedentibus disputationibus diximus, manent soluta. Videantur tamen omnino ea, quae disp. praecedenti dub. 1. attulimus.

13 Dicendum est, ex scientia media, et ex potestate voluntatis creatae, sequi inconveniens in titulo recensitum: ac proinde ex hoc etiam capite praedictam scientiam repugnare. Assertionem hanc docent Doctores supra disput. 10. dub. ult. adducti; et eam suadet haec ratio ex Augustino locis statim citandis deducta. Nam semel data scientia media, ut necessaria ad salvandam libertatem arbitrii nostri, in ordine, ad quam eam potissime fere omnes adversarii introducunt, non valuit Deus polliceri Abrahae filios spirituales, nempe gentium iuxta illud Apostoli: Patrem multarum gentium constitui te, nisi solum ex praesupposita scientia media, qua noverit, quod istae, vel illae gentes tali tempore vocatae ad fidem crediturae essent, etiamsi forte essent vocatae aequali vocatione interna, et externa, imo forte minori, quam aliae gentes, quae non crediderunt: ergo quod illam promissionem potuerit Deus adimplere, non tam ab eius potestate, quam a praedicta praescientia, et potestate liberi arbitrii nostri, tanquam a prima radice, seu conditione omnino praevia fuit dependens; siquidem nisi haec praesupponeretur, non potuisset Deus ex tota sua omnipotentia talem promissionem facere, aut certo illam adimplere; hoc autem dici nequit: ergo, etc.

14 Minor ostenditur ab Augustino, tum lib. de praedestinatione Sanctorum, cap. 10. ubi ait: Credamus igitur cum fideli Abraham, quod quae promisit Deus potens est adimplere, ita ut in hoc non pendeat Deus a potestate nostri liberi arbitrii, et rationem reddit, Nam pietas, et veritas prohibet nos dicere, quod quae promisit Deus non est in Dei, sed in hominum potestate. Tum etiam epist. 105. his verbis: Quod enim promittit Deus, non facit, nisi Deus: habet namque aliquid rationis, et veritatis, ut homo promittat, et Deus faciat. Ut autem homo se facere dicat, quod promiserit Deus, superbae impietatis est reprobus sensus. Tum deinde lib. de correctione, et gratia, cap. 12. ubi commendans filios promissionis, de quibus loquitur Apostolus, sic ait: Liberali enim a peccato, servi facti sunt iustitiae, in qua stabunt usque in finem, donante sibi illo perseverantiam, qui eos praescivit, et praedestinavit, et secundum propositum vocavit, et iustificavit, et glorificavit. Quoniam illa, quae his promisit, etiam futura iam fecit, cui promittenti credidit Abraham, et deputatum est illi ad iustitiam: dedit enim gloriam Deo plenissime credens, sicut scriptum est: quia quae promisit, potens est et facere. Ipse ergo illos bonos facit, ut bona faciant. Neque enim propterea eos promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est, quod promisit: non autem sic credit Abraham, sed non est infirmatus in fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens: quia quae promisit Deus potens est et facere: non ait. Quae praescivit, potens est promittere.

15 Nec ad hanc rationem dissolvendam recurri potest ad decretum Dei obiective praesens, sive conditionate, sive absolute, quatenus praevidit Deus, quod si voluntas creata in tali, vel tali serie poneretur, tunc divina voluntas concurreret cum illa, in ordine ad consensum, et fidem, v. g. Et ita innitendo in hoc decreto praeviso est integrum Deo polliceri ex se quidquid illi placuerit.

Non itaque ad ista, suppositis iis, quae supra diximus, recurri potest. Tum, quia, ut disputat. 7. num. 48. probavimus, divinum decretum non potest habere rationem futuri. Tum etiam: quia ut in dubio praecedenti dicebamus, decretum illud Dei est de se, iuxta hunc dicendi modum, indifferens, et per illud, quantum est ex parte Dei, non magis vult consensum, quam dissensum: sed quod illa volitio deserviat (ut sic dicamus) ad consensum, pendet ex voluntate creata, et influxu eius saltim ut a conditione praevia: ergo, quod Deus possit praevidere illam fidem gentium, dependet saltim tanquam a conditione praevia a consensu libertatis creatae. Et similiter, quod fidem illam, quam promisit, valeat praestare, non tam ab eius potestate, quam ab ista praescientia, et potestate libertatis creatae, ut a prima radice, sive saltim, ut a conditione prima, et praevia pendet: et ita non tam ex suo, quam ex potestate, et concursu libertatis creatae, poterit promissionem istam adimplere.

16 Postquam ostendimus per scientiam mediam tolli a Deo, tum rationem primi liberi, tum rationem praedestinantis, tum quod sit prima causa, primusque author gratiae, tum denique, quod non habeat omnipotentissimam potestatem adimplendi ea, quae promittit: ostendamus oportet, an praedicta scientia inferat in Deo ignorantiam, et caecitatem, ac proinde modum operandi caecum, ignarum, et absque intentione finis in particulari?

§ I. Decisio dubii, et prima eius ratio.

Dicendum igitur est, ex scientia media inferri, esse in Deo ignorantiam, et caecitatem, seu modum operandi caecum, et ignarum, ipsumque absque intentione finis in particulari ad actus nostros liberos concurrere: atque adeo ex hoc etiam capite scientiam mediam repugnare. Ita Doctores disp. 10. dub. ultim. adducti. Assertio haec quod secundam partem ex priori liquet.

Quod primam vero suadetur ratione, quam D. Thom. locis supra citatis, et tract. de Voluntate Dei art. 8. referendis innuit. Quoniam semel admissa scientia media, Deus influit, ut concedunt eius authores, per voluntatem quandam indifferentem, qua paratus est influere ad id, quod Petrus, verbi gratia, voluerit, ita ut voluntas, quae praesupponitur in illo priori, antequam intelligatur in eo esse scientia media, non sit ad determinate concurrendum ad consensum, verbi gratia, actus fidei: alioqui efficaciter praediffiniret illum ante praedictam scientiam; sed ad tribuendum concursum indifferentem, seu ad concurrendum ad id, quod Petrus voluerit, nempe vel ad assensum si Petro placuerit, vel ad dissensum, si illum maluerit: ergo influit ignorando, quidnam sit illud, quod ex suo influxu subsequendum est: an nimirum illud erit assensus ad fidem, an vero dissensus, ac proinde sine intentione eius in particulari, quod subsequendum est: et per consequens modo caeco, ignoranti, et absque consilio, et providentia de illo effectu determinate, et in particulari sumpto.

17 Unde non erit ad rem, si occurras, quod per scientiam mediam cognoscit Deus determinate, et in particulari, quid sit illud, quod a Petro eligendum sit; et ita hac scientia praesupposita, Deus non caece, et ignoranter, sed scienter, et sapienter habet praedictum decretum.

Non itaque hoc erit ad rem. Nam sciscitamur de decreto primae causae, quod praesupponitur ab ipsamet scientia media ad hoc, ut attingat certo effectum futurum: quandoquidem sicut haec praesupponit suum effectum futurum sub conditione, ita et omnes causalitates futuras in statu illo conditionato, requisitas ad talem effectum, sive illae ex parte causae secundae, sive etiam ex parte primae desiderentur: at decretum futurum, et praerequisitum in illo signo, ex parte causae primae in ordine ad talem effectum, et praevisum, ut futurum, est velle esse paratum ad concurrendum ad id, quod voluntas creata elegerit, absque aliquo iudicio intellectus dirigente ad talem effectum in particulari: ergo Deus in illo signo cognoscet se, ut voliturum in aliquo signo ignoranter, id est, nesciendo in illo signo, quidnam erit illud, quod ex suo influxu, sive ex illa sua voluntate subsequendum est, cum prius sit, Deum habere praedictum decretum, quam quod voluntas creata velit. Maior cum consequentia patere videntur. Minor vero, in qua est difficultas, videtur certa. Quoniam illud decretum praecise cognoscitur futurum, quod postea re ipsa erit: ergo cum Deus postea, tantum habeat voluntatem¹ praestandi concursum indifferenter, ut adversarii iuxta suam sententiam fatentur, et eos fateri debere ostendimus, consequens est, ut decretum, quod ex parte Dei in illo priori videtur futurum, tantum sit velle esse paratum ad concurrendum ad id, quod voluntas creata elegerit, absque aliquo iudicio intellectus dirigente ad talem effectum in particulari.

18 Confirmatur primo. Nam cum scientia haec non sit practica, aut factiva rerum, sed pure speculativa, ac proinde praesupponat suum obiectum, ut ipsi aiunt, oportet, quod praesupponat, ut futuras omnes dependentias essentiales, requisitas ad existentiam actionis: ergo si semel haec actio pendet a Deo, ut habitura praedictum decretum futurum, et indifferens circa illum actum, et eius oppositum, non vero, ut habitura decretum futurum in ordine ad illum actum in particulari, potius, quam ad oppositum, praesupponet illum, ut praecise habiturum hoc praecise decretum indifferens, et non aliud (ut sic dicamus) determinatum: ergo et praesupponit illum, ut operantem sine providentia, sapientia, et consilio: quia ex vi huiusmodi decreti indifferentis, et futuri, ut praesuppositi ad istam scientiam, non potest scire, an voluntas creata exhibitura sit suum concursum; cum illud decretum Dei non sit magis ad unum actum, quam ad oppositum eius.

19 Confirmatur secundo. Quia in sententia admittentium hanc scientiam, id, quod praesupponit illam, non est necessario requisitum ad existentiam actionum causarum secundarum: quandoquidem scientia haec, ut dicebamus, praesupponit suum obiectum, et omnes essentiales dependentias, ad illius existentiam requi-sitas: ergo cum per illos, modus ille volendi primae causae per consilium, et prudentiam, et ex intentione effectus particularis, scientiam mediam praesupponat, non erit hic modus concurrendi necessarius ad existentiam talium actionum: ac proinde debent distinguere duplicem modum concurrendi in prima causa: alium fortuito sine consilio, et deliberatione, et caeco modo, et hunc requisitum essentialiter ad existentiam effectus; alium vero cum consilio, et deliberatione, et hunc non desideratum essentialiter ad talem existentiam: quo quid absurdius?

§ II. Eadem assertio ratione alia probatur.

20 Secundo probatur eadem assertio, et simul confirmatur ratio praecedens. Quia si semel detur scientia media, sequitur, Deum discere ex eventu id, cuius antea certam scientiam non habebat: atque adeo dari in eo aliquam ignorantiam, et experimentalem scientiam: hoc autem sequenti ratione ostenditur. Quia in illo priori, in quo in statu conditionatorum Deus intelligitur dare auxilia, imponere praecepta, inspirare, et illustrare intellectum causarum secundarum, non scit certo, et infallibiliter ex vi horum, iuxta oppositam sententiam, quid inde eventurum est mediante libertate creata; sed tunc est ei certo notum praecise ex vi visionis effectus in se, quem voluntas creata ratione suae innatae libertatis, et talibus auxiliis adiuta, elegit: ergo discet ex eventu, et per experientiam.

Antecedens probatur. Quia iuxta oppositam sententiam non scit certo Deus ipsum eventum in ipso auxilio, aut voluntate, qua datum est, quatenus haec duo per modum actus primi praeeunt consensum libertatis creatae: siquidem, iuxta praedictam sententiam consensus iste non infertur certo, et infallibiliter ex tali auxilio, et voluntate Dei: et ita solum attingit illum certo in ipsomet, ut in actu secundo procedit a voluntate creata, et auxilio de se indifferenti. Consequentia autem probatur sequenti exemplo. Nam si quis suadeat alteri, ut sedeat, et ex vi persuasionis in actu primo spectata non scit certo sessionem futuram, sed tantum eam cognoscit, quando illam in se ipsa videt, tunc vere dicitur, scire illum effectum ex eventu: ergo hoc idem dicendum erit de Deo, quod cognitionem futurorum contingentium, si verum est, ea per scientiam mediam, non vero in suis decretis liberis attingere.

Nec oportebit solutionem quandam, quae ex adversariorum doctrina deduci potest, adhibere, quia ex iis, quae disp. 7. late diximus, impugnata manet.

21 Nec refert, si obiicias, quod scientia absoluta, quam Deus habet de futuris absolutis, habet dependentiam ex eventu futuro, et tamen non ideo Deus dicitur discere ea ex eventu, nec haec scientia experimentalis respectu illorum ei competit: ergo idem debet quod praesens dici, etiamsi scientia conditionata in eo admittatur.

Respondetur enim, quod ad hoc, ut aliquis dicatur discere ex eventu, non sufficit, ut eius cognitio habeat aliquam dependentiam ex eodem eventu, tanquam ex obiecto, ad quod ipsa cognitio tendit; sed ad id requiritur, ut discens ignoret, aut nesciat veritatem in causis, et postea sciat illam ex vi visionis eventus: at Deus simul videt effectum futurum absolute in se ipso, et ut existentem in aeternitate, et simul in sua causa determinata per divinum decretum efficax, ratione cuius ab aeterno illum extra se elicit in nunc aeternitatis; et ita nunquam ex eventu discit. At cum iuxta oppositam sententiam, Deus nunquam cognoscat futura contingentia, sive absoluta, sive conditionata in suo decreto, sed solum cognoscat illa postquam videt eventum, non potest non discere ex eodem eventu, et habere scientiam experimentalem illius, et haec de hoc dubio, et de tota hac disputatione, et articulo.

Conclusio affirmat.

Circa quam plura praecedenti articulo diximus.

Conclusio negat.

Circa quam plura possent dici, nisi in tractatu de Voluntate Dei, quam plura huc spectantia, circa immutabilitatem divinae voluntatis, circa actus liberos Dei dicenda essent.

Conclusio. Deus de se ipso tantum habet scientiam speculativam, de aliis vero simul practicam, et speculativam.

Sed de materia huius articuli plura diximus art. 8. ostendentes, scientiam Dei esse causam rerum: et ideo nihil in praesenti superest dicendum.