Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

Semel explicata possibilitate visionis beatificae, eamque fuisse a Sanctis Patribus lumine fidei perfusis cognitam, statim pulsat animum inquirere, an etiam lumine naturae sit evidenter cognoscibilis? et ideo post duo praecedentia dubia merito istud statim excitamus.

§ I. Proponitur prior opinio.

34 Prima sententia affirmat, ratione naturali lumine fidei omnino destituta posse evidenter cognosci possibilitatem visionis clarae Dei, prout est in se. Pro hac refert Gonzalez in praesenti disp. 24, sect. 2, aliquos ex Theologis, eam autem tuetur, Vazquez 1, 2, disp. 20, cap. 2, quamvis hic author tantisper sententiam hanc limitet, dicens, quod licet, semel investigatis rationibus ostendentibus possibilitatem visionis beatae, possit intellectus solo lumine naturae attingere earum efficacitatem, eget tamen adiutorio alterius maioris luminis ad eas investigandas, seu reperiendas.

35 Probatur primo ratione illa, quam supra dubio primo pro nostra assertione adduximus, quae, ut melius sententiam hanc suadeat, poterit sub hac forma proponi. Evidens est lumine naturali, intellectum creatum posse, aut virtute propria, aut ex Dei elevatione cognoscere quidquid continetur sub obiecto adaequato illius: ergo evidens erit, posse cognoscere Deum, prout est in se. Antecedens patet in omnibus potentiis. Nam certum est visum posse percipere, saltim ex divina elevatione, omne visibile, et auditum omne audibile, et sic de aliis potentiis: ergo etiam id erit intellectui, qui est virtus elevatior, concedendum. Consequentia vero etiam constat: quia evidens est Deum, ut est in se esse formaliter ens, ac proinde contineri sub obiecto adaequato intellectus, quod, ut constat, est ens in communi.

Confirmatur. Lumine naturali cognoscitur perfectionem convenientem potentiae inferiori posse competere superiori, si ambae ad idem genus pertineant: sed evidens est lumine naturali visum, et intellectum spectare ad genus potentiae cognoscitivae, ita, ut intellectus sit longe nobilior, quam visus: ergo cum certum sit potentiam visivam posse intuitive, et prout est in se cognoscere omnia, quae sub suo adaequato obiecto continentur, fiet inde, ut id etiam sit potentiae intellectivae concedendum. Minor cum consequentia ex se videtur constare. Maior vero etiam liquet. Quia certum est perfectiones rerum inferiorum esse eminentiori modo in superioribus: et ideo esse vegetativum, et sensitivum, quod reperitur in animabus inferioribus brutorum, scilicet vegetativa, et sensitiva, invenitur excellentiori modo in rationali, quia est forma superior, et eminentior.

36 Secundo. Intellectus creatus secundum suam naturam est capax, saltim radicaliter, visionis Dei per essentiam: sed Angelus lumine naturae comprehendit praedictum intellectum: ergo ei erit evidens, Deum prout est in se esse visibilem ab eodem intellectu. Consequentia videtur perspicua. Quia repugnat aliquam potentiam comprehendi ab aliquo intellectu, et non sciri ab eo, quaenam sint obiecta illa, ad quae potest extendi: et propterea omnia, et singula obiecta divinae potentiae soli Deo sunt nota, quia eius solummodo intellectus potest praedictam omnipotentiam comprehendere. Minor vero ex se constat, et eam docent communiter Theologi. Maior autem videtur certa. Tum quia certum est, essentiam intellectus creati consistere in coaptatione, et commensuratione essentiali, in ordine ad ens in communi, et ad quodcunque ens sub illo contentum, ut dub. 1 diximus. Tum etiam: quia alioqui intellectus ratione luminis gloriae, non posset elevari ad videndum Deum, prout est in se: sicut quia visus corporeus non est radicaliter, et remote capax visionis Dei per essentiam, ex eo, quod non habet coaptationem, et commensurationem essentialem cum illa, ideo nequit elevari ad eam eliciendam.

37 Tertio. Lumen naturale evidenter cognoscit esse credibile fide divina, quod intellectus creatus possit videre Deum, prout est in se: ergo etiam erit ei evidenter verum, talem visionem esse possibilem. Antecedens est D. Thom. 2a 2ae, quaest. 1, art. 4 ad 2 et 3, quem communiter sequuntur Theologi, asserentes omnia mysteria nostrae fidei esse evidenter credibilia fide divina. Consequentia vero probatur. Quia evidens est lumine naturali, fidem divinam non posse inclinare, nisi in verum, alias talis error in Deum revelantem illum refunderetur: ergo si lumine naturae est evidenter certum, possibilitatem visionis clarae Dei ab intellectu creato, contineri sub obiecto fidei divinae, etiam erit respectu eiusdem luminis evidenter verum, dari talem possibilitatem. Sicut, si est evidenter verum, aliquid contineri per se, et directe sub obiecto visus, etiam erit evidens esse coloratum, et lucidum, vel saltim lucidum: quia est evidens, visum non posse inclinare per se, et directe, nisi in lucidum, et coloratum, vel ad minus in lucidum.

38 Confirmatur. Nam iste discursus est optimus: Hoc est evidenter impossibile: ergo erit evidenter incredibile: ergo etiam iste erit legitimus: Hoc est evidenter credibile: ergo erit evidenter possibile. Patet conseq. Quia arguitur ab opposito consequentis ad oppositum antecedentis: qui argumentandi modus est legitimus. Quare si lumen naturale evidenter cognoscit esse credibile fide divina, quod intellectus creatus potest videre Deum, prout est in se, erit etiam ei evidenter certum, id esse verum.

Quarto. Evidens est lumine naturali, in homine esse appetitum innatum ad visionem Dei per essentiam: ergo etiam erit evidens, eam esse possibilem. Conseq. patet. Quia evidens est appetitum innatum posse satiari: alioqui frustra esset inditus a natura. Antecedens vero etiam constat. Quia evidens est, esse in homine naturalem appetitum ad suum ultimum finem, et beatitudinem: quandoquidem haec inclinatio in omnibus aliis rebus reperitur: ergo cum ultimus finis hominis, et eius felicitas consistat in visione clara Dei, erit omnino certum, dari in eo appetitum naturalem ad illam.

Confirmatur. Evidens est, appetitum naturalem creaturae intellectualis, in nulla re extra Deum quiescere, quousque perveniat ad claram Dei visionem, ut experientia ipsa testari videtur: ergo Deus clare visus non est utcunque ultimus finis, sed etiam ultimus finis naturalis eiusdem: ac proinde naturaliter illum appetet. Haec ultima consequentia ex se constat. Prima vero etiam patet. Quia quaelibet res naturalis quiescit assecuto suo fine naturali: ergo si creatura rationalis quiescit in clara Dei visione, et non in aliqua alia re, signum erit, talem visionem esse finem naturalem illius.

§ II. Resolutio dubii ex mente D. Thomae.

39 Ut clarius procedamus, praesupponendum est, nos posse loqui de lumine naturali secundum se, et praecise sumpto, vel, ut adiuto, seu excitato lumine fidei, vel divina revelatione.

Quo supposito, dicendum est primo, lumen naturale secundum se, et praecise sumptum non posse evidenter cognoscere, seu demonstrare esse possibilem visionem Dei per essentiam intellectui creato.

Assertio haec aperte desumitur ex D. Thom. 1a 2ae, quaest. 109, art. 1, quem sequuntur Cajet., Zumel, Machin, et alii ex Thomistis in praesenti Sylvest., 1 part., conflatus, quaest. 12, art. 1; Medina, 1, 2, quaest. 5, art. 1; Martinez, ibid., Alvarez, disp. 28; Suarez, disp. 30, Metaphys., sect. 11, et 1. tom. Summae Theolog., lib. 2, de attributis cap. 7, et alii plures.

40 Probatur primo ratione desumpta ex D. Thom. locis citatis quae potest ad hanc formam reduci. Visio Dei, prout est in se, est secundum suam substantiam supernaturalis, ut constabit ex iis, quae infra art. 4 latius dicemus: ergo ex solius luminis naturalis, secundum se, et praecise sumpti, nequibit eius possibilitas demonstrari. Patet consequentia. Quoniam hoc ipso, quod sit actio creata supernaturalis, non potest aliunde, quam ex principiis supernaturalibus demonstrari: at lumen naturale secundum se et praecise sumptum, solum procedit ex principiis naturalibus: ergo, etc.

Confirmatur primo ex eodem S. Doctore. Demonstratio possibilitatis alicuius rei creatae facta per lumen naturale, secundum se sumptum, vel est a priori: et ita procedit ex causis ordinis naturalis: vel est a posteriori, ac proinde ex effectibus naturalibus: at res creata supernaturalis, secundum suam substantiam, neque habet causas, neque effectus ordinis naturalis: ergo eius possibilitas nequit solo lumine naturae demonstrari. Consequentia cum maiori ex se constat. Minor vero etiam liquet. Nam cum causa, et effectus alicuius rei debeant esse proportionata, oportet, ut nec res supernaturalis pendeat, formaliter loquendo, a causis naturalibus, neque effectus illius ut talis pertineant ad ordinem naturalem.

Confirmatur secundo, ratione, quam innuit idem S. Doctor, 1a 2ae, quaest. 114, necnon 1 ad Corinth. cap. 2. Nam possibilitas mediorum, quibus consequenda est visio Dei, prout est in se, non potest evidenter demonstrari solo lumine naturae: ergo nec possibilitas eiusdem visionis. Patet consequentia. Quia nequit demonstrari possibilitas finis, si non potest evidenter sciri possibilitas mediorum: quoniam finis non est consequibilis, nisi per media. Antecedens vero etiam constat. Quia media ad assecutionem praedictae visionis, scilicet gratia, fides, spes, charitas, etc., sunt supernaturalia, quae proinde excedunt captum luminis naturalis.

41 Nec enervat vim huius confirmationis id, quod respondet Vazq. loco citato, scilicet satis esse ad demonstrandam possibilitatem alicuius finis, demonstrari esse possibilia aliqua media vage sumpta in ordine ad talem consecutionem; ad haec autem demonstranda sufficeret lumen naturale.

Non itaque hoc enervat vim praedictae confirmationis, imo potius inde maior illius corroboratio consurgit. Nam tota ratio, ob quam non potest lumine naturali demonstrari possibilitas mediorum, quae in particulari, et determinate requiruntur ad consecutionem praedictae visionis, bene tamen possibilitas eorundem vage sumptorum, non determinando, an sint supernaturalia necne, nequit esse alia, nisi quod in mediis, hoc ultimo modo sumptis, nihil relucet supernaturalitatis; bene tamen in illis primo modo acceptis; ergo cum visio Dei prout est in se exprimat aliquid supernaturale, nequibit eius possibilitas solo lumine naturae demonstrari; sicut ob eandem supernaturalitatem, non potest demonstrari possibilitas mediorum, ut in particulari, et determinate sumuntur.

Adde, quod ad demonstrandam possibilitatem finis supernaturalis, qualis est visio beatifica, oportet demonstrari possibilitatem mediorum habentium proportionem cum illo fine, ac proinde supernaturalium. Unde licet non sit necessarium descendere ad determinanda praedicta media; nihilominus quantumvis vage sumantur, debent includere supernaturalitatem, ac proinde nequibunt etiam hoc modo accepta, solo lumine naturae attingi: quandoquidem, ut saepe diximus, lumen naturale secundum se praecise sumptum nequit evidenter attingere rem creatam, et secundum substantiam supernaturalem quatenus talem.

42 Secundo, et principaliter probatur assertio ratione, quam innuit D. Thom. 1 ad Corint. cap. 2. Quia nullus ex antiquis, et nobilissimis Philosophis, qui solo lumine naturae ducti de Deo disputaverunt, assecutus est, posse intellectum creatum videre Deum immediate, et prout est in se; ergo signum est, id solo lumine naturae non posse demonstrari. Patet conseq. Quia si praedicto lumine esset demonstrabile, non est dubium, quin aliquis ex illis id consecutus fuisset, sicut plura alia, eaque valde difficilia demonstraverunt, ex eo, quod lumine naturae scibilia sunt.

43 Nec refert solutio Vazquez nimirum, quod licet solo lumine naturae sit demonstrabilis possibilitas visionis Dei per essentiam, nihilominus demonstrationes ad hoc deservientes non possunt a Philosophis naturalibus per praedictum lumen investigari: quia, ut intellectus creatus non erret circa multa naturalia, indiget adiuvari lumine fidei: et ideo sine hoc lumine eas invenire non poterit, quamvis si semel adinventae sint, tunc efficacitas earum intellectui solo lumine naturali adiuto vim afferet, et ad assensum movebit.

Non igitur hoc refert. Quia in hac solutione videntur contradictoria involvi. Nam si praedictae demonstrationes investigabiles non sunt per solum lumen naturae, tunc nequibunt fieri per illud praecise sumptum: et deinde si earum efficacitas non excedit dictum lumen, non est, cur per illud investigari nequeant. Maxime, quia ratio, quae huic authori immerito videtur demonstratio, scilicet intellectum creatum habere appetitum naturalem ad suam beatitudinem, ac proinde ad visionem Dei, et appetitum hunc esse explebilem, ne sit frustraneus, non est adeo difficilis, ut a nullo intellectu creato nequeat investigari, cum tamen plures aliae demonstrationes longe difficiliores ab Aristot. et Plat. ad alias veritates naturales ostendendas, adinventae sint.

44 Dicendum est secundo. Intellectum creatum, non secundum se, et praecise sumptum, sed, ut adiutum, vel excitatum lumine fidei, posse demonstratione Theologica, aut rationibus probabilibus, aut aliis coniecturis ostendere possibilitatem visionis Dei per essentiam. Assertio haec aperte desumitur ex iis, quae tradit D. Thom. infra quaest. 27, art. 2, et quaest. 32, art. 1, et 3 part., quaest. 1, art. 1, et communiter recipitur ab authoribus pro praecedenti assertione relatis.

Eget tamen explicatione. Nam intellectus creatus dupliciter potest uti lumine fidei: vel ita, ut ex principiis revelatis, et ex aliis lumine naturae notis, deducat aliquam conclusionem, vel ita, ut lumine fidei tantum excitetur, ad utendum principiis naturalibus, non vero revelatis, in ordine ad aliquam conclusionem colligendam. Dicimus ergo intellectum creatum priori modo adiutum lumine fidei, posse demonstratione Theologica ostendere possibilitatem visionis Dei per essentiam, excitatum vero secundo modo, tantum posse probabiliter, et aliquibus congruentiis id suadere.

45 Assertio ergo sic explicata probatur quoad 1 partem. Nam ex hoc principio revelato, scilicet: Homines, aut Angelos esse elevatos ad ordinem supernaturalem, media gratia, et charitate, quae sunt participationes, et effectus Dei, prout est in se; et ex alio principio lumine naturae noto, nimirum, quod cognito effectu, inest naturale desiderium cognoscendi causam, quoad rationem eam, secundum quam est causa, efficaciter colligitur in esse in hominibus, aut Angelis, ut elevatis, naturale desiderium videndi causam, scilicet Deum, prout est in se: quia secundum hanc rationem est causa praedictorum effectuum, nimirum gratiae, et charitatis, atque adeo hinc etiam inferetur esse possibilem talem visionem: quandoquidem appetitus naturalis (ne sit frustraneus) nequit ferri ad aliquid impossibile.

46 Quoad secundam vero partem sic eadem assertio suadetur. Nam sicut ratio naturalis lumine fidei excitata potest adinvenire aliquas rationes, et coniecturas, quibus utcunque probet mysterium Incarnationis, aut processionis Verbi non esse dissonum eidem rationi naturali, sed cum illa suo modo congruere, ut in propriis materiis ostendi solet: ita eodem lumine excitata potest etiam uti rationibus probabilibus, ad probandum possibilitatem visionis Dei per essentiam, non esse dissonam naturis rerum, ut constat ex rationibus dub. 1 adductis pro nostra assertione, quae licet efficaciter non convincant, posse intellectum creatum videre Deum, prout est in se, ut ex dictis, et ex iam dicendis in hoc dubio constabit: nihilominus hac possibilitate ex fide praesupposita, tunc utcunque ostendunt praedictam visionem Dei, prout est in se, non repugnare, sed suo modo congruere naturae intellectus creati; maxime si eis addantur solutiones rationum pugnantium contra possibilitatem huius mysterii, quas statim adiiciemus.

§ III. Occurritur fundamentis primae sententiae.

47 Ad primum ergo respondetur, tam illud, quam caetera alia probare nostram secundam assertionem, quoad ultimam eius partem, si debito modo ad id applicentur. Quatenus vero contra primam assertionem pugnant, dicendum est ad primum, non esse evidens, lumine naturali, obiectum intellectus adaequatum esse ens, prout abstrahit a naturali, et supernaturali. Unde qui assereret obiectum illius, tantum esse ens naturale, non posset ex vi luminis naturalis evidenter falsitatis convinci.

Adde, quod licet gratis daremus, esse evidens obiectum intellectus esse ens secundum rationem communem suae analogiae; nihilominus nequiret inde evidenter per lumen naturale concludi, posse Deum perfectissimo modo, ac proinde quidditative, et prout est in se videri: quia satis esset, ut imperfectiori alio modo esset cognoscibilis, ut ex solutione ad secundum amplius constabit.

48 Ad confirmationem respondetur, non esse universaliter verum, perfectionem convenientem rei inferiori, debere inveniri in superiori, et eminentiori, etiam si ambae ad idem genus pertineant. Unde licet homo, et coelum ad genus corporis spectent, non ideo incorruptibilitas conveniens caelo, debet inveniri in homine, qui est res superior. Et similiter quamvis visio corporea includat evidentiam, quae est magna perfectio cognitionis: nihilominus, non ideo actus fidei sub genere cognitionis contentus debet habere eamdem evidentiam, imo potius illi repugnat. Et sane si argumentum convinceret intentum, etiam concluderet, posse intellectum creatum propriis viribus videre Deum sicuti est: quia dari potest visus, scilicet corporeus, potens propriis viribus attingere totum suum obiectum. Unde cum hoc ad perfectionem illius spectet, posset etiam intellectus totum suum obiectum propriis viribus, et prout est in se attingere, si semel verum est, perfectionem convenientem potentiae inferiori respectu proprii obiecti, debere inveniri in superiori in ordine ad suum obiectum.

49 Ratio autem, ob quam diverso modo in visu, et in intellectu, quoad hoc philosophamur, est, quia cum visus sit potentia inferior, materialis, et satis imperfecta, non est necesse, ut habeat obiectum superioris ordinis, et excedens. Intellectus autem est potentia non solum eminentior visu, sed etiam in se nobilissima tendens ad ens secundum communem rationem suae analogiae: et ideo potest sub obiecto adaequato illius contineri aliquod obiectum superioris rationis, quod proinde excedat efficaciam naturalem eiusdem intellectus: et ita non non pertineat ad obiectum proportionatum, et connaturale, sed ad extensivum illius. Hinc tamen non sequitur posse per solum lumen naturale evidenter cognosci, praedictum obiectum in particulari contineri sub obiecto extensivo intellectus: quia sicut lumen naturale illius non potest pertingere ad illud propriis viribus, quia transcendit totum ordinem naturalem, ita nequit illi sic sumpto esse evidens contineri sub obiecto adaequato ipsius, quamvis re vera sub illo contineatur.

50 Ad secundum respondetur primo, quod si semel verum est in intellectu creato esse distinguendam duplicem potentiam, aliam naturalem, ita ut intellectus ipse essentialiter sit potentia naturalis; aliam vero obedientialem, quae sit ordinis supernaturalis, ut supra num. 12 huius disp. dicebamus: tunc praedictus intellectus non erit capax eliciendi visionem Dei per essentiam per priorem illam, sed per hanc posteriorem potentiam; et ita ex hoc, quod Angelus comprehendat eumdem intellectum, non sequitur cognosciturum possibilitatem visionis beatificae, quia tantum comprehendit potentiam naturalem, quae ad illam non se extendit; non vero obedientialem formaliter sumptam, ratione cuius est capax eliciendi praedictam visionem.

51 Secundo respondetur (et quidem consequenter ad ea, quae num. 13 diximus) concedendo mai. et min. et negando conseq. Et ad probationem dicendum est, eam esse veram de obiectis connaturalibus alicuius potentiae, non tamen de illis, respectu quorum praecise habet capacitatem, et commensurationem essentialem. Nam licet intellectus comprehendens aliquam potentiam debeat scire, tum obiectum eius specificativum secundum eam rationem, quam exprimit, secundum quod specificat, et modo statim magis explicando: tum etiam quaenam sint in particulari obiecta connaturalia, ad quae potest extendi, non tamen quaenam sint in particulari obiecta improportionata, et superexcedentia ad quae supernaturaliter potest elevari.

Unde etsi intellectus secundum suam essentiam comprehendatur ab Angelo, non inde fit, quod ex vi illius comprehensionis evidenter cognoscatur capacitas ipsius ad claram Dei visionem, quae est aliquid superexcedens: sed solum, quod sciatur, tum quaenam in particulari sint obiecta connaturalia, ad quae praedictus intellectus potest extendi, seu respectu quorum sunt illi connaturaliter debitae species intelligibiles, quibus cognoscantur: tum etiam, quod praedictus intellectus sit talis naturae, ut respiciat suum obiectum specificativum, scilicet ens in communi, non determinando expresse, an sit naturale, vel supernaturale, vel an inferiora pertineant ad ordinem naturalem, vel supernaturalem, ac proinde, an sit quid commune respectu entium naturalium, vel supernaturalium, ut talium; licet re vera omnia haec sub illo contineantur: et ita ex vi cognitionis huius obiecti non poterit scire, an sint possibilia entia supernaturalia in particulari sumpta, vel an comprehendantur sub eius obiecto.

52 Potestque hoc explicari exemplo eiusdem intellectus Angelici, ut collati cum pluribus aliis creaturis possibilibus ordinis naturalis, et ad aliud universum spectantibus. Nam licet sub obiecto eius praedictae creaturae comprehendantur, non tamen praedictus intellectus comprehendens se ipsum, attingit in particulari tales creaturas: quia non pertinent ad obiectum connaturale illius, seu ad obiectum, respectu cuius sunt illi debitae species intelligibiles, ut in tractatu de Angelis dici solet, et nos ibidem, Deo dante, id explicabimus.

Per quod ad id, quod de omnipotentia in hoc argumento adducitur, satis constat. Quoniam omnes, et singulae creaturae possibiles non sunt obiectum improportionatum, et superexcedens respectu illius: et ideo nequit comprehensive attingi, quin omnes illae etiam in particulari attingantur.

53 Nec refert si urgeas, quod ad hoc, ut aliqua cognitio sit comprehensiva, debet ita extendi sicut obiectum cognitum, ut ex iis, quae art. 7 dicemus constabit, sed intellectus secundum suam essentiam extenditur ad obiecta supernaturalia etiam in particulari, nempe ad visionem Dei per essentiam: ergo cognitio comprehensiva debet hoc ipso quod talis, ad visionem divinae essentiae extendi, attingendo, quod praedictus intellectus tunc comprehensus, est capax videndi divinam essentiam.

Respondetur enim concedendo maiorem in sensu formali, id est, de obiecto cognito secundum eam praecise rationem, secundum quam cadit sub comprehensione, et negando minorem de intellectu, ut cadit sub comprehensione, qua comprehenditur ab Angelo, secus tamen, ut non cadit sub illa. Et deinde neganda est consequentia.

Explicatur hoc. Etenim intellectus secundum suam essentiam potest considerari ut comparatur, vel cum suo obiecto specificativo secundum eam rationem, quam expresse, et formalissime in ratione specificativi dicit, vel cum eo secundum omne id, quod implicite, et de materiali importat, vel cum obiecto connaturali, et proportionato suae quantitati virtutis, vel tandem, ut confertur cum suo obiecto superexcedente praedictam virtutem: etsi ergo intellectus secundum suam essentiam comprehendatur a cognitione Angelica, secundum, quod comparatur cum suo obiecto specificativo, prior mode sumpto, vel cum obiecto proportionato; non tamen ut confertur cum obiecto superexcedente, vel cum specificativo, secundum omne id, quod implicite, et de materiali importat; et ita non est necesse, ut ex vi illius comprehensionis cognoscatur, quod praedictus intellectus potest extendi ad visionem claram Dei, quae est obiectum improportionatum, et superexcedens respectu ipsius.

54 Nec hinc fit (ut per hoc tacita quaedam obiectio solvatur) quod absolute, et simpliciter loquendo non comprehendatur comprehensione naturali praedictus intellectus per illam cognitionem Angelicam: quia ad comprehendendam absolute et simpliciter essentiam alicuius potentiae, non est necesse nisi comprehendere illam, ut collatam cum suo obiecto proportionato, et specificativo (modo iam dicto) sumpto. Quoniam ad praedictam comprehensionem nulla ratione desideratur comprehensivo potentiae obedientialis, ut communiter docent Theologi; sive illa sit supernaturalis secundum substantiam, ut in priori solutione huius argumenti dicebamus; sive non sit supernaturalis secundum substantiam, sed sit pure obedientialis, ut iuxta hunc dicendi modum contingit: ac proinde nec erit necesse comprehendi praedictam essentiam, prout reduplicative, et formaliter connotat, vel affert involute suam potentiam obedientialem in ordine ad obiectum supernaturale, et per consequens, nec comprehendi secundum, quod comparatur in particulari cum suo obiecto superexcedente (siquidem secundum suam potentiam obedientialem debet cum illo sic comparari) vel secundum, quod confertur cum suo obiecto specificativo secundum omne id, quod de materiali et implicite connotat. Nam secundum istam rationem dicit praedictam essentiam, prout reduplicative, et formaliter connotat involute suam potentiam obedientialem in ordine ad obiectum supernaturale.

55 Ad tertium respondetur, quod licet non sit evidens metaphysice mysteria nostrae fidei habere per ordinem ad rem ipsam omnes conditiones, quae requiruntur ad hoc, ut fide divina, id est, supernaturali, credantur, quia ex parte rei creditae desideratur, ut id, quod sub praedicta fide cadit, sit in se verum, et ita ut bene argumentum concludit, evidenter sciretur ea esse vera, si esset evidens modo dicto ea sub fide divina cadere; est tamen id metaphysice evidens per ordinem ad prudentem, et rectam rationem, id est, licet non sit evidens, re ipsa habere praedictas conditiones; est tamen evidens, quod prudenter iudicatur eas habere. Ex quo tamen non sequitur esse evidens, quod sint talia qualia fides docet, sed quod prudenter iudicatur ea ita esse. Unde non obstante illo iudicio possent, quantum est ex hoc capite, esse falsa, et impossibilia, ut ex solutione ad confirmationem magis explicabitur: et ita nequit inde eorum possibilitas evidenter colligi.

56 Ad confirmationem respondetur concedendo antecedens, et negando conseq. Et ad probationem, non argui ibidem ab opposito consequentis ad oppositum antecedentis, cum utraque propositio sit affirmativa: sed ita deberet inferri: Hoc non est evidenter incredibile: ergo non est evidenter impossibile. Ex quo tamen nihil contra nos: quia inde ad summum deducitur, possibilitatem illius mysterii esse evidentem negative, non vero positive, id est, non probari, tale mysterium esse impossibile, non tamen positive convinci, illud esse possibile.

Et potest haec confirmatio aperte instari a simili. Nam sicut ex hoc, quod aliquis sit evidenter impossibile, ac proinde evidenter inopinabile, non bene colligitur, quod si sit evidenter opinabile, erit evidenter possibile, quia ex hoc, quod sit evidens, posse aliquid opinative, et probabiliter sustineri, non sequitur esse evidens, illud esse verum: ita neque valebit discursus in hac confirmatione factus, ut intuenti constabit.

Et sane ratio in utroque casu est eadem, scilicet, quod evidentia probabilitatis, et credibilitatis rei in sensu dicto, non sumitur ex eo, quod res est, vel non est, nam multa falsa, et credibilia, sunt probabiliora veris; sed ex aliis causis extrinsecis, videlicet ex testimoniis Doctorum, vel ex signis, aut aliis rationibus, et coniecturis: quae possunt compati cum falsitate eiusdem rei; et nihilominus evidenter suadere, rem illam habere omnes conditiones requisitas, ad hoc, ut prudenter iudicetur, esse dignam, ut credatur. Ut patet in rustico, cui communis consensus Doctorum proponeret, ut de fide certum, Christum esse sub hac numero hostia. Nam tunc evidens esset, rusticum prudenter iudicaturum, si existimaret, id esse dignum creditu fide divina, quamvis re ipsa tale non sit.

Ad ultimum patebit dubio sequenti.