Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem
Collegii Salmanticensis Cursus Theologicus, tomus I
First published 1870
The Cursus Theologicus of the Discalced Carmelites of Salamanca (the 'Salmanticenses'), tomus I, in the 1870 Paris reprint. Contains the Prooemium and the three great treatises of this volume: De principio individuationis (a digression on the principle of individuation), De Visione Dei (in quaest. 12), and De Scientia Dei (in quaest. 14, including the extended rejection of middle knowledge). The edition prints St Thomas's Prima Pars text alongside; that text is not republished here.
Prooemium, et partitio totius Operis
Quaestio I: De simplicitate Dei
Tractatus I: De principio individuationis substantiae materialis, et accidentium eius
Disputatio I: De principio individuationis substantiae materialis
Dubium I: Utrum forma substantialis se ipsa sit individua, et primum principium individuationis, et distinctionis pure individualis totius compositi?
Dubium II: Utrum materia secundum se, et praecise sumpta, an vero materia signata quantitate sit primum, et radicale principium individuationis totius compositi substantialis?
Dubium III: Utrum materia signata quantitate, prout dicit compositum quoddam ex materia, et quantitate, tanquam ex forma inhaerente, et constituente, sit prima radix individuationis compositi?
Dubium IV: Utrum materia signata quantitate, prout dicit modum quendam substantialem, ex natura rei diversum a materia, et eam determinantem ad hanc potius quantitatem, quam ad illam habendam, sit prima radix individuationis substantiae materialis, et formae substantialis illius?
Dubium V: Utrum materia signata quantitate, prout dicit materiam, ut praehabentem per modum radicis hanc potius quantitatem, quam illam, sit prima radix individuationis substantiae materialis completae, atque adeo formae substantialis illius?
Disputatio II: De principio individuationis accidentium
Dubium I: Utrum subiectum sit prima radix, et principium individuationis accidentium, et distinctionis pure individualis eorum?
Dubium II: Utrum quantitas hoc sibi peculiare vendicet, ut quodammodo ex se, tanquam a prima radice individuetur?
Dubium III: Utrum essentialiter repugnet distinctioni pure numericae accidentium, ut tali, quod duo ex illis numero solum diversa sint simul in eodem subiecto?
Tractatus II: In quaest. 12 primae partis Divi Thomae: De Visione Dei
Quaestio I: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Disputatio I: De possibilitate, et appetibilitate visionis Dei per essentiam
Dubium I: Utrum visio clara Dei per essentiam sit possibilis intellectui creato?
Dubium II: Utrum SS. Patres cognoverint, possibilem esse intellectui creato visionem Dei per essentiam?
Dubium III: Utrum possibilitas visionis Dei per essentiam ab intellectu creato possit evidenter cognosci per lumen naturae?
Dubium IV: Utrum in natura intellectuali secundum se sumpta sit appetitus innatus ad visionem Dei per essentiam?
Dubium V: Utrum detur in creatura intellectuali secundum se sumpta appetitus elicitus, et naturalis respectu visionis clarae Dei?
Disputatio II: De similitudine, seu specie requisita ad visionem claram Dei
Dubium I: Utrum iuxta mentem D. Thomae sit admittenda aliqua similitudo creata in ordine ad visionem claram Dei eliciendam?
Dubium II: Utrum essentia divina uniatur de facto cum intellectu beati per modum speciei intelligibilis in ordine ad claram Dei visionem?
Dubium III: Utrum essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis, concurrat active ad visionem claram Dei?
Dubium IV: Utrum sit possibilis per divinam potentiam species impressa creata, per quam Deus quidditative, et prout est in seipso, possit videri?
Dubium V: Utrum prima ratio, quam D. Thom. in hoc articulo adducit, sufficienter convincat impossibilitatem speciei impressae quidditative, et clare Deum repraesentantis?
Dubium VI: Utrum ex secunda ratione D. Thom. sufficienter colligatur impossibilitas speciei impressae repraesentantis quidditative, et clare Deum, prout est in se ipso?
Dubium VII: Quae specialiter obstent contra secundam rationem D. Thomae, et quomodo solvenda
Dubium VIII: Utrum ultima ratio articuli probet impossibilitatem speciei intelligibilis creatae, repraesentantis quidditative Deum: ubi etiam argumenta, quae dub. 4 huius disp. ex adversariis adduximus, dissolvuntur?
Dubium IX: Utrum necessario, et indispensabiliter detur in beatis verbum, seu species expressa repraesentans quidditative Deum, prout est in se?
Dubium X: Utrum recte probetur impossibilitas verbi creati clare et quidditative repraesentantis Deum, ex eo, quod Deus essentialiter est ipsum esse quidditative intellectum, et ita nequit mediante verbo creato quidditative intelligi?
Disputatio III: De impossibilitate visionis Dei, prout est in se, per vires creatas ordinis naturalis, vel alicui intellectui creato connaturales
Dubium I: Utrum per potentiam Dei absolutam sit possibilis aliquis intellectus, qui per vires proprias ordinis naturalis possit videre Deum prout est in se?
Dubium II: Utrum sint possibiles per divinam potentiam aliquae substantiae, aliquisque intellectus, quibus sit connaturale lumen gloriae, et possint ex propriis viribus videre Deum per essentiam?
Disputatio IV: De necessitate luminis gloriae ad videndum divinam essentiam, prout est in se
Dubium I: Utrum lumen gloriae concurrat ad visionem Dei, prout est in se, per modum speciei impressae?
Dubium II: Utrum lumen gloriae sit dispositio necessaria, ad hoc, ut essentia divina in ratione formae seu speciei intelligibilis uniatur intellectibus beatorum?
Dubium III: Utrum lumen gloriae ad visionem Dei recipiendam necessario desideretur?
Dubium IV: Utrum per potentiam Dei absolutam possit intellectus creatus sine lumine gloriae per solam suam potentiam obedientialem, addito tamen influxu concomitante in visionem, non vero aliquo alio praevio, in eundem intellectum, illam elicere?
Dubium V: Utrum per divinam potentiam possit in ratione luminis divina essentia uniri intellectui creato, et ita constituere illum absque creato lumine in actu primo ad videndum Deum, ut est in se?
Disputatio V: De qualitate, et inaequalitate visionum in beatis
Dubium I: Utrum inter visiones beatificas reperiatur inaequalitas?
Dubium II: Utrum inaequalitas reperta in visionibus beatificis non solum sit intensiva, et extensiva, sed etiam essentialis, et specifica?
Dubium III: Utrum melior potentia intellectiva cum aequali lumine gloriae clarius essentiam divinam intueatur?
Disputatio VI: De incomprehensibilitate Dei ab intellectu creato
Dubium I: Utrum per divinam potentiam possit intellectus creatus comprehendere Deum?
Disputatio VII: De iis, quae viso Deo in eo videntur, aut videri possunt
Dubium I: Utrum videntes Deum videant omnia absoluta, quae formaliter, et omnino necessario sunt in illo?
Dubium II: Utrum divina essentia possit videri sine personis, vel una persona sine alia?
Dubium III: Utrum beati ex vi visionis divinae essentiae possint videre, et de facto videant decreta libera Dei?
Dubium IV: Utrum ex vi visionis divinae essentiae possint, aut debeant videri effectus existentes in aliqua differentia temporis?
Dubium V: Utrum ex vi visionis divinae essentiae possint videri creaturae possibiles?
Tractatus III: In quaest. 14 primae partis Angelici Doctoris: De Scientia Dei
Quaestio I: De Scientia Dei
Dubium I: Utrum ea, quae D. Thom. in Prooemio huius quaestionis docet, sint vera?
Disputatio I: De scientia Dei, quoad an est?
Dubium I: Utrum cognitio intellectiva sit formaliter in Deo?
Dubium II: Utrum ex eo, quod Deus sit summe immaterialis, recte probet Angelicus Doctor eum esse summe intelligentem?
Dubium III: Utrum in Deo sit scientia proprie, et formaliter dicta, et respectu quorum?
Dubium IV: Utrum scientia Dei sit attributum illius?
Disputatio II: De duplici discrimine, quod D. Thom. in hoc articulo inter cognoscentia, et non cognoscentia constituit
Dubium I: Utrum sit vera prima differentia, quam D. Thom. assignat inter cognoscentia, et non cognoscentia, quod haec tantum habent suam formam, illa vero habent etiam formas aliarum rerum?
Dubium II: Utrum cognoscentia non solum habeant formam rei alterius, sed etiam fiant per identitatem aliae res in esse cognoscibili, sive repraesentativo?
Disputatio III: De intellectione, et scientia Dei quoad eius primarium obiectum
Dubium I: Utrum Deus se ipsum primario intelligat?
Dubium II: Utrum obiectum per se primum, et specificativum intellectionis essentialis Dei sit divina essentia, ut distincta ab attributis, et relationibus: an vero ut omnia haec formaliter, et expresse dicit?
Disputatio IV: De intelligere Dei quoad vim, quam habet ad constituendam divinam essentiam, et naturam
Dubium I: Utrum constitutivum divinae essentiae, vel naturae sit sola ratio substantiae spiritualis a se, seu per essentiam talis, prout distincta virtualiter a ratione substantiae intelligentis per essentiam, sive radicaliter, et in actu primo, sive in actu secundo?
Dubium II: Utrum constitutivum divinae essentiae, seu naturae sit sola ratio substantiae radicaliter, et per essentiam intellectivae, prout distincta virtualiter ab intellectione per essentiam, an vero prout absque omni distinctione virtuali est ipsamet intellectio?
Disputatio V: De scientia Dei quoad eius causalitatem erga creaturas
Dubium I: Utrum scientia Dei sit aliquo modo causa rerum?
Dubium II: Quaenam scientia Dei sit causa rerum?
Dubium III: Utrum sicut scientia Dei formaliter sumpta est causa dirigens ad productionem creaturarum, ita etiam sit principium immediate effectivum, et exequens productionem earundem?
Disputatio VI: De scientia Dei collata cum malis
Dubium I: Utrum Deus cognoscat mala?
Dubium II: Utrum Deus necessario cognoscat mala per bona creata?
Disputatio VII: De an est? scientiae Dei, respectu futurorum contingentium absolutorum, et de iis, in quibus nequeunt ab eo certo cognosci
Dubium I: Quid, et quotuplex sit futurorum contingens?
Dubium II: Utrum Deus certo sciat futura contingentia absoluta?
Dubium III: Utrum Deus certo sciat futura libera absoluta per suam essentiam, et divinas ideas, ut repraesentant veritatem ipsorum antecedenter ad decretum suae voluntatis?
Dubium IV: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia absoluta in decreto libero suae voluntatis, non quidem, ut praesenti, sed ut futuro?
Dubium V: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia absoluta, et aliquo modo pendentia a libertate creata in comprehensione causarum secundarum antecedenter ad liberam divinae voluntatis determinationem?
Dubium VI: Utrum Deus certo cognoscat futura contingentia absoluta in eorum veritate obiectiva antecedenter ad divinum decretum?
Disputatio VIII: De scientia Dei respectu futurorum contingentium absolutorum, quoad ea, in quibus certo ab illo cognoscuntur
Dubium I: Utrum Deus certo cognoscat cuncta futura contingentia absoluta in decreto exercito suae voluntatis, antecedenter ad quamlibet eorum infallibilem futuritionem, seu in sua essentia determinata per tale decretum?
Dubium II: Utrum iuxta Scripturam, et Patres, praecipue vero D. Thom. futura contingentia absoluta sint ab aeterno realiter, et physice praesentia Deo in mensura aeternitatis, et ratione huius praesentiae certo ab illo cognoscantur?
Dubium III: Utrum sufficienti ratione probetur, futura contingentia absoluta fuisse ab aeterno, et esse nunc realiter, et physice praesentia Deo in mensura aeternitatis, et ratione huius praesentiae certo ab illo cognosci?
Dubium IV: Utrum aeternitas, et praesentia iam explicata futurorum in illa sit omnino necessaria, ad hoc, ut Deus certo, et infallibiliter cognoscat futura contingentia absoluta, antequam sint praesentia in sua propria, et adaequata mensura, seu quoad nos?
Disputatio IX: De scientia futurorum conditionatorum, quam Deus in suo decreto efficaci, conditionato tamen habet
Dubium I: De multiplici divisione futuri conditionali, et quaenam ex illis ad praesentem disputationem spectent
Dubium II: Utrum iuxta Scripturam sacram Deus certo sciat futura contingentia conditionata, sive illa sint disparata, pendentia tamen tam quoad conditionem, quam quoad eventum a causis liberis, sive non sint disparata, sed habentia connexionem tantum probabilem, sive coniecturalem cum conditione?
Dubium III: Utrum iuxta Sanctorum Patrum mentem Deus cognoscat omnino certo, et infallibiliter futura contingentia conditionata, sive sint disparata, modo dicto, sive habeant probabilem connexionem cum eventu futuro?
Dubium IV: Utrum sufficienti ratione ostendatur, Deum certo, et omnino infallibiliter cognoscere tam futura contingentia conditionata, et disparata, quam ea, quae tantum habent probabilem, et coniecturalem nexum ex parte obiecti cum conditione?
Dubium V: Utrum in Deo sint ponenda decreta conditionata, positiva, et efficacia circa omnia futura contingentia conditionata, et an eis seclusis, possint praedicta futura omnino certo, et infallibiliter a Deo cognosci?
Disputatio X: De impossibilitate scientiae mediae, sive conditionalae ex auctoritate petita
Dubium I: Utrum iuxta sacram Scripturam admittenda sit scientia media, sive conditionata?
Dubium II: Utrum iuxta mentem Augustini ex testimoniis eius desumptam colligatur, dandam esse scientiam mediam, sive conditionalem?
Dubium III: Utrum vel iuxta principia adversariorum, vel absolute, et simpliciter loquendo, colligatur ex effectibus doctrinae Augustini, vel ex aliis signis, quod iuxta eius mentem sit reicienda scientia media, sive conditionata?
Dubium IV: Utrum iuxta mentem Angelici Doctoris ex testimoniis eius desumptam, sit danda in Deo scientia media, sive conditionata?
Dubium V: Utrum ex aliquibus aliis signis colligatur, quod iuxta Divi Thomae mentem non sit danda scientia media?
Dubium VI: Utrum scientia media a tempore Augustini, usque ad haec tempora perenniter fluxerit, et a Theologis tam iunioribus, quam antiquis, maxime vero ab iis, qui Concil. Trident. interfuerunt, approbata fuerit?
94 Dubium hoc dupliciter dissolvi potest. Primo quidem adducendo testimonia Patrum, et Theologorum, qui in decursu temporis in titulo recensito, extiterunt. Secundo vero afferendo signa, et probabiles coniecturas, quibus a posteriori (ut aiunt) ostenditur ostendatur scientiam mediam non habuisse hunc perennem fluxum, et approbationem ab antiquioribus scholasticis usque ad haec nostra tempora. Ex quibus duobus modis, hoc posteriori ad nodum huius dubii dissolvendum utemur: quia ad rem istam clarius, et iucundius pertractandam accommodatior est: at priori illo infra dubio ultimo, breviter tamen, et succincte utendum nobis erit.
§ I. Assertio prior.
Dicendum est primo, scientiam mediam non fluxisse perenniter a tempore Augustini, usque ad haec nostra tempora; ita ut a Theologis antiquis, et iunioribus in hoc decursu temporis existentibus, satis communiter approbata fuerit. Assertio haec inter alia ponitur contra Suarez tomo 1. de Gratia prolog. 2. et alios eius sequaces, quatenus contendit, scientiam mediam a tempore Augustini, usque ad sua tempora perenniter fluxisse, et ab antiquis, et recentioribus Theologis fuisse approbatam. Et ita ibidem cap. 1. num. 12. sic inquit: Haec ergo sententia (nempe quae scientiam mediam adstruit) in auctoritate Theologorum non solum recentiorum, sed etiam antiquorum scholasticorum longe contrariam superat: quapropter nullus potest eam novam vocare, nisi vel antiquis non legerit, aut de nominibus voluerit potius disputare, quam de rebus. Caeterum assertionem nostram tuentur Vasquez 1. part. quaest. 14. disp. 67. cap. 4. in fine, his verbis: Quod antiqui scholastici, qui hactenus scripserunt, tantum meminerint scientiae simplicis intelligentiae, et visionis, parum interest: quia illi de hac scientia sub conditione, nihil omnino disputarunt, aut meminerunt, etc. Quid igitur si nos alium ponamus, cuius ipsi mentionem non fecerunt, neque negaverunt? Herice 1. part. disp. 7. cap. 10. in haec verba: Quis nesciat hanc scientiam mediam latuisse scholasticos, et a nostris (nempe a Patribus Societatis) e tenebris, in quibus latebat, erutam diligenti Patrum, assiduaque lectione? Fonseca 6. Metaphys. cap. 2. quaest. 8. Molina in sua concordia, in lucem anno 1588. praelo commissam, ubi scientiam hanc omnino novam, et neque Theologis, neque Patribus, praesertim Augustino, notam fuisse, assertive cum aliquo tamen timore fatetur.
Ac novissime Granado eiusdem Societatis 1. part. quaest. 14. art. 13. tractatu 5. disp. 3. sect. 2. ubi postquam scientiam hanc mediam dandam esse dixit, addidit: Nec mirum est, si temporum decursu aliquid novi a Recentioribus Theologis excogitatum sit. Ac tandem eandem assertionem tuentur plures, et gravissimi Theologi, quos dubio ultimo referemus: quamvis tam nos, quam Doctores isti diversa via, ac Patres Societatis nuper recensiti, in negando perenni illo fluxu, et approbatione communi scholasticorum, circa scientiam mediam, procedamus, ut ex dicendis constabit.
95 Probatur assertio. Nam incredibile est, Dominicanos Theologos, piissimos, ac sapientissimos in eam amentiam, et fatuitatem incidisse, ut doctrinam hanc de scientia media, cum primum a Molina mandata est, apud iudices fidei accusarent, si doctrina haec a tempore Augustini usque ad illa tempora Molinae ex antiquis Theologis perenniter fuisset derivata, ac proinde omnibus Academiis nota, et ab eisdem satis communiter recepta, et suis auditoribus (inter quos etiam numerandi sunt Patres Dominicani, Magistrum Bannez praecedentes, quem aliqui ex Patribus Societatis primum divinarum praedefinitionum ex se efficacium inventorem appellant) tradita esset. Sane si rebus ita dispositis, doctrinam istam detulissent, ab omnibus totius orbis Theologis irrisi, et tanquam insipientes, vel temerarii, impudentissimique accusatores habiti merito essent: ac omnes contra ipsos statim clamassent, tantaeque, ac tali insipientiae, et impudentiae silentium magna eorum confusione, et nota imposuissent. Unde vel omnes illi: et cum eisdem Fonseca, Molina, Vazquez, Granado, Herice, et alii ex Patribus Societatis, qui pro nostra assertione sunt, tanquam antiquitatis, et doctrinae ante ipsos in Academiis clarissimae, et perenniter traditae, et tunc vigentis ignari, insuperque caeteri omnes cuiuscumque professionis Theologi, qui statim contra Dominicanos, ut contra malitiosos dissimulatores in re adeo gravi, aut ignaros, et insipientes non insurrexerunt, accusandi, et damnandi essent; vel concedendum est antiquitatem, et perennitatem doctrinae de scientia media, a Suarez intentam, incredibilem esse.
Cum autem illud primum toti Praedicatorum familiae, necnon magna ex parte Societati Jesu, imo et totius orbis Theologis valde iniuriosum, et ex se incredibile sit, consequens erit, ut hoc secundum eligi debeat: ac proinde, quod doctrina de scientia media non fluxerit perenniter ab antiquitate usque ad haec tempora: ita ut tam a iunioribus, quam ab antiquis Theologis satis communiter fuerit approbata.
96 Confirmatur, supponendo id, quod dub. 3. diximus, scilicet cum primum doctrina Molinae, quoad hanc scientiam apud Clementem Octavum delata fuit, tunc praedictum Pontificem triginta gravissimos viros pro huius causae discussione, qui una cum ipso ei assisterent, designasse. Quo supposito sequens formatur confirmatio. Nam si doctrina de scientia media fuisset satis communiter ab antiquis Theologis approbata, et perenniter in Ecclesia ab antiquitate iam dicta usque ad nostra tempora fluens pervenisset, sequeretur, tum Romanum Pontificem ex consilio Cardinalium (ut solet) necnon et Theologorum admisisse, et diu, ac serio cum suimet personae assistentia tractandam decrevisse, denunciationem, vel accusationem factam contra hanc doctrinam de scientia media, a sanctis Patribus in re tam gravi clarissime, ac saepissime (ut vult Suarez) traditam, et perenniter in Ecclesia Dei ab eius Doctoribus, et Theologis satis communiter receptam: nullatenus que tales accusatores obiurgasse, tanquam calumniatores manifestos, et in re tam gravi de antiquitate Patrum, et Theologorum satis perenni doctrina, et adhuc tunc valde vigenti1, male sentientes, quod quidem, ut ex se constat, dici nequit.
Tum etiam gravissimos illos triginta viros (de quibus dub. 3.) quique iussu Clementis VIII. ad hanc controversiam examinandam Romae cum ipsiusmet Pontificis interventu per plures sessiones convenere: et omnes, uno, vel altero excepto, post maturam discussionem in eam abierunt sententiam, ut existimarent praedictam doctrinam de scientia media, doctrinae Sanctorum Patrum Augustini, et D. Thom. refragari, insipienter, et cum magna antiquitatis, et doctrinae tunc valde florentis ignorantia in re tam gravi processisse: siquidem ignoraverunt id, quod in praedictorum Patrum, et tot Theologorum libris adeo frequenter, et clare (ut vult Suarez) continetur, et (quod adhuc peius est) adeo sinistre eorum doctrinam intellexerunt, ut hanc scientiam mediam illis oppositam esse existimaverint, hoc autem admitti nequit, ut ex se patet; ergo necessario fatendum erit, doctrinam hanc de scientia media non fluxisse perenniter, et continuo a tempore praedicto usque ad haec nostra tempora: ita ut satis communiter, tam a iunioribus, quam ab antiquis Theologis approbata fuerit.
§ II. Assertio posterior.
97 Dicendum est secundo, doctrinam hanc de scientia media non esse approbatam a Patribus Concil. Trident. sed potius, ut iam explicamus, virtualiter saltim reprobatam. Probatur assertio supponendo, quod Concilium Tridentinum fuit inter alia praecipue convocatum anno Domini 1545. instante Carolo Quinto Romanorum Imperatore, caeterisque Catholicis Principibus, a Paulo Tertio Pontifice Maximo ad sedandam haeresim Lutheri tollentis libertatem arbitrii creati. Ad eam autem tollendam movebatur Lutherus hoc enthymemate: Deus ab aeterno ea, quae in tempore fiunt, praescivit, absoluteque, et efficaciter decrevit: ergo omnia ex absoluta necessitate: ac proinde sine ulla contingentia, et libertate fiunt. His ergo suppositis, sequens formatur ratio. Nam Patres Concil. Trident. convocati praecipue ad componendam contra Lutherum libertatem creatam cum divina scientia, et praedefinitionibus divinae voluntatis, non usi sunt hac scientia media: ergo signum est valde urgens, eos non admittere praedictam scientiam: ergo, et quod eam saltim virtualiter reprobarunt. Prima consec. ex antecedenti patet. Nam si eam admisissent, usi utique fuissent ea ad praedictum munus. Tum quia quotquot eam admittunt, utuntur ipsa ad praedictam concordiam: ac proinde hoc ipsum contingeret praedictis Patribus, si eam admisissent. Tum etiam: quia omnes, qui illam adstruunt, credunt non tolli per ipsam libertatem creatam, vel divinam; sed potius absque omni ambiguitate, valdeque perspicue per illam explicari, quomodo nec scientia, nec decreta Dei tollant arbitrii creati libertatem, ut ex ipsorum sententia dubiis praecedentibus explicuimus. Et ita si Patres Concilii scientiam hanc admisissent, et per eam adeo perspicue concordari libertatem creatam cum divinis actibus sensissent, videtur valde credibile, quod ea ad hoc munus, quod instabat, ad quodque praecipue convocati sunt, usi fuissent. Unde argumentum negativum in hac parte est, attentis omnibus iam dictis, argumentum saltim virtualiter positivum, ad credendum, praedictos Patres Concilii non admisisse talem scientiam, sed potius eam, ut falsam reiecisse.
98 Antecedens autem probatur. Tum quia illud fatetur Molina in sua concordia primitiva, quatenus asserit, suam conciliandi rationem mediante praedicta scientia, a nemine traditam fuisse, ut constat ex iis, quae ad 1. part. quaest. 23. art. 4. et 5. disp. 1. num. ult. in fine docet. Tum etiam: quia ex iis Patribus, et Theologis, qui Concil. Trident. interfuerunt, quinquaginta ex illis, et aliqui insuper mentem suam in hac gravissima controversia, literis consignatam, praelo, et posteris tradiderunt, ut doctis, et in lectione Doctorum versatis constabit: at in nullo horum auctorum, scientiae mediae usus pro hac concordia reperitur, ut intuenti illos patebit; ergo signum valde urgens est, in illo Concilio sine usu huius scientiae humanam libertatem cum doctrina divinorum decretorum, ex se efficacium, constitisse, et conciliatam fuisse: alias quonam pacto praedicti omnes scriptores, qui Concilio interfuerunt, hanc adeo gravem, et difficilem controversiam suscipientes, omittere potuissent usum illius rei, quem tanquam optimum a Patribus Concilii ad eius resolutionem adhibitum fuisse, conspexissent, eo vel maxime, cum ipsi munus veluti explicandi, et omnibus patefaciendi mentem, ac doctrinam Concilii exercuerint.
99 Tum praeterea: quia ex Concil. Trid. feliciter absoluto, tanquam ex equo Troiano plures eminentissimi Doctores, et Magistri ad proprias sedes, Academias, et cathedras reversi fuerunt, qui non potuissent se continere, quin scientiam mediam, et eius usum pro hac adeo optata, ac difficili concordia secum deferentes, quamque in Concilio illo, ad difficillimum hoc negotium componendum adhibitam fuisse conspexissent, suis auditoribus proponerent, et veluti alterum ensem quo Goliath, et Holofernis, nimirum Lutheri, et Calvini capita caesa, et gloriose amputata fuissent, commendarent: atque ita omnes catholicas Academias eadem doctrina sic imbuerent, ut non solum provectis, sed etiam tyronibus Theologis notissima, constansque esset. Cum autem certum, compertumque sit, illius scientiae doctrinam, eiusque usum tanquam novum, seu (ut melius dicamus) tanquam non receptum Theologos commovisse, multisque, ac gravissimis sic displicuisse, ut librum Molinae quoad hoc tanquam quid (eis quidem iudicibus, de quo tamen nos nihil modo, ut decreto Sanctissimi Domini nostri omnino pareamus) doctrinam suspectam continentem, apud supremum iudicem, et Ecclesiae caput detulerint: fit inde, nullam talis scientiae in Concil. Trident. pro huius controversiae resolutione rationem adhibitam fuisse.
100 Nec refert, si dicas, Patrem Salmeronem illi Concilio interfuisse, et tamen pro hac scientia citari a Patre Herice tract. 1. disp. 7. cap. 10. ergo verosimile est, illam scientiam in illo Concilio apparuisse. Nam haec verosimilitudo prorsus evanescit discursu facto. Plane, si haec scientia ad resolutionem tam gravis, et difficilis controversiae, a Patribus Concilii adhibita fuisset, tunc qua ratione fieri posset, ut nullus inter tot, tantosque Theologos, qui ex illo Concilio prodierunt, nec scriptis, nec verbo honorificam eius mentionem, praeter unicum Salmeronem, fecisset? Imo incredibile videtur, quod si haec scientia fuisset ad solutionem praedictae difficultatis, adeo celeberrimae, ab his Patribus admissa, tunc eveniret id, quod postea contigit, nimirum, quod cuncti illam, tanquam novam, quoad hoc, quod est eam a Theologis approbari, reputarent, et ad eius exitum omnes commoverentur, sicut revera commotos fuisse constat.
Unde incredibile est, Salmeronem in Concil. Trid. hanc scientiam didicisse: sed si eam ipse cognovit, dicendum est, postea per multos annos, nimirum ab anno 1563. quo Concilium finitum est, usque ad annum 1585. quo ipse Salmeron neapoli obiit, a suis consociis Patribus Societatis illam accepisse, ab ipsisque ad eam inductum fuisse: ac tandem multo postea in suis scriptis posthumis, industria, et expensis eiusdem Societatis in lucem editis, anno 1602. repertam fuisse.