Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

Utrum cognoscentia non solum habeant formam rei alterius, sed etiam fiant per indentitatem aliae res in esse cognoscibili, sive repraesentativo?

53 Dubium hoc propter eandem rationem movemus, propter quam praecedens excitavimus. Quia nimirum D. Thom. in hoc artic. ad melius, et clarius ostendendum, Deum esse summe intelligentem, ac proinde summe scientem, non solum inquit, proprium esse cognoscentium habere formam rei alterius, sed etiam, ut statim explicabimus, innuit, quod cognoscentia fiant per indentitatem aliae res in esse cognoscibili. Quare, quia exactior notitia modi habendi formam rei alterius, qui rebus cognoscentibus convenit, necnon plura ad ordinem cognoscitivum, et cognoscibilem spectantia,, ex decisione, et excussione huius dubii valde pendent, propterea in praesenti una cum discipulis D. Thom. illud excitamus, et accurate ipsum discutere conabimur. Et licet in tractatu de Visione Dei aliqua huc pertinentia tetigerimus; quia tamen pluribus obiectionibus contra doctrinam D. Thom. ab adversariis adductis non potuit ibi occurri, nec mens eiusdem S. Doctoris exacte explicari, ideo de hoc in praesenti, ut in proprio loco agendum nobis est.

§ I. Pro explicatione tituli aliqua praelibantur.

54 Verum quia, sicut certum est, non esse necessarium cognoscentia habere formam rei naturalis in esse entitativo, et naturali, sed in esse repraesentativo, sive cognoscibili, ita etiam dubitari nequit, quin eadem cognoscentia non fiant res cognoscibiles in esse entitativo, et naturali, ¹ prout esse hoc ab esse repraesentativo, sive cognoscibili distinguitur; ideo non dubitamus, an cognoscentia fiant aliae res absolute, et simpliciter, seu in esse naturali, et entitativo, sed cum addito, scilicet in esse cognoscibili.

Caeterum, quia idem est cognoscentia fieri res alias in esse cognoscibili, sive repraesentativo, ac fieri easdem res sub illo modo essendi, quem habent in specie intelligibili, ex eo, quod solum sub illo modo essendi, quem habent in specie, convenit rebus cognitis, aut cognoscibilibus, ut sortiantur illum diversum modum in esse repraesentativo, sive in esse cognoscibili; propterea in idem redit inquirere, an cognoscentia fiant aliae res in esse cognoscibili, sive repraesentativo; ac quaerere, utrum praedicta cognoscentia fiant ipsaemet species intentionales in esse cognoscibili, aut repraesentativo sumptae, ita ut non solum habeant utcunque fieri tales species, sed ita intime cum eis, modo dicto consideratis, uniantur, ut sub dicto modo essendi fiant idem cum illis per identitatem, ac proinde etiam fiant sub eodem modo essendi repraesentativo, sive cognoscibili, idem cum re cognita, quae alias in esse naturali est extra intellectum.

55 Nam cum talis res, et species intentionalis eius, modo dicto sumptae, sint eiusdem naturae, seu (ut melius loquamur) species intentionalis illius sit ipsamet forma, et quidditas talis rei, in idem redit, cognoscentia fieri sub diverso modo essendi ipsammet speciem intentionalem, quoad naturam repraesentatam, quam affert, et fieri sub praedicto modo essendi eamdemmet naturam, ut alias sub modo essendi naturali est extra intellectum.

Quamvis in hoc sit sapientia. Quoniam species est id quo intellectus unitur cum suo obiecto, quia est id quo redditur intelligibile; obiectum vero est quod unitum, ut quod, quoniam est intelligibile, ut quod; ² atque adeo, si semel datur identificatio, de qua in titulo fit sermo, tunc talis identitas erit cum obiecto, tanquam cum extremo, quod illius, et cum specie erit (ut sic dicamus) tanquam cum extremo quo, et virtute; seu vicaria obiecti, in quo eius natura tanquam in vicegerente, et vicario intelligibiliter, et modo supra explicato, continetur.

Addidimus autem in titulo particulam illam, In esse cognoscibili sive repraesentativo, quia licet multoties Doctores utrumque esse confundant, et utroque nomine tanquam synonymo videantur uti, et nos etiam cum illis aliquando utrumque esse pro eodem sumpserimus; non tamen sunt omnino idem, ut in tractatu de Visione Dei art. 2. tetigimus, et a num. 24. usque ad 38. huius disp. magis explicuimus.

§ II. Refertur prior sententia.

56 Prima sententia negat, cognoscentia fieri res cognitas per indentitatem cum illis, etiam in esse repraesentativo, aut cognoscibili, seu (quod idem est) fieri, aut esse idem per indentitatem cum speciebus intentionalibus, quovis modo consideratis. Hanc tenent omnes, quos pro contraria sententia dub. praecedenti retulimus.

Probatur primo, testimonio D. Thom. in 1. dist. 35. quaest. 1. art. 1. ad 3. his verbis: Oportet, quod haec species, quae est intellecta in actu, perficiat intellectum in potentia, ex quorum coniunctione efficitur unum perfectum, quod est intellectus in actu: sicut ex anima, et corpore efficitur unum, quod est homo habens operationes humanas. Unde sicut anima non est aliud ab homine, ita intellectum in actu non est aliud ab intellectu intelligente actu, sed idem: non tamen ita quod species illa fiat substantia intellectus, vel pars eius, nisi formalis, sicut nec anima fit corpus.

Ubi ut vides, eodem modo negat, speciem rei intellectae, aut rem ipsam intellectam fieri idem cum intellectu, quo negat animam fieri corpus. Quare cum anima, quovis modo considerata, non fiat per identitatem corpus, quantumvis illi uniatur, ita nec species fiet per identitatem ulla ratione intellectus, ac proinde, nec intellectus poterit fieri per identitatem ipsamet species rei intellectae, ut ex se constat.

57 Confirmatur, et explicatur. Nam species intelligibilis, v. g. quovis modo considerata, non unitur intellectui, nisi eo modo, quo accidens, vel forma unitur per inhaerentiam, aut informationem cum suo subiecto: ergo intellectus nequit fieri idem per identitatem cum eadem specie intelligibili quovis modo sumpta, ac proinde nec poterit ulla ratione fieri idem per identitatem cum re intellecta. Haec secunda consequentia constat ex prima, et ex iis, quae in explicatione tituli § 1. dicebamus. Prima autem ex antecedenti aperte sequitur.

Quoniam subiectum suscipiens per inhaerentiam, aut informationem, aliquam formam, non fit talis forma per identitatem:

et ita ignis mediante inhaerentia suscipiens suum calorem, non fit calor, nec materia

Petri recipiens eademmet formam, per quam Petrus constituitur, fit identice praedicta forma. Antecedens autem videtur perspicuum. Quoniam species intelligibilis secundum omnia, quae habet, educitur de potentia intellectus; alioqui secundum aliquid sui crearetur: ergo secundum omnia, quae in ea sunt, unitur intellectui, non alio modo, nisi eo, quo accidens, vel forma unitur cum suo subiecto: siquidem forma, secundum omnia, quae habet, educta de potentia subiecti non aliter unitur cum eo, nisi modo isto, ut inductive constat.

Confirmatur secundo. Nam efficacior est forma naturalis, quam forma intentionalis, siquidem illa habet plus de entitate, et perfectione quam ista: sed forma naturalis non potest ita intime uniri cum suo susceptibili, ut tale susceptibile trahatur ab illa ad hoc, ut fiat ipsa forma, aut e contra:

ergo neque etiam forma intentionalalis poterit uniri ita intime cum suo susceptibili, ut unum fiat aliud: atque adeo fiant idem per identitatem in esse intentionali.

58 Nec refert, si cum Caietan. loco infra citando, respondeas, speciem posse considerari vel in esse entitativo, et naturali, vel in esse repraesentativo, aut cognoscibili:

et secundum priorem rationem inhaerere, aut informare subiectum, ac proinde non posse fieri secundum hanc rationem idem per identitatem cum illo, aut e contra; secus tamen secundum posteriorem. Quia secundum istam, per accidens, et materialiter habet, quod sit substantia, vel accidens.

Nam aliquando est accidens, ut in nobis contingit, et in quovis Angelo respectu rerum a se distinctarum; aliquando vero est substantia, ut in substantia Angelica, et essentia divina habentibus rationem speciei intelligibilis respectu sui cernitur: et ita sic considerata non habebit esse in intellectu per modum formae inhaerentis, aut re vera informantis per informationem petentem distinctionem realem actualem inter formam actu informantem, et suum susceptibile, sed alio modo altiori, et eminentiori, scilicet per identitatem se se cum illo unientis.

Nam contra hoc est. Tum, quod doctrina haec non potest applicari ad potentias sensitivas, et species intentionales earum:

quia species visibiles, v. g. non possunt non esse accidentia, ex eo, quod obiectum visibile non valet per se ipsum uniri visui, ut in Angelis, respectu cognitionis sui, et in beatis respectu cognitionis Dei, contingit: et ita necesse est, ut per aliquid illius vicem gerens, quodque loco illius active in visionem immediate influat, atque adeo per aliquam qualitatem uniatur.

59 Tum etiam; quia adhuc loquendo de speciebus intelligibilibus, et de intellectu nostro, solum potest ex hac solutione colligi, quod obiectum intelligibile formaliter sumptum, non habeat a ratione intelligibilis, ut sic, uniri intellectui per inhaerentiam, aut veram informationem excludentem unionem per identitatem: (siquidem essentia Angeli non unitur per inhaerentiam cum suo intellectu, neque essentia Dei cum intellectu divino vel inhaerendo, vel per aliquam informationem excludentem identitatem) non tamen, quod intelligibile ab intellectu humano, formaliter sumptum, non uniatur illi per inhaerentiam specierum intelligibilium, quovis modo consideratarum: ergo ex vi huius solutionis non enervatur robur argumenti facti.

Consequentia patet, antecedens vero probandur. Nam sicut ex hoc, quod species intelligibilis aliquando sit infinita, ut in

Deo, aliquando finita, ut in nobis, non sequitur, speciem intelligibilem intellectus humani ei connaturalem abstrahere a finitate, vel infinitate, sed solum, quod species intelligibilis, ut sic, abstrahens a creata, et increata, praescindat ab hoc, hoc, quod est esse finitam, vel infinitam:

ita ex eo, quod eadem species in Deo sit libera a quovis modo unionis excludente identitatem, et in Angelis aliquando non importet inhaerentiam, non sequitur speciem intelligibilem intellectus humani, quovis modo sumptam, non petere inhaerentiam, siquidem species illius per se, et ab intrinseco habent non esse actus puri, ut in Deo contingit: et quod saltim pro hoc statu substantia animae non uniatur cum suo intellectu per se ipsam in ratione speciei intelligibilis, ut in Angelis accidit.

60 Secundo, et principaliter probatur eadem sententia, et simul data solutio tam huic, quam reliquis argumentis huius sententiae enervatur. Quoniam id per se habet obiectum intelligibile, aut obiectum cuiusvis potentiae, ut tale, est, quod per se petit potentia in eo reperiri: at potentia intellectiva humana per se petit, quod obiectum, ac proinde species gerens eius vices, non uniatur illi per identitatem, sed per inhaerentiam, et informationem: ergo praedictum obiectum, atque adeo species intelligibilis illius formaliter, et in esse intelligibili, aut repraesentativo sumpta, hoc ipsum habebit.

Maior cum consequentia sunt notae.

Minor autem probatur. Nam intellectus noster est in infimo intellectualitatis gradu:

ergo cum intellectus divinus nullo modo sit in potentia receptiva in ordine ad actum primum, aut secundum, scilicet speciem intelligibilem, et intellectionem, et intellectus Angelicus sit in potentia ad actum secundum, licet non ad actum primum, ex eo, quod habet sibi naturaliter congenitas species intelligibiles omnium rerum universi, fiet inde, ut intellectus noster, qui est in infimo intellectualitatis gradu, per se, et ab intrinseco habeat, quod sit in potentia receptiva in ordine ad actum primum, scilicet obiectum, et speciem intelligibilem, gerentem vicem illius: atque adeo per se, et ab intrinseco petet, quod obiectum, et per consequens praedicta species formaliter sumpta non uniatur illi per identitatem, sed per modum formae inhaerentis, et informantis: siquidem est in potentia receptiva realiter separabili a sua forma, et quod sic est in potentia, per se petit uniri cum illo media inhaerentia, et non per identitatem, ut inductive constat.

61 Quod argumentum cum proportione applicatum, videtur etiam convincere intentum de intellectu Angelico: siquidem intellectus eius ita comparatur ad species intelligibiles, naturaliter ei congenitas, et formaliter, ac in esse intelligibili, aut repraesentativo sumptas, ut possit ab eis sicceptis separari, saltim per divinam potentiam: constat autem nullum esse maius argumentum distinctionis realis inter duo ad invicem unita, atque adeo unionis non intimae, ut pertingat ad identitatem, quam quod possint ad invicem separari: ergo, etc.

Confirmatur primo. Quia intellectus creatus antequam uniatur cum obiecto, et specie intelligibili illius in esse repraesentativo, aut intelligibili sumpta, erat realiter distinctus ab utroque: ergo postquam unitus est cum illis, manebit distinctus ab eisdem: ac proinde non unitur cum ipsis per identitatem. Antecedens, et haec secunda consequentia sunt satis perspicua. Prima vero ex antecedenti parte sequitur. Nam ea, quae semel sunt distincta, non possunt ita inter se uniri, ut sint unum, et idem per identitatem, si tamen utrumque eorum cum propria entitate maneat, ut in praesenti contingit: siquidem tota ratio, propter quam antea erant distincta, erat propria entitas ipsorum: et ita si haec in utroque manet, non possunt non manere distincta.

62 Confirmatur secundo. Nam obiectum intelligibile saepe non existit, dum intelligitur: ergo tunc non potest intercedere vera, realis unio, et identitas inter ipsum, et intellectum. Patet consequentia. Quia nihil potest uniri, et multo minus identificari cum re non existente.

Confirmatur tertio. Nam propterea substantia panis peracta consecratione fit Corpus Christi, quia panis non manet, sed convertitur in Corpus Christi: ergo cum facta unione inter intellectum, et obiectum, ac speciem intelligibilem formaliter sumptam, maneant omnia ista cum propria entitate, consequens erit, ut nequeant aliqua ratione ita uniri, ut fiant unum, et idem per identitatem.

63 Tertio. Quoniam intellectus quantumcumque sit unitus cum specie intelligibili, dicit relationem realem tertii generis ad obiectum intelligibile, quatenus tale: ergo non potest fieri unum per identitatem cum illo: ac proinde nec cum specie intelligibili ipsius formaliter sumpta, quae secundum hanc rationem est ipsamet quidditas, et ratio sui obiecti. Haec ultima consequentia ex prima liquet. Prima vero ex antecedenti. Quoniam relatio realis petit extrema realiter distincta. Antecedens autem videtur certum. Nam intellectus, quantumvis unitus cum specie intelligibili, formalissime, et in esse intelligibili sumpta comparatur cum re intelligibili tanquam propria potentia intellectiva, et completa cum suo obiecto: atque quaevis potentia completa refertur ad suum obiectum relatione reali tertii generis, scilicet mensurabilis ad mensuram: ergo, etc.

64 Quarto. Nam vel praedicata essentialia speciei, adhuc in esse repraesentativo sumptae, fiunt praedicata essentialia intellectus, vel non? Si primum, ergo intellectus, qui est pura potentia in genere intelligibilis, erit essentialiter actus, et forma in hoc ordine, quod est contra naturam purae potentiae, cui non potest convenire per modum praedicati essentialis, ut includat actum, aut sit actus illius ordinis, in quo habet rationem purae potentiae: sicut repugnaret materiam primam esse actum, aut essentialiter includere actum in ordine entitativo, et substantiali, ex eo, quod ipsa essentialiter est pura potentia in hoc ordine. Si autem secundum dicatur, ergo intellectus non fit unum, et idem per identitatem cum obiecto intelligibili, aut specie illius, adhuc in esse intelligibili consideratis: siquidem ea, quae sunt unum, et idem per identitatem, habent una, et eadem praedicata essentialia: nam si haberent praedicta praedicata ex natura rei diversa, nequirent esse unum, et idem per identitatem.

Quinto. Nam hic urget id, quod supra tetigimus, scilicet ex opposito sequi, intellectum Petri, et Pauli identificari inter se, quod est plane falsum. Patet consequentia. Quoniam quae sunt idem uni tertio, sunt idem inter se: sed uterque intellectus identificatur eodem obiecto intelligibili, et cum eadem specie formaliter sumpta, ut contingit dum uterque intelligit eandem naturam: ergo uterque identificabitur inter se.

65 Ultimo. Nam essentia divina unitur cum intellectu beati in ratione specie intelligibilis, et in esse intelligibili formaliter sumptae: et nihilominus intellectus beati non unitur cum illa per identitatem: ergo species intelligibilis, seu obiectum intelligibile, ut tale, non unitur cum intellectu per identitatem. Consequentia cum maiori ex se constant. Minor autem videtur perspicua. Tum, quia non potest unum, et idem esse simul, et per identitatem creatum, et increatum, ut ex terminis ipsis patere videtur: alioqui simul esset finitum, et infinitum, necnon ens per essentiam, et per participationem. Tum etiam: quia implicat, ut aliquid creatum habeat tantam perfectionem; ut repraesentet essentiam divinam prout est in se, ut constat ex iis, quae in tractatu de Visione Dei art. 2. diximus: ergo multo magis repugnabit, quod sit idem per identitatem cum divina essentia, quovis modo sumpta: siquidem non minus requiritur ad hoc, ut aliquid sit idem per identitatem cum essentia Dei, quam ad hoc, ut repraesentet illam prout est in se: ergo si illud prius est supra omnem capacitatem rei creatae, etiam hoc posterius eius capaeitatem excedet.

§ III. Sententia Arist. et D. Thomae eligitur,.

66 Dicendum tamen est; cognoscentia fieri per identitatem res cognitas, non quidem in esse naturali, et entitativo, ac proinde simpliciter, et absolute, sed quodammodo, seu cum addito, et secundum quid, id est, sub alio modo essendi, scilicet sub esse repraesentativo, aut cognoscibili: seu (quod idem est) fieri per identitatem, et modo supra num. 55. insinuato, et num. 83. et deinceps huius dubii amplius explicando ipsasmet species intentionales, non quidem in esse rei, sed in esse cognoscibili, aut repraesentativo sumptas, secundum quam rationem dicunt ipsummet obiectum sub alio modo essendi.

Ita Arist. 3. de Anima, text. 37. his verbis: Nunc autem de anima dicta recapitulantes, dicamus iterum, quod omnia ea, quae sunt, quodammodo est anima aut enim sensibilia, quae sunt, aut intelligibilia. Est autem scientia quidem, scibilia quodammodo, sensus autem sensibilia.

Quae verba sic explicat D. Thom. lect. 13. Dicit ergo primo, quod nunc recapitulantes, quae dicta sunt de anima, ut ex propositum ostendamus, dicamus, quod omnia quodammodo est anima. Omnia enim, quae sunt, aut sunt sensibilia, aut intelligibilia; anima autem est quodammodo omnia sensibilia, et intelligibilia: quia anima est sensus, et intellectus, sive scientia; sensus autem est quodammodo ipsa sensibilia, et intellectus intelligibilia.

Ubi, ut vides, tam Arist. quam D. Thomam tribuunt sensui, et intellectui, ut quodammodo, seu in esse cognoscibili, aut repraesentativo (quod cum praecisione sumptum est esse secundum quid) fiant idem per identitatem cum re sensibili aut intelligibili: quia ut ex dictis § praecedenti constat, stat, quando forma non identificatur quodammodo, id est, secundum aliquod esse cum illo, cui unitur, tunc istud non potest dici fieri illam, aut esse secundum aliquod esse ipsammet formam: sicut propter hanc rationem materia unita suae formae, aut ignis suo calori, non dicuntur fieri, aut esse praedictae formae.

67 Quod etiam docuit idem Arist. text. 38. dicens: Necesse est autem aut ipsa, aut species, esse: ipsa quidem igitur non sunt. Non enim lapis in anima est, sed species, ubi D. Thom. lectione citata: Ostendit, quod alio modo est omnia, quam antiqui ponerent, et dicit, quod si anima est omnia, necesse est quod sit vel ipsae res scibiles et sensibles; sicut Empedocles posuit, quod terram terra cognoscimus, et aquam aqua, et sic de aliis, aut sit species ipsorum; non autem anima est ipsa res, sicut illi posuerunt: quia lapis non est in anima, sed per species lapidis. Et per hunc modum dicitur intellectus in actu esse ipsum intellectum in actu, in quantum species intellecti, est species intellectus in actu. Id est, in quantum species intellecti, quae est idem secundum naturam cum illo, est etiam species intellectus in actu identificata cum ipso in ratione speciei.

Et tandem hoc ipsum docet Angelicus Doctor in hoc art. et de verit. quaest. 2. art. 2. et 1. contra Gent. cap. 44. et alibi saepe. Et ita hanc sententiam sequuntur Caietan. in hoc art. et quaest. 79. art. 2. Zumel, et Bannez in praesenti, quos refert, et sequitur Gonzalez in praesenti disp. 34. sect. 2. num. 13. idem etiam tenent Nazarius in hoc eodem art. et sapientiss. noster Magister Petrus Corneio Carmelitanae familiae fulgentissimum sidus, in praesenti disp. 1. dub. 4. num. 23. et tandem iuniores, et probatiores Thomistae hoc ipsum communiter docent.

68 Explicatur assertio. Etenim in ea tantum cum D. Thom. volumus, quod cum in specie intentionali sint illa duo genera essendi, dubio praecedenti explicata, nimirum esse entitativum, et naturale, et esse intentionale formaliter, et in esse cognoscibili sumptum: inde est, quod praedicta species diversimode uniatur cum potentia secundum hoc duplex esse. Ita quidem, ut secundum illud prius uniatur vel per inhaerentiam, vel eo modo, quo subiectum substantiale unitur cum suo accidenti, ut in substantia Angelica respectu proprii intellectus contingit: at secundum posterius esse unitur cum eodem intellectu ita intime, ut maneant inter se identificata, et proportionali modo, quo in opinione probabili multorum motus ita intime unitur cum termino, ut hoc ipso, quod illum quasi afficiat, maneat cum eo identificatus. Quamvis inter exemplum, et rem, de qua agimus, sit magna diversitas, ut ex infra dicendis patebit: et propterea num. 87. exemplum aliud satis accommodatum, et (ut sic dicamus) ad vivum rem istam exprimens, adducemus.

§ IV. Vera Philosophi, et D. Thomae sententia ratione fundamentali fulcitur.

69 Ratio autem prior, et fundamentalis huius assertionis tacta est supra, et insinuatur a D. Thom. in hoc art. et 1. part. quaest. 50. art. 2. ad 2. et aliis locis citatis. Quae potest ad hanc formam reduci. Quoniam cognoscentia debent cum rebus cognitis, ut habent esse in specie cognoscibili formaliter sumpta, et sub illo modo essendi, quem in illa habent, seu (quod idem est, modo tamen supra num. 55. insinuato) cum praedicta specie sic accepta uniri per unionem immaterialem, et elevatiorem, saltim secundum quid, quam sit unio, per quam uniuntur formae naturales cum suis obiectis: ergo res cognitae, ut habent esse cognoscibile in speciebus cognoscibilibus, et sub modo essendi praedicto, seu species ipsae formaliter, et modo dicto sumptae, non uniuntur cum cognoscentibus mediante inhaerentia, aut informatione: ergo uniuntur cum illis per identitatem quodammodo, et cum addito talem, scilicet in esse representativo, sive cognoscibili.

Haec ultima consequentia patet ex priori. Quia forma, ut unita formaliter, in ratione formae (ut in praesenti contingit, ex eo, quod species unitur cum intellectu in ratione formae intelligibilis) non unitur, nisi per unionem, quae sit per inhaerentiam, aut informationem, aut tandem sit talis, ut pertingat ad unionem per identitatem. Nam hoc ipso, quod ibi interveniat distinctio realis actualis in aliquo ordine, non potest non in illo esse vera inhaerentia, aut informatio: siquidem forma illa vere se communicaret per modum formae suo susceptibili, et tale susceptibile vere susciperet illam, et nequeunt haec inter formam, et suum susceptibile, quae realiter actualiter distincta manent, exerceri, quin ibi sit vera, et propria causalitas formae, veraque, ac propria inhaerentia, vel informatio, ut ex se, et inductive constat: ergo si forma, seu species cognoscibilis non unitur cum cognoscentibus per inhaerentiam, aut informationem, unitur cum illis per identitatem: cumque talis unio non sit in esse entitativo, et naturali, sed in esse repraesentativo, sive cognoscibili, quod est esse quodammodo, et secundum quid, scilicet in ordine intelligibili, fiet inde, ut talis unio non sit per identitatem simpliciter, et absolute, sed per identitatem quodammodo talem, nimirum intra lineam esse repraesentativi, seu cognoscibilis.

70 Prima vero consequentia ex antecedenti constat. Nam illa maior elevatio, per quam res, seu species cognoscibilis unitur cum cognoscente, consistit in hoc, quod ita uniatur cum eo, ut cognoscens non limitet, et coarctet illam ad hoc, ut in esse cognoscibili sit haec, et non illamet forma, quae in esse naturali est in re cognita, ut ex dictis disput. praecedenti num. 22. et ex dicendis a numero sequenti usque ad 84. huius disp. liquet: et ideo si talis species repraesentet aliquam naturam plene, et universaliter secundum quod in potentia ambit omnia individua, non restringit illam ad hoc, ut quoad naturam, quatenus est sub illo esse repraesentativo, sit haec, et individua, ut ex dictis disp. 1. num. 23. usque ad 26. constat: ergo signum est hanc unionem non esse per inhaerentiam. aut informationem: quandoquidem, ut ibidem dicebamus, forma, quae unitur per inhaerentiam, aut informationem, limitatur ad hoc, ut sit haec, et non illamet, quae est in alio, et similiter ad hoc, ut sit haec, et individua, quoad naturam, quam importat.

Antecedens autem ex dictis loco citato, num. 20. et deinceps satis constat. Quoniam sicut cognoscentia, ut talia, sunt immaterialia, et elevata supra conditiones materiae, ita debent uniri cum rebus, seu formis cognoscibilibus, per unionem immaterialem, et elevatiorem, quae sit supra conditiones unionis per modum materiae, et subiecti formaliter sumpti.

71 Explicatur hoc ratione, quam insinuat D. Thom. quaest. illa 2. de veritate art. citato. Nam esse intentionale, sive cognoscibile est esse modo dicto elevatum, et ex se amplum, et indeterminatum, quatenus non tollit quominus forma sub illo sit eademmet, quae est in alio sub esse naturali: et ita praedictum esse provisum est a natura in remedium esse naturalis, et entitativi, quod quidem est ita coarctatum, et limitatum, ut secundum illud nequeat eadem forma esse in pluribus: ergo illud, cui esse intentionale per se, et directe unitur, si formaliter, et in esse extremi huius unionis consideretur, non debet concurrence ad illam per modum subiecti, et materiae, sed alio elevatori modo, ac proinde, ut extremum identificabile cum forma, cum qua unitur.

Antecedens ex supra dictis loco nuper citato constat. Prima vero conseq. ex antecedenti videtur sequi. Nam sicut forma ipsa abstrahit secundum suum esse a conditionibus provenientibus a ratione materiae, et subiecti, ut talis, scilicet a determinatione, et limitatione iam dicta, ac proinde peculiari ratione, ac aliae formae naturales, est elevata supra illam, et eius conditiones, ita petit, quod id, cui unitur, peculiariter abstrahat a ratione subiecti, materiae, et potentiae formaliter sumptae: ac proinde, quod non concurrat per modum subiecti, et potentiae, sicut respectu aliarum formarum spiritualium, et in esse naturali sumptarum contingit: quamvis alias materialiter, et per accidens possit habere rationem subiecti, aut potentiae, ut valeat recipere eandem speciem, et formam intelligibilem, in esse entitativo, et naturali sumptam.

Secunda vero conseq. ex priori constat. Nam ut supra dicebamus, licet aliquid possit uniri per modum puri termini, et non uniri per informationem, inhaerentiam, aut identitatem, ut constat in subsistentia Verbi unita in ratione termini cum humanitate Christi Domini; attamen nihil potest uniri cum alio in ratione formae sive naturalis, sive intelligibilis, atque adeo in ratione virtutis agendi, quin uniatur, aut inhaerendo, aut informando, aut unione ita intima, ut simul pertingat ad unionem per identitatem modo explicato, ut in tractatu de Visione Dei. art 2. tetigimus: at species intelligibilis non petit uniri pure in ratione termini, tum quia haec unio, si sit omnino pura ab omni informatione, dicit infinitatem, ut in unione praedicta Verbi ad humanitatem constat; tum etiam, quia species intelligibilis unitur in ratione virtutis agendi: ergo necessario debet uniri per praedictam unionem per identitatem, quod petitur a forma intelligibili, sive intentionali ut tali.

72 Nec refert, si obiicias, quod species sensibilis, ut species albedinis unita visui, est singularis, et individua non solum in esse naturali, sed etiam in esse repraesentativo, sive sensibili, ut ex se constat: ergo debet secundum utrumque esse uniri visui, ut subiecto, et potentiae. Patet consequentia: quia subiectum est ratio individuationis formarum.

Respondetur enim concedendo antecedens, et negando conseq. si intelligatur de formis v. g. visibilibus, ut sunt sub modo essendi intentionali, sive cognoscibili: nam istae sic sumptae individuantur ab obiecto repraesentato, ad extra existente: et ita quoties idem prorsus obiectum repraesentaverint, sunt idem numero in esse cognoscibili, sive repraesentativo, seu (quod in idem quoad praesens redit) quoad naturam ibidem contentam. Et propterea omnes species sensibiles repraesentantes hanc numero albedinem, quae in hoc numero pariete, secundum esse naturale residet, sunt ex parte formae, et naturae una numero species: sicut natura albedinis, quae in omnibus illis reperitur, est una, et eadem sub praedicto esse, ut explicatum est.

73 Ex quo etiam maior confirmatio nostrae rationis deducitur. Nam si plures species repraesentent unicum, et idem tantum individuum, tunc omnes illae species, quoad naturam ibidem contentam sunt idem numero, ut modo asserebamus, et si repraesentent duo individua solo numero diversa, tunc quoad easdem naturas in eadem specie cognoscibiliter contentas, sunt solo numero diversae; alioqui species illae ex parte formae, et naturae non essent eiusdem prorsus rationis: ergo signum est, quod tales species quoad naturas cognoscibiliter ibidem contentas, et ut sunt sub modo illo immaterialitatis indispensabiliter requisito ex vi propriae lineae, ut uniant obiectum cum potentia, non recipiuntur in intellectu tanquam in subiecto, alioqui individuarentur ab illo, et non possent priores illae species in diversis temporibus receptae, seu unitae, non esse numero diversae, sicut nec postteriores possent esse simul in eodem intellectu; siquidem, ut constat ex iis, quae in tractatu de principio individuationis disput. 2. num. 57. diximus, duae formae, accidentia, aut naturae solo numero diversae nequeunt esse in eodem subiecto, quatenus tali, ex eo, quod ab illo sic sumpto individuantur: ergo signum etiam erit praedictas species, sumptas quoad naturam, et modum essendi cognoscibilem, et indispensabilem, quem assertunt, ita uniri cum intellectu, ut uniantur cum eo per identitatem, non quidem absolute, et simpliciter talem, ac proinde in esse entitativo, sed cum addito, nempe in ordine cognoscibili: siquidem, ut ex dictis constat, nulla alia unio praeter hanc superest.

§ V. Eadem Arist. et D. Thom. sententia alia ratione stabilitur.

74 Secundo probatur assertio ratione alia, quam supra etiam insinuavimus, quaeque ab eodem sancto Doctore in praesenti innuitur. Quoniam species, v. g. intelligibilis, si formaliter et cum praecisione eorum, quae intra propriam lineam dicit, sumatur, tunc solum per accidens, et de materiali habet, quod sit substantia, vel accidens in esse entitativo, et naturali: ergo etiam solum de materiali, et per accidens habebit, quod uniatur per inhaerentiam, aut informationem potentem realem actualem distinctionem inter formam, et rem informatam, aut quod uniatur cum intellectu per modum subiecti substantialis, illum sustentantis: ergo si attendamus ad unionem, quae ei praecise intra propriam lineam convenit, tantum erit per identitatem intra eandem lineam, scilicet in esse intelligibili. Haec secunda consequentia aperte sequitur ex priori, ut constat ex iis, quae nuper dicebamus.

Prima vero ex antecedenti constat. Quoniam hoc, quod est inhaerere, solum convenit per se illi formae, quae per se est accidens in esse entitativo: sicut etiam hoc, quod est informare per veram, et propriam informationem, petentem distinctionem inter formam, et rem informatam, et diversam ab inhaerentia in rigore sumpta, aut sustentare per modum subiecti substantialis intellectum, solum convenit formis, aut naturis substantialibus, in esse entitativo talibus: et propterea solae istae formae, sive accidentales, sive substantiales limitantur, ut in hac disput. num. 71. et in praecedenti num. 22. dicebamus, ab iis, in quibus suscipiuntur, solaeque istae naturae substantiales in esse entitativo tales limitant formas, quas suscipiunt: ex eo, quod formae solum limitantur per subiectum, cui inhaerent, aut quod modo dicto informant, ac proinde si istae solae limitantur, solae etiam ipsae inhaerebunt, aut modo dicto informabunt: ergo si species intelligibilis solum per accidens, et de materiali est accidens, vel substantia in esse entitativo, consequens erit, ut solum per accidens, et de materiali inhaereat, aut informet modo dicto.

75 Antecedens autem probatur, Tum quia species intelligibilis aliquando est substantia, aliquando vero est accidens in esse entitativo, et naturali, ita tamen, ut species, quae est accidens in esse entitativo, possit esse eiusdem naturae atomae in ratione speciei intelligibilis cum specie, quae in esse entitativo est substantia, si representet idem obiectum, ut de substantia Angeli Gabrielis habente rationem speciei intelligibilis respectu proprii intellectus, et de specie intelligibili quae in esse entitativo est accidens, et repraesentat eundem Gabrielem, existitque in intellectu Michaëlis num. 34. dicebamus, Et propterea si daretur, quod substantia Gabrielis uniretur per se ipsam in ratione speciei cum intellectu Michaëlis sicut cum proprio intellectu per se ipsam unitur, tunc Michaël eodem modo intelligeret, eandemque secundum rationem atomam eliceret intellectionem cum tali specie substantiali, ac modo elicit, dum per speciem, quae in esse entitativo est accidens, Gabrielem cognoscit.

76 Tum etiam: quia licet ens naturale prout distinguitur ab intentionali per se dividatur, et contrahatur per esse per se, aut in alio in esse entitativo; nihilominus esse intelligibile formaliter sumptum, et pure intra suam lineam consideratum, non contraheuritur, aut dividitur per se per hos duos modos essendi per se, aut in alio in ordine entitativo, seu per rationem substantiae, aut accidentis huius ordinis, sed penes maiorem, vel minorem immaterialitatem per se, et ab intrinseco ab illo petitam, et penes diversum obiectum per se primo inspectum, aut ibidem contentum.

Et ratio est. Nam sicut esse intelligibile solum importat, formaliter loquendo, esse immateriale, et unibile in ratione obiecti cum virtute intellectiva; ita per se tantum dividitur penes maiorem, vel minorem immaterialitatem iam dictam, et penes distinctum obiectum in esse intelligibili per se inspectum, et unitum cum praedicta virtute intellectiva; non vero penes rationem essendi per se, aut in alio in ordine entitativo.

§ VI. Solvitur primum argumentum primae sententiae una cum suis confirmationibus.

77 Argumenta prioris sententiae tangunt plura in via D. Thom. satis subtilia, et non parum difficultatis, si exacte non capiantur, afferentia: quae proinde longiorem exponunt sermonem, et explicationem, ut mira Angelici Doctoris doctrina, quam ad sui solutionem exposcunt, exacte intelligatur: et propterea singula ex his argumentis, quorum solutio maiori hac explicatione indiguerit, sigillatim in suo peculiari § solventur.

Ad primum ergo ex verbis D. Thom. petitum, patet ex iis, quae saepe in hoc, et praecedenti dubio diximus, scilicet speciem, verbi gratia, intelligibilem pertinere ad duos ordines secundum diversas formalitates, quas habet, scilicet ad ordinem entitativum, et naturalem, prout distinguitur ab ordine intelligibili, sive repraesentativo, et simul ad ordinem intelligibilem, et secundum priorem rationem posse inhaerere, aut informare, vel tandem informari a proprio intellectu, ut in essentia Angeli collata cum suo intellectu, et in esse entitativo accepta, videre licet. Caeterum, si in ratione speciei intelligibilis, ut ad ordinem intelligibilem praecise spectat, consideretur, tunc non petit praedictos modos unionis, qui per accidens, et materialiter eam concomitantur, sed modum unionis elevatiorem, et adeo intimum, ut quodammodo, id est, in esse intelligibili, maneat identificata cum intellectu, cui unitur. Unde D. Thom. attendens ad hos diversos modos unionis, convenientes speciei intelligibili, aliquando asserit uniri per inherentiam,, et informationem, et speciem sic unitam manere distinctam ab intellectu, in quo est, quemque informat, ut loco citato in argumento, et in hac quaest. art. 2. et quaest. 55. art. 1. ad 2. quaest. 85. art. 2. ad 1. quaest. 87. art. 1. ad 3. in 2. dist. 3. quaest. 3. art. 4. in 4. dist. 49. quaest. 2. art. 1. ad 10. de verit. quaest. 8. art. 6. de spiritualibus creaturis, art. 8. ad 14. quodl. 11. art. 2. aliquando vero esse idem cum intellectu, et intellectum per unionem cum illa fieri illammet speciem modo dicto, ipsamque rem intellectam, ut ex locis num. 63. et 64. relatis constat.

78 Imo, quia forma intelligibilis, saltim creata, non unitur in ratione formae intelligibilis cum intellectu, quin prius uniatur illi in esse entitativo aliquo ex modis assignatis, ex eo, quod praedicta unio est veluti via ad unionem illam intimiorem in esse intelligibili; propterea aliquando idem sanctus Doctor inquit, formam intelligibilem, aut rem intellectam non uniri cum intellectu, aut esse idem cum illa, nisi quatenus actuator, et informatur per illam: quia, ut dicebamus, non pervenitur ad illam unionem, nisi quatenus fit transitus per istam.

Ex quo etiam intelligitur, quam recte Aristot. et D. Thom. 3. de Anima text. 38. comparant animam manui: ex eo, quod sicut manus, ut loquitur Angelicus Doctor ibidem, lect. 3. est organum organorum, quia manus datae sunt loco omnium organorum, quae data sunt aliis animalibus ad defensionem, vel impugnationem, vel coopperimentum; omnia enim haec homo sibi manu praeparat, ita similiter anima data est homini loco omnium formarum, ut sit homo quodammodo totum ens, quatenus mediante ea, et receptione formarum intelligibilium in esse entitativo sumptarum, pervenit homo ad hoc, ut uniatur cum suis formis intelligibilibus, et rebus intellectis per illam arctiorem, et intimiorem unionem, quae fit per identitatem in esse intelligibili: et consequenter pervenit ad hoc, ut sit omnia intelligibiliter.

79 Ex quo ad primam confirmationem patet, negandum esse antecedens. Et ad probationem dicendum est, formam intelligibilem, quae in esse entitativo est accidens, non educi per se de potentia subiecti, quatenus est forma intelligibilis, et habet puram, seu praecisam rationem talis formae: sed solum coeduci ad eductionem sui in esse entitativo, et naturali sumptae: ad hoc autem satis est, ut identificetur cum praedicto esse entitativo, et naturali, quod de materiali dicit. Unde non est necesse, quod secundum aliquid sui creetur, aut quod secundum esse intelligibile formaliter sumptum, uniatur intellectui per inhaerentiam: quia ad hoc, ut tam quoad esse entitativum, quam quoad esse intelligibile producatur, sufficit, ut quoad illud educatur, et quoad istud coeducatur ratione illius: et ad hanc coeductionem non requiritur, ut in esse intelligibili inhaereat; sed satis est, ut modo insinuato esse entitativum, et intelligibile praedictae speciei identificentur.

80 Ad secundam vero confirmationem patet etiam ex dictis, quomodo licet quoad unionem per inhaerentiam, aut informationem sit efficacior forma naturalis, quam intelligibilis; attamen quoad unionem per identitatem quodammodo talem, seu in esse intelligibili, efficacior est forma intelligibilis, quam naturalis, et hanc efficacitatem non convenire formae ratione maioris entitatis, sed ratione talitatis (ut sic dicamus) eiusdem formae, consistentis in hoc, quod sit forma intelligibilis, ut talis.

Unde solutio ibidem data ad hoc primum argumentum, et eius confirmationes, ac iuxta ea, quae tam in hoc, quam in praecedenti dubio diximus intellecta, admittenda est: et ita optime inquiunt communiter Thomistae, quod in unione cuiusvis speciei intelligibilis, saltim creatae, intercedit ibi duplex unio: altera in esse entitativo; altera vero in esse intelligibili: et quod ad priorem unionem concurrit intellectus per modum subiecti, proprie, et formaliter sumpti: secus vero ad posteriorem, ut num. 83. et deinceps magis explicabimus; siquidem, ut supra dicebamus, per priorem unionem limitatur forma intelligibilis, quoad esse entitativum, ad hoc, ut sit haec, et non illa: at vero per posteriorem, quae fit secundum esse intelligibile, non limitatur praedicta forma, ad hoc, ut sit haec, et non illa, vel ad hoc, ut in esse intelligibili sit involuta cum conditionibus individuanti bus; ut contingit, cum praedicta species repraesentat naturam universalem, et universaliter sumptam.

81 Quare ad primam impugnationem contra solutionem ibidem adductam, dicendum est; aliud esse, quod species sensibilis non possit non in esse entitativo esse accidens, et qualitas: aliud vero an praecise spectata, ut pertinet ad ordinem sensibilem, vel cognoscibilem, et in ratione speciei formalissime sumpta, sit de formali, et per se accidens in esse entitativo, et licet illud prius sit verum (sive hoc per se per modum rationis materialis, et ut fundamentum eorum, quae ad lineam speciei sensibilis spectant, petatur: sive ex aliis capitibus desideretur, de quo alibi) secus tamen hoc posterius. Ex hoc autem posteriori optime sequitur, quod licet absolute loquendo inhaereat, et per inhaerentiam uniatur: non tamen, quod cum addito, id est, in ordine sensibili, aut cognoscibili, cum praecisione sumpta, non uniatur per identitatem, et modo dicto cum sensu.

Ad secundam vero impugnationem negandum est antecedens. Et ad eius probationem concessa antecedenti, neganda est consequentia. Et ratio disparitatis desumitur ex dictis. Nam species intelligibilis per hoc, quod sit finita, seu infinita per essentiam, variatur in ratione speciei formalissime sumptae, ut ex se constat: quia necesse est variari immaterialitatis gradum ab ea per se petitum: at per hoc, quod sit substantia, vel accidens repraesentans, sive ostendens idem obiectum, et in eodem immaterialitatis gradu, non variatur essentialiter in ratione speciei intelligibilis, ut ex dictis num. 31. constat: ex eo, quod ut in tractatu de Visione Dei, disp. 2. num. 107. constat, non est necesse variari immaterialitatis gradum per se ab ea postulatum. Quod quidem satis indicat, speciem intelligibilem solum de materiali, et per accidens esse substantiam, vel accidens, unirique per inhaerentiam. Et ita si per impossibile daretur, ut in hoc eodem dubio tangebamus, species creata repraesentativa Dei, prout est in se, quae esset accidens, et simul haberet infinitam immaterialitatem; tunc datis his duobus impossibilibus, talis species intelligibilis non distingueretur specifice in ratione speciei ab essentia divina, ut est forma intelligibilis.

82 Nec obest, quod ibidem additur, scilicet speciem connaturalem intellectus humani nec posse esse actum purum, (quod libenter admittimus) nec etiam posse esse ipsam substantiam animae, saltim pro hoc statu, atque adeo necessario debere esse accidens, et uniri per inhaerentiam.

Non itaque hoc refert. Nam hinc solum sequitur, species connaturales homini pro hoc statu habere necessario adiunctam sibi inhaerentiam in esse entitativo; non tamen quod in esse intelligibili, formaliter sumptae, inhaereant: imo nec quod haec inhaerentia, et esse entitativum accidentale per se petatur ab esse intelligibili eiusdem speciei; sed quod aliunde ex aliisque capitibus petatur. Et propterea anima separata potest intelligere se per se ipsam, ac proinde esse intelligibile proprium suae substantiae, ut per se ipsam habet rationem speciei; non petit secundum hanc rationem, quod habeat tanquam quid adiunctum, et identificatum esse entitativum accidentale, sed potius hoc illi sic considerato repugnat.

§ VII. Diluitur secundum argumentum primae sententiae simul cum suis confirmationibus.

Secundum argumentum non minus, quam praecedens tangit doctrinam in via D. Thom. satis subtilem, et longiore indigente sermone; et ideo sigillatim in hoc § 7. diluitur.

83 Ad secundum ergo principale respondetur, concedendo maiorem, et negando minorem intellectam de speciebus intelligibilibus intellectus humani, in esse specierum intelligibilium formaliter sumptis. Et ad probationem concedendum est antecedens, necnon prima consequentia intellecta de praedictis speciebus in esse rei. Et deinde neganda est secunda consequentia in sensu iam dicto. Ad cuius probationem, ex dictis constat quomodo intellectus humanus proprie, et formaliter loquendo non est in potentia receptiva ut tali, respectu specierum intelligibilium formaliter consideratarum, et ut pertinent ad lineam intelligibilem, praecise consideratam; sed comparatur ad eas sic sumptas, ut extremum identificabile cum alio extremo, cum quo natum est identificari; cum hac tamen limitatione saltim, quoad species creatas, ut si hae semel uniantur secundum esse entitativum per unionem entitativam, et excludentem identitatem secundum hoc esse, tunc possint secundum esse intelligibile uniri intelligibiliter, et per identitatem iam explicatam. Sed haec radicitus in sequenti solutione explicantur.

84 Ad illud autem, quod in hoc eodem argumento additur, scilicet probare etiam intentum in intellectu Angelico, concedenda est maior, et neganda minor, universaliter intellecta. Nam ex hoc, quod aliqua possint ab invicem separari, non sequitur universaliter loquendo, esse ante separationem realiter actualiter distincta in omni ordine, in quo separabilia sint; ac proinde, nec universaliter colligitur, non esse in omni ordine actu, et realiter identificata identitate excludente distinctionem realem actualem intra praedictum ordinem: sed solum colligitur universaliter, vel quod intercedat ibidem, et ante separationem distinctio realis actualis, seu secluso intellectu in omni ordine; vel quod sit talis distinctio in uno ordine, et in alio distinctio realis potentialis: atque adeo identitas talis conditionis in illo ordine, ut sit compatibilis cum praedicta distinctione: et ita ea, quae antea erant identificata per hunc infimum identificationis modum, possint postea inveniri non identificata, si semel ab invicem separentur.

Quare ex hoc, quod intellectus humanus naturaliter, et Angelicus supernaturaliter possit esse sine speciebus, et obiectis intelligibilibus, etiam si omnia haec in esse intelligibili formaliter sumpto considerentur, non recte colligitur, quod in ordine intelligibili non identificentur tales intellectus cum speciebus, et obiectis intelligibilibus modo explicato, sed quod haec identitas solum fit identitas infima intra hunc ordinem intelligibilem, et patiens secum, tum distinctionem realem actualem in ordine entitativo: tum etiam distinctionem realem potentialem intra ordinem intelligibilem, et per consequens talis conditionis, ut facta separatione, pereat talis identitas.

85 Explicatur radicitus hoc ipsum. Etenim, ut nostri Complutens. in lib. de Generatione disp. 5. num. 67 et 68. ex Aristot. et D. Thom. deducunt, et num. 71 et 72. expendunt, ultra distinctionem realem virtualem, qualis est illa, quae reperitur inter animal, et rationale, et distinctionem realem actualem, qualiter duo aquae inter se discontinuae distinguuntur, debet necessario in via sancti Doctoris admitti distinctio alia realis potentialis, eorum nimirum, quae licet actu, et realiter sint idem, nihilominus realiter potentialiter sunt distincta: quia possunt ab invicem separari, et facta separatione manere actu, et realiter diversa. Et similiter ultra identitatem excludentem distinctionem realem virtualem, qualis in communiori Theologorum sententia reperitur inter intellectum, et intellectionem divinam, et identitatem admittentem solam distinctionem virtualem, qualis cernitur inter animal, et rationale, debet necessario dari identitas omnium infima in ratione identitatis, scilicet realis potentialis, quae in eo consistat, ut licet extrema realiter actualiter distinguantur, nihilominus realiter potentialiter sint idem.

86 Ad rem igitur, intellectus unitus cum obiecto intelligibili, mediante specie illius, fit idem cum eis per identitatem, non quidem in esse entitativo, et naturali, sed cum addito, id est, in ordine intelligibili omnium infimam in ratione identitatis: et ita fit idem cum illis per identitatem, excludentem distinctionem realem actualem intra ordinem intelligibilem, et ab hoc eodem ordine provenientem; non tamen distinctionem realem actualem in ordine entitativo, nec distinctionem realem potentialem in ordine intelligibili. Nam propter rationes supra a num. 69. usque ad num. 77. factas, non potest non in ordine intelligibili actu identificari cum illis, et quia sunt ab invicem separabilia, debent identificari per identitatem, quae sit compatibilis cum distinctione reali potentiali, et dum actu separantur, et perit identificatio realis actualis in ordine intelligibili, oportet, ut maneat distinctio realis actualis, etiam in ordine intelligibili inter illa, et identitas realis potentialis in hoc eodem ordine inter ipsamet. Sicut etiam ob ea, quae saepe innuimus, non possunt non in esse entitativo esse actu, et secluso intellectu, distincta.

87 Unde ex eo, quod species intelligibiles Angelicae possint supernaturaliter ab eius intellectu separari, et species humanae separentur naturaliter ab intellectu nominis, non sequitur, non esse actu identificatas in ordine intelligibili, et modo dicto, cum intellectibus eorum, dum sunt coniunctae cum illis, sed identitatem hanc, adhuc in ordine intelligibili, habere conditiones iam explicatas.

Possuntque haec omnia elucidari exemplo satis accommodato substantiae materialis, v. gr. formae aquae, quae licet in suo toto habeat distinctionem partium entitativarum, provenientium a quantitate, tanquam a causa formali intrinseca, seu inhaerente; attamen intra lineam substantiae, praecisae sumptae, seu (quod idem est) a se ipsa non habet formaliter distinctionem praedictam partium: atque adeo nec partes, quae de formali sint substantia, ut ex Aristot. et D. Thom. quamplurimisque eius discipulis, necnon et rationibus ex eodem Arist. et Angelico Doctore desumptis, ostendunt nostri Complut. in lib. de Generatione, disp. citata a num. 32. usque ad 47.

88 Et ita divisis duabus aquis, tunc earum formae substantiales sunt quantitative, et substantialiter, atque adeo tam intra lineam quantitatis, quam substantiae, actu diversae, quamvis adhuc tunc sint in potentia, ad hoc, ut sint idem per identitatem intra lineam solius substantiae, non vero intra lineam quantitatis, ut iidem Complut. a num. 69. usque ad num. 73. explicant, et deinde praedictis aquis postea continuatis media unica, et eadem quantitate, tunc licet semper debeant, quantumvis continuantur, distingui accidentaliter ipsae, et earum formae substantiales, ratione quantitatis, et intra lineam illius, ac proinde ratione illius debeat ibidem intercedere distinctio partium integralium, seu eiusdem rationis: nihilominus, ut praedicti Complut. disp. citata a num. 67. usque ad 69. et deinceps expendunt, hoc ipso, quod illae aquae, et earum formae continuuntur secundum quantitates, et per unam, ac eandem quantitatem sigillentur, non potest non earum substantia, et utriusque formae, secundum ea, quae substantialiter dicunt, ac proinde intra lineam substantiae praecise sumptam, fieri unum, et idem per identitatem; ita ut distinctione reali actuali, et formaliter substantiali, seu a principio substantiali proveniente, non distinguantur, sed denominative, et per quantitatem: alioqui, ut ibidem probatur, forma illa aquae haberet partes entitativas, quae de formali essent substantia, cuius oppositum in praesenti supponitur, et loco citato ostenditur.

89 Ita ergo in praesenti, proportione servata, philosophandum est in specie, et obiecto intelligibili, collato cum intellectu. Nam, si semel separentur, remanent in utroque ordine, scilicet tam entitativo, quam intelligibili actu diversa, in potentia tamen, seu (ut melius dicamus) capacia, ut in ordine intelligibili, non tamen in ordine naturali identificentur: si tamen actu in ordine naturali uniantur, tunc licet adhuc unita, maneant in hoc ordine realiter actualiter distincta; attamen eo ipso uniuntur intelligibiliter, et manent idem per identitatem in ordine intelligibili.

Potestque hoc amplius elucidari exemplo motus, et termini, qui in probabili sententia multorum, quos N. Complut. in lib. Physic. disp. 16. num. 24. referunt, solum distinguuntur actu virtualiter dum sunt unita, et tamen tunc differunt realiter potentialiter, distinctione saltim reali negativa ex parte unius extremi, et positiva ex parte alterius, ut multi volunt: siquidem possunt separari realiter, ita ut terminus maneat, pereunte motu, et tunc praedicta distinctione actuali differunt: et similiter cum sic differunt, sunt unum, et idem non quidem realiter actualiter, sed realiter potentialiter, quatenus hoc ipso, quod motus, et terminus dentur actu, statim inter se identificantur.

90 Ad primam confirmationem patet ex dictis, concedendum esse antecedens, et negandam consequentiam, si intelligatur de distinctione reali actuali. Et ad probationem negandum est antecedens, universaliter intellectum: quandoquidem plura sunt talis conditionis, quae simul cum distinctione reali actuali in aliquo ordine conservant identitatem in potentia, ex eo, quod ita sunt postea unibilia, ut possint identificari.

Nec probatio ibidem in contrarium adiuncta oppositum convincit. Quoniam entitas praedictorum extremorum, tantum est ratio distinctionis actualis inter ipsa, quamdiu sunt separata: et ita praecise ratione propriarum entitatum materialiter sumptarum, non distinguuntur actu realiter, sed ratione earum, quatenus sunt ad invicem separata in ordine intelligibili. Unde eorum entitates ab invicem separata, realiter actualiter, et positive distinguuntur. Caeterum, si intelligibiliter uniantur, seu species intelligibilis tribuerit intellectui, quod intelligibiliter habeat formam rei intellectae, ac proinde si intellectus in obliquo afferat hanc intimam assistentiam, et communicationem formae intelligibilis, debeat eidem formae in recto sumptae, identificari: sicut hoc ipso, quod vivens, et materia eius praeexistens connotent novum illud materiae per nutritionem acquisitum, et sigillatum ad eandem numero quantitatem, quam praedictum vivens habet, tunc materia praeexistens in illo identificatur, modo explicato, cum nova illa materia in recto sumpta, quam per nutritionem acquirit. Quod idem de motu, et termino, cum proportione, in opinione illa probabili dicimus; quamvis quoad praesens, id est, quoad identificationem intellectus, et speciei in ordine intelligibili, necesse sit, ut in creatis, modo supra tacto, per modum quasi viae ex aliis capitibus desideratae petatur, ut per unionem realem naturalem excludentem identitatem in hoc ordine uniantur, et hac unione supposita, statim illa alia intimior unio subsequatur.

91 Potestque hoc ipsum explicari exemplo adducto duplicis aquae actu divisae ab alia. Nam earum formae non distinguuntur numerice per suas entitates materialiter, et praecise acceptas: quia hae materialiter sumptae, manent postquam identificatae sunt, sed per easdem formaliter acceptas, id est, prout sigillatae ad distinctam quantitatem, ut N. Complut. disp, citata a num. 69. usque ad 73. explicant. Et ita, ut ibidem expendant, hoc ipso, quod continuentur, et prius sigillentur ad unam, et eandem quantitatem, possunt substantialiter, et quoad substantialia praecise identificari.

Unde nihil refert, si obiicias, non cohaerere haec cum iis, quae nostri Complutens. in lib. Phys. disp. 16. num. 28. universaliter docent, scilicet, quod ea, quae possunt realiter separari, debent secluso intellectu distingui: et propterea ibidem dicunt, motum a termino secluso intellectu differre, quia manet terminus pereunte motu.

Respondetur enim in primis, esse specialem rationem in motu, et termino, propter quam in illis regula illa est universaliter vera, ut ex iis, quae ibidem praedicti Patres dicunt, satis constat. Deinde occurrimus ex iam dictis, sensum praedictae regulae esse, quod quotiescunque unum potest esse sine alio, toties ibidem intervenit distinctio actualis, secluso intellectu, inter illa: vel quia extrema formaliter, et secundum se sumpta, secluso intellectu differant, ut in motu, et termino accidit: vel quia necessario, et indispensabiliter involvunt aliquid, ratione cuius debeant secluso intellectu actu distingui, quamvis se ipsis formaliter, facta unione inter illa, non habeant talem distinctionem actualem, bene tamen potentialem: ut contingit, tum in specie intelligibili, quae ratione esse entitativi, quod ipsa necessario involvit, debet realiter differre ab intellectu, tum etiam in nutritione, ubi illud materiae, verbi gratia, quod denuo unitur cum viventi, et identificatur intra lineam substantialem, et quoad substantialia praecise cum materia praeexistenti, involvit novam partem quantitatis, ratione cuius realiter a praeexistente materia distinguitur.

92 Ad secundam confirmationem respondeatur, quod licet obiectum intelligibile multoties non existat in se, semper tamen existit in sua specie, quae est virtus, et vicaria illius, in quaque intelligibiliter continetur. Et ideo unio haec fit in specie formaliter sumpta, tanquam in extremo quo unionis, et identificationis; in obiecto vero, ut in extremo, quod: sicut ad hoc, quod ignis, v. g. agat, ut quod, et calor, ut quo, satis est, ut reliquerit in eo suam virtutem, et in illo ipse ignis, ut in sua virtute maneat. Nam eo ipso habet (ut sic dicamus) uniri cum effectu, et producere illum: sicut causa principalis unitur cum suo effectu, et illum attingit.

93 Ad tertiam confirmationem constat ex iis, quae nostri Complut. loco citato, num. 73. docent, antecedens esse verum de illo peculiari modo fiendi aliud per identitatem, quo panis fit Corpus Christi Domini: non vero, si intelligatur universaliter de quovis modo fiendi aliud per identitatem, et in esse intelligibili. Itaque dupliciter potest aliquid fieri aliud per identitatem. Uno modo transsubstantiative, sive conversive, eo modo, quo talis transsubstantiatio, et conversio in Sacramento Eucharistiae fit. Alio vero modo per puram identitatem absque conversione: ex eo, quod licet maneant eaedem entitates materialiter, quae antea erant distinctae, non tamen formaliter: quia denuo habent aliquid, ratione cuius vel in esse naturali, vel in esse intelligibili possunt identificari, ut in duplici forma aquae antea distinctae, et divisae, et postea continuatae sub eadem quantitate, et in potentia cognoscitiva, et suo obiecto in esse cognoscibili considerato, contingere diximus.

§ VIII. Occurritur caeteris argumentis prioris opinionis, excepto ultimo.

94 Ad tertium transeat antecedens, et negetur utraque consequentia. Et ad probationem prioris, ex qua dependet vis posterioris, dicendum est, satis esse, quod intellectus unitus cum specie intelligibili, necnon et ipsa species intelligibilis distinguantur realiter ab obiecto secundum diversos modos essendi, ad lineam tamen naturae spectantes, quos afferunt; ad hoc, ut possit dicere ordinem realem ad illud, Diximus, Ad lineam naturae spectantes, quia si tales modi essent alterius lineae, non sufficerent ad praedictam habitudinem, sicut quia in divinis personalitas non pertinet ad lineam naturae, sed ad aliam lineam, propterea personae divinae, in quibus est eadem natura, non habent relationem realem similitudinis in ea. Ratio autem, propter quam modi illi, quos habet natura in se ipsa, et in specie intelligibili, pertinent ad lineam naturae, constat ex iis, quae reperiuntur in divinis: ubi ratio naturae divinae, prout habet modum essendi naturalem, et intelligibilem, spectat ad eandem lineam, et ideo haec ibidem, non distinguuntur adhuc virtualiter, ut ex dicendis disput. sequenti magis constabit. Unde sicut ex eo, quod intellectio, et intellectus pertinent in divinis ad eandem lineam, ac proinde non distinguuntur virtualiter, colligimus, quod etsi in creaturis distinguantur realiter, nihilominus in eis tantum constituunt duas partes eiusdem lineae, sive duas lineas partiales, ex eo, quod in eisdem creaturis linea illa est imperfectionibus involuta, ita id ipsum, proportione tamen servata, in praesenti dicendum erit.

Adde, posse etiam dici, quod sicut inter duas personas creatas in duplici natura humana subsistentes, est relatio realis similitudinis in praedictis naturis: quia ratio fundandi hanc relationem est distincta, nempe diversa numero natura, quae in eis est, secus tamen inter duas personas divinas in divina natura subsistentes propter maximam identitatem in natura, quam habent: ita etiam inter obiectum, et speciem repraesentativam illius, v. gr. inter hanc albedinem, et eius speciem non est relatio realis mensurabilis ad mensuram: sicut nec relatio realis similitudinis; sed tantum relatio rationis sive mensurabilis, sive similitudinis, ut in divinis contingit: quia natura, quae est in utroque, est ex parte formae, et naturae una, et eadem. Unde ex hoc capite, et ex defectu praedictae relationis realis, non tamen relationis rationis, potius probatur identitas in natura inter speciem, et obiectum iam explicata, quam diversitas in illa.

95 Ad quartum respondetur, quod facta unione iam dicta inter speciem, et obiectum intelligibile ex una parte, et inter intellectum ex alia, tunc nec praedicata essentialia intellectus fiunt essentialiter praedicata essentialia speciei intelligibilis, nec e contra: quia per hunc loquendi modum denotatur, quod unum transeat in naturam alterius, sive quod unum fiat formalissime aliud, quod tamen in praesenti non contingit; sed solum sunt idem identice, retinendo distinctionem virtualem, et realem potentialem, quod nullum quoad praesens est inconveniens, ut explicatum est.

Unde licet pura potentia in genere entis nequeat fieri ipsamet forma substantialis, quam recipit, ita ut vel essentialiter, vel identice maneat idem cum ea, ut in hoc argumento recte dicitur; secus tamen pura potentia in genere intelligibili, quae propter rationes factas ideo dicitur pura, quia non includit essentialiter actus, et formas, seu species intelligibiles, non tamen, quia non habeat adhuc in isto ordine sumpto adaequate, et modo a num. 100. usque ad 102. tangendo, rationem formae, aut quia non possit esse idem cum illis identitate iam dicta, admittente distinctiones explicatas.

96 Quapropter, si semel, ut supra tetigimus, in sensu formali, et per se loquendum est, potentia intellectiva collata cum obiecto, et specie intelligibili, non unitur cum illa in esse intelligibili tanquam potentia receptiva cum actu, et forma proprie, et stricte receptibili, alioqui limitaret illam, cuius oppositum disput. praecedenti num. 22. et in hac a num. 71. usque ad 84. ostendimus; sed tanquam vis intellectiva cum suo obiecto, et forma intelligibili petente ex se intimiorem aliam unionem, quam sit ea, quae fit per receptionem praedictam, et tanquam unum extremum ex se identificabile cum altero, quod petit uniri cum illo secundum hanc puram rationem; seu tanquam forma imperfecta, et in esse imperfecto existens, quae fit ipsamet sub esse perfecto per identitatem compatientem distinctiones iam dictas.

97 Et ratio est. Nam sicut intellectus non est adaequate, et in esse perfecto intellectus usque dum habeat in se speciem obiecti, quia non est adaequate, et in esse perfecto talis, usque dum sit complete intellectivus, et hoc non habet usque dum uniatur cum specie, ita usque dum uniatur cum ea, non erit adaequate, et in esse perfecto intellectus: et quia non unitur cum praedicta specie in esse intelligibili, nisi modo immaterialiori, et eleviori, quam sit ille, quo uniuntur formae naturales in esse naturali, et entitativo, propterea, ut a num. 69. usque ad 72. hinc intulimus, unitur cum ea per identitatem iam dictam in esse intelligibili, ac proinde, et eo modo quo forma in esse imperfecto, fit ipsamet in esse perfecto.

Non secus proportione servata, ac contingit in forma plantae, quae non habet sufficientem quantitatem, nec sufficientes (ut sic dicamus) portiones substantiales eiusdem formae inter se identificatas, ad hoc, ut sit sub debita quantitate ad operandum, et per nutritionem eas acquirit. Nam tunc, ut N. Complut. loco cit. num. 47. et 48. et aliis ibidem relatis, explicant, forma praeexistens non unitur cum illo substantiali, quod denuo ei advenit, tanquam potentia receptiva cum suo actu, nec tanquam pars integralis cum sua comparte, si attendamus ad unionem illam praecise secundum id, quod habet intra genus substantiae; sed tanquam extremum identificabile cum alio extremo, fitque illud, eo modo, quo forma imperfecta, et non identificans antea illud substantiale, quod acquirit, fit forma perfecta identificans id, quod sibi deerat.

98 Diximus, si in sensu formali, et per se loquendum est, propter ea, quae supra num. 67. et 78. diximus. Addidimus autem ly per se: tum propter ea, quae modo dicebamus. Tum etiam, ut denotaremus, quod si species fuerit ita elevata, ut unionem illam, numero modo citato, explicatam, scilicet in esse entitativo, et per modum actus, et potentiae non postulaverit, ut in essentia divina contingit, tunc adhuc de materiali non comparabuntur per modum potentiae proprie receptivae, et actus proprie recepti in esse entitativo, sed intellectus comparabitur cum illa eo modo, quo forma imperfecta, (id est, non habens perfectionem, cuius est capax, in ratione formae) comparatur cum eo, cum quo fit forma perfecta, et ut extremum identificabile in ordine intelligibili cum alio extremo: et ad summum, (ut plures probabiliter volunt, de quo alibi) comparabuntur inter se in esse entitativo per modum puri termini, et rei terminabilis: ex eo, quod species in esse entitativo praescindit a ratione formae, vel termini, licet in ratione speciei in esse intelligibili debeat veram, et propriam rationem formae intelligibilis sortiri, quia est ratio agendi specificans intellectionem. Quamvis, ut saepe diximus, haec ratio formae non petat informationem, trahentem distinctionem actualem in esse intelligibili, sed unionem ita intimam, seu modum informandi, et actuandi ita elevatum, et intimum, ut realiter identificetur in hoc ordine cum extremo illo, cum quo formaliter unitur:

99 Ad quintum neganda est sequela. Quia arguitur ab identificatione extremorum cum aliquo in esse intelligibili, ad identificationem eorundem in esse naturali: qui modus arguendi adhuc in creatis nihil valet; quamvis ex identificatione duorum cum aliquo tertio sub esse naturali, recte soleat in creatis argui ad identificationem eorundem inter se. Quoniam, ut supra tetigimus, sicut natura divina est ex se communis, et communicabilis pluribus in esse naturali, ita, v. gr. natura humana ex se est communis, et communicabilis pluribus intellectibus sub esse intelligibili sumpta: ex eo, quod ab illis potest eademmet intelligi. Et sicut quia natura divina est communis modo dicto pluribus personis, propterea nulla ex istis sigillatim accepta identificatur adaequate cum illa, et ob eandem rationem nec cum aliis personis, cum quibus natura divina identificatur, ita ob hoc ipsum nullus ex illis intellectibus identificabitur adaequate cum natura humana sub esse intelligibili: et ideo nec ipsi intellectus inter se identificati manebunt.

100 Nec refert, si obiicias, quod si intellectus comparatur ad formam, seu speciem intelligibilem, tanquam eademmet forma, confertur secum sub esse perfecto, ut num. 96. dicebamus, tunc intellectus erit etiam forma in esse intelligibili, et ita ex identificatione duorum intellectuum cum specie intelligibili, recte colligetur identificatio talium intellectuum inter se: quia non transitur ad aliud genus, scilicet ab esse intelligibili ad naturale; sed semper sistitur in ordine intelligibili, seu inter formas ad hunc ordinem pertinentes.

Respondetur enim, ordinem intelligibilem posse sumi, vel generaliter prout ambit totum ordinem intellectivum, et ea, quae ad illum per se, et formaliter desiderantur, sive sint species, sive intellectus, et intellectio, sive obiectum, etc. Secundo strictius prout includit ea solum, quae spectant ad ordinem intelligibilem ex parte obiecti, sive sola entia intentionalia; non vero ea, quae ex parte potentiae, et virtutis cognoscitivae se tenent.

Si ergo ordo intelligibilis accipiatur priori modo, tunc quasi integratur ex rebus pertinentibus ad ordinem entitativum, et naturalem, quatenus habent virtutem ad intelligendum, et ex rebus spectantibus ad ordinem intelligibilem, prout ordo iste dicit ea solum, quae ex parte obiecti se tenent: quamvis haec duo, ex quibus talis ordo integratur, sint talis conditionis, ut possint inter se identificari. Si vero solum posteriori modo sumatur, tunc solum dicit esse intelligibile, sive intentionale prout distinguitur ab esse naturali.

101 Caeterum, quia intellectus, ut est adaequate intellectus, sive ut complete habet rationem formae perfectae in ordine intelligibili, dicit formam perfectam, contentam sub ordine intelligibili priori modo, quaeque identice sit ipsamet species intelligibilis, et ipsa virtus ad intelligendum; ac proinde dicit formam, quae habeat aliquid de ordine entitativo, et naturali, scilicet id, quod ex parte potentiae requiritur ad intelligendum, et aliquid de ordine intentionali, sive intelligibili, prout distincto a naturali, propterea quoties deducitur intellectus identificari quoad virtutes ad intelligendum ex parte intellectus se tenentes, ex eo, quodificantur in uno tertio, nimirum, quoad species, et naturam intellectam, toties arguitur ab identificatione in esse intentionali, et intelligibili stricte sumpto, prout distinguitur ab esse naturali, ad identificationem in esse naturali; qui modus arguendi est vitiosus, ut ostensum est.

Nec etiam obest, si urgeas, quod si intellectus, ut est extremum quoddam huius identificationis, dicit esse naturale, et entitativum, prout hoc esse distinguitur ab esse intentionali, et intelligibili, et species prout est alterum extremum dicit esse intentionale, et intelligibile prout distinguitur ab esse naturali, non erit cur magis haec unio, et identitas sit in ordine intelligibili, quam in esse naturali: siquidem quasi integratur ex duobus extremis, quorum unum pertinet ad ordinem naturalem, aliud vero ad ordinem intelligibilem stricte sumptum.

Respondetur enim, concedendo, hanc unionem, et identitatem ex parte unius extremi esse naturalem, et ex parte alterius intentionalem, et intelligibilem; caeterum, quia radix huius identificationis est illud extremum intelligibile, nimirum species intelligibilis, propterea haec unio, et identificatio est in ordine intelligibili.

§ IX. Fit obviam ultimo argumento oppositae sententiae.

102 Ad ultimum concedatur maior, sed negetur minor. Et ad primam probationem dicatur, quod licet nihil possit per identitatem in esse naturali esse simul creatum, et increatum, sive ens per essentiam, et per participationem, nec rursus possit identice habere hoc ipsum, adhuc in esse intelligibili excludendo distinctionem realem potentialem inter utrumque, quia hoc est proprium solius Dei, secus tamen in esse intelligibili una cum praedicta distinctione reali potentiali.

Cuius ratio est. Tum quia aliquid creatum esse hoc modo per identitatem quid increatum, est esse illudmet per participationem, ex eo, quod essentia divina uniatur ei gratuito in ratione speciei intelligibilis: hoc autem nullum est inconveniens, ut ex se patet.

103 Tum etiam: quia haec unio per identitatem iam explicatam, est, attentis omnibus, minor, et minoris perfectionis, quam unio personalis, et in esse naturali, secundum quam Verbum Divinum est personaliter unitum humanitati, quamvis haec non sit per identitatem in praedicto esse naturali, sed per compositionem ex termino, et re terminabili. Quare sicut non est inconveniens, quod illud compositum sit quoad naturam humanam praecise sumptam, aliquid creatum, et quoad personam quid increatum, ita nec repugnabit, intellectum factum idem intelligibiliter cum essentia divina, et adaequate sumptum, esse simul aliquid creatum quoad id, quod ex se habet, et esse aliquid increatum quoad formam intelligibilem, cui est unitus, cum quaque intelligibiliter identificatur.

Tum denique; quia intellectus etiam in esse intelligibili non identificatur infinite cum essentia divina, sed finite; siquidem non constituitur per illam in actu primo ad videndum eam infinite, sed finite: at licet repugnet finitum identificari infinite cum infinito; non tamen finite. Sicut licet nequeat uniri cum illo infinite; potest tamen uniri finite, et consequenter habere ea omnia, quae ad talem unionem consequuntur, inter quae quoad praesens connumeratur praedicta identitas, ut ostensum est.

104 Ad secundam vero probationem concedi debet antecedens, et negari consequentia. Ad cuius probationem dicendum est, quod licet ad hoc, ut aliquid in esse intelligibili sit idem cum essentia divina per identitatem excludentem distinctionem realem in potentia, vel per identitatem, per quam cum illa infinite uniatur., seu infinite identificetur, non minus requiratur, quam ad hoc, ut repraesentet illam quidditative per modum speciei intelligibilis, quia ad utrumque requiritur infinita immaterialitas, et habere esse per essentiam.

Caeterum ad hoc, ut aliquid sit idem intelligibiliter, modo nuper explicato, cum essentia Dei, minus requiritur, quam ad hoc, ut possit habere rationem speciei intelligibilis respectu illius. Quoniam ad hoc posterius requiritur convenientia in gradu immaterialitatis, et entitas per essentiam, ut in tractatu de Visione Dei, art. 2. diximus, non tamen ad illud prius, sed solum, quod essentia divina finito modo, et separabiliter, saltim per Dei potentiam, uniatur cum intellectu creato in ratione speciei intelligibilis, ad quod non requiritur infinita immaterialitas in praedicto intellectu, sed sat est illum esse elevatum per lumen gloriae, ut loco citato explicuimus.

105 Nec refert, si obiicias, quod iuxta dicenda in tract. 4. disp. 1. num. 21. intelligere est ipsa existentia in ordine intelligibili tam intellectus, quam speciei intelligibilis: ergo si intellectus creatus est idem per identitatem in ordine intelligibili cum essentia divina, nequibit intellectio, seu visio beata esse existentia intellectus in hoc ordine, et non esse existentia in eodem ordine respectu essentiae divinae cum illo identificatae: siquidem quae sunt idem, debent existere per eandem existentiam: ergo cum repugnet, divinam essentiam existere per esse creatum, etiam repugnabit, illam esse unitam per identitatem in ordine intelligibili cum eodem intellectu.

Respondetur enim, antecedens esse intelligendum, quando species illa intelligibilis non est infinita, et non praesupponitur in illo eodem ordine perfecte existens: cuius oppositum in praesenti contingit.

Itaque aliud est, speciem intelligibilem debere in ordine intelligibili existere per intellectionem: aliud vero debere existere per quamcunque intellectionem, quae ab ea active elicitur, ita ut in se suscipiat effectum formalem eius. Nam illud prius est universaliter verum: et ita etiam essentia divina in ratione speciei intelligibilis existit per intellectionem increatam ipsius Dei: at hoc posterius non est universaliter admittendum, quando species est talis conditionis, ut semper, et incessanter habeat unam intellectionem sibi adequatam, et eiusdem immaterialitatis, per se primo ab ipsa quasi elicitam, per quam existit, et postea influit secundario, et veluti per accidens in alias intellectiones, sibi inadequatas, et inferioris immaterialitatis: quandoquidem, quod in aliquo ordine praesupponitur adaequate existens, nequit in illo ordine aliam existentiam modo dicto habere. Quare cum essentia divina hoc modo comparetur per modum speciei cum visione beatorum, propterea nequit per illam sic existere.

106 Caeterum cum hoc stat, ut eadem essentia sit aliquo modo ratio intellectui creato ad hoc, ut per visionem beatam intelligibiliter existat, ex eo, quod nisi esset unitus cum ipsa, nequiret praedictus intellectus per intellectionem illam existere: quandoquidem quaevis forma cuiusvis ordinis, vel debet tribuere existentiam, quam habet suo susceptibili, aut quasi susceptibili, vel si eam non tribuerit, quia susceptibile est secundarium susceptivum, et incapax illius, ex eo, quod talis existentia est operatio vitalis, petens infinitam vim ad illam eliciendam, et nihil potest vitaliter per illam existere, quin illam eliciat, ut in praesenti contingit; tunc praedicta forma debet esse aliquo modo ratio alterius existentiae, per quam suum secundarium subiectum, aut quasi subiectum in illo ordine existat.

Potestque hoc explicari exemplo subsistentiae, quae licet dum est finita, non solum sit ratio recipiendi operationes immanentes, ortas tanquam a principio, quo a natura, quam terminat; sed etiam, iuxta probabilem sententiam, in ipsa, ut in subiecto recipiantur; attamen si talis subsistentia sit infinita, ut in Christo Domino contingit, tunc operationes humanae, ad quas secundario praedicta subsistentia concurrit, non recipiuntur in illa, sed in natura: quamvis natura non eas reciperet, nisi esset terminata per talem subsistentiam; ac proinde quodammodo, et in sensu dicto est ratio eas recipiendi. Ita ergo in praesenti, proportione servata, respectu essentiae divinae, ut habet rationem speciei intelligibilis, et visionis beatorum, ut est existentia ordinis intelligibilis, philosophandum est. Diximus: Ad quas secundario praedicta subsistentia concurrit, quia per prius habet influere in alias operationes, quae non sunt propriae naturae humanae, sed divinae, ex eo, quod per prius hanc terminat.

107 Nec contra hoc habet vim, quod in hac obiectione additur, scilicet intellectum creatum in ordine intelligibili esse idem cum essentia divina, et sic non posse non utrumque per eandem existentiam existere. Nam ad hoc ex dictis patet: siquidem haec identitas non est adaequata, ac proinde compatitur distinctionem realem potentialem inter illa: at distinctio realis potentialis est satis (saltim in forma eminentissima, et superexcedenti ex se existenti, et a propria existentia inseparabili) ad hoc, ut non obstante identitate, possit esse ratio intellectui existendi per aliam existentiam, scilicet per intellectionem beatam, cum tamen ipsa per illam nequeat existere, seu eius effectum formalem recipere ob incapacitatem, quam ad talem existentiam, et effectum formalem suscipiendum habet.

108 Nec etiam obest, si ulterius urgeas, saltim hinc fieri, quod essentia divina in ratione speciei intelligibilis existat identice per visionem beatorum: quod tamen non videtur admitti.

Respondetur enim, duplicitur posse intelligi, quod essentia divina existat identice per visionem beatorum. Primo modo, ita ut denotetur, quod ratio existendi sit sola identitas, quamvis re vera ipsa essentia divina in se suscipiat effectum talis existentiae, ut contingit in potentia obedientiali, et hypostatica, quam habet humanitas cuiusvis hominis, ad hoc, ut assumatur a Verbo, quaeque, ut in tractatu de Visione Dei inuimus, est ordinis hypostatici, et distinguitur formaliter a natura humana, ut habet potentiam naturalem ad subsistendum per propriam subsistentiam. Nam potentia haec existit identice per existentiam naturalem talis humanitatis. Quia licet tota ratio sic existendi sit identificatio illa; attamen re vera suscipit in se secundario talem existentiam, et ipsamet effectum eius participat; et propterea non indiget alia existentia, per quam existat.

Secundo modo, ita ut solum significetur, quod identificatur intelligibiliter cum intellectu creato existente per talem visionem, quamvis nullo modo ipsa nec per se, nec per accidens, nec primario, nec secundario, nec ratione praedictae identitatis, aut quavis alia ratione existat per talem intellectionem, recipiatque in se effectum formalem huius existentiae intelligibilis, sed quoad hoc modus existendi per illam, et recipiendi in se talem effectum, perinde se habeat, ac si non esset ibidem: et hic sensus est verus, et necessario concedendus. Oportet tamen caute loqui, et hoc cum praedicta limitatione expresse adducta admittere, ne videatur concedi modus ille prior existendi identice per talem visionem, qui omnino reiiciendus est, quippe qui cum summa divinae essentiae puritate aperte pugnat. Unde absolute loquendo neganda est sequela, ex eo, quod in locutione absoluta innuitur prior ille modus identificationis.

109 Nec etiam refert, si tandem urgeas, quod si essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis respectu intellectus beati, non existit per eandem existentiam intelligibilem, per quam ipse existit, tunc non constituent unum per se in ordine intelligibili: hoc autem videtur falsum; siquidem faciunt magis unum, quam materia, et forma substantialis, ut communiter admittunt Philosophi ex Averroe: ergo, etc. Sequela videtur certa. Quia quae faciunt unum per se, existunt per eandem existentiam in illo ordine, in quo unum constituunt: et propterea ex humanitate, et Verbo divino coalescit unum per se, quia per eandem existentiam existunt.

Respondetur enim, distinguendo sequela: Non constituent unum per se in ordine intelligibili, identice tali, neganda est; formaliter tali transeat: ea autem, quae sic sunt una possunt multiplici existentia existere. Nec contra hoc vim habet probatio minoris: quia haec unitas in esse intelligibili, solum secundum quid est maior unitate totius, quod materia, et forma constituunt: constat autem, quod ad hoc satis est, eam esse unionem per identitatem iam explicatam.

110 Adde, posse etiam negari consequentiam intellectam de unitate per se, adhuc formaliter sumpta. Quia ad hanc unionem satis est, quod unum extremum non uniatur alteri, ut est existens, et e converso, et quod unum sit alteri, modo explicato, ratio existendi, ac tandem, quod illud, quod fuerit alteri ratio existendi, existat quodammodo mediate, et remote per existentiam illam. Non quidem, quia in se recipiat mediante alio talem existentiam, et effectum illius eo modo, quo substantia media quantitate suscipit accidentia, aut potentia obedientialis mediante re naturali, cum qua identificatur, existit per existentiam eius; sed quia extremum illud, quod est alteri ratio existendi, re vera actuat, et informat aliud extremum, et hoc non nisi sic actuaturni potest existere. Sicut, ut nuper dicebamus, subsistentia Verbi terminantis humanitatem suscipit remote accidentia, non quia in se illa suscipiat; sicut subsistentia creata, iuxta probabilem sententiam, ea recipit; sed quia humanitas, non nisi ea terminata potest praedicta accidentia suscipere: et propterea humanitas, et Verbum in ratione susceptivi accidentium constituunt unum per se.

Conclusio. Deus intelligit se per se ipsum.