Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

28 Peculiariter dubium hoc excitamus circa mentem Divi Augustini, quoniam quoad praesentem disputationem, et alias hoc ipsum concernentes, debet maxima vis fieri in auctoritate illius. Nam licet eius auctoritas semper sit magni habenda, potissime tamen in praesenti materia de ea est curandum, ut constat ex diffinitionibus Concilii Africani, et ex epistolis Decretalibus Innocentii, et Bonifacii, necnon Coelestini, et Sancti Leonis, ac Gelasii, ubi eius sententia in hac materia, contra eam impugnantes, approbata est: et ita nemini licet ab illa discedere, ut latius ostendunt Alvarez libro primo de auxiliis, disputatione quinta, et Suarez libro de gratia prologom. 6.

Unde admittendum non est id, quod inquit Molina, nempe, multos fideles ex disputationibus Augustini fuisse turbatos, et usque ad Pelagianismum defecisse. Per quod videtur innuere, non ita magnam habendam esse sententiam Divi Augustini, et doctrinam eius contra Pelagianos: in qua, ut statim probabimus, scientiam hanc mediam cognovit, et eam refutavit, quamvis Molina sibi persuadeat, eam Augustino latuisse.

Nam contra hoc aperte pugnant. Tum id, quod nuper dicebamus. Tum etiam verba Sancti Prosperi in initio epistolae ad Augustinum, quae est ante libros de Praedestinatione Sanctorum, ubi sic inquit: Recensito hoc beatitudinis tuae libro (id est libro de Correctione, et Gratia), sicut qui Sanctam, atque Apostolicam doctrinam tuae auctoritatem antea sequebantur, intelligentiores multo instructioresque sunt facti, ita qui persuasionis suae impediebantur obscuro, aversiores, quam fuerant, recesserunt. Ex quibus verbis constat, fideles non fuisse turbatos, sed illuminatos disputationibus Augustini; sed illos aversiores fuisse factos, qui antea suum sequebantur sensum, et veritatis intelligentia ex propria persuasione metiebantur.

Consulto autem in titulo inquisivimus de mente Augustini non utcumque, sed ex testimoniis eius desumpta, propter ea, quae initio dubii sequentis dicemus.

§ I. Sententia affirmans.

29 Partem affirmantem tuentur omnes auctores scientiae mediae, quos dubio ultimo huius disputationis adducemus. Et licet pro ea adducantur multa Augustini testimonia, sicut et aliorum: quia tamen plura ex illis solum probant scientiam futurorum conditionatorum, de qua in praecedenti disput. egimus, atque adeo scientiam eorum in divino decreto efficaci, et infallibili, nec habent aliquid peculiare, quo externa saltim specie, scientiam hanc mediam suadeant; alia vero innituntur in hoc, quod ad rationem vocationis altae, secretae, et congruae, quae a nullo duro corde respuitur, quamque admittit saepe August. requiritur scientia Dei respectu illius, quae antecedat liberum, et efficax ipsius decretum, ne creata libertas laedatur, et de hoc satis in superioribus diximus, ostendentes quomodo praedictum decretum nullo modo laedat arbitrii creati libertatem: et insuper id iterum in tractatu de Voluntate Dei disput. 10. num. 78. et deinceps ostendemus: propterea illa consulto omittimus, et unum, vel alterum, quod nonnihil difficultatis prae se ferre videtur, selegimus.

Quorum primum habetur lib. 1. ad Simplicianum quaestione 2. ubi ait, quod vocatio cum est congrua, id est efficax, dependet ex modo, quo quisque affectus est, ut vocationi consentiat, et deinde addit: Ut quamvis multi uno modo vocati sint, tamen quia non omnes uno modo affecti sunt, illi solum sequantur vocationem, qui ei capiendae reperiuntur idonei, et illud non minus verum sit: igitur nec volentis, nec currentis, sed miserentis est Dei, qui hoc modo vocavit, quomodo aptum erat iis, qui secuti sunt vocationem, Ubi, ut vides, non recurrit D. Augustin. ad hoc, ut vocatio sit efficax, ad divinum decretum, sed ad hoc, ut quis vocatus sit temperate ad eum modum, quo affectus est: et ita necessario praerequirit ad hoc, ut vocatio illa sit efficax, et Deus efficaciter velit esse efficacem, quod praecognoscat cuiusque dispositionem futuram, ut ei vocationem attemperet: et propterea addit idem D. August. Si Deus vellet misereri eorum, posset eos ita vocare quomodo illis aptum esset, ut moverentur.

30 Secundum vero habetur apud eumdem D. August. lib. 2. de Dono perseverantiae, capite 14. inquiens: Habere quodammodo in ipso ingenio, divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moverentur ad fidem, si congruis suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspicant. Ubi etiam recurrit Sanctus Doctor ad dispositionem vocati, quatenus ita vocatus est, sicut suae menti congruit. Ex quo videtur sequi, veritatem huius futuri contingentis, et conditionati, nimirum quod Petrus, verbi gratia, ex naturali munere intelligentiae excitatae per gratiam, moveretur ad fidem, si congruae sibi praedicaretur, cognosci a Deo ante suum decretum efficax. Nam si ex decreto divino sequeretur illa veritas, tunc non aliquibus tantum, sed omnibus conveniret, circa quos esset praedictum decretum. Quare cum D. Augustin. solum in aliquibus dicat esse verum, quod sic vocati consentiant, in iis nimirum, qui in ipso suo ingenio habent divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audiant verba, vel signa conspiciant, signum est ipsum sentire, cognosci a Deo praedictum futurum, non ex vi decreti efficacis, et consequenter ad illud, sed antecedenter ad ipsum, et ratione veritatis obiectivae, quam habet, quod quidem, ut ex dictis num. 1. huius disput. constat, est concedere scientiam mediam.

§ II. Mens Augustini illustri quodam ipsius testimonio aperitur.

31 Dicendum tamen est, iuxta mentem Augustini ex testimoniis eius desumptam, non esse dabilem praedictam scientiam mediam, et conditionatam, seu (quod in idem redit) scientiam infallibilem, tam ex parte subiecti, quam ex parte obiecti, respectu futurorum contingentium conditionatorum, quae antecedat efficax decretum divinae voluntatis. Ita plures, et gravissimi Doctores, quos in hac eadem disputatione dubio ultimo referemus.

Probatur primo, testimonio illo Divi Augustini libro primo de Praedestinatione Sanctorum capite decimo quarto, quod supra tetigimus: ubi disputans contra haereticos, asserentes Deum ante decretum efficax suae voluntatis praescire quid unusquisque, si diu viveret, boni, vel mali egisset, et propter haec bona opera sic praevisa praedestinare, vel reprobare unumquemque ex iis, quos decrevit creare, et simul eos praematura morte rapuit, antequam ad adultorum aetatem pervenirent, sic inquit explicans illud Sapientiae 4. Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius: Dictum est enim secundum pericula vitae huius, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit, quod futurum erat, non quod futurum non erat: id est, quod ei mortem immaturam erat praestiturus, ut tentationum subtraheretur incerto, non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. Ubi, ut vides, duplex, modo tamen statim dicendo, futurum in hoc testimonio involvitur, nimirum, quod immatura morte ille esset rapiendus, ut tentationum subtraheretur periculis. Aliud vero, quod si hic ipse, qui raptus est, maneret in hac vita, tunc in peccatum laberetur. Et de primo, quod revera futurum est, quia revera Deus decrevit hominem illum immatura morte rapere, ut a tentationum periculis eriperetur, inquit: Deum habere praescientiam utique absolutam: siquidem, posito praedicto decreto, talis effectus absolute futurus erat. At de secundo futuro, quod externa tantum specie habet rationem futuri, ante decretum efficax divinae voluntatis, in quo signo illud esse futurum asserebant haeretici, docet August. non praesciri a Deo, ex eo quod ipse tantum praescit futurum esse, id quod futurum est; cum tamen futurum illud eo modo, quo illud constituebant haeretici (id est, ante praedictum decretum) non sit futurum. Et ita concludit Sanctus Doctor: Quia hoc praescivit, quod futurum erat, non quod futurum non erat.

32 Dupliciter occurrunt Suarez tomo primo de gratia prologom. secundo capite quarto num. 2. et 3. et libro secundo de scientia conditionata capite secundo num. 8. Hic tractatu primo de Scientia Dei disput. 7. cap. 5. et 10.¹ et alii. Primo quidem Augustinum solum impugnare in praesenti malum usum scientiae mediae, quo haeretici isti ea abutebantur, quatenus asserebant, quod ex bonis, vel malis operibus, per eam sub conditione praevisis, movebatur Deus, tanquam propter merita, vel demerita ad puniendum, aut ad gratiam, et aeternam salutem largiendam; non vero impugnare praedictam scientiam in hoc testimonio absolute, et secundum se sumptam.

Caeterum haec solutio non est ad mentem Divi Augustini. Quod ut melius capiatur. Supponendum est, quod haeretici admittentes hanc scientiam mediam, erant inter alios Pelagiani, qui ut salvarent, quomodo gratia non dabatur gratis, sed ex meritis, et propter bona opera praevisa ante decretum illam conferendi, asserebant Deum praescire quid unusquisque tali, vel tali occasione operaturus esset, et propter haec bona opera praevisa tribui eis a Deo gratiam, et aeternam salutem, tanquam quid cadens sub merito praedictorum operum. Cumque Catholici premerent hos haereticos argumento illo; nimirum, quod aliquibus parvulis decedentibus ante usum rationis confertur Baptismus, et vita aeterna, cum tamen in eis nulla essent futura bona, vel mala opera, tunc recurrebant ad scientiam mediam, asserentes Deum per hanc scientiam, atque adeo antecedenter ad suum decretum efficax, cognovisse quid unusquisque ex illis parvulis boni, vel mali egisset, si diutius in vita permaneret, et ad adultorum aetatem pervenisset: et quibusdam ex illis tribuisse Baptismum, et aeternam salutem, quia praevidit bene operaturos in praedicta aetate: aliis vero denegasse gratiam Baptismi, et salutem aeternam, quia praecognovit eos male operaturos, si ad aetatem adultorum pervenirent.

Unde Divus Augustinus contra hos haereticos disputans, ex duplici capite hanc scientiam mediam impugnat. Primo quidem, et principaliter, quia propter bona opera sub conditione futura, nunquam tamen reipsa exhibita, non largitur Deus praemium aliquod; sicut nec propter mala opera, eodem modo praevisa, nunquam tamen reipsa executioni mandata, non punit. Secundo vero, et minus principaliter, quia praedicta scientia media est impossibilis, et ei nullum obiectum, quod adhuc conditionate, habeat esse futurum, correspondet: siquidem ante decretum efficax divinae voluntatis, in quo signo haec scientia media a suis auctoribus ponitur, nihil est futurum adhuc sub conditione.

33 Esse autem hanc mentem divi Augustini, constat ex epistolis 105. ad Sixtum, et 107, contra Vitalem Pelagianum, et libro 2. contra duas epistolas Pelagianorum capite 7. et libro 1. contra Vincentium Victorem, capite 12. et lib. 12. de Genes. ad litteram cap. 6.

Ex quibus testimoniis sequens impugnatio contra solutionem adversariorum, ad hanc tamen formam redacta, deducitur. Nam D. August. ex utroque capite nuper dicto impugnat hunc errorem Pelagianorum: ergo non solum impugnat malum usum scientiae mediae (ut adversarii loquuntur) nempe, quod ex bonis, vel malis operibus sub conditione futuris, et per hanc scientiam praevisis, nunquam tamen reipsa praestitis, Deus punit, vel praemiat; sed etiam eandem scientiam mediam e medio sustulit. Antecedens quoad primam partem, nempe quod D. Augustin. impugnaverit hunc errorem Pelagianorum propter malum illum usum scientiae mediae, seu ex eo, quod propter bona, vel mala opera sub conditione futura, nunquam tamen reipsa exhibenda; Deus nec punit, nec bona largitur, constat. Tum ex lib. secundo iam citato contra duas epistolas Pelagianorum capite septimo, ubi sic inquit: Propter quod profecto despicitis, qui dicente veritate non ex operibus, sed ex vocante dictum est, vos dicitis ex futuris operibus, quae Deus illum facturum esse praesciebat, Jacob fuisse dilectum: atque ita contradicitis Apostolo dicenti: Non ex operibus quasi non posset dicere: Non ex praesentibus, sed ex futuris operibus; sed ait: Non ex operibus, ut gratiam commendaret. Tum etiam libro primo nuper citato de Anima, et eius origine capite 12. his verbis: Nam si peccata, quae si homo viveret, commissurus esset, etiam non commissa damnantur in mortuo, nullum beneficium collatum est illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius: quandoquidem iudicabitur secundum eam, quae in illo fuerat futura malitiam, non secundum eam, quae in illo inventa est, innocentiam, et de nullo mortuo baptizato (etiam parvulo) poterit esse securitas, quia et post Baptismum, non qualitercumque peccare, verum etiam apostatare homines possunt. Quid si ergo qui baptizatus hinc raptus est, apostata erat futurus, si viveret? nullum ne illi beneficium putabimus esse collatum, quod raptus est ne malitia mutaret intellectum eius, et propter Dei praescientiam, non sicut fidele membrum Christi, sed sicut apostata iudicandum esse censemus? Quanto enim melius si peccata nondum facta, nondum cognita, sed praecognita, et futura puniuntur, proiicerentur illi duo de Paradiso ante peccatum, ne in loco tam sancto, et beatifico peccarent?

34 Quod secundum vero partem, nempe quod Divus Augustinus impugnaverit etiam sententiam horum haereticorum ex alio capite, nempe, ex eo, quod eius obiectum, nempe futurum conditionatum antecedenter ad decretum efficax, et conditionatum Dei non habet rationem futuri, etiam sub conditione, sic idem antecedens ex eisdem locis suadetur. Tum ex hoc testimonio Divi Augustini ex libro de Praedestinatione Sanctorum capite 14. circa cuius expensionem versamur. Nam, ut vidimus, ibi concludit, non sciri a Deo conditionatum illud, nimirum, quod ille qui immatura morte praeventus fuerat, peccaret graviter, si diutius viveret: ex eo quod in illo signo, in quo de illo loquebantur haeretici, quodque assignatur pro scientia media, nempe ante decretum efficax divinae voluntatis, non habet esse futurum: et ita nequit per modum talis a Deo non praevideri. Cui impugnationi non satis occurrunt adversarii, ut intuenti constabit. Tum etiam: quia in eodem lib. 2. contra duas epistolas Pelagianorum cap. 7. nuper citato, postquam protulit verba illa num. 33. relata, per quae ex primo illo capite impugnavit sententiam haereticorum, statim evertit illam ex hoc secundo: et ita subiungens exemplum de duobus parvulis, qui ante aetatem adultam, et unus cum Baptismo, alter vero sine illo decesserunt, sic ait: Quo modo enim praescivit ea futura, quae illis in infantia morituris? Et rationem reddit: Quia praescientia eius falli non potest, praescivit potius non futura. Ubi, ut constat, non impugnat hanc scientiam mediam, seu scientiam ante decretum efficax divinae voluntatis, ex eo quod ex bonis, vel malis operibus per eam sub conditione praevisis Deus puniat, vel praemium largiatur; sed ex eo, quod scientia divina falli non potest. Et ita cum in illo priori opera illa bona, vel mala non sint futura futuritione infallibili (de qua loquimur, ad quamque in illo priori cognoscendam introducitur scientia media, non vero ad attingendam futuritionem fallibilem, et coniecturalem) sed potius sint in illo priori non futura negative: propterea divina scientia, quae falli nequit, non potest praescire, illa esse tunc futura, sed potius praescivit non futura. Et ideo concludit: Quia praescientia eius falli non potest, praescivit potius non futura, ut ita aperte significaret, illa obiecta non esse cognoscibilia, ut futura aliquo modo, ex eo quod nullatenus habent rationem talium, sed Deum fore fallendum, si illa cognosceret, ut aliquo modo futura: alioqui non adiisset: praescivit potius non futura. Tum etiam ex eodem lib. 1. de Anima cap. 12. citato: ubi semel impugnata haec scientia ex illo priori capite iam dicto, non sistit ibi; sed ulterius etiam pergat ad evertendam illam ex hoc secundo. Quia nimirum praedicta scientia, ut asserebatur a Semipelagianis, et Pelagianis, nempe ut antecedens decretum divinae voluntatis, atque adeo in ratione scientiae mediae, quae in hoc consistit, non est admittenda. Et ita addidit: Quid quod ipsa exinanitur omnino praescientia, si quod praescitur, non erit? Quomodo enim recte dicitur praesciri futurum, quod non erit futurum? Ubi ex defectu obiecti scibilis in illo priori, quia nimirum nullam tunc penitus habet futuri rationem, colligit August. exinaniri omnino praescientiam, seu reddi nullam.

35 Confirmatur primo, ex eodem Divo Augustino libro 26. contra Faustum cap. 4. Ubi illud solum ponit esse futurum, quod Deus de facto fecit esse futurum; non vero illud, quod de se esset futurum, sed Deus fecit ne fieret. Et ita inquit: Si audiam quod aliquid futurum erat, sed Deus fecit ne fieret, fidissime respondebo, illud potius futurum erat, quod Deus fecit, non illud, quod si futurum esset, hoc fecisset: nam Deus, quod facturus erat utique sciebat, et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat. Ubi aperte Divus August. affirmat futuritionem rerum ex Dei factura pendere, non autem antecedere voluntatem eius, ac proinde in praedictis verbis impugnat etiam hanc scientiam mediam ex defectu sui obiecti: ex eo quod ante decretum efficax, sive absolutum, sive conditionatum divinae voluntatis, et per consequens antequam Deus faciat aliquid esse futurum sive absolute, sive conditionate, nihil habet rationem futuri, adhuc sub conditione.

36 Confirmatur secundo ex eodem Divo Augustino libro de Dono perseverantiae cap. 17. Ubi loquens de initio fidei nostrae, et de aliis operibus bonis ad salutem aeternam conducentibus, inquit: Si nulla est praedestinatio, quam defendimus. non praesciuntur a Deo: ac proinde sentit non esse praescibilia a Deo ante suum decretum, nec habere rationem futurorum antecedenter ad illud: quia non stat illa praescibilia esse in illo priori, et non praesciri a Deo. Et propterea Augustin. saepe inquit, quod si praedestinavit utique praescivit; quae vero non praedestinavit bona, non praescivit. Ubi aperte reiicit scientiam, antecedentem decretum divinae voluntatis, seu (quod idem est) scientiam mediam, seu conditionatam, ab adversariis adductam, et non solum abusum eius (ut ipsi loquuntur) siquidem in praedictis verbis non ex eo illam evertit, quia ex bonis operibus praevisis sub conditione, nunquam tamen reipsa praestitis, moveatur Deus ad praemiandum; sed quia si non est praedictum decretum divinae voluntatis, atque adeo antecedenter ad illud, non potest Deus habere praescientiam infallibilem talium operum.

Adde, quod ut disputatione 11. numero 14. et sequentibus dicemus, hoc ipso, quod Deus praevideat, ante decretum efficax suae voluntatis conditionatum, bona, vel mala opera eo modo, quo ab authoribus scientiae mediae dicitur, non potest aliquo modo moveri ad praedestinandum, vel reprobandum ex praedictis operibus.

37 Ex quo etiam manet impugnata secunda solutio adversariorum, nempe Divum Augustinum in hoc testimonio libri primi de Praedestinatione Sanctorum, capite 14. quod in hac prima probatione expendimus, et elucidamus, solum negare praescientiam absolutam, seu visionis, non autem conditionatam, seu scientiam mediam. Quia minime negat Deum futura illa conditionata praescire; sed praescire ea, ut absolute, et omnino proxime futura. Ac tandem tantum negare vocandam esse praescientiam; non vero, quod revera Deus habeat de illis scientiam. Quia praescientia dicit habitudinem ad id, quod aliquando absolute habiturum est esse; secus vero scientia: ac proinde, ut in prima solutione dicebatur, solum respuere scientiam istam quoad abusum eius, nimirum quoad hoc, quod Deus puniat, vel praemiet propter bona opera conditionata, ut per hanc scientiam praevisa.

Hanc autem solutionem confirmant adversarii ex eo, quod si Divus Augustinus exclusisset illa conditionata a divina scientia, ita ut absolute negaret scientiam mediam, et conditionatam, etiam contradiceret discipulis D. Thomae, qui admittunt Deum scire futura illa conditionata post suum decretum.

Ex dictis igitur solutio haec impugnata manet: quandoquidem, ut vidimus, ex eo D. Augustin. docet non praesciri a Deo haec futura ante decretum efficax suae voluntatis, et per consequens per scientiam mediam, quia scientia eius falli nequit; et falleretur si praesciret ut futurum, quod revera tunc non est futurum. Haec autem ratio (ut constat) et ea, quae in eius confirmationem adduximus, non solum probant negari a Divo Augustino praescientiam, sed etiam scientiam talium futurorum; quae voce duntaxat in eius sententia, non autem reipsa habent veram rationem futuri infallibilis.

38 Adde primo, quod nec Pelagiani, nec Semipelagiani, contra quos ibi disputat August. asserebant Deum habere praescientiam absolutam bonorum, vel malorum operum, quae in aetate adulta patraturi erant illi, qui ante eandem aetatem praematura morte rapti sunt; quinimmo nulli posset id in mentem venire, cum evidens sit talia futura non esse absolute talia, sed solum conditionata: ergo cum D. August. impugnat scientiam illorum futurorum, ab his haereticis admissam, ex eo, quod non potest sciri certo, et infallibiliter id, quod sic futurum non est; tunc aut omnino extra rem fuit locutus, aut impugnavit expresse scientiam illam conditionatam, et mediam: quam ipsi haeretici (licet quod hoc non haeretice) adstruebant.

Adde secundo, et explicabitur magis hoc ipsum. Quoniam non videtur dignum Augustino, ut disputans contra hos haereticos, et denegans absolute hanc praescientiam, solum per hanc denegationem intenderit, quod illa scientia non sit vocanda praescientia, ut docent adversarii. Quid enim curaret Pelagianus, quod non appellaretur praescientia? si in Deo erat vera scientia de operibus illis bonis, vel malis, tanquam de futuris infallibiliter sub conditione? et ita integrum erat Deo uti praedicta scientia ad tribuendam, vel denegandam gratiam, sicut si esset, aut vocaretur praescientia: ergo si mens Divi Augustini erat concludere contra hos haereticos, non esse in Deo praescientiam talium futurorum, debuit etiam ipsam rationem scientiae, non vero solum nomen praescientiae denegare.

Adde tertio, quod si semel tribuitur Deo ratio scientiae respectu horum futurorum conditionatorum, et antecedenter ad decretum efficax divinae voluntatis, non est cur nomen praescientiae ei denegatur. Et ita idem Augustinus eam scientiam, quam Deus habuit de conversione Tyriorum, et Sidoniorum futura sub conditione, et post decretum efficax, et conditionatum suae divinae voluntatis, ut ex eodem Augustino numero 26. vidimus, nuncupat praescientiam, et praevisionem: lib. de Dono persev. cap. 9. et 11. ut adversarii etiam fatentur.

39 Nec refert, si cum Arrubal, qui hanc secundam solutionem disputatione 44. sequitur, et priorem impugnat, dicas D. Augustinum scientiam illam vocare praescientiam improprie dictam, quatenus antecedit actum divinae voluntatis, non quatenus duratione praecedit rem cognitam: quod quidem desideratur ad rationem praescientiae proprie dictae, quodque non invenitur in praedictis futuris conditionatis: ex eo, quod nunquam habebunt veram durationem: sicut nec verum esse.

Non itaque hoc refert. Nam contra hoc est, quod si licuit Divo Augustino scientiam illam vocare praescientiam improprie dictam, cur etiam non licuisset Pelagianis uti nomine praescientiae in hac acceptione? aut unde constat, quod nomen praescientiae usurparunt, secundum quod dicit scientiam antecedentem duratione rem cognitam, habentem aliquando veram durationem? cum id Augustin. non dicat: nec potuerit eis in mentem venire, quod futura illa, quae tantum ab ipsis fatebantur sub conditione futura, nunquam vero absolute ponenda, essent aliquando reipsa habitura durationem: ac proinde nec potuerunt uti nomine praescientiae respectu horum futurorum, secundum quod praescientia dicit scientiam, duratione antecedentem rem aliquam, quae aliquando revera duratura sit.

40 Nec favet Francisco Suarez id, quod pro se adducit ad tuendam hanc solutionem, nimirum, quod si D. Augustinus absolute excluderet illa conditionata a scientia Dei media, id est, antecedente divinum decretum efficax, etiam contradiceret Thomistis, admittentibus Deum scire illa post decretum suum.

Non itaque hoc ei favet, ut ex se constare videtur. Quia mens August. tantum erat, Deum non cognoscere conditionata ista ante suum decretum: ex eo, quod Pelagiani non admittabant scientiam de illis futuris, quae sequeretur post decretum Dei, et illud non antecederet. Nam si hanc admitterent, evacuabatur eorum sententia, qua asserebant gratiam dari ex meritis: siquidem illud decretum praeveniebat omnia merita, et omnem voluntatem nostram, etiam conditionate futuram: ac proinde scientia, quae sequeretur ad hoc decretum, cognosceret id, quod Deus praediffinisset, non autem aliquid, quod ex parte nostra gratiam antecederet. Unde concesso hoc decreto cum August. et Thomistis, evacuatur error Pelagii, et non militat ratio August. Quoniam non exinanitur praescientia, si Deus cognoscit, ut infallibiliter, et sub conditione futurum id, quod ipse prius diffinivit, hoc modo fore: hoc autem decreto negato exinanitur divina praescientia, et militat August. ratio: siquidem praescitur ut futurum ex parte nostra id, quod non erit futurum, adhuc sub conditione, ante praedictum decretum, ut ex eodem August. diximus.

§ III. Eadem August. mens alio egregio ipsius testimonio explicatur.

41 Secundum testimonium habetur apud Augustin. eodem lib. 1. de Praedestinatione Sanctorum cap. 9. ut autem eius vis melius capiatur, notandum est, de hac eadem quaestione, circa quam versamur, consultum fuisse Augustinum a Divo Prospero in epistola eius ad eumdem Augustin. quae habetur ante libros de Praedestinatione Sanctorum. Nam cum Semipelagiani assererent Deum habere decretum, quo constitueret neminem salvum fieri, nisi per sacramentum Baptismi, et ad hoc sacramentum universos homines vocasse, ut qui velint, fiant filii Dei; qui autem noluerint, sint inexcusabiles, et ita indiscretim voluerit, quantum est ex parte Dei, omnes salvos fieri, admittentes voluntatem quandam inefficacem salutis omnium, non tamen efficacem ante praevisionem operum in statu conditionato, quae quis in tali, vel tali occasione, si sic, vel sic vocaretur, patraturus erat. Quoniam per tale decretum sentiebant, ut testatur Divus Prosper epistola citata, auferri libertatem arbitrii.

Unde licet admitterent decretum, seu propositum efficax Dei innixum praescientiae, seu dependens, et subsequens praescientiam, non tamen praescientiam innixam proposito efficaci, seu praescientiam supponentem praelictum propositum, ut aliquo modo rationem cognoscendi. Et propterea asserebant ideo ex parvulis non pervenientibus ad aetatem adultam, quosdam obire sine Baptismo, et non salvari; quosdam vero cum Baptismo, et salvos fieri; quia praevidebat Deus ante omne decretum, quid boni, vel mali acturi essent, si ad aetatem adultam pervenirent: et illis, de quibus praescivit bonam vitam acturos, decrevit largiri gratiam Baptismi, et aeternam salutem; secus vero aliis: ut hac via salvarent, quod decretum efficax innitatur praescientiae, non vero e contra.

42 Cum igitur Semipelagiani haec constanter assererent, propterea Divus Prosper inter alias quaestiones, quas Divo Augustino explanandas proposuit, fuit haec, quam modo discutimus, quamque his verbis expressit: Utrum praescientia Dei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita? an per genera causarum, et species personarum ista varientur? ut quia diversae sunt vocationes in iis, qui nihil operaturi salvantur, quasi solum Dei propositum videatur existere: in iis autem, qui aliquid boni acturi sunt per praescientiam, possit stare propositum. An vero uniformiter, licet dividi praescientia a proposito temporali distinctione non possit, praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito: et sicut nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia divina praevenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non Deo auctore defluxerit.

Ubi, ut vides, expresse Sanctus Prosper hanc eandem quaestionem, quam modo discutimus, proponit Divo Augustino explicandam: an nimirum propositum, seu decretum divinum, et efficax praeeat, et sit aliquo modo ratio sciendi infallibiliter futura illa conditionata; ita quod infallibilitas praescientiae innitatur praedicto proposito, seu decreto? An vero e contra infallibilitas divini decreti habeat inniti alicui praescientiae, quae ipsum antecedat? ut liquet ex illis verbis: Utrum per praescientiam possit stare propositum (id est, infallibilitatem habere) an vero uniformiter (id est, in omnibus) praescientia sit subnixa proposito (id est, consequens ad decretum, et propositum Dei)? Cumque nomine scientiae mediae, et conditionatae (de cuius possibilitate in hoc dubio inquirimus) intelligatur scientia attingens futura sub statu conditionato, antecedens ad divinum decretum efficax, ac proinde, quae non innitatur illi, aut ad illud consequatur, sed potius efficacia decreti innitatur huic praescientiae, quatenus nullum futurum contingens ab arbitrio creato eliciendum, potest Deus efficaciter praediffinire, nisi prius praevideat, quid arbitrium illud, si sic, vel sic vocaretur in hac, vel illa dispositione, ageret, vel non ageret, consequens est, ut hanc eandem quaestionem, quam modo agitanus, obiecerit Prosper Augustino explicandam: et per consequens reipsa inquisierit, an scientia media, et conditionata sit iuxta ipsius mentem admittenda?

43 Nec solum D. Prosper, sed etiam Divus Hilarius Arelatensis in epistola missa ad Augustinum, quae habetur ante librum eius de Praedestinatione Sanctorum, proposuit hanc eandem difficultatem Augustino explicandam: ubi narrat qualiter Massilienses adstruebant, praescientiam conditionatam futurorum operum nostrorum non posse non praeire decretum efficax Dei de eisdem operibus, ne alias laedatur libertas arbitrii creati, et addit Massilienses hunc suum dicendi modum corroborare ex dictis eiusdemmet Divi Augustini, in libris ante scriptis, quale est illud in libro de sex quaestionibus contra Porphyrium, tunc voluisse apparere Christum Dominum, et apud eos praedicare doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat futuros esse, qui in eum crederent, si eis praedicaretur Evangelium. Verba autem Hilarii, quibus alloquitur Augustinum, haec sunt: Cum autem dicitur eis quare aliis, vel alicubi praedicetur, vel non praedicetur, etc. Dicunt id praescientiae esse divinae, ut eo tempore, et ibi, et illis veritas annunciaretur, vel enuncietur, quando, et ubi praenosebatur esse credenda. Et hoc non solum aliorum catholicorum testimoniis, sed etiam sanctitatis tuae testimoniis disputatione antiquiore se probare testantur, ut est illud, quod dixit sanctitas tua in quaestione contra Porphyrium, de tempore Christianae religionis, religionis, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui in eum essent credituri.

44 His ergo suppositis, aperitur mens Augustini eleganti testimonio ex loco citato de Praedestinatione Sanctorum desumpto, quo huic quaestioni, et obiectioni de prompte ex opusculo ipsius contra Porphyrium sic respondet: Illud autem, quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de tempore religionis Christianae me dixisse recolis, ita dixi, ut hanc diligentiorem, et operosiorem disputationem de gratia praeterirem, etc. Et postquam de verbo ad verbum recitavit id, quod in illo opusculo asseruerat, addidit: Cernitis me sine praeiudicio latentis consilii Dei, aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Pelagianorum infidelitati qui hanc obiecerant quaestionem, sufficere videtur? Quid enim verius, quam praescisse Christum, qui, et quando, et quibus in locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, id est, utrum tantummodo eos praesciverit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere, ac disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui in eum erant credituri, posset etiam sic dici, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui electi fuerant in ipso, ante mundi constitutionem. Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea inquirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius, et laboriosus disputari, visum mihi est, quod tunc satis erat, breviter esse dicendum, excepta (ut dixi) altitudine sapientiae, et scientiae Dei, et sine praeiudicio aliarum causarum, de quibus non tunc, sed alias opportunius disputandum putavi.

In quo testimonio tria peculiariter expendenda sunt. Primum est, quod Augustinus explicans id, quod dixerat in quaestionibus contra Porphyrium, scilicet, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui in eum erant credituri, inquit: Hoc sine praeiudicio latentis consilii Dei, et excepta altitudine sapientiae, et scientiae eius se dicere voluisse, id est, sine praeiudicio divini consilii involventis, sive praesupponentis decretum efficax, saltim per modum intentionis divinae voluntatis, quo efficaciter praefinivit futurum illud sub conditione.

45 Et ratio est, Nam usitata phrasis erat apud Augustinum, et eius discipulos adversus Pelagianos, et Semipelagianos explicare nomine latentis consilii Dei, et altitudinis sapientiae, et scientiae eius, divinam praescientiam, et consilia praesupponentia decretum efficax voluntatis Dei, ante praevisionem quorumcumque futurorum contingentium, et subsecuta ad praedictum decretum; ex eo, quod si Deus post praevisionem consensus futuri sub conditione, si hic, vel ille vocarentur ad fidem in hac, vel illa occasione, decernit, quod iste credat, et ille non credat; tunc non esset quod hoc latens consilium Dei, neque esset aliqua altitudo sapientiae, et scientiae eius, si ex pluribus vocatis hic credat, et ille non credat, et sic de aliis. Nam tunc facillimo negotio posset assignari ratio divini consilii, sapientiae, et scientiae, si dicatur ideo trahere hos ad fidem, non vero illos, quia isti voluerunt credere, non vero ILLI. Et ita non esset quod hoc latens consilium Dei, neque aliqua altitudo ab humano ingenio investigabilis in scientia, et sapientia eius contra illud Apostoli: O altitudo divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius, et investigabiles viae eius!

Unde August. et eius discipuli, ut se opponerent his haereticis, et denotarent Deum non eligere ad fidem, nec decernere consensum voluntatis creatae post praevisionem eiusdem consensus, sub conditione futuri; sed ante praedictam praevisionem etiam sub conditione futuram, et ob altissimos et occultissimos fines, et ob inscrutabilia iudicia eius decernere efficaciter, quod hic convertatur ad fidem, secus vero ille, vel absolute, vel sub conditione; propterea divina consilia, et divinam scientiam, de praedictis futuris nuncupabant nomine consilii latentis Dei, et altitudinis sapientiae, et scientiae divinae, et eadem consilia esse investigabiles vias Domini, et iudicia veritatis dicebant, existimantes non esse sanarum mentium, consilium istud latens Dei reprehendere, et quod ex opposito superbe iudicia Dei penetrabilia esse asseruntur: ac tandem, quod secundum sententiam Pelagianorum, non erit latens consilium Dei, nec etiam manebit occulta ratio divinae voluntatis.

46 Et ita Divus Prosper ad excerpta Genuensium, in responsione ad dub. 4. impugnans sententiam Pelagianorum reprehendentium hunc modum alta de Deo, et scientia eius sentiendi, ac proinde asserentium, futurum esse, quod isti crederent; secus vero illi, non praesupposito divino decreto (quam etiam esse sententiam eorundem Pelagizan. docuit August. lib. de Praedestin. cap. 18.) sic ait: Non est ergo sanarum mentium ista reprehendere: et investigabiles vias Domini, hoc est, dona misericordiae, et iudicia veritatis, Pelagianorum elationi penetrabilia deputare. Quia secundum ipsos non latet consilium Dei, nec in occulto est divinae ratio voluntatis.

Quod etiam confirmavit D. Prosper lib. 1. de vocatione Gentium cap. 25. his verbis: Contra omnem elationem de libero arbitrio gloriantem, illam invictissimam reniti sententiam Apostoli dicentis: Quis enim te discernit? aut quid habes, quod non accepisti? Ex quo colligit: Igitur profunditas illius quaestionis, quam secundum admirationem Apostoli impenetrabilem confitemur, per liberi arbitrii velle, et nolle non solvitur: quia licet insit homini bonum velle, et nolle, tamen nisi donatum non habet bonum velle.

Quare in idem redit, iuxta August. phrasin, quod ipse dixerit se de praescientia Dei respectu illius fidei futurae illorum hominum tali loco, et tempore, si Evangelium eis annunciaretur, locutum fuisse sine praeiudicio latentis consilii Dei, et excepta altitudine sapientiae, et scientiae Dei; atque asserere, se fuisse locutum de praescientia Dei praesupponente divinum decretum efficax conversionis ad fidem illorum hominum, si tali loco, et tempore, etc. ad fidem vocarentur. Nam si dixisset, Deum habere praescientiam illius fidei futurae, si eis annunciaretur Evangelium, ita ut haec praescientia praecederet decretum efficax, tunc irrogasset iniuriam latenti consilio Dei, et altitudini sapientiae, et scientiae eius: siquidem tunc non esset inscrutabile a nobis, cur ex pluribus vocatis ad fidem istos traheret, non tamen illos?

47 Secundum vero, quod in hoc testimonio expendi debet, est, quod apud Semipelagianos, imo etiam apud Augustinum, idem erat dicere, quod habemus fidem a nobis, et non a Deo donante; ac asserere, quod praesciebat Deus tantummodo fidem nostram, non autem praedestinabat, id est, decreto suo non praelefiniebat, et non qualicunque, sed praeveniente efficaciter nostram voluntatem. Nam concursum concomitantem, etiam in illa praescientia Dei, non negabant isti haeretici, dicente Prospero in epistola saepe citata: Quod gratiam comitem, non praeviam humanorum volunt esse meritorum. Imo etiam Pelagius, et Coelestius, qui gratiam ex meritis operum nostrorum dari asserebant, non excludebant in talibus operibus nostris concursum Dei gratuitum concomitantem, ut patet ex August. lib. 1. contra duas Epistolas Pelagianorum cap. 19 ubi sic ait: Dixisti in bono opere a Dei gratia semper adiuvari, tanquam sua voluntate, nulla Dei gratia bonum opus aggressus in ipso iam opere divinitus adiuvetur. Quare cum apud August. et omnes Patres certum sit, nos non habere fidem a nobis, sed Deo donante, certum etiam erit apud eundem August. et alios Patres, Deum non praescire tantummodo fidem nostram, id est, ante decretum suum efficax illam praecognoscere; sed etiam eam praedestinare, seu decreto suo efficaci illam ante eius praevisionem praefinire: siquidem, ut nuper dicebamus, idem est apud Augustinum, quod habemus fidem a nobis, et non a Deo donante; ac asserere Deum illam tantum praescire, et non diffinire decreto suo efficaci. Et propterea dixit idem Sanctus Doctor in hoc testimonio, quod expendimus: Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem? an Deo donante sumpturi? id est, utrum tantummodo eos praesciverit? an etiam praedestinaverit Deus? etc.

48 Unde idem Augustinus lib. de Correctione, et gratia cap. 12. ut explicaret quomodo illa promissio, qua Deus Abrahae promisit filios spirituales per gratiam, et fidem, non inniteretur in praescientia futuri consensus, sed in efficacia divinae potentiae, et decreti, usus est hoc modo loquendi; nimirum, quod non eos promisit, quia praescivit a se ipsis bonos futuros, alioqui non suum, sed quod eorum erat, promisisset; sed et e contra promissionem illam inniti in efficacia divini decreti, et quod id ita Abraham credidit, cuius loquendi modi nulla alia est ratio, nisi quia ut nuper vidimus, apud Augustinum, idem est Deum tantum praescire, et non antea praedestinare, seu non praefinire fidem alicuius; et quod ille, qui credit, habeat praedictam fidem a se.

Verba autem Augustini hoc ipsum dilucide explicantia sunt haec: Neque enim propterea eos promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est, quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed non est infirmatus in fide dans gloriam Deo, et plenissime credens, quia quae promisit Deus, potens est et facere. Non ait, quae praescivit potens est promittere. Quod etiam docuit lib. 1. de Praedestinatione Sanctorum cap. 10. ubi explicans hanc eamdem promissionem, inquit: Non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit: si autem prius praevidisset, quam praedestinasset, utique de nostrae voluntatis potestate id promisisset, ut etiam constat ex iis, quae dubio praeced. a num. 13. usque ad num. 23. diximus.

Unde ob hanc rationem August. explicans in hoc testimonio id, quod ipse docuerat contra Porphyrium inquit: Proinde quod dixi tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat esse, qui in eum fuerant credituri, posset etiam sic dici, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem. Quia cum absolute dicitur, Deum praescire aliquod futurum contingens, semper intelligitur, iuxta eumdem S. Doctorem, sine praeiudicio latentis consilii, et altitudinis sapientiae, et scientiae eius; id est, sine praeiudicio divinae praefinitionis antecedentis, et efficacis, ut ex eodem August. dicebamus: et ita in idem redit dicere, Deum praescisse, qui essent, qui in eum erant tunc credituri, si eis praedicaretur Evangelium; ac asserere, Deum praescisse, qui erant, qui praefiniti fuerant credituri, si praedicatio Evangelii illis fieret.

49 Tertium tandem, quod in hoc testimonio ex lib. 1. de Praedest. Sanct. expendi debet, est, quod apud August. idem est dicere, Deum praescire aliquod futurum liberum, quando sciebat, et ubi sciebat esse faciendum; ac dicere, quod praescit, quod ipse elegerat ante mundi constitutionem. Et propterea subdit in eodem capite, in quo habetur hoc idem testimonium, quod expendimus: Praedestinatione Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est, fecit, quae futura sunt, id est, fecit esse futura, quae futura sunt, eo modo, quo futura sunt.

50 Ex quo etiam fit, nullius esse momenti solutionem cuiusdam Junioris asserentis August. hic non loqui de futuris conditionatis, sed de futuris absolutis, quae videntur per scientiam visionis, et supponit decretum efficax Dei, innixum tamen divinae praescientiae conditionatae.

Ex dictis igitur haec evasio praecluditur. Tum quia, ut constat ex Epistola D. Prosperi, et Hilarii, requisitus fuit ab ipsis de cognitione futurorum conditionatorum, et peculiarius, ac expressius a Prospero, an praescientia innitatur proposito? an vero e contra propositum praescientiae? Si autem August. non fuisset locutus de futuris conditionatis, non occurrisset interrogationi horum Patrum, quod tamen tunc intendebat.

Tum etiam: quia Semipelagiani, quorum est istud argumentum, cui August. occurrit, non dicebant, dari causam electionis horum, prae illis ex praescientia bonorum operum absolute futurorum, quaeque per scientiam visionis videntur; sed solum ex praescientia eorumdem sub conditione futurorum, ut docet August. eodem lib. cap. 12. et lib. de Dono persev. cap. 9. et sequentibus, et D. Prosper in Epist. ad August. ubi referens praescientiam, quam Massilienses ponebant, inquit: Futura, quae non sunt futura confingant, novoque apud illos absurditatis genere et non agenda praescita sint, et praescita non acta sint. In quibus verbis aperte loquitur de praescientia futurorum quorumdam ab eisdem Massiliensibus confictorum, id est, independentium a proposito, et electione Dei, quae sit talis conditionis, ut prius sit in Deo, quam praedicta praescientia; et propterea dicebant, propositum divinum circa praedicta futura subnixum esse huic praescientiae, nempe conditionatae. Nam in praescientia absoluta, quaeque simul est scientia visionis, et supponit decretum Dei actu existens in illo, evidens est oppositum contingere. Et ita ex eo, quod ipsi admittebant praedictam scientiam conditionatam, esse id, in quo divinum propositum efficax innitebatur, sumpsit idem Prosper occasionem ad consulendum August. illis verbis supra relatis: Utrum scilicet per praescientiam possit stare propositum? an vero e contra praescientia illa quodammodo sit subnixa proposito Dei?

51 Tum denique. Quia expresse loquitur Augustinus in hoc testimonio, quod expendimus, de hoc futuro conditionato, nempe, quod illi homines crederent, si illis praedicaretur Evangelium: quod quidem licet postea, posterioritate rationis transierit in absolutum; attamen ut est sub statu conditionato, secundum quam rationem consideratur, ut exprimitur illis verbis, scilicet, si his omnibus praedicaretur Evangelium tempore adventus Christi crederent, habet rationem futuri conditionati, et subest divino decreto efficaci, et conditionato, ut ex iis, quae in tract. de Volunt. Dei disp. 5. num. 73. dicemus, patebit, et pertinet iuxta adversarios ad scientiam conditionatam, per modum futuri conditionati: non quidem quatenus futurum conditionatum exprimit futurum talis rationis, ut eius conditio numquam purificetur; sed prout ambit quodvis conditionatum, sive postea transeat in absolutum, sive non; et ita aiunt, quodvis futurum absolutum, ut sub statu conditionato praeit se ipsum sub statu absoluto, pertinere ad hanc scientiam mediam.

52 Nec tandem obstet, si dicas, quod illa verba August. nimirum: Posse etiam sic dici, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui electi fuerant ab ipso ante mundi constitutionem. Videtur necessario intelligi de electione absoluta, seu de decreto absoluto, quo locus ille Pauli solet intelligi: et ideo Augustinum solum loqui de scientia futurorum absolutarum.

Non itaque hoc obstet. Quoniam usitatum est apud August. ut constat ex aliquibus locis in dubio hoc citatis, nomine praedestinationis, et electionis intelligere decretum efficax Dei de quavis re bona praefinita. Et ita licet locus ille Pauli soleat etiam intelligi de electione absoluta, et non qualicunque, sed ad aeternam beatitudinem non est contra hunc intelligendi modum, quod etiam intelligatur ratione materiae, cui applicatur, de electione conditionata, ad aliquod opus bonum; quia media hac electione praevidit Deus, qui essent tunc in eum credituri, si eis praedicaretur Evangelium in adventu Christi Domini; maxime quia August. inquit verba haec in hac obiectione relata, non continere sententiam diversam ab ea, quam in quaestione contra Porphyrium dixerat, quia ibi locutus fuerat sine praeiudicio latentis consilii divini, id est, decreti ex se, et ex propriis meritis efficacis, ut dictum est. Quare cum sententia contenta in verbis contra Porphyrium, sit circa hoc futurum conditionatum, si Christus veniret tali tempore, et appareret his hominibus, eisque praedicaretur Evangelium, crederent, ac proinde ob hanc causam eadem sententia abutebantur haeretici ad suum errorem confirmandum; consequens est, ut etiam sententia haec in ista obiectione relata, et ex eodem August. desumpta, etiam de futuris conditionatis debeat intelligi; quamvis eademmet futura postea posterioritate rationis transeunt in absoluta.

53 Adde, quod adhuc gratis dato, non tamen concesso, Divum Augustinum solum fuisse locutum in hoc testimonio de futuris contingentibus absolutis, ita ut haec solum sint Deo infallibiliter nota, post decretum efficax, et absolutum suae voluntatis, consequens esset, ut secundum eumdem August. idem dicendum esset, pro proportione servata, de conditionatis; ita ut non nisi post decretum efficax, et conditionatum Dei possint ab eo certo sciri. Et ratio est aperta: siquidem ab eadem causa, a qua futurum contingens absolutum habet dependentiam, debet etiam futurum contingens, et conditionatum eam habere; et ideo si illud pendet in esse futuri absoluti a voluntate ex se, et ex propriis meritis efficaci Dei, antecedente ipsum, et ab eo independente, etiam conditionatum pendebit ab eodem decreto, ex se efficaci, conditionato tamen ex parte obiecti; siquidem sicut ipsa futura solum distinguuntur penes esse absolutum, et conditionatum, ita etiam causa, et efficax Dei decretum in hoc solum possunt distingui; ac subinde sicut scientia illorum innititur proposito, non tamen e contra; sic scientia, et infallibilis cognitio horum.

§ IV. Occurritur testimoniis pro prima sententia adductis.

54 Ad primum respondetur, quod dato D. Augustinum admittere vocationem efficacem (de quo nihil modo, ut ex omni capite decreto Sanctissimi Domini nostri Pauli Quinti pareamus) dicendum est, quod cum idem August. docet, tunc vocationem esse congruam, quando est apta ei, qui vocatur, non ita est intelligendum, quod haec idoneitas, et congruitas sit aliquid se tenens ex parte nostra; sed aliquid a Deo inspiratum, seu datum, proveniensque ex efficaci proposito Dei. Et propterea haec vocatio aliquando vocatur congrua, aliquando vero vocatio ex proposito: quia Augustinus, ut ipse se exponit, semper loquitur sine praeiudicio latentis consilii Dei, id est, propositi divini ex se efficacis, ut num. 45. dicebamus.

Unde idem Sanctus Doctor explicans hanc idoneitatem in fine illius quaestionis, sic inquit: Quis animo amplectitur aliquid, quod cum non delectat? aut quis habet potestatem, ut vel occurrat, quod eum delectare possit, aut delectet cum occurrerit? cum ergo nos ea delectant, quibus proficiamus ad Deum, inspiratur hoc, et praebetur gratia Dei, non nutu nostro, et industria, vel operum meritis comparatur: quia ut sit nutus voluntatis, ut sit industria studii, ut sint opera charitate ferventia, ille tribuit, ille largitur. Sed de hoc testimonio, et pleniori eius intelligentia, alibi, Deo dante, dicetur.

55 Ex quo etiam ad secundum respondetur, quod adhuc data illa suppositione nuper dicta, circa mentem Divi Augustini (de qua nihil modo) tunc consequenter dicendum est, eos, qui habent illud munus intelligentiae, non praevideri motos ad fidem infallibiliter, nisi audiant congrua verba, vel signa: quod vero congrua sint, dependet ex proposito efficaci Dei.

Nec contra hoc aliquid probat id, quod ad expensionem eiusdem testimonii ibidem adducitur, nimirum, quod si illa veritas oriretur ex efficaci Dei proposito, tunc non dixisset Augustinus, habere aliquos divinum munus intelligentiae, etc. sed id de omnibus affirmandum esset: siquidem non stat, Deum aliquid efficaciter decernere, et simul oppositum fieri.

Non itaque hoc aliquid probat. Quia licet omnes, circa quos est praedictum decretum, habeant divinum illud munus intelligentiae, etc. attamen, quia ii, circa quos est tale decretum, non sunt omnes, qui vocantur, sed circa aliquos datur hoc decretum, circa aliquos vero non; propterea licet omnes, circa quos est decretum illud, habeant divinum munus intelligentiae; nihilominus non omnes simpliciter eo gaudent, sed aliqui, quamvis isti aliqui sint omnes, circa quos divinum decretum versatur.

56 Caeterum quia aliquando Divus Augustinus, et alii Patres absolute proferunt, Deum praescire praedicta futura contingentia conditionata, et aliquando non faciunt expressam mentionem divini decreti conditionati, propterea per modum regulae universalis tenendum est, eos loqui sine praeiudicio latentis consilii Dei, et altitudinis divinae scientiae, et sapientiae: quo pacto Augustinum locutum fuisse ex eodem vidimus. Quam regulam adhuc expressius, et generalius adhibuit idem Divus Augustinus libro de Dono perseverantiae cap. 18. his verbis: Aliquando praedestinationis significatio nomine praescientiae, sicut ait Apostolus: Non repulit Dominus plebem suam, quam praescivit. Hoc quod ait (praescivit) non recte intelligitur, nisi praedestinavit; sed praedestinasse, est hoc praescivisse, quod fuerat ipse facturus. Quid ergo nos prohibet, quando apud aliquos legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eamdem praedestinationem intelligere? Hucusque August. cuius verba, tanquam universalis regula tenenda sunt, ut quoties nomen praescientiae reperitum fuerit, et mentio fiat de vocatione electorum, vel de quolibet bono effectu efficaciter, et infallibiliter futuro (eadem enim utrobique est ratio, ut intuenti patebit) per praescientiam semper intelligatur praedestinatio, id est, quod praesens attinet, praefinitio, seu decretum efficax Dei, quod ex propriis meritis sit tale, sive ille effectus sit efficaciter futurus sub conditione, sive sine illa.

57 Diximus: Et mentio fiat quolibet bono effectu efficaciter, et infallibiliter futuro: non quidem quia ad opera prava non detur decretum efficax Dei permissivum eorum, quoad malitiam: et insuper decretum, quo velit, et efficaciter praefiniat illa quoad substantiam actus, in quibus decretis sive virtualiter, sive ex parte nostri modi concipiendi distinctis, praedicta opera mala a Deo, modo supra insinuato, cognoscuntur; sed quia D. Augustinus in praedictis verbis solum meminerit de effectibus bonis; quamvis ex eis colligatur idem quoad opera mala, proportione tamen servata, esse dicendum.

Nec refert, si dicas satis esse ad hoc dari decretum obiective futurum, et quod decretum hoc praevideatur a Deo fore, si voluntas consentiat.

Nam contra hoc satis urgent omnia illa, quae in disp. 7. a num. 48. usque num. 75. diximus, et etiam quod nomine praedestinationis, quam hic nomine praescientiae intelligit D. Augustinus, non potest commode decretum obiective solummodo praesens intelligi, ut ex se patet.