Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem
Collegii Salmanticensis Cursus Theologicus, tomus I
First published 1870
The Cursus Theologicus of the Discalced Carmelites of Salamanca (the 'Salmanticenses'), tomus I, in the 1870 Paris reprint. Contains the Prooemium and the three great treatises of this volume: De principio individuationis (a digression on the principle of individuation), De Visione Dei (in quaest. 12), and De Scientia Dei (in quaest. 14, including the extended rejection of middle knowledge). The edition prints St Thomas's Prima Pars text alongside; that text is not republished here.
Prooemium, et partitio totius Operis
Quaestio I: De simplicitate Dei
Tractatus I: De principio individuationis substantiae materialis, et accidentium eius
Disputatio I: De principio individuationis substantiae materialis
Dubium I: Utrum forma substantialis se ipsa sit individua, et primum principium individuationis, et distinctionis pure individualis totius compositi?
Dubium II: Utrum materia secundum se, et praecise sumpta, an vero materia signata quantitate sit primum, et radicale principium individuationis totius compositi substantialis?
Dubium III: Utrum materia signata quantitate, prout dicit compositum quoddam ex materia, et quantitate, tanquam ex forma inhaerente, et constituente, sit prima radix individuationis compositi?
Dubium IV: Utrum materia signata quantitate, prout dicit modum quendam substantialem, ex natura rei diversum a materia, et eam determinantem ad hanc potius quantitatem, quam ad illam habendam, sit prima radix individuationis substantiae materialis, et formae substantialis illius?
Dubium V: Utrum materia signata quantitate, prout dicit materiam, ut praehabentem per modum radicis hanc potius quantitatem, quam illam, sit prima radix individuationis substantiae materialis completae, atque adeo formae substantialis illius?
Disputatio II: De principio individuationis accidentium
Dubium I: Utrum subiectum sit prima radix, et principium individuationis accidentium, et distinctionis pure individualis eorum?
Dubium II: Utrum quantitas hoc sibi peculiare vendicet, ut quodammodo ex se, tanquam a prima radice individuetur?
Dubium III: Utrum essentialiter repugnet distinctioni pure numericae accidentium, ut tali, quod duo ex illis numero solum diversa sint simul in eodem subiecto?
Tractatus II: In quaest. 12 primae partis Divi Thomae: De Visione Dei
Quaestio I: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Disputatio I: De possibilitate, et appetibilitate visionis Dei per essentiam
Dubium I: Utrum visio clara Dei per essentiam sit possibilis intellectui creato?
Dubium II: Utrum SS. Patres cognoverint, possibilem esse intellectui creato visionem Dei per essentiam?
Dubium III: Utrum possibilitas visionis Dei per essentiam ab intellectu creato possit evidenter cognosci per lumen naturae?
Dubium IV: Utrum in natura intellectuali secundum se sumpta sit appetitus innatus ad visionem Dei per essentiam?
Dubium V: Utrum detur in creatura intellectuali secundum se sumpta appetitus elicitus, et naturalis respectu visionis clarae Dei?
Disputatio II: De similitudine, seu specie requisita ad visionem claram Dei
Dubium I: Utrum iuxta mentem D. Thomae sit admittenda aliqua similitudo creata in ordine ad visionem claram Dei eliciendam?
Dubium II: Utrum essentia divina uniatur de facto cum intellectu beati per modum speciei intelligibilis in ordine ad claram Dei visionem?
Dubium III: Utrum essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis, concurrat active ad visionem claram Dei?
Dubium IV: Utrum sit possibilis per divinam potentiam species impressa creata, per quam Deus quidditative, et prout est in seipso, possit videri?
Dubium V: Utrum prima ratio, quam D. Thom. in hoc articulo adducit, sufficienter convincat impossibilitatem speciei impressae quidditative, et clare Deum repraesentantis?
Dubium VI: Utrum ex secunda ratione D. Thom. sufficienter colligatur impossibilitas speciei impressae repraesentantis quidditative, et clare Deum, prout est in se ipso?
Dubium VII: Quae specialiter obstent contra secundam rationem D. Thomae, et quomodo solvenda
Dubium VIII: Utrum ultima ratio articuli probet impossibilitatem speciei intelligibilis creatae, repraesentantis quidditative Deum: ubi etiam argumenta, quae dub. 4 huius disp. ex adversariis adduximus, dissolvuntur?
Dubium IX: Utrum necessario, et indispensabiliter detur in beatis verbum, seu species expressa repraesentans quidditative Deum, prout est in se?
Dubium X: Utrum recte probetur impossibilitas verbi creati clare et quidditative repraesentantis Deum, ex eo, quod Deus essentialiter est ipsum esse quidditative intellectum, et ita nequit mediante verbo creato quidditative intelligi?
Disputatio III: De impossibilitate visionis Dei, prout est in se, per vires creatas ordinis naturalis, vel alicui intellectui creato connaturales
Dubium I: Utrum per potentiam Dei absolutam sit possibilis aliquis intellectus, qui per vires proprias ordinis naturalis possit videre Deum prout est in se?
Dubium II: Utrum sint possibiles per divinam potentiam aliquae substantiae, aliquisque intellectus, quibus sit connaturale lumen gloriae, et possint ex propriis viribus videre Deum per essentiam?
Disputatio IV: De necessitate luminis gloriae ad videndum divinam essentiam, prout est in se
Dubium I: Utrum lumen gloriae concurrat ad visionem Dei, prout est in se, per modum speciei impressae?
Dubium II: Utrum lumen gloriae sit dispositio necessaria, ad hoc, ut essentia divina in ratione formae seu speciei intelligibilis uniatur intellectibus beatorum?
Dubium III: Utrum lumen gloriae ad visionem Dei recipiendam necessario desideretur?
Dubium IV: Utrum per potentiam Dei absolutam possit intellectus creatus sine lumine gloriae per solam suam potentiam obedientialem, addito tamen influxu concomitante in visionem, non vero aliquo alio praevio, in eundem intellectum, illam elicere?
Dubium V: Utrum per divinam potentiam possit in ratione luminis divina essentia uniri intellectui creato, et ita constituere illum absque creato lumine in actu primo ad videndum Deum, ut est in se?
Disputatio V: De qualitate, et inaequalitate visionum in beatis
Dubium I: Utrum inter visiones beatificas reperiatur inaequalitas?
Dubium II: Utrum inaequalitas reperta in visionibus beatificis non solum sit intensiva, et extensiva, sed etiam essentialis, et specifica?
Dubium III: Utrum melior potentia intellectiva cum aequali lumine gloriae clarius essentiam divinam intueatur?
Disputatio VI: De incomprehensibilitate Dei ab intellectu creato
Dubium I: Utrum per divinam potentiam possit intellectus creatus comprehendere Deum?
Disputatio VII: De iis, quae viso Deo in eo videntur, aut videri possunt
Dubium I: Utrum videntes Deum videant omnia absoluta, quae formaliter, et omnino necessario sunt in illo?
Dubium II: Utrum divina essentia possit videri sine personis, vel una persona sine alia?
Dubium III: Utrum beati ex vi visionis divinae essentiae possint videre, et de facto videant decreta libera Dei?
Dubium IV: Utrum ex vi visionis divinae essentiae possint, aut debeant videri effectus existentes in aliqua differentia temporis?
Dubium V: Utrum ex vi visionis divinae essentiae possint videri creaturae possibiles?
Tractatus III: In quaest. 14 primae partis Angelici Doctoris: De Scientia Dei
Quaestio I: De Scientia Dei
Dubium I: Utrum ea, quae D. Thom. in Prooemio huius quaestionis docet, sint vera?
Disputatio I: De scientia Dei, quoad an est?
Dubium I: Utrum cognitio intellectiva sit formaliter in Deo?
Dubium II: Utrum ex eo, quod Deus sit summe immaterialis, recte probet Angelicus Doctor eum esse summe intelligentem?
Dubium III: Utrum in Deo sit scientia proprie, et formaliter dicta, et respectu quorum?
Dubium IV: Utrum scientia Dei sit attributum illius?
Disputatio II: De duplici discrimine, quod D. Thom. in hoc articulo inter cognoscentia, et non cognoscentia constituit
Dubium I: Utrum sit vera prima differentia, quam D. Thom. assignat inter cognoscentia, et non cognoscentia, quod haec tantum habent suam formam, illa vero habent etiam formas aliarum rerum?
Dubium II: Utrum cognoscentia non solum habeant formam rei alterius, sed etiam fiant per identitatem aliae res in esse cognoscibili, sive repraesentativo?
Disputatio III: De intellectione, et scientia Dei quoad eius primarium obiectum
Dubium I: Utrum Deus se ipsum primario intelligat?
Dubium II: Utrum obiectum per se primum, et specificativum intellectionis essentialis Dei sit divina essentia, ut distincta ab attributis, et relationibus: an vero ut omnia haec formaliter, et expresse dicit?
Disputatio IV: De intelligere Dei quoad vim, quam habet ad constituendam divinam essentiam, et naturam
Dubium I: Utrum constitutivum divinae essentiae, vel naturae sit sola ratio substantiae spiritualis a se, seu per essentiam talis, prout distincta virtualiter a ratione substantiae intelligentis per essentiam, sive radicaliter, et in actu primo, sive in actu secundo?
Dubium II: Utrum constitutivum divinae essentiae, seu naturae sit sola ratio substantiae radicaliter, et per essentiam intellectivae, prout distincta virtualiter ab intellectione per essentiam, an vero prout absque omni distinctione virtuali est ipsamet intellectio?
Disputatio V: De scientia Dei quoad eius causalitatem erga creaturas
Dubium I: Utrum scientia Dei sit aliquo modo causa rerum?
Dubium II: Quaenam scientia Dei sit causa rerum?
Dubium III: Utrum sicut scientia Dei formaliter sumpta est causa dirigens ad productionem creaturarum, ita etiam sit principium immediate effectivum, et exequens productionem earundem?
Disputatio VI: De scientia Dei collata cum malis
Dubium I: Utrum Deus cognoscat mala?
Dubium II: Utrum Deus necessario cognoscat mala per bona creata?
Disputatio VII: De an est? scientiae Dei, respectu futurorum contingentium absolutorum, et de iis, in quibus nequeunt ab eo certo cognosci
Dubium I: Quid, et quotuplex sit futurorum contingens?
2 Quia ignorata natura futuri contingentis, et multiplicitate eius, nihil circa hanc, et sequentes disputationes dici potest; propterea primo loco dubium praesens excitamus. In eo autem unum supponimus, et duo inquirimus; a quibus tamen, quia facilia, et sine controversia sunt, breviter expediemur. Supponimus quidem tanquam certum de fide, dari futurum contingens, contra Lutherum, et alios asserentes, omnia necessario evenire. Quorum errorem referunt, et refutant D. Thom. quaest. 2. de Veritate art. 12. Palacios in 1. dist. 38. quaest. 2. Driedo de concordia liberi arbitrii cap. 1. Medina lib. 2. de recta in Deum fide cap. 2. Molina in praesenti, disp. 1. Castro de haeresibus, verbo fatum. Inquirimus vero quid sit, et quotuplex futurum contingens? Et quia tale futurum duo dicit, scilicet, esse futurum, et esse contingens, inde est, quod eius natura manifestius patebit, si istorum duorum essentia explicetur.
Est ergo futurum id, quod habet determinationem in suis causis, ad hoc, ut sit in aliquo determinato tempore, aut duratione, subsequente illud instans, pro quo dicitur esse futurum. Unde futurum, ut tale, distinguitur a re, quae modo existit, in hoc, quod haec dicit existentiam de praesenti; illud vero connotat negationem praedictae existentiae in se ipso, habitae in eo instanti, in quo dicitur esse futurum: a re vero praecise possibili secernitur in hoc, quod possibile, ut tale, non est determinatum ad hoc, ut sit in se ipso in aliquo certo, et determinato tempore.
3 Diximus autem illud esse futurum, quod habet determinationem in suis causis, ad hoc, ut sit in aliquo determinato tempore, etc. [non vero, quod erit in aliquo determinato tempore: quia ad rationem futuri satis est, et requiritur illud prius. Unde Aristot. 2. de Generatione textu 64. dixit: Quod futurus quis incedere, non incedet. Et D. Thom. 1. part. quaest. 19. art. 7. ad secundum, inquit: Multa sunt in virtute, et scientia, et voluntate divina, quae non continentur sub ordine causarum inferiorum, sicut resuscitatio Lazari. Unde aliquis respiciens ad causas inferiores dicere poterat, Lazarus non resurget, respiciens vero ad causam primam divinam poterat dicere, Lazarus resurget. Et utrumque horum Deus vult, scilicet, quod aliquid quandoque sit futurum secundum causam inferiorem, quod tamen non est futurum secundum causam superiorem: vel e contra. Idemque docuit de Veritate quaest. 12. art. 10. ad 7. ubi explicans testimonium illud, quod ex Aristot. nuper adduximus, inquit: Aliquid potest dici esse futurum, non solum ex hoc, quod ita erit, sed quia ita ordinatum est in causis suis, ut sic sit futurum. Sic enim medicus dicit: iste sanabitur, et iste morietur: et si aliter contingat, non falsum dixit: sic enim tunc futurum erat ex ordine causarum, quod tamen possibile est impediri: et tunc quod futurum erat, consequenter non erit futurum. Unde Philosophus dicit in 2. de Generatione: quod futurus quis incedere, non incedet.
Quare propter hanc rationem idem Ang. Doctor de Veritate quaest. 2. art. 12. ad 9. asseruit posse Deum scire, aliquid esse futurum, quod tamen nunquam erit: et ita ait: Deus cognoscit ordinem unius ad alterum: et sic cognoscit aliquid esse futurum respectu alterius. Sed sic non est inconveniens, quod ponatur, quod Deus scit aliquid esse futurum, quod nunquam erit, in quantum scilicet scit, aliquas causas ad aliquem effectum esse inclinatas, qui non producetur. Sed haec satis fuse infra in hac eadem disp. elucidabuntur.
Contingens autem est illud, quod potest esse, et non esse, attenta lege ordinaria. Et consulto additur haec ultima particula, quia bene stat, aliquid esse simpliciter necessarium, cuiusmodi est motus Solis, et nihilominus eius oppositum a Deo de potentia absoluta aliquando fieri posse. Per quod prima huius dubii pars satis patet.
4 Quoad secundum vero, scilicet quod multiplicitatem futuri contingentis, breviter dicendum est cum Jacobo Naldo quaestione de origine contingentium, Julio Sireno lib. 3. de fato cap. 5. Corduba in suo quaestionario, quaest. 55. dub. 1. et aliis, futurum contingens posse sumi dupliciter. Uno modo, pro eo, quod potest esse, et non esse respectu solius potentiae Dei, et hoc modo caeli, et Angeli habuerunt esse futura contingentia. Alio modo, pro eo, quod potest esse, et non esse respectu causae secundae. Et rursus hoc ultimum est duplex. Alterum procedens a causa, ab intrinseco determinata ad productionem effectus, impedibili tamen ab alia causa secunda: ut fructus arboris, ad quem virtus ipsius est determinata; potest tamen impediri vel a grandine, vel a gelu. Alterum est, quod est a causa libera, et indifferenti, cuiusmodi sunt actus liberi arbitrii: de quibus praecipue in his disputationibus agendum est.
Rursus tandem, huiusmodi futura contingentia libera, alia sunt absoluta, alia conditionata. Absoluta dicuntur, quae de facto erunt in aliqua differentia temporis, ut lectio crastina. Conditionata vero, quae quanquam nunquam extitura sunt, essent tamen, si aliqua conditio, nunquam ponenda, poneretur, ut conversio Tyri, et Sidonis, si Christus Dominus fecisset in eis virtutes, quas in Bethsaida et Corozain fecit.