Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

44 Postquam egimus de necessitate luminis gloriae in ordine ad recipiendam, aut quasi recipiendam essentiam divinam, ut habet rationem formae intelligibilis, necnon et de necessitate eiusdem ad hoc, ut ipsa visio in intellectu creato recipiatur, restat explicare, an intellectus ita indigeat praedicto lumine in ordine ad eandem visionem active eliciendam, ut haec necessitas, et indigentia nequeat per aliquem influxum concomitantem in visionem ipsam per divinam potentiam suppleri.

Diximus, Per divinam potentiam; nam de potentia ordinaria certum est beatum indigere lumine gloriae in ordine ad eliciendam visionem Dei. Nam in Concilio Viennensi, et habetur in Clementina Ad nostrum de Haereticis, damnatur quintus error Beguardorum, et Beguinarum, dicentium, quod anima non indiget lumine gloriae elevante ipsam ad Deum videndum: constat autem, quod videre Deum importat elicientiam actus videndi. Nam cum visio sit vitalis operatio, ille solus intellectus videt Deum, qui active elicit visionem: et ita si intellectus indiget lumine ad videndum, indigebit utique eo, ad praedictam visionem eliciendam.

§ I. Refertur prior dicendi modus.

45 Partem affirmantem tuentur Suarez lib. 2. summae Theologiae cap. 16. num. 5. et 6. Molina hic disputat. 1. Vazquez disp. 46. cap. 2. Arrubal. disputat. 20. cap. 3. et referunt pro se Paludanum in 4. dist. 49. quaest. 1. art. 3. et Thomam de Argentina quaest. 1. art. 1.

Probatur primo, testimonio D. Thom. de veritate quaest. 10. art. 11. ubi inquit: Sicut Petrum fecit, sine eo, quod ei debita agilitatis tribuerit, super aquas ambulare, ita potest mentem ad hoc perducere, ut divinae essentiae uniatur in statu viae modo illo, quo sibi unitur in patria, sine hoc, quod a lumine gloriae perfundatur: ergo possibile erit intellectui creato elicere visionem per solam suam potentiam obedientialem, et cum concursu speciali Dei in ipsam visionem, non vero in intellectum. Patet consequentia. Quia ex quo capite potest videre Deum sine lumine gloriae, potest etiam sine aliquo ipsi superaddito elicere visionem. Nam quidquid illi superadderetur, haberet rationem luminis, seu (quod idem est) virtutis visivae Dei: et ex qua parte visio est supernaturalis, et elicita a causa secunda, nequit elici per potentiam pure naturalem, sed per obedientialem, et cum concursu speciali, seu supernaturali Dei in illam.

46 Secundo. Lumen gloriae solum desideratur ad hoc, ut suppleat virtutem effectivam, quae deest intellectui: ergo poterit a Deo suppleri per suam divinam potentiam. Antecedens constat ex dictis. Conseq. vero probatur. Quia virtus, quae deest intellectui, quamque lumen supplet, non est virtus ad eliciendam visionem, quatenus vitalis est: tum, quia ad hoc sufficit intrinseca vitalitas, et vitalis conatus intellectus: tum etiam, quia lumen solum exigitur ad visionem illam, prout est supernaturalis, et clara: tum denique, quia lumen advenit ab extrinseco, et de foris: at principium vitale, et vitaliter influens debet esse ab intrinseco, et ideo actus vitalis diffinitur per hoc, quod sit a principio intrinseco, et coniuncto: at omnem virtutem effectivam causae secundae potest Deus supplere, dummodo non sit virtus effectiva causae vitalis ut vitalis, ut communiter admittunt omnes Philosophi, et Theologi: ergo poterit supplere defectum luminis, et influxum illius, per hoc, quod ipse immediate, et per concursum supernaturalem influat in ipsam visionem, id quod per influxum luminis praestandum erat.

47 Tertio. Lumen gloriae non influit in visionem per modum totalis virtutis in ordine ad illam, sed solum per modum virtutis partialis, atque adeo intellectus erit etiam causa partialis respectu ipsius: ergo poterit Deus supplere efficientiam luminis influendo immediate in visionem id ipsum, quod lumen praestiturum erat. Antecedens patet, tum ex dictis, tum etiam, quia alioqui visio non esset actus vitalis, quippe quae non procederet active a potentia vitali.

Consequentia autem probatur, et explicatur. Nam quoties duae causae partiales influunt in aliquem effectum, non petitur necessario, quod una informet aliam, aut, quod alicui ex illis addantur intrinsecae vires, ratione quarum fiat completa causa in ordine ad talem effectum; sed sufficit, quod vel causa partialis adiuvetur aliquo ex his modis, vel quod alia ex his causis partialibus simul cum altera influat in effectum, non influendo in eandem causam, ut contingit in Petro habente vim partialem, et dimidiatam ad portandum aliquod pondus: tunc,enim poterit portare illud; vel per hoc, quod ei addantur vires intrinsecae, seu inhaerentes, ita ut virtus dimidiata, quam habebat, et alterum dimidium ei superadditum concurrant per modum duarum causarum partialium, et integrantium unam causam totalem; vel per hoc, quod Paulus habens etiam dimidiatam virtutem ad portandum praedictum pondus una cum Petro influat in illum effectum, absque eo, quod influat in eundem Petrum, aut ei intrinsecam, et inhaerentem virtutem superaddat.

48 Ultimo. Actus fidei, et charitatis supernaturales possunt fieri sine habitibus eis proportionatis, et sine aliquo alio influxu Dei in causam: ergo eodem modo actus visionis Dei poterit, saltim per divinam potentiam, fieri per solum influxum Dei in eandem visionem, absque eo, quod Deus imprimat aliquid praevium in intellectu. Consequentia patet ex paritate rationis. Antecedens autem quoad 1. partem constat: quandoquidem praedicti actus sunt dispositiones ad suos habitus, et ita non possunt fieri ab illis, nam hoc ipso, quod ad illos disponant, praesupponuntur cum proprio esse ante eosdem. Quoad secundam vero partem ex dictis patet. Nam illud praevium, quod Deus infunderet in intellectu, et voluntate ad eliciendos praedictos actus, non esset distinctum ab habitibus eis correspondentibus: siquidem eius essentia consisteret in hoc, quod est habere rationem principii respectu illorum, quod quidem est proprium habituum fidei, et charitatis.

Nec refert, si dixeris, illud, quod Deus infunderet in intellectu, et voluntate in ordine ad eliciendos actus fidei, et charitatis, fore qualitatem quandam transeuntem, et non permanentem, atque adeo non habituram rationem habitus. Unde hinc ad summum colligitur, visionem Dei posse elici ab intellectu creato sine habitu luminis gloriae, non vero sine aliquo superaddito entitati intellectus, per quod confortetur antecedenter ad visionem, et influxum Dei in eandem visionem.

Non itaque hoc refert. Quoniam ex eo, quod illa qualitas impressa intellectui ad videndum Deum parum duret, non sequitur distingui specie a qualitate, quae sit principium eiusdem visionis, et permanenter duret: sicut ex eo, quod visio Dei fuerit communicata Paulo per modum transeuntis, non colligitur eam distingui specie ab eadem visione Dei permanenti, quam idem Paulus postea in patria habuit. Et ratio a priori est, quod permanens, vel non permanens duratio non potest species qualitatis distinguere, cum pertineat ad aliud praedicamentum.

Confirmatur. Quia illa qualitas impressa in intellectu, non esset transiens, ex eo, quod a contrario corrumperetur, ut ex eo constat, nec quia ex alio capite id peteret. Nam cum sit principium visionis ex se perpetuae, quippe quae mensuratur aeternitate participata, non habet unde exigat, quod ex se sit transiens.

§ II. D. Thom. Sententia, et primum eius fundamentum.

49 Dicendum tamen est, visionem Dei non posse etiam per divinam potentiam fieri ab intellectu creato per puram, et nudam potentiam obedientialem ipsius, addito solo concursu Dei supernaturali in ipsam visionem, non vero in intellectum. Ita D. August. et Angelicus Doctor, ut ostendunt, et sequuntur Nunno 3. part. quaest. 62. art. 6. quaest. 2. conclus. 1. Alvarez lib. 7. de auxiliis disp. 67. et ita idem S. Doct. 2. cont. Gent. cap. 53. et 2. 2. quaest. 175. art. 3. ad 2. ait: Quod divina essentia non potest videri ab intellectu creato, nisi per lumen gloriae. Quod etiam docent Caietanus in praesenti, Capreolus in 4. dist. 49. quaest. 4. ad argumenta contra secundam conclusionem, scilicet ad 3. et ad 4. Soto in eadem dist. quaest. 2. art. 4. Bannez in praesenti dubio 3. Navarrete controversia 39. § 1. Nazarius in hoc art. et communiter Thomistae.

50 Probatur primo testimonio Concilii Viennensis in hoc dubio adducto, ubi exigitur lumen gloriae elevans potentiam intellectivam, non quidem ex Dei tantum institutione, sed ex natura ipsius actus, et potentiae. Nam sicut haeretici aiebant, intellectum suapte natura posse consequi beatitudinem, sic ex opposito definit Sanctum Concilium, illum indigere ex natura rei elevatione, et lumine ob inferioritatem, et insufficientiam, quam habet ad videndum Deum: sed nomine luminis gloriae nequaquam intelligit Concilium visionem ipsam, seu influxum concomitantem Dei in illam, qui nihil est aliud, quam praedicta visio, sed aliquid praevium ad illam: ergo ex natura rei non sufficit ipsemet actus, seu concursus Dei concomitans una cum potentia obedentiali intellectus; sed desideratur aliquid praevium ipsi a Deo impressum: ergo etiam per ordinem ad divinam potentiam hoc ipsum desiderabitur. Haec ultima consequentia patet ex priori. Quia quod ex natura rei desideratur ob improportionem, et insufficientiam intrinsecam, quae est in causa in ordine ad aliquem effectum, non potest non etiam requiri per ordinem ad divinam potentiam, ita ut ex parte eiusdem causae se teneat, ut statim magis expendemus. Prima vero consequentia ex utraque praemissa satis constat. Minor autem videtur certa. Tum quia si per lumen gloriae intelligeret Concilium visionem ipsam, seu influxum concomitantem Dei in illam, qui nihil est aliud, quam ipsa visio, tunc nihil contra praedictos haereticos definiret, siquidem ipsi non negabant, quod ad videndum Deum requiritur ipsa visio illius, aut influxus concomitans Dei in eam, qui est idem, quod praedicta visio. Tum etiam: quia Concilium in ea significatione accipit lumen gloriae, in qua communiter accipitur a Theologis; alioqui si verba Concilii possent ad aliam significationem, praeterquam ad eam, secundum quam communiter accipiuntur, detorqueri, nihil haberemus firmum in definitionibus Conciliorum: constat autem apud Theologos nomine luminis gloriae non intelligi visionem ipsam, sed aliquid praevium ad illam, et intrinsecum potentiae, elevansque illam ad hoc, ut visionem eliciat.

§ III. Proponitur secundum fundamentum sententiae D. Thom.

51 Secundo principaliter probatur assertio ratione desumpta ex D. Thom. loco citato ex 3. cont. Gent. quae potest ad hanc formam reduci. Causa de se insufficiens ad aliquam altiorem operationem non potest illam elicere, nisi ei superaddatur vel intensio propriae virtutis, si illa actio solum, quoad intensionem superet efficacitatem illius, vel aliqua alia virtus specie distincta, si talis operatio sit eminentior, et specie distincta ab illa, quae ab eadem causa elici potest: sed visio Dei est operatio eminentior, et specie distincta ab ea, quam intellectus creatus per propriam, et innatam virtutem elicere potest: ergo debet ei superaddi aliqua virtus altior, et eminentior, specieque distincta ab entitate intellectus, et potentia obedientialis ipsius, per quam elevetur in ordine ad talem actionem: ergo talis virtus debet esse distincta a praedicta potentia obedientialia, aut intensione eius, et a concursu speciali, et concomitanti, quo Deus in praedictam visionem influit.

Maiorem explicat, et probat D. Thom. exemplis calidi remissi, et diaphani illuminantis: quorum primum eget sola intensione caloris ad eliciendam calefactionem intensam, quia praedicta calefactio solum quoad intensionem excedit eius virtutem: secundum vero, scilicet diaphanum, indiget forma specie ab illo distincta ad illuminandum, ex eo, quod illuminatio est actio eminentior, et specie distincta ab ea, quam diaphanum secundum se sumptum potest elicere.

52 Et deinde probari potest ex proportione inter virtutem effectivam, et operationem ab ea eliciendam, quae quidem, ut intuenti constabit, servari nequit, nisi actioni altiori, et eminentiori, specieque distinctae ab iis, quas potentia activa secundum se potest elicere, correspondeat virtus activa altior, et specie distincta: sicut etiam ad eandem proportionem desideratur, ut ad actionem excedentem praecise in intensione vim activam, superaddatur ex parte causae sola intensio virtutis in illa existentis.

Minor autem ex dictis in hoc eodem art. satis constat. Prima vero conseq. ex utraque praemissa deducitur. Secunda vero, quoad utramque part. ex priori sequitur. Quoad 1. quidem, videlicet, quod talis virtus superaddita debeat esse eminentior, et specie distincta a potentia obedientialis intellectus, aut intensione eius, inde patet. Quoniam alias non superadderetur illi virtus in ordine ad actionem eminentior, et specie distinctam ab iis, quas secundum se potest elicere. Quod 2. vero, nimirum quod influxum concomitantem Dei in ipsam visionem, etiam constat. Nam id, in ordine, ad quod efficiendum causa indiget elevatione, non potest esse ipsa virtus elevativa: sicut id, in ordine, ad quod datur virtus productiva, non potest esse ipsa vis productiva, ut ex terminis ipsis constare videtur: ergo si ad eliciendam visionem Dei, indiget intellectus virtute elevante, et specie distincta ab eius innata virtute, nequit talis virtus elevans esse ipsamet visio: ergo cum concursus concomitans Dei in visionem, sit eademmet visio prout a Deo, et non aliquid praevium ad ipsam; nequit per talem concursum potentia intellectiva elevari ad illam eliciendam.

§ IV. Prior solutio adversariorum, et impugnatio illius.

53 Quae ratio est adeo efficax, ut omnes solutiones, quae ex doctrina adversariorum possunt illi adhiberi, maneant sola explicatione, et expensione illius impugnatae. Nam in primis id, quod respondent, scilicet posse Deum supplere per suam omnipotentiam concursum luminis, ex eo, quod omnis efficientia causae secundae potest suppleri ab ipso, quamvis alias si eam non suppleret, tunc activitas talis causae desideraretur, satis corruit ex dictis.

Nam licet possit Deus se solo efficere quidquid causae secundae possunt, dummodo causa secunda per modum principii vitalis, ut talis, non concurrat; attamen nequit facere, ut praedicta causa attingat talem effectum, aut eliciat aliquam actionem, quin habeat sufficientem virtutem, et efficacitatem ex parte sua in ordine ad illam: ergo cum ostensum sit, intellectum ex se non habere virtutem sufficientem, et efficacitatem ad eliciendam visionem Dei, nequit Deus facere, ut eam eliciat, quin illi praestet virtutem ad id proportionatam. Conseq. ex se constat. Antecedens autem etiam patere videtur, tum ex terminis ipsis: tum etiam, quia alias causa illa posset, et non posset elicere eam operationem: posset quidem, ut supponitur: non posset vero, quia sine sufficienti virtute, et efficacitate non potest eam elicere: tum denique, quia repugnat causam secundam prodire in actum secundum, nisi in suo ordine praesupponatur in actu primo proportionato, quandoquidem omnis effectus, aut operatio debet praecontineri in sua causa, et in actu primo illius: ac proinde nequit etiam per divinam potentiam talis actus secundus ab ea prodire, nisi habeat sufficientem vim, et efficacitatem, per quam constituatur in actu primo.

54 Confirmatur. Nam lumen gloriae non concurrit praecise in genere causae efficientis ad visionem, sed ei aliquid de causalitate formali intrinsece, et indispensabiliter admiscetur: ergo nequit suppleri a Deo. Conseq. patet. Quoniam causam formalem, et effectum eius nequit Deus supplere. Antecedens autem probatur, et explicatur. Quoniam sicut intellectus Angelicus, ut est potentia naturalis, non solum concurrit ad intellectionem Angelicam eiusdem ordinis per modum causae efficientis, sed etiam ibidem admiscetur aliquid de causa formali, seu specificante, ex eo, quod talis intellectio dicit intrinsecum ordinem, et indispensabilem dependentiam ab intellectu, ut a principio illius; et ideo nequit Deus facere, ut fiat intellectio Angelica sine intellectu Angelico; ita intellectio divini ordinis debet procedere a potentia intellectiva divini, et supernaturalis ordinis, non solum, ut a principio effectivo, sed ita, ut aliquid de causalitate formali admisceatur; ac proinde ad praedictum intellectum talis intellectio intrinsecam, et indispensabilem habitudinem dicet, ipseque habebit etiam rationem specificativi respectu ipsius: ergo cum lumen gloriae constituat intellectum creatum, in ratione potentiae supernaturalis, et divini ordinis, fiet inde, ut non solum concurrat per modum principii effectivi, sed ibidem aliquid de causalitate formali misceatur.

§ V. Evasio secunda adversariorum, et praeclusio eius.

55 Deinde etiam ex dictis corruit alia solutio, quae ex doctrina adversariorum solet adhiberi, scilicet intellectum habere virtutem partialem per suam potentiam obedientialem in ordine ad eliciendam visionem Dei prout est in se, siquidem lumen non est adaequata causa illius: et ita satis est, quod alia causa partialis, scilicet Deus, immediate in visionem influat concursu illo simultaneo: non secus, ac virtus, ut duo, quam habet Petrus ad portandum lapidem resistentem, ut quatuor, completur per aliam virtutem ut duo, qua influit Paulus ad portandum cum Petro eundem lapidem, licet unus non influat in alium, sed uterque in effectum.

Haec igitur solutio non minus, quam praecedens ex sola explicatione rationis D. Thom. corruit. Nam cum S. Doctor denegat intellectui sufficientem vim ad hoc, ut possit sine lumine gloriae attingere Deum, prout est in se, non est, quia secundum se habeat virtutem proximam ad illum sic videndum, et haec sit partialis, atque ita non possit se solo visionem elicere, ut in proposito exemplo contingit; sed quia secundum se nullam virtutem proximam quantumvis partialem habet in ordine ad talem visionem, sed tantum remotam, et radicalem, ex eo, quod virtus proxima, quantumvis partialis attingens aliquem effectum, debet esse eiusdem ordinis cum illo, ut in eodem exemplo allato cernere licet, et intellectus secundum se, non est eiusdem ordinis supernaturalis, et divini cum Deo, ut clare viso. Quare repugnabit, quod secundum se sumptus, etiam partialiter concurrat, quantumvis Deus simul per concursum pure simultaneum in visionem influat: quandoquidem implicat causam agere sine virtute agendi proxima, ut omnes Theologi fatentur.

56 Confirmatur, et explicatur. Nam propter hanc rationem intellectus, et voluntas creata non habent virtutem proximam etiam partialem ad eliciendos actus supernaturales Fidei, Spei, et Charitatis, sine aliqua gratia praeveniente, etiamsi potentia eius obedientialis pertineat, iuxta probabilem illum dicendi modum disp. 1. huius tract. adductum, ad ordinem supernaturalem per modum purae capacitatis: ergo cum visio beatifica sit etiam actus supernaturalis, et excellentior, non habebit intellectus, adhuc hypothesi illa data, praedictam virtutem in ordine ad talem visionem. Conseq. patet. Antecedens vero probatur. Nam in Concilio Tridentino sess. 6. canone 3. diffinitur hominem indigere gratia praeveniente in ordine ad illos actus; si autem haberet virtutem agendi proximam respectu illorum, non esset, cur talis gratia praeveniens desideraretur in potentiis elicitivis eorum, sed sufficeret gratia concomitans.

Deinde. Nam insufficientia, quam tribuit D. Thom. intellectui creato secundum se sumpto in ordine ad videndum Deum, est talis, ut non sit ei sic sumpto debitus debito connaturalitatis concursus ille specialis, et supernaturalis, quo Deus una cum illo influeret in visionem: ergo praedicta insufficientia debet etiam esse talis, ut non solum non possit secundum se consideratus influere in visionem, ex eo, quod tantum habet virtutem agendi partialem, licet proximam, sed ex eo, quod nullo modo habet talem virtutem proximam quantumvis partialem. Antecedens patet. Quia alioqui concursus ille non esset ordinis supernaturalis, et divini, quippe debitus titulo connaturalitatis entitati naturali intellectus. Nam, ut adversarii fatentur, potentia obedientialis illius non est secundum se ordinis supernaturalis. Conseq. vero etiam constat. Nam causae proximae partiali debetur titulo connaturalitatis unio, cum alia concausa proxima, et partiali, et ei sic unitae est etiam debitus concursus proportionatus in ordine ad actionem, quam elicitura est.

57 Praeterea. Nam insufficientia, et inefficacitas, quae a D. Thom. tribuitur intellectui secundum se, et absque lumine in ordine ad visionem Dei, oritur ex inferioritate, et imperfectione eius. Si autem intellectus secundum se, et per suam puram potentiam obedientialem haberet virtutem agendi proximam, etiam partialem respectu illius, non esset in eo talis inferioritas, et imperfectio: ergo, etc. Maior constat. Quoniam quaelibet insufficientia in genere causae efficientis oritur ex imperfectione, et inferioritate: nam sicut haec causa agit, ut est in actu, et in se perfecta, ita insufficientia eius ortum ducit ex potentialitate, et consequenter ex inferioritate, et imperfectione.

Minor autem etiam constat. Quia, quod ex se, et ex sua innata virtute habet vim proximam, et partialem respectu visionis supernaturalis, ita ut nihil aliud praeter illud per modum foeminae intellectualis concurrat, continet in ordine supernaturali omnem perfectionem, quae intra latitudinem potentiae intellectivae potest ei competere: nam tota latitudo potentiae intellectivae, tantum potest se extendere ad hoc, ut sola ipsa per modum foeminae, et per modum causae partialis partialitate causae possit propria virtute influere in actum omnium perfectissimum, scilicet visionem beatificam: at in casu, de quo loquimur, solus intellectus concurreret per modum foeminae intellectualis, ac per modum causae partialis in hoc ordine, alioqui actio illa prout a Deo esset vitalis, et Deus ipse, ut hoc modo concurrens indigeret speciali ratione, ut foecundaretur per speciem obiecti cogniti, tam in hac, quam in aliis intellectionibus ordinis supernaturalis: ergo praedictus intellectus creatus contineret omnem perfectionem latitudinis intellectus creati, et per consequens non esset inferior in ratione potentiae intellectivae in ordine ad visionem beatificam.

58 Accedit tandem, quod intellectus per suam potentiam obedientialem nequit habere virtutem proximam etiam instrumentalem, per quam in hoc ordine praecontineat in actu primo quaelibet opera miraculosa: ergo neque per illam poterit habere virtutem proximam partialem in ordine ad visionem Dei. Conseq. patet. Quoniam visio Dei producitur ab intellectu, ut a causa principali, ex eo, quod continetur intra latitudinem sui actus adaequati, scilicet intellectionis. Constat autem virtutem aliquam esse ex se minus proportionatam ad concurrendum per modum causae principalis, licet partialis, in actum secundum, secundum substantiam supernaturalem, et omnium perfectissimum, qualis est visio, quam ad concurrendum instrumentaliter in opera miraculosa: quandoquidem tota latitudo causae instrumentalis alicuius ordinis nequit pertingere ad perfectionem, quae continetur in causa principali etiam partiali contenta intra eundem ordinem, quo causa instrumentalis.

Antecedens autem probatur. Quoniam si intellectus haberet talem virtutem, tunc potentia illa obedientialis eius esset infinita secundum virtutem continendi. Nam effectus miraculosi, et supernaturales se excedunt in infinitum in perfectione, saltim accidentali: et omnis haec perfectio debet in instrumento physico, de quo loquimur, saltim in suo ordine, simul, et semel praecontineri: ita ut licet non sit aequalis perfectionis cum effectu, attamen ex eo, quod in suo ordine contineat illum, colligatur habere in se aliquam perfectionem: et ita si continet infinita, se invicem in perfectione excedentia, non potest non esse quid infinite perfectum. Sed de his videantur ea, quae nostri Complut. in lib. Phys. disp. 12. a num. 14. usque ad 16. docent.

§ VI. Ultima responsio, et eversio illius.

59 Ex quibus omnibus manet impugnata alia solutio adversariorum, scilicet intellectum creatum solum instrumentaliter influere in visionem, et ita non indigere, nisi solo influxu Dei in illam, non vero in intellectum. Nam cum instrumentum non elevetur ad esse, sed ad operari, non est necesse, ut causa principalis aliquid illi imprimat, sed satis est, ut una cum illo operetur: quod si aliquando aliquid ei imprimitur, ut in praesenti contingit, quippe cum intellectus per lumen gloriae ad videndum Deum De facto elevetur, hoc tantum fit ad hoc, ut suavius, et connaturalius videat; non vero, quia id etiam per ordinem ad divinam potentiam sit necessarium.

Nam contra hoc urget ratio facta, in hunc tamen modum perpensa. Etsi enim licet daremus intellectum solum instrumentaliter concurrere ad visionem, nihilominus hoc ipso, quod sit insufficiens ex parte sua ad illam, ac proinde indigeat elevatione ad operari, elevatur ad hoc, ut saltim in suo ordine, scilicet per modum instrumenti contineat eandem visionem prius natura, quam illam eliciat, et consequenter ad hoc, ut prius constituatur in actu primo operativo, quam in actu secundo, ut ex dictis num. praeced. constat: ergo debet illi imprimi aliquid pertinens ad ordinem essendi, per quod contineat effectum principalis agentis, scilicet praedictam visionem, quam ante elevationem non continebat. Maxime quia, ut recte N. Complutens. 2. Phys. disp. 12. quaest. 1. ostendunt, et infra dub. seq. dicemus, per solam subordinationem ad Deum non potest constitui in actu primo etiam in suo ordine ad operandum.

60 Deinde falsum est, intellectum concurrere instrumentaliter in visionem Dei. Nam, ut dicemus infra, nequit illam elicere, nisi elevatus lumine gloriae, et ut sic elevatus attingit eam per modum causae principalis, ut supra art. 4. tetigimus: et ratio ipsa suadet. Tum quia visio beatifica est actus connaturalis respectu luminis gloriae, ut supra art. 2. tetigimus: et eadem visio, eiusque obiectum non sunt extra latitudinem actus, et obiecti adaequati intellectus: at ut ex supra dictis, art. 1. dub. 1. constat, ad rationem causae principalis satis est, ut concurrat per formam, cui sit connaturalis illa operatio, et quod talis operatio et obiectum eius sint contenta sub operatione, et obiecto adaequato illius potentiae.

Tum etiam: quia quaelibet natura mediantibus suis potentiis per modum causae principalis concurrit ad proprias operationes: at gratia sanctificans habet rationem naturae in ordine supernaturali, et divino, et eius propria, ac connaturalis operatio est videre Deum: ergo per suam potentiam ordinis divini, scilicet per lumen gloriae, attinget tanquam causa principalis eandem visionem, ac proinde etiam anima, et intellectus, ut elevata per gratiam, et lumen, hoc ipsum habebunt: siquidem, ut modo dicebamus, elevantur ad actum, et obiectum contentum sub actu, et obiecto proprio, et adaequato illorum, et per formam habentem virtutem per modum causae principalis, et modo supra explicato, in ordine ad illa. Unde non recte infert Suarez ex eo, quod intellectus concurrit, ut elevatus, quod influat instrumentaliter, quia elevatio cum conditionibus iam dictis, non extrahit rem elevatam a ratione causae principalis.

§ VII. Respondetur argumentis contrariae sententiae.

61 Ad primum patebit ex iis quae dub. seq. num. 77. et 86. dicemus.

Ad secundum concesso antecedenti, neganda est consequentia: tum propter ea, quae statim ad probationes eiusdem consequentiae asseremus: tum etiam, quia, ut ex iam dictis constat, licet Deus possit cum limitatione supradicta se solo efficere, quidquid mediis causis secundis efficit; non tamen potest facere, ut ipsae efficiant suos effectus, quin habeant in actu primo virtutem ad illos: hic autem non loquimur de visione utcunque efficienda; sed ut efficienda ab intellectu creato.

Et ad primam probationem eiusdem consequentiae debet negari antecedens. Ad cuius primam, et secundam probationem dicendum est lumen desiderari ad visionem Dei, quatenus est vitalis, vitalitate non qualicumque, sed supernaturali, quae sola in ea invenitur. Nam sicut intra ordinem naturae datur sua vitalitas, ita intra ordinem supernaturalem, et divinum reperitur etiam vitalitas supernaturalis, iuxta illud Joan. Gratia Dei vita aeterna: et ideo etiam ex hoc capite nequit Deus vices luminis gloriae per suum concursum supplere. Unde ad praedictam visionem, prout est vita supernaturalis, non sufficit vitalitas naturalis intellectus, nisi elevata per lumen gloriae.

Ad tertiam vero probationem respondetur, quod lumen gloriae participat, ut quo vitalitatem supernaturalem divini intellectus, quoad efficaciam vitalem, qua gaudet in ordine ad videndum se, prout est in se ipso: et simul inhaeret potentiae vitali, atque ita nihil illi deest, ad hoc, ut visio procedat ab eo, ut a principio intrinseco vitali.

62 Ad tertium concedendum est antecedens iuxta superius dicta. Ita nimirum, ut licet lumen non sit tota, et adaequata ratio per exclusionem virtutis etiam radicalis, et remotae, sit tamen tota, et adaequata ratio ex parte potentiae per exclusionem alterius virtutis proximae ex parte eiusdem potentiae se tenentis: quia intellectus solum habet ex se virtutem radicalem, et inchoatam. Et deinde neganda est consequentia. Ad cuius probationem patet ex dictis antecedens esse verum, quoties illae causae sunt partiales partialitate causae proximae, ita ut quaelibet habeat suam virtutem partialem proximam agendi, ut in exemplo ibidem allato contingit, secus vero quando sunt partiales partialitate causae, ita, ut una sit remota in suo ordine, alia vero proxima. Nam tunc ea, quae tantum habet virtutem agendi remotam, et non proximam in suo ordine (ut quod praesens accidit) nequit operari, nisi prius talis proxima ei conferatur.

Ad ultimum transeat antecedens, quoad priorem partem, et negari debet, quoad posterio rem. Ad cuius probationem bene respondetur ibidem. Ad impugnationem autem contra solutionem ibi datam constabit ex dicendis num. 87. et 88.