Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

2 Semel probata impossibilitate scientiae mediae, ratione a priori, aut quasi a priori, desumpta ex impossibilitate sui obiecti, ante decretum efficax divinae voluntatis, restat, ut illam ex aliquibus inconvenientibus, quae ex ea sequuntur, amplius ostendamus: et quia inter omnia alia potissimum est illud, quod in titulo huius dubii recensuimus, propterea ab eo primo loco incipimus.

§ I. Enodatio dubii, et prima eius probatio.

Dicendum igitur est, ex positione scientiae mediae recte colligi, quod tollatur a Deo ratio primae causae, primique auctoris gratiae: ac proinde ex hoc capite sufficienter probari, eam non esse admittendam. Ita auctores pro nostra sententia disp. 10. dub. ult. adducti. Assertio haec quod ultimam eius partem ex priori satis constat. Quoad primam vero probatur ratione fundamentali ex D. Thom. locis supra citatis deprompta; eam autem sub hac forma recte adducit, et expendit noster Corneio, in hoc art. disp. 3. num. 107. et 108. Quoniam ex positione scientiae mediae sequitur, primam radicem futuritionis conditionatae nostri actus liberi etiam boni, v. g. conversionis Tyriorum, si Christus eis praedicaret, non esse primo refundendam in Deum, sed in voluntatem creatam ipsorum: et consequenter conversio illorum in statu conditionato, non deberetur Deo, ut primo auctori; sed propriae illorum voluntati: hoc autem aufert a Deo rationem primae causae, respectu actuum liberorum, rationemque primi auctoris gratiae. Minor satis constat. Sequela vero probatur. Quia ei debetur conversio illa, ut primo auctori, a quo primo orta est in executione eius futuritio: sed si sit futura antecedenter ad divinam voluntatem, non est orta primo a Deo eius futuritio, sed a propria illorum voluntate: ergo, etc.

3 Nec refert, si dicas cum auctoribus oppositae sententiae, Deum esse primam radicem, et auctorem talis futuritionis, non quidem ratione alicuius decreti conditionati efficacis actu existentis, quo talis conversio sit volita sub conditione, sed ratione divini decreti, quod obiective praecedit, dandi auxilium illis hominibus sufficiens, quo possint converti, et concurrendi cum voluntate illorum, si ipsa converti voluerit.

Non itaque hoc refert. Quia ratione illius decreti non est magis volita conversio Tyriorum, quam non conversio: ergo ratione illius decreti praecise non potest Deo tribui, quod sit prima radix, et primus auctor determinati fore illius conversionis. Consequentia videtur certa, et antecedens probatur. Quia per illud decretum, solum vult Deus concurrerere cum voluntate illorum hominum ad conversionem, vel ad actum, qui non sit conversio, prout ipsi ex sua nativa libertate voluerint operari; ergo quantum est ex parte illius decreti, non est magis futura conversio, quam eius omissio; ergo quod de facto sit futura posita conditione, et auxilio, non potest refundi in divinam voluntatem, tanquam in primam radicem, et primum auctorem talis conversionis.

4 Confirmatur. Quia voluntas illa Dei, quae ponitur obiective praesens, quaeque ut sic praesens, habet esse prior ordine rationis, quam Deus nostro modo intelligendi cognoscat, quod voluntas illorum hominum esset cum tali voluntate Dei erga ipsos, consensura, nullo modo determinat illorum voluntatem ad conversionem, sed eam omnino indifferenter absque aliqua determinatione infallibili relinquit ad utranque contradictionis partem, ut fatentur auctores oppositae sententiae; ergo quod voluntas Tyriorum antecedenter ad cognitionem divinam determinate eligat converti, non est tribuendum illi voluntati divinae, ut primae radici talis electionis, et conversionis; sed tribuendum est ipsi voluntati humanae Tyriorum, quae cum tali voluntate, seu volitione Dei, de se indifferenter, determinabit se ipsam ad alteram partem contradictionis.

5 Confirmatur secundo. Quia illa voluntas, seu volitio divina pro illo statu conditionatorum, tantum dat posse converti, et non lat, neque infert ex se, ipsam conversionem determinate, cum non sit ex se efficax iuxta doctrinam solutionis, quam impugnamus; ergo ratione illius non potest Deo tribui ipsa conversio, ut primo auctori. Probatur consequentia ratione fere eadem, qua utitur D. August. lib. 2. de peccatorum meritis cap. 18. contra Pelagianos, qui dicebant, bonam voluntatem esse tribuendam Deo, eo praecise, quia dedit homini bonam voluntatem, qua possit bonum velle.

Ratio autem talis est. Si ideo praecise voluntas bona Tyriorum, seu actualis eorum conversio est tribuenda Deo, quia dedit illis aliquid, seu (quod in idem quoad praesens redit) quia habuit erga illos voluntatem illam gratuitam iam dictam, et non efficacem, quaque possent bene velle, et converti; ergo eadem ratione esset illi tribuenda nostra mala voluntas, quia scilicet dat nobis liberum arbitrium, quo possumus male velle aliquid; igitur Deus non solum habet praedictam voluntatem circa actus bonos arbitrii creati, sed etiam habet voluntatem ex se efficacem erga illos, qua tribuit praedicto arbitrio, quod non solum possit operari, sed infallibiliter operetur.

6 Nec etiam refert, si dixeris, quod illa voluntas, quam habuit Deus erga Tyrios in tali occasione fuit congrua, et ita conversionem esse tribuendam Deo eam conferenti, et primo auctori.

Non itaque hoc refert. Quia voluntas illa pro eo signo, quo praesupponitur, tam ipsa, quam liberum arbitrium Tyriorum ad scientiam, quae cognoscitur a Deo eorum conversio, ut determinate futura, non potest dici congrua per se, et quantum est ex vi sua, sed solum dicitur congrua accidentaliter, et ab effectu; ergo praecise ratione illius sic sumptae, non potest talis conversio tribui Deo, ut primo auctori. Consequentia negari non potest. Et antecedens probatur. Quia pro illo priori, quo in statu conditionatorum intelligimus, Deum habere illam voluntatem erga Tyrios, nondum scit, sed potius ignorat (si sic fas est loqui) quid sit eorum voluntas cum eo operatura, quousque in posteriori rationis videt eorum operationes, alias illam cognosceret in causa omnino indifferenti: ergo pro priori, quo habet talem voluntatem, seu volitionem antecedenter ad illam scientiam, nondum scit, an sit futura congrua, vel incongrua, sive non congrua, sed id scit in posteriori signo, quando videt habuisse effectum: ergo non habet rationem congruae voluntatis, nec secundum se, nec ut est cognita a Deo, quatenus per modum actus primi praecedit natura ipsam conversionem.

§ II. Posterior assertionis probatio.

7 Possuntque haec omnia elucidari, et confirmari ratione alia, quam idem Magister Corneio adducit, et expendit in hunc modum. Nam ex positione scientiae mediae sequitur, Deum esse ad summum primam causam, huius quod est, quod voluntas creata constituatur in hoc, vel illo ordine rerum, in quo isti, aut illi actus ex se futuri sunt, non tamen ipsorum actuum quod ad substantias, et alias circumstantias, quin prius essent ab ipsa creata voluntate profecturi, si in tali rerum ordine a Deo poneretur: atque adeo tolli a Deo rationem primae causae respectu substantiae actuum liberorum, et praedictarum circumstantiarum illorum. Haec secunda sequela patet ex priori. Prior vero quod primam partem ex se constat: quandoquidem quod voluntas creata constituatur in hoc ordine rerum potius, quam in illo, non potest, ut ex se constat, aliunde ortum ducere, quam ex beneplacito divinae voluntatis. Quoad secundam vero partem etiam constat ex iis, quae pro ratione praecedenti diximus.

8 Nec refert, si primo dixeris, satis esse, quod Deus ex sua libera voluntate, nulla cuiuscunque extra se habita ratione, hunc rerum ordinem, qui modo est inter alios ex innumerabilibus, quos potuisset producere, elegerit, et condiderit, ad hoc, ut dicatur prima causa illorum effectuum, ad quos etiam ipse praesupponitur concurrisse.

Non itaque hoc refert. Quia ideo dicitur prima causa huius ordinis, quia illum condidit independeter ab aliquo extrinseco ex sola sua voluntate, nulla habita, et inspecta ratione, aut conditione extra se; sed non est hoc modo causa illorum effectuum; ergo non est prima causa respectu illorum. Consequentia patet; quia oppositae rationes, seu causae oppositos habent effectus. Minor vero probatur. Quia eodem prorsus actu in esse obiectivo praesenti, quo in statu conditionatorum praesupponitur volitus a Deo actus, et effectus liber voluntatis creatae, v. g. conversio Divi Petri, eodem debet esse volitus, quando talis volitio divina ponitur existens a parte rei, cum res ad extra existens sit illa eadem, quae antea futura erat: sed in statu conditionatorum actus, quo dicitur Deus voluisse effectus liberos, et contingentes conditionatos, v. g. conversionem Divi Petri in tali occasione (et idem est de aliis omnibus (non fuit independens ab extrinseco, sed dependens ab ipsa voluntate Petri, et eius consensu; ut a conditione sine qua non, praevie antecedente, aut concomitante (ut supra ostensum est) quia non fuit actus ex se efficax, adhuc posita conditione, sed fuit affectus simplex, et indifferens de se ad utrunque, prout humana voluntas se determinaverit; ergo non eodem modo est Deus causa huius ordinis rerum, sicut est causa actuum liberorum huius ordinis, et ex consequenti non est prima causa utriusque, sed ordinis rerum dumtaxat.

9 Confirmatur. Quia in statu conditionatorum non videbat Deus, iuxta oppositam sententiam, hos, aut illos actus a voluntate creata futuros, quia ipse suo decreto praedeterminaret, et moveret efficaciter ad illos; sed quia ipsa voluntas creata, associata tamen cum gratia, seu voluntate gratuita Dei, esset pro sua innata libertate eos elicitura, ut ex dictis disp. 10. dub. 1. patet; ergo ex eo praecise, quod Deus hunc ordinem rerum condiderit, non sequitur, quod primo, et independenter fuerit causa actuum liberorum suarum creaturarum, quas de facto produxit.

Confirmatur secundo. Quia licet Deus potuerit pro sua libertate non condere hunc ordinem rerum, quem de facto creavit, sed alterum, tamen in illo non potuit facere, nisi illa eadem, quae prius per istam scientiam invenit facta in se ipsis obiective a voluntate creata; siquidem horum futurorum scientia antecedit actum liberum divinae voluntatis, ita ut non fuerit in Dei potestate alia scire, quam scivit, posita illa hypothesis: ergo respectu istorum effectuum non potest habere rationem primae causae, operantis ex suo motivo, et a sola sua libertate independeter a quacunque alia causa secunda, tanquam a conditione praevia requisita. Maxime cum actus ille divinae voluntatis, sive actu exhibitus, sive obiective praesens, sit iuxta sententiam adversariorum indifferens ad deserviendum (ut sic dicamus) ad consensum, v. g. potius, quam ad dissensum voluntatis creatae; et ita nequivit cum praedicta independentia esse prima ratio consensus, magis quam dissensus.

10 Nec rursus satis erit, si secundo dicas, esse disparem rationem inter effectus, qui pendent a sola voluntate Dei, quales sunt, quod iste, vel ille ordo rerum, hoc, aut illud universum producatur, et effectus, qui simul pendent a voluntate Dei, a voluntate creata, quales sunt omnes actus, et effectus liberi creati. Quoniam effectuum primi generis est Deus causa prima, nulla habita ratione extra se, quae illum moveat, aut quae requiratur, ut necessaria conditio; effectuum vero secundi generis, videlicet actuum liberorum, non potest aliter esse prima causa, nisi dependenter a concursu, et consensu ipsius voluntatis creatae.

Non itaque hoc satis est. Quia ut infra dicemus, aliud est esse causam actus liberi creati dependenter a consensu voluntatis creatae, tanquam ab effectu infallibiliter secuto posterius causalitate, seu (ut melius loquamur) aliud est, Deum esse causam actus liberi creati, inferentem infallibiliter illum, tanquam effectum ipsius, et tanquam quid posterius illo, et sua causalitate. Aliud vero est, esse causam illius, dependenter ab ipso consensu creato, tanquam a conditione praevie requisita. Et licet primum non sit contra rationem primae causae; bene tamen secundum; cum ad ipsam Dei voluntatem praesupponatur talis conditio, nempe consensus ipse voluntatis.

11 Nec tandem refert, si tam iis, quae pro secunda ista ratione, quam aliis, quae pro prima, in praesenti dub. attulimus, dixeris cum Suarez lib. 1. de concursu, cap. 15. voluntatem illam Dei non esse indifferentem, sed illum revera habere voluntatem, qua determinate vult v. g. consensum potius, quam dissensum voluntatis creatae, quamvis haec volitio divina non sit talis, ut absolute velit, quod consentiat potius, quam dissentiat, sed includendo implicitam conditionem, si voluntas creata voluerit: et ideo Deus non offert unum concursum determinatum, sed plures ad diversa obiecta, diversosque actus.

Non itaque hoc refert. Nam vel hic modus dicendi non discrepant reipsa a sententia Molinae, vel secundum illud debet admitti voluntas efficax Dei infallibiliter inferens voluntatis creatae consensum, antecedenter ad scientiam mediam, et independenter modo dicto, a voluntate creata: ad hoc secundum totius viribus: renuit Suarez: ergo oportet, ut primum illud, licet non voce, re tamen ipsa fateatur: ac proinde sequantur omnia inconvenientia quae in hoc dub. sequi ex positione scientiae mediae diximus. Antecedens probatur. Nam ex vi illius voluntatis concurrendi, includentis tamen implicitam conditionem, nimirum si voluntas creata voluerit, concurret Deus ad actum amoris, verbi gratia, si ipsa in tali occasione velit amare: e contra vero concurret ex vi eiusdem voluntatis ad actum odii, si in eadem occasione illa velit odio prosequi, et non amare. Quia si ex vi illius voluntatis non proveniret, nisi determinatus concursus ad amandum, ita ut non ad oppositum, iam illa voluntas esset praediffinitio actus amandi antecedens illum ordine causalitatis: ergo vel huiusmodi praediffinitio debet concedi, quod renuit Suarez, vel solum ponitur ab illo voluntas concurrendi generalis, et indifferens ex se sicut ponit Molina.

12 Confirmatur. Quia alias Deus non influeret per modum libertatis, sed per modum naturae. Nam illa voluntas praedicto modo declarata, est ita necessaria in Deo, ut non possit velle oppositum, vel id non velle: quandoquidem non potest non velle concurrere cum voluntate creata, aut cum quacunque alia causa secunda, si illa concurreret: quia in tali obiecto sive in creaturis possibilibus, sive in futuris esset manifesta implicatio. Nec necesse erit, tam in hoc, quam sequentib. dub. huius disput. fundamenta adversariorum in sui favorem adducere, qua ex iis, quae in praecedentibus disputationibus diximus, manent soluta. Videantur tamen omnino ea, quae disp. praecedenti dub. 1. attulimus.