Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

1 Quamvis ex dictis in duabus disputationibus praecedentibus satis constet impossibilitas scientiae mediae, sive conditionatae, ut intuenti patebit; nihilominus ut haec amplius constet, et aliquae obiectiones, quae adversarios urgent, expressius solvantur; et tandem ut aperte iniciatur quomodo scientia haec ad nullum ex pluribus et diversis finibus, propter quos inventa est, conducat; propterea sigillatim disputationem hanc excitamus.

Quia ex ignorantia terminorum, necnon ex defectu rectae intelligentiae tituli dubii, solet aequivocatio, et minor intelligentsia rei, de qua agitur, oriri; idcirco placuit pro explicatione tituli huius dubii, ac proinde totius disputationis aliqua breviter adnotare.

§ I. Triplex animadversio pro explicatione tituli huius dubii, et totius disputationis.

2 Primo ergo recolendum est in memoriam, et peculiari animadversione notandum id, quod in fronte disputationis praecedentis tetigimus, nimirum non esse idem scientiam futurorum conditionatorum, quam ex sacra Scriptura, ex patribus, et sufficienti ratione disput. praecedenti ostendimus, ac scientiam mediam, et conditionatam, quam iuniores aliqui docent, quamque discipuli D. Thom. communiter impugnant. Nam scientia illa futurorum conditionatorum, quam disp. citata admissimus, supponit decretum ex se efficax, et conditionatum, existensque in Deo, in quo praedicta futura contingentia ab eo cognoscuntur, et non constituit aliquam scientiam mediam inter naturalem et liberam, sed est simpliciter libera, quippe praesupponens praedictum decretum liberum, et efficax: ac proinde pertinet ad aliquod ex duobus illis membris, in quae Angelicus Doctor, et eius schola dividit adaequate scientiam Dei, nimirum in scientiam visionis, et scientiam simplicis intelligentiae. Nam ut disp. 9. num. 50. usque ad 53. huius tract. explicuimus, scientia ista futurorum conditionatorum, quantumvis libera, spectat ad scientiam simplicis intelligentiae.

Caeterum scientia media, sive conditionata, quam praedicti iuniores adstruunt convenit Deo ante omne decretum efficax divinae voluntatis. Quoniam sentiunt Deum per illam ante omne decretum efficax, existens in ipso, cognoscere futura contingentia conditionata. Et licet aliqui ex illis dicant, praesupponi ad eam decretum Dei obiective praesens, et postmodum futurum; non tamen decretum actu existens in ipso, nec etiam decretum obiective praesens, et in sequenti signo futurum, quod de se sit efficax: et per consequens constituunt illam, ut medium quoddam inter scientiam simplicis intelligentiae, et visionis, seu (ut ipsi loquuntur) inter scientiam Dei liberam, et naturalem: ex eo, quod de utroque extremo participat, quatenus nimirum est necessaria ex parte subiecti, seu Dei, quippe non praesupponens decretum liberum suae voluntatis, actu existens in ipso; et est libera ex parte obiecti, quia terminatur ad obiecta libera.

Ex quo etiam fit primo, scientiam hanc mediam, sive conditionatam constitui a suis authoribus, ut omnino necessariam, ad hoc, ut Deus efficaciter, et absolute velit futuritionem alicuius actus liberi creati, absque eo, quod laedat libertatem ipsius. Quia nisi per hanc scientiam praevideat quid arbitrium creatum, si in hoc, vel illo statu, et ordine rerum constituatur, voliturum est, non poterit Deus sine laesione libertatis eiusdem arbitrii decernere absolute, quod talis actus pro tempore futuro sit: atque adeo nec poterit absque praedicta laesione praedestinare, aut reprobare aliquem, nisi scientia haec praeeat, et ostendat ad quid in hoc, vel illo eventu praedictum arbitrium inclinandum est.

Caeterum scientia futurorum contingentium conditionatorum, quam schola D. Thom. admittit, non ponitur ut omnino necessaria, ad hoc, ut Deus efficaciter velit aliquid; sed potius subsequitur ad decretum efficax, quod in Deo existit, quodque ex propriis meritis est efficax. Et ita non praevidet Deus per illam quid fiet sub conditione, quia sic fiet, ut in scientia media supponente (iuxta authores eius) futurum eventum, contingit; sed potius a contrario res conditionate fiet, quia Deus sic praevidet: unde non ponitur, ut necessaria ad praedestinationem, vel reprobationem; sed in divinum decretum, et eius suavem, fortissimam tamen efficaciam totum hoc negotium resolvitur.

Fit secundo disputationem hanc de scientia media, sive conditionata, distincta a scientia praedicta futurorum conditionatorum, quam D. Thom. et eius schola admittit, non esse de solo nomine, ut vult Suarez lib. 2. de scientia conditionatorum, cap. 3. num. 4. quandoquidem, ut ex nuper dictis constat, discrimina, quae a nobis inter utramque scientiam constituta sunt, non de nomine, sed de re, et valde de re, sunt, ut intuenti patebit.

3 Secundo animadvertendum est, quod etsi futura conditionata, quorum conditio aliquando purificatur, seu aliquando impletur, non pertinuerint ad disputationem praecedentem, ut dub. 1. illius notavimus; bene tamen ad istam, quandiu considerantur sub statu futurorum conditionatorum, id est, quandiu non cognoscitur illa conditio, ut purificata, nec illud futurum, ut translatum ab statu conditionato ad statum absolutum, mediante divino decreto existente in Deo. Quoniam authores scientiae mediae contendunt, quaevis futura absoluta posse considerari in duplici statu. Primo quidem in conditionato: et tunc per scientiam mediam cognoscit Deus, quid voluntas, v. gr., hominis volitura esset, si in hoc statu, aut ordine rerum poneretur; quidve si in opposito, aut quid deinde si in pluribus aliis, et diversis ordinibus rerum collocaretur. Secundo vero in statu absoluto, non qualicunque, sed subsecuto ad divinum decretum, quatenus postquam Deus praevidit per hanc scientiam mediam, quid praedicta voluntas volitura esset in singulis ex iis statibus, si in illis collocaretur, decrevit constituere illam (exempli causa) in hoc statu, in quo praevidit consensuram esse divinae vocationi. Et ideo hic conscensus, qui antea solum praevidebatur in statu conditionato per scientiam mediam, videtur nunc in statu absoluto, et per scientiam visionis postquam Deus habuit illud decretum collocandi eam in praedicto ordine rerum: ita tamen quod hoc decretum solum potuerit habere efficacitatem infallibilem praeeunte scientia media, et praecedente ad illam ipso eventu sub conditione, qui sicut potuit opposito modo evenire, contingit tamen, ut re ipsa, et de facto sic eveniret, atque adeo quod sic praevisus fuerit.

4 Diximus, Quandiu non cognoscitur illa conditio, ut purificata, nec illud futurum ut translatum ab statu conditionato ad statum absolutum, mediante divino decreto existente in Deo: quoniam futurum contingens antecedenter ad divinum decretum existens in Deo etiam habet, iuxta authores scientiae mediae, rationem, et modum futuri absoluti, licet non omnino proxime talis, ex eo, quod deest decretum Dei, actu existens in illo. Et ita haec propositio: Antichristus erit, in qua Antichristo vera futuritio absoluta tribuitur, est in illo signo verissima: et propterea spectat, adhuc in hoc statu, et praecisione, ad scientiam mediam, ac proinde ad hanc disputationem: quamvis quia de futuris absolutis in hoc sensu, et praecisione plura dixisso oportuit disp. 7. ideo de eis fere nihil in praesenti dicemus.

Ex quo etiam (ut id obiter dicamus) constat, quomodo scientia media hoc nomine significata latius pateat, quam ipsamet nomine scientiae conditionatae denotata. Quia secundum priorem significationem extenditur ad futura absoluta ante divinum decretum, non tamen secundum posteriorem significationem; sed solum ad futura conditionata, ut exprimunt conditionem aliquam modis dictis sumptam.

5 Tertio (ut termini tituli huius disputationis, et dubii magis pateant) explicandum, et animadvertendum est, cur scientia haec, de qua praesens disputatio inscribitur, appelletur, Scientia media, sive conditionata, quod quidem ex duabus notationibus adductis colligitur. Nam in primis vocatur scientia media, quia mediat inter scientiam simplicis intelligentiae, et scientiae visionis. Tum propter rationem in priore notatione tactam, scilicet quia participat de utroque extremo, ut universaliter solet medium de extremis participare: et ideo est necessaria ex parte subiecti, sicut scientia simplicis intelligentiae: et est libera, et contingens ex parte obiecti, quia versatur circa obiecta libera, et contingentia, sicut scientia libera ad futura contingentia (diverso tamen modo sumpta) terminatur.

Tum etiam: quia prima cognitio, quam Deus de creaturis habet, est scientia simplicis intelligentiae, per quam cognoscit eas, ut possibiles. Secunda vero est haec scientia, per quam cognoscit easdem creaturas; non quidem sub statu possibilitatis purae, nec sub statu futuritionis absolutae; sed sub statu futuritionis conditionatae: et non utcunque, sed antecedenter ad decretum efficax Dei circa talem futuritionem. Tertia vero, scientia visionis, per quam post praedictam scientiam secundo loco habitam, et decretum Dei ad illam modo nuper exposito subsequens, cognoscit Deus futura illa, quae absolute futura sunt. Et ita scientia illa, quae secundam sedem inter scientiam priorem, et hanc tertiam possidet, merito vocatur scientia media, quippe quae inter utramque intercedit. Sicut etiam (id quod cum praecedenti nectitur) appellatur scientia ista ob aliam rationem scientia media, nempe ratione obiecti, circa quod versatur: ex eo, quod inter rem pure possibilem, et eandemmet sub statu futuritionis absolutae, mediat ipsamet sub statu futuritionis conditionatae, secundum quem ad scientiam hanc pertinet.

6 Ex quo etiam intelligitur, quare praedicta scientia nuncupetur conditionata: non quidem quia sit talis ex parte subiecti, quandoquidem si hoc modo esset conditionata, non esset formaliter in Deo, sed solum esset in illo, si conditio aliqua poneretur, ut disp. praecedenti, circa decretum efficax, et conditionatum Dei dicebamus; sed quia est conditionata ex parte obiecti: ex eo, quod obiectum eius, ut hoc nomine significatae, vel est futurum conditionatum, de quo in praeced. disp. potissime egimus, id est, illud, cuius conditio nunquam purificabitur, ac proinde nunquam de facto erit; vel futurum conditionatum, quod licet aliquando erit, quia purificabitur, seu implebitur conditio; attamen ut pertinet ad hanc scientiam, consideratur in statu conditionato, et antecedenter ad divinum decretum efficax, ac proinde ut nondum est translatum ab statu conditionato ad statum absolutum, ut explicatum est.

Ex quo tandem rursus intelligitur, quomodo ex alio etiam capite praesens disputatio differat a duabus praecedentibus. Nam in priori ex illis, tantum de futuris contingentibus absolutis, in posteriori vero potissime de conditionatis, quorum conditio nunquam purificabitur: in ista vero de conditionatis, sive purificetur, sive non purificetur conditio, agitur: quamvis, ut iam tetigimus, ex dictis in utraque eius decisio colligatur. Et quia plura ad praesens etiam spectantia, in praecedentibus dicta sunt, propterea hic ea sola adducentur, quae alibi explicata non sunt.

Quare omnia haec in unum colligendo, sensus tituli est: an iuxta sacram Scripturam sit danda in Deo, antecedenter ad eius decretum efficax, et conditionatum in ipso existens, aliqua scientia qua certo, et infallibiliter cognoscat futura conditionata contingentia: sive sint ex conditionatis, quorum conditio nunquam purificabitur, quaeque ad statum absolutum nunquam transferuntur; sive ex conditionatis, in quibus purificatur conditio, quaeque ad statum absolutum transeunt.

§ II. Proponitur prior opinio.

7 Prima sententia tuetur partem affirmativam. Ita plures Doctores, quos in hac disp. num. 131. referemus. Et licet sententia haec pluribus testimoniis sacrae Scripturae a suis sectatoribus probetur, quia tamen solum suadent, dandam esse scientiam futurorum conditionatorum post divinum decretum efficax, propterea ea consulto omittimus: et solum seligimus unicum testimonium, quod externa specie videtur sententiam hanc probare: hoc autem est illud quod disp. praeced. multoties retulimus ex Matth. 11. et ex Lucae 10. scilicet: VAE tibi Corozaim, vae tibi Bethsaida, quia si in Tyro, et Sidone factae fuissent virtutes, quae in te factae sunt, olim in cilicio, et cinere poenitentiam egissent. Ubi Christus Dominus exprobat Bethsamitis, et habitatoribus Corozaim defectum poenitentiae: ex eo, quod Tyrii, et Sidonii illam egissent, si apud eos illa miracula patrata fuissent. Haec autem exprobratio inanis esset, si ideo Tyrii, et Sidonii acturi essent poenitentiam, quia Deus efficaciter praefinivit, eos illam acturos, si praedicta miracula vidissent; atque adeo si futurum hoc conditionatum Christus in suo decreto efficaci, quod ut Deus habuit, praescivit. Nam tunc poterant Bethsamitae, et habitatores Corozaim respondere, quod etiam ipsi egissent poenitentiam visis iis signis, si circa eos fuisset praedicta voluntas efficax, et conditionata. Sicut etiam Tyrii, et Sidonii non converterentur, si circa ipsos non esset praedicta voluntas: et ita non esset cur comparatione illorum exprobrarentur.

8 Confirmatur, et explicatur vis huius testimonii. Nam si Christus patraturus esset externa signa longe maiora apud Gentiles, nempe Tyros, et Sidonios, quam apud Judaeos, de quibus in hoc testimonio fit sermo, tunc enervaretur vis increpationis, qua Judaeos increpabat: ergo multo magis manebit enervata constitutis ex parte Dei inaequalibus voluntatibus gratuitis circa Judaeos, et Gentiles: ita ut circa illos tantum habuerit voluntatem inefficacem; circa hos vero voluntatem efficacem, et conditionatam suae conversionis. Conseq. patet. Quia si semel praedicta voluntas efficax admittitur, aut requiritur, non potest non longe magis conducere ad effectum per illam praefinitum, quam omnia externa signa, et miracula excogitabilia: quandoquidem omnia ista tantum habent nexum fallibilem cum effectu, seu cum conversione, et poenitentia peccatoris: at vero voluntas illa efficax praedefiniens praedictam conversionem, habet nexum infallibilem cum ipsa, hoc ipso, quod sit efficax.

9 Nec refert, si occurras, dicens iure increpari habitatores Bethsaidae, et Corozaim: quia maiora obiecerunt impedimenta gratiae divinae, quam Tyrii, et Sidonii. Haec autem maiora impedimenta per sua naturalia apposuerunt. Nam licet nullus se possit praeparare viribus naturae, et positive divinae gratiae; potest tamen apponere eidem impedimenta.

Nam contra hoc arguit Herice, tom. 1. in 1. part. tract. 4. disp. 7. cap. 3. num. 15. Nam haec appositio maioris impedimenti, propter quam iure increparentur habitatores Bethsaidae, et Corozaim, neque potest esse sola negatio responsionis uberioribus divinae gratiae vocationibus, ubi nec erat praeceptum, nec culpa illis non respondere: nec potest esse commissio maiorum peccatorum; ergo nulla. Consequentia videtur perspicua: quia non potest aliunde haec maior appositio impedimentorum provenire, ut intuenti constabit.

Antecedens autem quoad primam partem est notum: tum ex contextu eiusdem testimonii, quatenus minatur durius agendum cum Bethsamitis, et habitatoribus Corozaim, quam cum Tyro, et Sidone. Constat autem, quod propter negationem inculpabilem responsionis divinae gratiae auxiliis non infligitur maior poena: ac proinde nec durius in divino iudicio cum non respondente agendum est. Tum etiam: quia hoc ipso, quod illa appositio maioris impedimenti consisteret in hac negatione inculpabilis responsionis auxiliis divinae gratiae, fieret inde praedicta auxilia non fuisse efficacia: ex eo, quod non stat cum gratia efficaci, ut sic coniungere negationem actus, propter quem datur, ita ut simul, et in eodem tempore componantur in eadem potentia gratia efficax, et negatio actus, in ordine ad quem est efficax; ergo eo ipso redderetur inanis Christi obiurgatio circa Judaeos, si circa illos non fuisset in Deo decretum efficax suae poenitentiae; sicut fuit circa Gentiles. Nam possent sic Christum Dominum redarguere: quod si Gentiles patratis apud ipsos eisdem miraculis, tunc solis auxiliis sufficientibus uti nos excitasset Deus, nec illi respondissent. Nam in sententia Thomistarum sicut auxilium, et decretum efficax, et negatio actus non possunt componi, ita nec decretum, et auxilium tantum sufficiens, et actus poenitentiae, pro quo datur.

10 Quoad secundam vero partem, nempe hanc appositionem maioris impedimenti non esse commissionem maiorum peccatorum, ita ut propter illa in eo eventu iure prae Tyriis, et Sidoniis increparentur, sic idem antecedens suadet. Quoniam si semel admittitur hoc decretum efficax, tunc sicut Deus praefinit actus bonos, ita etiam praefinit malos quoad entitatem actus, ut communiter docent Thomistae; ergo non possent Judaei obiurgari a Christo prae Gentilibus, ex eo, quod apposuerunt maiora impedimenta gratiae, propter maiora peccata ab illis commissa: quandoquidem possent obiurgationi Christi respondere: quod si circa Gentiles illos fuisset in Deo decretum illud efficax praefinitivum maiorum illorum peccatorum, quod entitatem actus, sicut fuit circa ipsos Judaeos, tunc non minus, quam ipsi maiora illa peccata perpetrassent, nec minora impedimenta peccatorum gratiae Dei obiecissent.

§ III. Vera sententia.

11 Dicendum tamen est, iuxta sacram Scripturam, non esse admittendam hanc scientiam mediam, sive conditionatam, seu (quod in idem redit) non dari in Deo scientiam, per quam ante suum decretum efficax certo cognoscat praedicta futura contingentia conditionata. Ita plures, et gravissimi Doctores, quos in hac disp. num. 126. et deinceps adducemus. Et quamvis posset assertio haec pluribus testimoniiis Scripturae suaderi: nihilominus eis suppressis, unicum tantum seligimus. Cuius veritas videtur non posse ita bene salvari, si semel haec scientia media, sive conditionata admittitur: hoc autem desumitur ex Paulo primae ad Corinth. 4. ubi sic inquit: Ne supra quam scriptum est unus contra alterum infletur pro alio. Quis enim te discernit? Quid autem habes, quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis?

Ut autem vis praedicti testimonii melius expendatur, supponendum est il¹, quod adversarii constanter admittunt, nempe quod ex duobus praeventis aequali voluntate Dei, erga illos, ac proinde erga quos Deus non habet decretum ex se efficax respectu conversionis eorundem, potest de facto unus converti, et actu convertitur, et consentire gratiae; secus vero alius.

12 Quo supposito, de cuiusque veritate, vel falsitate in praesenti non disputamus, sic praedictum testimonium expendi, et urgeri potest. Nam si Deus antecedenter ad suum decretum efficax, et conditionatum, atque adeo per scientiam mediam, et conditionatam praevidisset Petrum, v. gr., convertendum esse, secus vero Paulum, si in tali, vel tali ordine rerum constituerentur, et aequalis voluntas Dei erga illos esset, tunc Petrus posset gloriari adversus Paulum, quod se ipso, et ex sua voluntate discreverit se ab illo: siquidem cum communi, et aequali voluntate Dei erga utrumque, et absque eo, quod circa aliquem illorum esset decretum Dei ex se efficax, discrevit se ab eo, utens pro sua libertate gratuita illa voluntate Dei, qua uterque aequaliter praeventus est; ac proinde discretio haec non esset refundenda in diversam voluntatem Dei gratuitam: siquidem semel exclusa voluntate ex se efficaci Dei, ante praevisum eorum consensum, ut in hoc dicendi modo excluditur, in omnibus gratuitis sunt aequales, ut supponitur.

13 Nec refert, si cum adversariis dicas, discretionem hanc Petri a Paulo, seu quod ille consentiat gratiae, secus vero iste, non provenire in Petro ex solis viribus naturalibus suae voluntatis, sed simul ex gratuita voluntate Dei: et ita tribuendam esse Deo habenti praedictam voluntatem, quamvis talis voluntas non sit infallibiliter efficax: atque adeo licet Deus ante decretum efficax suae voluntatis infallibiliter inferens consensum, praevideat discretionem unius ab alio, non propterea praevidebit, Petrum seipso secerni a Paulo, sed ex gratia, sive gratuita illa voluntate Dei, prius existente, priusque accepta.

Non itaque hoc refert. Ut autem adhuc id, et simul quod in praesenti intendimus, melius capiatur, praesupponendum est, nos modo non disputare, in quanam consistat efficacia gratiae, aut quomodo Deus in ordine supernaturali influat, et quid ex efficaci ipsius voluntate in voluntatem creatam derivetur, sed ab hoc praescindimus: et consideramus Deum antequam efficaciter decernat consensum voluntatis creatae in illo statu conditionato, de quo in § praecedenti mentionem fecimus: sive postea habeat tale decretum, et sive inde procedat gratia ex se, et intrinsece efficax, sive non procedat: conamurque ostendere, quod si semel in illo priori cognoscit futura contingentia conditionata, ac proinde Petrus, v. gr., ut correspondet divinae scientiae in illo statu conditionato, cognoscitur ut consensurus, secus vero Paulus, tunc Deus praevideret, Petrum discerni a Paulo non ratione gratuitae voluntatis divinae, sed ratione innatae libertatis.

14 Hoc ergo supposito, praecedens solutio sic impugnatur. Quoniam hoc ipso, quod in statu illo conditionato, qui praesupponitur ad scientiam istam mediam, non habeat Deus decretum efficax circa conversionem Petri prae Paulo, ratione cuius velit illum consensurum, non vero istum, potest videre Petrum, ut praecise in actu primo praesupponitur ad talem conversionem non esse sibi magis debitorem, quam Paulum: quia non habet circa illum voluntatem gratuitam maiorem, quam circa praedictum Paulum: ergo praevidebit discretionem Petri a Paulo refundendam esse in libertatem arbitrii, ut in primam rationem discretionis, non vero in gratiam, seu gratuitam Dei voluntatem. Antecedens non indiget probatione in casu, de quo loquimur, et ita admittitur ab authoribus oppositae sententiae. Conseq. vero probatur. Quoniam ea, quae conveniunt in aliquo ipsis communi, et simul distinguuntur, et secernuntur, non habent distingui, et secerni ratione eius, quod est utrique commune, sed ratione illius, quod est peculiare in ipsis: ergo cum Petrus, et Paulus conveniant in casu, de quo loquimur, in gratuita voluntate Dei circa ipsos, ac proinde in hoc sint omnino aequales, et et alias distinguantur in consensu, oportet, ut haec diversitas, et discretio unius ab alio non refundatur in gratuitam Dei voluntatem, in qua conveniunt, sed in ipsam libertatem arbitrii, quatenus unus eorum, nempe Petrus pro sua innata libertate usus est bene gratuita illa voluntate Dei: cum tamen alius, nempe Paulus pro sua libertate eadem abusus fuerit.

15 Confirmatur primo. Quoniam in praelicto eventu Petrus et Paulus secernuntur, et sunt inaequales in actu secundo, scilicet in ipso consensu: ergo etiam debent secerni, et esse inaequales in actu primo; ergo cum haec discretio, et inaequalitas non possit in actu primo provenire a gratia; siquidem in ea praesupponuntur indiscreti, et aequales, oportet, ut proveniat ex libero arbitrio, vel ex aliquo alio praeterquam a gratia, ex parte eiusdem arbitrii se tenente. Haec secunda conseq. patet ex prima, et prima ex antecedenti: quandoquidem discretio, et inaequalitas in actu secundo, est aliquis effectus proveniens ab actu primo: ergo quaevis inaequalitas, et discretio in eo inventa debet praehaberi, et splendere prius in ipso actu primo.

Confirmatur, et explicatur secundo, ex eo, quod D. August. lib. de praedest. Sanct. cap. 5. docet. Nam explicans ibidem illud ad Corinth. 3. Qui gloriatur in Domino glorietur: inquit: Nihil autem huic sensui tam contrarium est, quam de suis meritis quemquam gloriari, tanquam gratia, quae bonos discernit a malis, non qua communis est bonis, et malis. Quare cum in casu, de quo loquimur, ea, quae sunt gratiae, sint communia utrique ex his duobus, quorum unus consentit, alter vero non consentit, nequibit discretio eorum refundi in gratiam Dei, seu in gratuitam Dei voluntatem; sed in id, quod est cuivis eorum peculiare, nimirum, quod unus pro innata sua libertate bene usus est gratia Dei, seu gratuita voluntate divina, cum tamen alius eadem abusus fuerit: alioqui ratio ex August. adducta, non esset legitima; et per consequens si Deus ante suum decretum efficax, hoc praevidet, praevidebit utique unum eorum secerni ab alio ex suis viribus.

16 Confirmatur, et explicatur tertio, et simul tacita quaedam solutio evertitur. Quoniam licet consensus ille, quo Petrus conversus est, non procedat a sola libertate suae voluntatis, ac proinde gratuita illa Dei voluntas influat in eam discretionem; nihilominus si Deus ante suum decretum efficax praevidet talem consensum, oportet, ut etiam praevideat primam radicem huius discretionis non oriri a gratia praedicta, sed ab innata libertate arbitrii Petri: ergo non salvatur vis testimonii Pauli, a nobis adducti: quandoquidem, ut intuenti constabit, intendit primam radicem discretionis unius ab alio esse divinam gratiam, iam explicatam alioqui enim ratio illius non subsisteret; sed posset unus adversus alium inflari, et gloriari, ex eo, quod ipse sibi fuerit prima ratio discretionis sui ab altero, quamvis ad hoc etiam divina gratia simul concurrerit. Antecedens, in quo est difficultas, probatur. Tum quia, iuxta hunc dicendi modum, concursus Dei promissus ex vi illius voluntatis gratuitae habet esse promissum ad utramlibet, ita ut si voluntas creata voluerit consentire gratiae, seu voluntati gratuitae Dei, Deus concurreret tunc ad consensum; si vero voluerit dissentire, influet etiam cum ea ad dissensum; ergo, quod actu voluntas consentiat, non est tribuendum gratiae, tanquam primae radici, sed voluntati creatae, quae hoc peculiare habuit, ut pro sua innata libertate bene usa est praedicta gratia: ergo hoc ipso, quod Deus ante suum decretum efficax, exigens conversionem Petri, praevideat illum prae Paulo consensurum, tunc hic consensus unius prae alio, et discretio unius ab altero praevidebitur, ut ortum ducens a voluntate creata, ut a prima radice. Tum etiam: quia illa voluntas gratuita Dei erga illum, non magis inclinat in consensum, quam illa, quae est in Deo erga Paulum; nec magis exigit consensum in uno, quam in alio; ergo, quod in Petro actu inferat illum potius, quam in Paulo, et consequenter quod in eo sit efficax in actu secundo, debet ut in primam radicem refundi in libertatem arbitrii Petri, quod pro sua innata libertate bene usus est praedicta gratia, quamvis id etiam ab eadem gratia proveniat: ergo, etc.

17 Deinde alia via potest haec eadem solutio impugnari: praesupponendo tamen prius id, quod adversarii docent, ut videre est ut videre est apud Molinam, liberum arbitrium creatum, praeventum voluntate Dei gratuita, et sufficienti, seu tenente se ex parte actus primi, habere peculiarem virtutem agendi proximam, et innatam, distinctam a virtute, quae ei superadditur per gratuitam illam voluntatem Dei, quaeque non tribuitur ei formaliter per talem voluntatem, licet non possit in actum supernaturalem influere per hanc virtutem, nisi associatum gratiae.

Hoc autem supposito, potest aliter praedicta solutio impugnari, ex eo, quod saltim sequitur, hominem per suum liberum arbitrium secundum id, quod ex propriis habet, associatum, tamen gratiae, praevideri a Deo in casu posito, ut discernentem se ab alio non consentiente: hoc autem etiam est contra Paulum, qui hanc discretionem unius prae alio, seu quod unus consentiat, altero non consentiente, tribuit gratiae, non vero arbitrio secundum id, quod ex se habet, etiam si associetur gratiae: ergo, etc.

18 Sequela probatur. Tum quia hoc ipso, quod liberum arbitrium habeat de suo aliquam virtutem proximam activam, quae non tribuatur ei ab illa voluntate gratuita, quamvis nequeat operari nisi associatum ipsi, oportet, ut illa partialis efficientia praedicti arbitrii, ut praecise correspondet suae virtuti proximae, et innatae secundum id, quod de suo habet, quamvis associato gratiae, et quatenus est pars unius integrae causae ipsius consensus, et discretionis, praevideatur a Deo, ut aliquid, quod non est formaliter ab illa voluntate gratuita, sed ab ipsa natura arbitrii; ergo Petrus consentiens praevidebitur discernens se partialiter ex propriis, id est, ex non acceptis per voluntatem illam Dei supernaturalem, et gratuitam, sed solum per creationem; quamvis haec partialis discretio de suo debeat esse necessario associata discretioni partiali per gratiam. Tum denique (per quod probatio praecedens magis explicatur) quia discretio illa, et inaequalitas non praevidetur, iuxta oppositam sententiam, ut procedens tota, et totaliter a gratia, ut a principio proximo, quandoquidem gratia est aequalis in utroque; ergo praevidetur, ut procedens partim a gratia, et partim a voluntate, secundum id, quod ex se habet, quamvis associata gratiae; et ita poterit voluntas Petri partialiter gloriari adversus Paulum, quod ipse ex propriis, licet associatis gratiae, se ab illo discreverit.

Falsitas autem consequens praeterquam, quod ex dictis in eo satis constare videtur, nihilominus potest amplius sic ostendi. Quia si idcirco inquit Paulus hominem discerni per gratiam, quia non sola voluntas creata se discernit; sed ipsa secundum quod habet de suo, associato tamen gratiae, habet proxime se discernere; tunc eadem ratione deberet dici hominem de suo se particulariter discernere, et ut talem praevideri a Deo: quia non solum gratia, sed etiam voluntas creata secundum virtutem proximam, quam de suo habet, concurrit ad hanc discretionem, quod tamen, ut constat, est contra intentum Pauli.

19 Ex quo etiam manet impugnata alia solutio aliorum, qui vim harum impugnationum sentientes, dicunt: quod dum communiter dicitur, ex duobus praeventis aequalibus voluntatibus Dei gratuitis stare, ut unus consentiat, non vero alius, atque adeo, quod in uno reddatur illa gratia de facto efficax in actu secundo, non vero in alio, intelligitur de aequalitate in esse physico, non vero in esse morali; et ita ille, qui convertitur, et a Deo per scientiam conditionatam praevidetur in statu conditionato convertendus, potest (ut sic dicamus) accipere eandem gratiam, omninoque aequalem physice cum eo, qui non convertitur, non vero eandem, seu aequalem moraliter in actu primo. Et rationem reddunt. Quia hoc ipso, quod praevideatur consensurus cum illa voluntate Dei gratuita erga illum, in eo ordine, et serie rerum, eoque loco, et tempore: et simul praevideatur non consensurus cum eisdem in alio ordine, et serie rerum, aliove loco, et tempore ipsi tributis, fit ei maior gratia moraliter in hoc, quod Deus habeat erga illum voluntatem gratuitam aequalem in esse physico, in eo tempore, occasione, et ordine rerum, in quibus praevidetur consensurus, non vero in aliis.

Ex dictis igitur haec solutio manet impugnata. Tum quia Petrus, et Paulus in eo eventu non solum inveniuntur discreti per consensum, et actum secundum supernaturalem, secundum id, quod habet morale; sed etiam secundum id, quod habet physicum; ergo cum quaevis discretio in actu secundo debeat praesupponere discretionem in actu primo ei proportionatam, oportet, ut sicut in actu secundo invenitur discretio, et inaequalitas in gratia actuali, tam secundum esse morale, quam secundum esse physicum considerata, quod haec eadem proportionalis discretio, et inaequalitas reperiatur in actu primo; ergo cum haec non possit praevideri a Deo, ut proveniens praecise a gratia, quae physice supponitur aequalis, debebit praevideri, ut proveniens ab arbitrio ex suis, quamvis associatis gratiae, quatenus pro sua innata libertate bene usus est illa gratia, qua Paulus non usus, sed abusus fuit.

20 Tum etiam: quia actus secundus non potest pertinere ad actum primum, ut ex terminis ipsis constat; ergo, quod actus secundus praevideatur, ut subsequendus, hoc ipso, quod voluntas Petri in tali ordine, et serie rerum, ac occasionum vocaretur eadem voluntate gratuita, physice aequali cum voluntate gratuita erga Paulum (si verum est posse ante decretum efficax Dei praevideri, cuius oppositum ex dictis duabus disputationibus praecedentibus constat) non potest reducere ad hoc, ut gratia illa sit moraliter in actu primo inaequalis: siquidem haec inaequalitas tantum oritur ex consensu, qui sorte contigit, quod sit futurus, et talis consensus est ipse actus secundus: maxime quia ad hoc, ut aliquid pertineat moraliter ad actum primum, debet moraliter existere; actus autem ille praevisus, ut futurus, potius dicit negationem existentiae, quamdiu futurus est: et ita etiam ex hac parte nequit pertinere ad actum primum, neque ratione sui, neque ratione scientiae mediae, qua praevidetur; siquidem haec est speculativa in adversariorum sententia, et non ponit, sed potius supponit suum obiectum. Tum denique (id, quod ex praecedenti sequitur). Nam cum dicitur in casu dicto, intercedere maiorem gratiam moralem, hoc ipso, quod detur in tali ordine rerum, et cum talibus, vel talibus circumstantiis, tunc vel inter has circumstantias numeratur consensus voluntatis, ut correspondet virtuti, et efficacitati arbitrii, secundum id, quod de suo habet, associato tamen gratiae? vel non? sed solum consensus prout est a gratia? Si primum, ergo numeratur ibidem discretio partialis facta per arbitrium, secundum id, quod habet de suo, atque adeo ibidem involvitur, quod praevideatur a Deo, Petrum, v. g., discerni a Paulo in sensu dicto, secundum id, quod habet de suo. Secundum autem dici nequit, quia non potest praevideri consensus, ut a gratia, quin praevideatur etiam, ut a libero arbitrio. Quoniam iuxta hunc dicendi modum, consensus prout a gratia non est ex se efficax ad influendum causaliter consensum, prout a libero arbitrio, secundum id, quod habet de suo, associato tamen gratiae; sed omnino concomitanter se habent. Imo, si aliquis ordo est inter illos, debet esse prius consensus, prout a libero arbitrio. Nam concursus oblatus ex parte Dei est indifferens ad hoc, ut si voluntas creata voluerit consentire, concurret Deus ad consensum; si tamen voluerit non consentire, concurret etiam Deus ad hanc volitionem.

21 Ex quibus omnibus manet etiam impugnata alia solutio, nimirum falsum esse ex alio capite, eum, qui convertitur, non accepisse plus, seu non fuisse in Deo maiorem voluntatem gratuitam erga illum; siquidem accepit consensum supernaturalem, et concomitatum Dei.

Nam contra hoc urget id, quod supra dicebamus, scilicet quod ista inaequalitas accipiendi hunc concursum, non potest non provenire tanquam a causa partiali, sive tanquam a conditione indispensabili, a libero arbitrio secundum suam nativam, et proximam virtutem considerato, quamvis associato gratiae: siquidem quod Deus actu influat, et praestet concursum concomitatem ordinis supernaturalis, pendet indispensabiliter ex eo, quod liberum arbitrium praestet etiam suum concursum, secundum id, quod habet de sua nativa virtute, associata tamen gratiae: et concursus concomitans Dei non est causa, aut ratio a priori, iuxta hunc dicendi modum, concursus arbitrii secundum praedictam rationem considerati; sed pure concomitanter se habent, quatenus nec ille sine isto, neque e converso potest esse; ergo licet Deus actu influat per concursum concomitatem, praevidebitur ab eo liberum arbitrium creatum, ut discernens se in illa parte concursus, quem de suo, associato tamen gratiae, praestat; quoque simul operatur cum Deo, secum cooperante.

Confirmatur primo. Nam hic etiam urget id, quod nuper dicebam, scilicet quod hoc ipso, quod sit inaequalitas ex parte Dei in actu secundo, necesse est, ut sit etiam inaequalitas ex parte creaturae in actu secundo; ergo cum quaevis inaequalitas in actu secundo, sit refundenda in actum primum, et iuxta sententiam adversariorum non detur inaequalitas in actu primo ex parte Dei, seu gratuitae eius voluntatis, oportet, ut hoc reducatur in voluntatem creatam, quae pro sua innata libertate associavit suum concursum cum concursu Dei.

22 Confirmatur secundo ex August. lib. de praedest. Sanct. cap. 6. ubi sic inquit: Multi audiunt verbum veritatis, sed alii credunt, alii contradicunt. Volunt ergo isti credere, nolunt ILLI. Quis hoc ignorat? Quis hoc neget? Sed cum aliis praeparetur, aliis non praeparatur voluntas a Domino: discernendum est utique quid veniat de misericordia eius, quid de iudicio. Ubi secundum August. discretio credentis a non credente, a voluntate gratuita Dei, qua praeparatur voluntas, non vero a concursu concomitante procedit. Habeamus ergo, quod si loquamur de voluntate creata in illo priori, antequam Deus efficaciter de illa decernat, quid in tali, vel tali statu conditionato operabitur, nequit cognosci certo, et infallibiliter ab ullo intellectu, etiam divino, quid volitura sit, ne applicando haec ad operationes supernaturales, tunc cum aequali voluntate Dei gratuita praevideatur una voluntas creata consentiens, alia non consentiente: et ita praevideatur, ut se, et ex propriis secernens ab alia, et potens adversus aliam gloriari.

Advertendum tamen, consulto nos in hoc dubio tantum locutos esse de aequalitate gratuitae voluntatis Dei, non vero auxiliorum gratiae, quae in voluntate creata recipiuntur, ut ne minimum quidem verbum, quantum fieri possit, de his proferamus, ut ita longissime distemus a non adeo perfecta observatione decreti Sanctissimi Domini nostri Romani Pontificis, quo cautum est, ne tractatus, et disputationes de efficacia auxiliorum divinae gratiae typis mandentur:

§ IV. Solvitur fundamentum primae sententiae.

23 Ad fundamentum igitur contrariae sententiae dicendum est, posse etiam retorqueri contra suos auctores: ac proinde tam ab ipsis, quam a nobis ex diverso tamen capite solvendum esse. Quoniam in eorum sententia possent etiam Bethsamiitae, et habitatores Corozaim exprobrationi Christi Domini dicere, quod sicut ideo Tyrii, et Sidonii visis illis signis crederent, quia parata essent apud eos in ea serie, ac ordine rerum, et occasionibus, in quibus praevisum est a Deo, ipsos consensuros, et credituros, cum tamen essent plures aliae occasiones, in quibus praevidit, illos, patratis eisdem signis, non convertendos; ita si eadem signa facta fuissent apud praedictos Judaeos in pluribus aliis occasionibus, et circumstantiis, in quibus, praevisum est a Deo, illos credituros, tunc non minus quam Tyrii, et Sidonii crederent. Unde videtur posse etiam conqueri de Christo, quod cum tam in ipsis, quam in Gentilibus praevidisset quasdam occasiones, et circumstantias, in quibus vocati responderent: et quasdam, in quibus responsum non praeberent, visis eisdem signis, et excitatis eisdem gratiis internis, et sufficientibus, nihilominus in Tyriis, et Sidoniis selegit illas, in quibus praescivit credituros, relictis illis, in quibus oppositum praescivit: cum tamen in Bethsamiis, et habitatoribus Corozaim selegit eas, in quibus praecognovit non consensuros, relictis tamen eis, in quibus praescivit, quod consentirent.

24 Cui redargutioni, et querelae apparenti Judaeorum adversus Christum Dominum non aliter possunt auctores oppositae sententiae respondere, nisi dicendo, quod sufficit, Judaeos habuisse omnia auxilia gratiae sufficientia, tam pro occasionibus, in quibus praevisi sunt consensuri, quam pro illis, in quibus praecognitum est a Deo, quod non consentirent: atque ita vitio eorum imputandum esse, quod sic vocati non crederent: nec teneri Deum eligere semper eas occasiones, in quibus praescit arbitrium creatum, divina gratia excitatum, esse consensurum; sed ut universalis provisor potest illud ob plures, et honestissimos fines relinquere in iis occasionibus, in quibus praevidet, non consensurum, et permittere hunc defectum: alioqui nulla fieret gratia iis, qui consentiunt, et constituuntur in occasionibus, in quibus praevidentur consensuri, si semel Deus tenetur eos in praedictis occasionibus, non vero in aliis apponere: nec illae aliae occasiones essent de iis, in quibus arbitrium creatum collocabile est, si Deus absque eiusdem arbitrii iniuria non posset ipsum in illis collocare.

Sicut ergo auctores oppositae sententiae sic evadunt vim huius apparentis, non tamen verae responsionis, et querelae Judaeorum; ita nos eadem (proportionali tamen) via, eidem occurrimus, dicentes, non potuisse iuste conqueri Judaeos de Christo, nec inanem reddere obiurgationem illius: siquidem eis praestitit visis praedictis signis auxilia sufficientia ad credendum, quamvis eos dispares fecerit cum Tyriis, et Sidoniis in maiori illa voluntate gratuita, qua eos prosecutus fuit, decernendo efficaciter, quod si apud eosdem Tyros, et Sidonios factae fuissent illae virtutes, et signa; olim, seu iamdiu poenitentiam egissent. Nec enim tenetur Deus semel, datis auxiliis sufficientibus, habere decretum efficax conversionis, seu consensus exhibendi ab arbitrio creato, alioqui non concurreret cum illo, tanquam cum arbitrio defectibili: quodque iuxta communem cursum saepissime deficit. Nec tandem fieret aliqua gratia iis, circa quos Deus praedictum decretum efficax habet.

25 Quae omnia magis patebunt, si inspiciantur ea, quae disp. 8. num. 16. et deinceps diximus, et in tractatu de Voluntate Dei disp. 10. num. 78. et sequentibus dicemus, nempe per hoc decretum efficax non tolli libertatem ab iis, circa quae versatur: sicut nec per defectum eius aufertur libertas ab iis, erga quos Deus illud non habet: ac proinde nec per talem ablationem deest aliquid ex requisitis ad sufficientia in ordine ad consensum Deo vocanti praebendum. Et ita omnibus pravis hominibus exprobari potest malitia, quam habent etiamsi comparentur ad illos, qui non pravi, sed sanctissimi sunt, quales fuerunt Apostoli; quamvis erga hos voluntas gratuita Dei uberior fuerit. Et hoc non ob aliud, nisi quia praedicta voluntas uberior non computatur inter requisita ad sufficientiam ipsius posse arbitrii creati, sed ea denegata manet liberum arbitrium cum requisitis, et sufficientibus in ordine ad consentiendum.

26 Desumiturque haec solutio ex D. Thom. locis in disputationibus nuper citatis adductis, et adducendis, necnon ex D. August. lib. de Dono perseverant. cap. 9. Ubi loquens de hoc futuro conditionato, scilicet, de poenitentia Tyriorum, et Sidoniorum, si Christus apud eos fecisset signa, et miracula, quae apud Judaeos patravit: et concludens, Deum certo praescire praedictum² futurum conditionatum eo modo, quo nos dicemus: et inde non sequi inconveniens huius argumenti, sic inquit: Quid mirum, si tam infidelibus plenum orbem terrarum Christus prioribus saeculis noverat, ut eis praedicari merito nollet, quos nec verbis, nec miraculis suis credituros esse praesciebat? Haec certe de Tyro, et Sidone non possumus dicere, et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina iudicia pertinere, sine quarum causarum latentium praeiudicio tunc ista respondere me DIXI. Facile quippe est, ut infidelitatem accusemus Judaeorum de libera voluntate venientem. Ubi, ut constat, Augustinus sentit. Tum Deum secundum latentes causas praedestinationis, sive decreti sui hoc futurum de Tyriis, et Sidoniis praescivisse: non autem antecedenter ad praedictum decretum, et per consequens, nec per scientiam mediam. Tum etiam, quomodo non obstante, quod Deus habuerit praedictum decretum circa Tyros, et Sidonios; nihilominus inquit: facile esse accusare infidelitatem Judaeorum, eo quod Deus habuit erga illos voluntatem gratuitam, sufficientem in ordine ad credendum: atque adeo ex eorum perversa voluntate processit, ut non crederent. Et ita Sanctus Doctor addidit: Facile quippe est, ut infidelitatem accusemus Judaeorum de libera voluntate venientem.

27 Adde, solutionem hanc illustriorem reddi, si attendatur argumentum istud, quod ab adversariis adducitur, ad suadendam ex hoc testimonio scientiam mediam, Augustinum asserere fuisse in reipsa argumentum Pelagianorum, qui ideo negabant, Deum nos efficaciter convertere ratione sui decreti efficacis, et de nolentibus facere volentes, quia tunc frustra nos corriperet, quando ipse non dat illam gratiam, seu non habet illam gratuitam voluntatem efficacem, per quam volentes reddimur. Et ita occasione huius argumenti composuit Divus Augustinus librum de Correctione, et gratia: in cuius cap. 6. in principio illius sic inquit: Dicebant enim Pelagiani, cur corripimur, arguimur? reprehendimur? accusamur? quod facimus, qui non accepimus? obedientiam, inquiunt, non accepimus, quid itaque corripimur, quasi eam nobis dare possimus? Et huic argumento respondet Divus Augustinus cap. 7. Perseverantiam esse donum Dei, iuste tamen corripimus eos, qui cum bene viverent, non perseveraverunt: ex bona quippe in malam vitam sua voluntate mutati sunt. Nec se excusabunt dicentes: perseverantiam non accepimus, qua permaneremus in bono. Si enim non liberantur a damnatione, qui non audierunt Evangelium, multo minus qui non acceperunt perseverantiam in Evangelio.

Cuius responsionis fundamentum non aliud esse potest, nisi quod ut aliquis iure corripiatur prae alio, sat est, quod habuerit sufficientia, quibus poterat perseverare, obdire, aut credere; et de facto noluit: non enim corripitur aliquis rationabiliter, nisi quia erat obligatus, et poterat facere: et nihilominus non fecit. Ad hoc autem, ut haec tria dentur, non requiritur, quod Deus habuerit decretum efficax circa illius conversionem, ut ex se constat: quandoquidem hoc ipso, quod Deus habeat praedictum decretum, infallibiliter sequetur conversio: et ita non stabit non conversio una cum potentia, et obligatione ad conversionem, necnon et praedicto decreto. Per quae etiam ad confirmationem huius argumenti initio dubii adductam satis constat.

28 Peculiariter dubium hoc excitamus circa mentem Divi Augustini, quoniam quoad praesentem disputationem, et alias hoc ipsum concernentes, debet maxima vis fieri in auctoritate illius. Nam licet eius auctoritas semper sit magni habenda, potissime tamen in praesenti materia de ea est curandum, ut constat ex diffinitionibus Concilii Africani, et ex epistolis Decretalibus Innocentii, et Bonifacii, necnon Coelestini, et Sancti Leonis, ac Gelasii, ubi eius sententia in hac materia, contra eam impugnantes, approbata est: et ita nemini licet ab illa discedere, ut latius ostendunt Alvarez libro primo de auxiliis, disputatione quinta, et Suarez libro de gratia prologom. 6.

Unde admittendum non est id, quod inquit Molina, nempe, multos fideles ex disputationibus Augustini fuisse turbatos, et usque ad Pelagianismum defecisse. Per quod videtur innuere, non ita magnam habendam esse sententiam Divi Augustini, et doctrinam eius contra Pelagianos: in qua, ut statim probabimus, scientiam hanc mediam cognovit, et eam refutavit, quamvis Molina sibi persuadeat, eam Augustino latuisse.

Nam contra hoc aperte pugnant. Tum id, quod nuper dicebamus. Tum etiam verba Sancti Prosperi in initio epistolae ad Augustinum, quae est ante libros de Praedestinatione Sanctorum, ubi sic inquit: Recensito hoc beatitudinis tuae libro (id est libro de Correctione, et Gratia), sicut qui Sanctam, atque Apostolicam doctrinam tuae auctoritatem antea sequebantur, intelligentiores multo instructioresque sunt facti, ita qui persuasionis suae impediebantur obscuro, aversiores, quam fuerant, recesserunt. Ex quibus verbis constat, fideles non fuisse turbatos, sed illuminatos disputationibus Augustini; sed illos aversiores fuisse factos, qui antea suum sequebantur sensum, et veritatis intelligentia ex propria persuasione metiebantur.

Consulto autem in titulo inquisivimus de mente Augustini non utcumque, sed ex testimoniis eius desumpta, propter ea, quae initio dubii sequentis dicemus.

§ I. Sententia affirmans.

29 Partem affirmantem tuentur omnes auctores scientiae mediae, quos dubio ultimo huius disputationis adducemus. Et licet pro ea adducantur multa Augustini testimonia, sicut et aliorum: quia tamen plura ex illis solum probant scientiam futurorum conditionatorum, de qua in praecedenti disput. egimus, atque adeo scientiam eorum in divino decreto efficaci, et infallibili, nec habent aliquid peculiare, quo externa saltim specie, scientiam hanc mediam suadeant; alia vero innituntur in hoc, quod ad rationem vocationis altae, secretae, et congruae, quae a nullo duro corde respuitur, quamque admittit saepe August. requiritur scientia Dei respectu illius, quae antecedat liberum, et efficax ipsius decretum, ne creata libertas laedatur, et de hoc satis in superioribus diximus, ostendentes quomodo praedictum decretum nullo modo laedat arbitrii creati libertatem: et insuper id iterum in tractatu de Voluntate Dei disput. 10. num. 78. et deinceps ostendemus: propterea illa consulto omittimus, et unum, vel alterum, quod nonnihil difficultatis prae se ferre videtur, selegimus.

Quorum primum habetur lib. 1. ad Simplicianum quaestione 2. ubi ait, quod vocatio cum est congrua, id est efficax, dependet ex modo, quo quisque affectus est, ut vocationi consentiat, et deinde addit: Ut quamvis multi uno modo vocati sint, tamen quia non omnes uno modo affecti sunt, illi solum sequantur vocationem, qui ei capiendae reperiuntur idonei, et illud non minus verum sit: igitur nec volentis, nec currentis, sed miserentis est Dei, qui hoc modo vocavit, quomodo aptum erat iis, qui secuti sunt vocationem, Ubi, ut vides, non recurrit D. Augustin. ad hoc, ut vocatio sit efficax, ad divinum decretum, sed ad hoc, ut quis vocatus sit temperate ad eum modum, quo affectus est: et ita necessario praerequirit ad hoc, ut vocatio illa sit efficax, et Deus efficaciter velit esse efficacem, quod praecognoscat cuiusque dispositionem futuram, ut ei vocationem attemperet: et propterea addit idem D. August. Si Deus vellet misereri eorum, posset eos ita vocare quomodo illis aptum esset, ut moverentur.

30 Secundum vero habetur apud eumdem D. August. lib. 2. de Dono perseverantiae, capite 14. inquiens: Habere quodammodo in ipso ingenio, divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moverentur ad fidem, si congruis suis mentibus, vel audiant verba, vel signa conspicant. Ubi etiam recurrit Sanctus Doctor ad dispositionem vocati, quatenus ita vocatus est, sicut suae menti congruit. Ex quo videtur sequi, veritatem huius futuri contingentis, et conditionati, nimirum quod Petrus, verbi gratia, ex naturali munere intelligentiae excitatae per gratiam, moveretur ad fidem, si congruae sibi praedicaretur, cognosci a Deo ante suum decretum efficax. Nam si ex decreto divino sequeretur illa veritas, tunc non aliquibus tantum, sed omnibus conveniret, circa quos esset praedictum decretum. Quare cum D. Augustin. solum in aliquibus dicat esse verum, quod sic vocati consentiant, in iis nimirum, qui in ipso suo ingenio habent divinum naturaliter munus intelligentiae, quo moveantur ad fidem, si congrua suis mentibus vel audiant verba, vel signa conspiciant, signum est ipsum sentire, cognosci a Deo praedictum futurum, non ex vi decreti efficacis, et consequenter ad illud, sed antecedenter ad ipsum, et ratione veritatis obiectivae, quam habet, quod quidem, ut ex dictis num. 1. huius disput. constat, est concedere scientiam mediam.

§ II. Mens Augustini illustri quodam ipsius testimonio aperitur.

31 Dicendum tamen est, iuxta mentem Augustini ex testimoniis eius desumptam, non esse dabilem praedictam scientiam mediam, et conditionatam, seu (quod in idem redit) scientiam infallibilem, tam ex parte subiecti, quam ex parte obiecti, respectu futurorum contingentium conditionatorum, quae antecedat efficax decretum divinae voluntatis. Ita plures, et gravissimi Doctores, quos in hac eadem disputatione dubio ultimo referemus.

Probatur primo, testimonio illo Divi Augustini libro primo de Praedestinatione Sanctorum capite decimo quarto, quod supra tetigimus: ubi disputans contra haereticos, asserentes Deum ante decretum efficax suae voluntatis praescire quid unusquisque, si diu viveret, boni, vel mali egisset, et propter haec bona opera sic praevisa praedestinare, vel reprobare unumquemque ex iis, quos decrevit creare, et simul eos praematura morte rapuit, antequam ad adultorum aetatem pervenirent, sic inquit explicans illud Sapientiae 4. Raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius: Dictum est enim secundum pericula vitae huius, non secundum praescientiam Dei, qui hoc praescivit, quod futurum erat, non quod futurum non erat: id est, quod ei mortem immaturam erat praestiturus, ut tentationum subtraheretur incerto, non quod peccaturus esset, qui mansurus in tentatione non esset. Ubi, ut vides, duplex, modo tamen statim dicendo, futurum in hoc testimonio involvitur, nimirum, quod immatura morte ille esset rapiendus, ut tentationum subtraheretur periculis. Aliud vero, quod si hic ipse, qui raptus est, maneret in hac vita, tunc in peccatum laberetur. Et de primo, quod revera futurum est, quia revera Deus decrevit hominem illum immatura morte rapere, ut a tentationum periculis eriperetur, inquit: Deum habere praescientiam utique absolutam: siquidem, posito praedicto decreto, talis effectus absolute futurus erat. At de secundo futuro, quod externa tantum specie habet rationem futuri, ante decretum efficax divinae voluntatis, in quo signo illud esse futurum asserebant haeretici, docet August. non praesciri a Deo, ex eo quod ipse tantum praescit futurum esse, id quod futurum est; cum tamen futurum illud eo modo, quo illud constituebant haeretici (id est, ante praedictum decretum) non sit futurum. Et ita concludit Sanctus Doctor: Quia hoc praescivit, quod futurum erat, non quod futurum non erat.

32 Dupliciter occurrunt Suarez tomo primo de gratia prologom. secundo capite quarto num. 2. et 3. et libro secundo de scientia conditionata capite secundo num. 8. Hic tractatu primo de Scientia Dei disput. 7. cap. 5. et 10.¹ et alii. Primo quidem Augustinum solum impugnare in praesenti malum usum scientiae mediae, quo haeretici isti ea abutebantur, quatenus asserebant, quod ex bonis, vel malis operibus, per eam sub conditione praevisis, movebatur Deus, tanquam propter merita, vel demerita ad puniendum, aut ad gratiam, et aeternam salutem largiendam; non vero impugnare praedictam scientiam in hoc testimonio absolute, et secundum se sumptam.

Caeterum haec solutio non est ad mentem Divi Augustini. Quod ut melius capiatur. Supponendum est, quod haeretici admittentes hanc scientiam mediam, erant inter alios Pelagiani, qui ut salvarent, quomodo gratia non dabatur gratis, sed ex meritis, et propter bona opera praevisa ante decretum illam conferendi, asserebant Deum praescire quid unusquisque tali, vel tali occasione operaturus esset, et propter haec bona opera praevisa tribui eis a Deo gratiam, et aeternam salutem, tanquam quid cadens sub merito praedictorum operum. Cumque Catholici premerent hos haereticos argumento illo; nimirum, quod aliquibus parvulis decedentibus ante usum rationis confertur Baptismus, et vita aeterna, cum tamen in eis nulla essent futura bona, vel mala opera, tunc recurrebant ad scientiam mediam, asserentes Deum per hanc scientiam, atque adeo antecedenter ad suum decretum efficax, cognovisse quid unusquisque ex illis parvulis boni, vel mali egisset, si diutius in vita permaneret, et ad adultorum aetatem pervenisset: et quibusdam ex illis tribuisse Baptismum, et aeternam salutem, quia praevidit bene operaturos in praedicta aetate: aliis vero denegasse gratiam Baptismi, et salutem aeternam, quia praecognovit eos male operaturos, si ad aetatem adultorum pervenirent.

Unde Divus Augustinus contra hos haereticos disputans, ex duplici capite hanc scientiam mediam impugnat. Primo quidem, et principaliter, quia propter bona opera sub conditione futura, nunquam tamen reipsa exhibita, non largitur Deus praemium aliquod; sicut nec propter mala opera, eodem modo praevisa, nunquam tamen reipsa executioni mandata, non punit. Secundo vero, et minus principaliter, quia praedicta scientia media est impossibilis, et ei nullum obiectum, quod adhuc conditionate, habeat esse futurum, correspondet: siquidem ante decretum efficax divinae voluntatis, in quo signo haec scientia media a suis auctoribus ponitur, nihil est futurum adhuc sub conditione.

33 Esse autem hanc mentem divi Augustini, constat ex epistolis 105. ad Sixtum, et 107, contra Vitalem Pelagianum, et libro 2. contra duas epistolas Pelagianorum capite 7. et libro 1. contra Vincentium Victorem, capite 12. et lib. 12. de Genes. ad litteram cap. 6.

Ex quibus testimoniis sequens impugnatio contra solutionem adversariorum, ad hanc tamen formam redacta, deducitur. Nam D. August. ex utroque capite nuper dicto impugnat hunc errorem Pelagianorum: ergo non solum impugnat malum usum scientiae mediae (ut adversarii loquuntur) nempe, quod ex bonis, vel malis operibus sub conditione futuris, et per hanc scientiam praevisis, nunquam tamen reipsa praestitis, Deus punit, vel praemiat; sed etiam eandem scientiam mediam e medio sustulit. Antecedens quoad primam partem, nempe quod D. Augustin. impugnaverit hunc errorem Pelagianorum propter malum illum usum scientiae mediae, seu ex eo, quod propter bona, vel mala opera sub conditione futura, nunquam tamen reipsa exhibenda; Deus nec punit, nec bona largitur, constat. Tum ex lib. secundo iam citato contra duas epistolas Pelagianorum capite septimo, ubi sic inquit: Propter quod profecto despicitis, qui dicente veritate non ex operibus, sed ex vocante dictum est, vos dicitis ex futuris operibus, quae Deus illum facturum esse praesciebat, Jacob fuisse dilectum: atque ita contradicitis Apostolo dicenti: Non ex operibus quasi non posset dicere: Non ex praesentibus, sed ex futuris operibus; sed ait: Non ex operibus, ut gratiam commendaret. Tum etiam libro primo nuper citato de Anima, et eius origine capite 12. his verbis: Nam si peccata, quae si homo viveret, commissurus esset, etiam non commissa damnantur in mortuo, nullum beneficium collatum est illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum eius: quandoquidem iudicabitur secundum eam, quae in illo fuerat futura malitiam, non secundum eam, quae in illo inventa est, innocentiam, et de nullo mortuo baptizato (etiam parvulo) poterit esse securitas, quia et post Baptismum, non qualitercumque peccare, verum etiam apostatare homines possunt. Quid si ergo qui baptizatus hinc raptus est, apostata erat futurus, si viveret? nullum ne illi beneficium putabimus esse collatum, quod raptus est ne malitia mutaret intellectum eius, et propter Dei praescientiam, non sicut fidele membrum Christi, sed sicut apostata iudicandum esse censemus? Quanto enim melius si peccata nondum facta, nondum cognita, sed praecognita, et futura puniuntur, proiicerentur illi duo de Paradiso ante peccatum, ne in loco tam sancto, et beatifico peccarent?

34 Quod secundum vero partem, nempe quod Divus Augustinus impugnaverit etiam sententiam horum haereticorum ex alio capite, nempe, ex eo, quod eius obiectum, nempe futurum conditionatum antecedenter ad decretum efficax, et conditionatum Dei non habet rationem futuri, etiam sub conditione, sic idem antecedens ex eisdem locis suadetur. Tum ex hoc testimonio Divi Augustini ex libro de Praedestinatione Sanctorum capite 14. circa cuius expensionem versamur. Nam, ut vidimus, ibi concludit, non sciri a Deo conditionatum illud, nimirum, quod ille qui immatura morte praeventus fuerat, peccaret graviter, si diutius viveret: ex eo quod in illo signo, in quo de illo loquebantur haeretici, quodque assignatur pro scientia media, nempe ante decretum efficax divinae voluntatis, non habet esse futurum: et ita nequit per modum talis a Deo non praevideri. Cui impugnationi non satis occurrunt adversarii, ut intuenti constabit. Tum etiam: quia in eodem lib. 2. contra duas epistolas Pelagianorum cap. 7. nuper citato, postquam protulit verba illa num. 33. relata, per quae ex primo illo capite impugnavit sententiam haereticorum, statim evertit illam ex hoc secundo: et ita subiungens exemplum de duobus parvulis, qui ante aetatem adultam, et unus cum Baptismo, alter vero sine illo decesserunt, sic ait: Quo modo enim praescivit ea futura, quae illis in infantia morituris? Et rationem reddit: Quia praescientia eius falli non potest, praescivit potius non futura. Ubi, ut constat, non impugnat hanc scientiam mediam, seu scientiam ante decretum efficax divinae voluntatis, ex eo quod ex bonis, vel malis operibus per eam sub conditione praevisis Deus puniat, vel praemium largiatur; sed ex eo, quod scientia divina falli non potest. Et ita cum in illo priori opera illa bona, vel mala non sint futura futuritione infallibili (de qua loquimur, ad quamque in illo priori cognoscendam introducitur scientia media, non vero ad attingendam futuritionem fallibilem, et coniecturalem) sed potius sint in illo priori non futura negative: propterea divina scientia, quae falli nequit, non potest praescire, illa esse tunc futura, sed potius praescivit non futura. Et ideo concludit: Quia praescientia eius falli non potest, praescivit potius non futura, ut ita aperte significaret, illa obiecta non esse cognoscibilia, ut futura aliquo modo, ex eo quod nullatenus habent rationem talium, sed Deum fore fallendum, si illa cognosceret, ut aliquo modo futura: alioqui non adiisset: praescivit potius non futura. Tum etiam ex eodem lib. 1. de Anima cap. 12. citato: ubi semel impugnata haec scientia ex illo priori capite iam dicto, non sistit ibi; sed ulterius etiam pergat ad evertendam illam ex hoc secundo. Quia nimirum praedicta scientia, ut asserebatur a Semipelagianis, et Pelagianis, nempe ut antecedens decretum divinae voluntatis, atque adeo in ratione scientiae mediae, quae in hoc consistit, non est admittenda. Et ita addidit: Quid quod ipsa exinanitur omnino praescientia, si quod praescitur, non erit? Quomodo enim recte dicitur praesciri futurum, quod non erit futurum? Ubi ex defectu obiecti scibilis in illo priori, quia nimirum nullam tunc penitus habet futuri rationem, colligit August. exinaniri omnino praescientiam, seu reddi nullam.

35 Confirmatur primo, ex eodem Divo Augustino libro 26. contra Faustum cap. 4. Ubi illud solum ponit esse futurum, quod Deus de facto fecit esse futurum; non vero illud, quod de se esset futurum, sed Deus fecit ne fieret. Et ita inquit: Si audiam quod aliquid futurum erat, sed Deus fecit ne fieret, fidissime respondebo, illud potius futurum erat, quod Deus fecit, non illud, quod si futurum esset, hoc fecisset: nam Deus, quod facturus erat utique sciebat, et ideo simul sciebat illud futurum non fuisse, quod ne fieret facturus erat. Ubi aperte Divus August. affirmat futuritionem rerum ex Dei factura pendere, non autem antecedere voluntatem eius, ac proinde in praedictis verbis impugnat etiam hanc scientiam mediam ex defectu sui obiecti: ex eo quod ante decretum efficax, sive absolutum, sive conditionatum divinae voluntatis, et per consequens antequam Deus faciat aliquid esse futurum sive absolute, sive conditionate, nihil habet rationem futuri, adhuc sub conditione.

36 Confirmatur secundo ex eodem Divo Augustino libro de Dono perseverantiae cap. 17. Ubi loquens de initio fidei nostrae, et de aliis operibus bonis ad salutem aeternam conducentibus, inquit: Si nulla est praedestinatio, quam defendimus. non praesciuntur a Deo: ac proinde sentit non esse praescibilia a Deo ante suum decretum, nec habere rationem futurorum antecedenter ad illud: quia non stat illa praescibilia esse in illo priori, et non praesciri a Deo. Et propterea Augustin. saepe inquit, quod si praedestinavit utique praescivit; quae vero non praedestinavit bona, non praescivit. Ubi aperte reiicit scientiam, antecedentem decretum divinae voluntatis, seu (quod idem est) scientiam mediam, seu conditionatam, ab adversariis adductam, et non solum abusum eius (ut ipsi loquuntur) siquidem in praedictis verbis non ex eo illam evertit, quia ex bonis operibus praevisis sub conditione, nunquam tamen reipsa praestitis, moveatur Deus ad praemiandum; sed quia si non est praedictum decretum divinae voluntatis, atque adeo antecedenter ad illud, non potest Deus habere praescientiam infallibilem talium operum.

Adde, quod ut disputatione 11. numero 14. et sequentibus dicemus, hoc ipso, quod Deus praevideat, ante decretum efficax suae voluntatis conditionatum, bona, vel mala opera eo modo, quo ab authoribus scientiae mediae dicitur, non potest aliquo modo moveri ad praedestinandum, vel reprobandum ex praedictis operibus.

37 Ex quo etiam manet impugnata secunda solutio adversariorum, nempe Divum Augustinum in hoc testimonio libri primi de Praedestinatione Sanctorum, capite 14. quod in hac prima probatione expendimus, et elucidamus, solum negare praescientiam absolutam, seu visionis, non autem conditionatam, seu scientiam mediam. Quia minime negat Deum futura illa conditionata praescire; sed praescire ea, ut absolute, et omnino proxime futura. Ac tandem tantum negare vocandam esse praescientiam; non vero, quod revera Deus habeat de illis scientiam. Quia praescientia dicit habitudinem ad id, quod aliquando absolute habiturum est esse; secus vero scientia: ac proinde, ut in prima solutione dicebatur, solum respuere scientiam istam quoad abusum eius, nimirum quoad hoc, quod Deus puniat, vel praemiet propter bona opera conditionata, ut per hanc scientiam praevisa.

Hanc autem solutionem confirmant adversarii ex eo, quod si Divus Augustinus exclusisset illa conditionata a divina scientia, ita ut absolute negaret scientiam mediam, et conditionatam, etiam contradiceret discipulis D. Thomae, qui admittunt Deum scire futura illa conditionata post suum decretum.

Ex dictis igitur solutio haec impugnata manet: quandoquidem, ut vidimus, ex eo D. Augustin. docet non praesciri a Deo haec futura ante decretum efficax suae voluntatis, et per consequens per scientiam mediam, quia scientia eius falli nequit; et falleretur si praesciret ut futurum, quod revera tunc non est futurum. Haec autem ratio (ut constat) et ea, quae in eius confirmationem adduximus, non solum probant negari a Divo Augustino praescientiam, sed etiam scientiam talium futurorum; quae voce duntaxat in eius sententia, non autem reipsa habent veram rationem futuri infallibilis.

38 Adde primo, quod nec Pelagiani, nec Semipelagiani, contra quos ibi disputat August. asserebant Deum habere praescientiam absolutam bonorum, vel malorum operum, quae in aetate adulta patraturi erant illi, qui ante eandem aetatem praematura morte rapti sunt; quinimmo nulli posset id in mentem venire, cum evidens sit talia futura non esse absolute talia, sed solum conditionata: ergo cum D. August. impugnat scientiam illorum futurorum, ab his haereticis admissam, ex eo, quod non potest sciri certo, et infallibiliter id, quod sic futurum non est; tunc aut omnino extra rem fuit locutus, aut impugnavit expresse scientiam illam conditionatam, et mediam: quam ipsi haeretici (licet quod hoc non haeretice) adstruebant.

Adde secundo, et explicabitur magis hoc ipsum. Quoniam non videtur dignum Augustino, ut disputans contra hos haereticos, et denegans absolute hanc praescientiam, solum per hanc denegationem intenderit, quod illa scientia non sit vocanda praescientia, ut docent adversarii. Quid enim curaret Pelagianus, quod non appellaretur praescientia? si in Deo erat vera scientia de operibus illis bonis, vel malis, tanquam de futuris infallibiliter sub conditione? et ita integrum erat Deo uti praedicta scientia ad tribuendam, vel denegandam gratiam, sicut si esset, aut vocaretur praescientia: ergo si mens Divi Augustini erat concludere contra hos haereticos, non esse in Deo praescientiam talium futurorum, debuit etiam ipsam rationem scientiae, non vero solum nomen praescientiae denegare.

Adde tertio, quod si semel tribuitur Deo ratio scientiae respectu horum futurorum conditionatorum, et antecedenter ad decretum efficax divinae voluntatis, non est cur nomen praescientiae ei denegatur. Et ita idem Augustinus eam scientiam, quam Deus habuit de conversione Tyriorum, et Sidoniorum futura sub conditione, et post decretum efficax, et conditionatum suae divinae voluntatis, ut ex eodem Augustino numero 26. vidimus, nuncupat praescientiam, et praevisionem: lib. de Dono persev. cap. 9. et 11. ut adversarii etiam fatentur.

39 Nec refert, si cum Arrubal, qui hanc secundam solutionem disputatione 44. sequitur, et priorem impugnat, dicas D. Augustinum scientiam illam vocare praescientiam improprie dictam, quatenus antecedit actum divinae voluntatis, non quatenus duratione praecedit rem cognitam: quod quidem desideratur ad rationem praescientiae proprie dictae, quodque non invenitur in praedictis futuris conditionatis: ex eo, quod nunquam habebunt veram durationem: sicut nec verum esse.

Non itaque hoc refert. Nam contra hoc est, quod si licuit Divo Augustino scientiam illam vocare praescientiam improprie dictam, cur etiam non licuisset Pelagianis uti nomine praescientiae in hac acceptione? aut unde constat, quod nomen praescientiae usurparunt, secundum quod dicit scientiam antecedentem duratione rem cognitam, habentem aliquando veram durationem? cum id Augustin. non dicat: nec potuerit eis in mentem venire, quod futura illa, quae tantum ab ipsis fatebantur sub conditione futura, nunquam vero absolute ponenda, essent aliquando reipsa habitura durationem: ac proinde nec potuerunt uti nomine praescientiae respectu horum futurorum, secundum quod praescientia dicit scientiam, duratione antecedentem rem aliquam, quae aliquando revera duratura sit.

40 Nec favet Francisco Suarez id, quod pro se adducit ad tuendam hanc solutionem, nimirum, quod si D. Augustinus absolute excluderet illa conditionata a scientia Dei media, id est, antecedente divinum decretum efficax, etiam contradiceret Thomistis, admittentibus Deum scire illa post decretum suum.

Non itaque hoc ei favet, ut ex se constare videtur. Quia mens August. tantum erat, Deum non cognoscere conditionata ista ante suum decretum: ex eo, quod Pelagiani non admittabant scientiam de illis futuris, quae sequeretur post decretum Dei, et illud non antecederet. Nam si hanc admitterent, evacuabatur eorum sententia, qua asserebant gratiam dari ex meritis: siquidem illud decretum praeveniebat omnia merita, et omnem voluntatem nostram, etiam conditionate futuram: ac proinde scientia, quae sequeretur ad hoc decretum, cognosceret id, quod Deus praediffinisset, non autem aliquid, quod ex parte nostra gratiam antecederet. Unde concesso hoc decreto cum August. et Thomistis, evacuatur error Pelagii, et non militat ratio August. Quoniam non exinanitur praescientia, si Deus cognoscit, ut infallibiliter, et sub conditione futurum id, quod ipse prius diffinivit, hoc modo fore: hoc autem decreto negato exinanitur divina praescientia, et militat August. ratio: siquidem praescitur ut futurum ex parte nostra id, quod non erit futurum, adhuc sub conditione, ante praedictum decretum, ut ex eodem August. diximus.

§ III. Eadem August. mens alio egregio ipsius testimonio explicatur.

41 Secundum testimonium habetur apud Augustin. eodem lib. 1. de Praedestinatione Sanctorum cap. 9. ut autem eius vis melius capiatur, notandum est, de hac eadem quaestione, circa quam versamur, consultum fuisse Augustinum a Divo Prospero in epistola eius ad eumdem Augustin. quae habetur ante libros de Praedestinatione Sanctorum. Nam cum Semipelagiani assererent Deum habere decretum, quo constitueret neminem salvum fieri, nisi per sacramentum Baptismi, et ad hoc sacramentum universos homines vocasse, ut qui velint, fiant filii Dei; qui autem noluerint, sint inexcusabiles, et ita indiscretim voluerit, quantum est ex parte Dei, omnes salvos fieri, admittentes voluntatem quandam inefficacem salutis omnium, non tamen efficacem ante praevisionem operum in statu conditionato, quae quis in tali, vel tali occasione, si sic, vel sic vocaretur, patraturus erat. Quoniam per tale decretum sentiebant, ut testatur Divus Prosper epistola citata, auferri libertatem arbitrii.

Unde licet admitterent decretum, seu propositum efficax Dei innixum praescientiae, seu dependens, et subsequens praescientiam, non tamen praescientiam innixam proposito efficaci, seu praescientiam supponentem praelictum propositum, ut aliquo modo rationem cognoscendi. Et propterea asserebant ideo ex parvulis non pervenientibus ad aetatem adultam, quosdam obire sine Baptismo, et non salvari; quosdam vero cum Baptismo, et salvos fieri; quia praevidebat Deus ante omne decretum, quid boni, vel mali acturi essent, si ad aetatem adultam pervenirent: et illis, de quibus praescivit bonam vitam acturos, decrevit largiri gratiam Baptismi, et aeternam salutem; secus vero aliis: ut hac via salvarent, quod decretum efficax innitatur praescientiae, non vero e contra.

42 Cum igitur Semipelagiani haec constanter assererent, propterea Divus Prosper inter alias quaestiones, quas Divo Augustino explanandas proposuit, fuit haec, quam modo discutimus, quamque his verbis expressit: Utrum praescientia Dei ita secundum propositum maneat, ut ea ipsa, quae sunt proposita, sint accipienda praescita? an per genera causarum, et species personarum ista varientur? ut quia diversae sunt vocationes in iis, qui nihil operaturi salvantur, quasi solum Dei propositum videatur existere: in iis autem, qui aliquid boni acturi sunt per praescientiam, possit stare propositum. An vero uniformiter, licet dividi praescientia a proposito temporali distinctione non possit, praescientia tamen quodam ordine sit subnixa proposito: et sicut nihil sit quorumcumque negotiorum, quod non scientia divina praevenerit, ita nihil sit boni, quod in nostram participationem non Deo auctore defluxerit.

Ubi, ut vides, expresse Sanctus Prosper hanc eandem quaestionem, quam modo discutimus, proponit Divo Augustino explicandam: an nimirum propositum, seu decretum divinum, et efficax praeeat, et sit aliquo modo ratio sciendi infallibiliter futura illa conditionata; ita quod infallibilitas praescientiae innitatur praedicto proposito, seu decreto? An vero e contra infallibilitas divini decreti habeat inniti alicui praescientiae, quae ipsum antecedat? ut liquet ex illis verbis: Utrum per praescientiam possit stare propositum (id est, infallibilitatem habere) an vero uniformiter (id est, in omnibus) praescientia sit subnixa proposito (id est, consequens ad decretum, et propositum Dei)? Cumque nomine scientiae mediae, et conditionatae (de cuius possibilitate in hoc dubio inquirimus) intelligatur scientia attingens futura sub statu conditionato, antecedens ad divinum decretum efficax, ac proinde, quae non innitatur illi, aut ad illud consequatur, sed potius efficacia decreti innitatur huic praescientiae, quatenus nullum futurum contingens ab arbitrio creato eliciendum, potest Deus efficaciter praediffinire, nisi prius praevideat, quid arbitrium illud, si sic, vel sic vocaretur in hac, vel illa dispositione, ageret, vel non ageret, consequens est, ut hanc eandem quaestionem, quam modo agitanus, obiecerit Prosper Augustino explicandam: et per consequens reipsa inquisierit, an scientia media, et conditionata sit iuxta ipsius mentem admittenda?

43 Nec solum D. Prosper, sed etiam Divus Hilarius Arelatensis in epistola missa ad Augustinum, quae habetur ante librum eius de Praedestinatione Sanctorum, proposuit hanc eandem difficultatem Augustino explicandam: ubi narrat qualiter Massilienses adstruebant, praescientiam conditionatam futurorum operum nostrorum non posse non praeire decretum efficax Dei de eisdem operibus, ne alias laedatur libertas arbitrii creati, et addit Massilienses hunc suum dicendi modum corroborare ex dictis eiusdemmet Divi Augustini, in libris ante scriptis, quale est illud in libro de sex quaestionibus contra Porphyrium, tunc voluisse apparere Christum Dominum, et apud eos praedicare doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat futuros esse, qui in eum crederent, si eis praedicaretur Evangelium. Verba autem Hilarii, quibus alloquitur Augustinum, haec sunt: Cum autem dicitur eis quare aliis, vel alicubi praedicetur, vel non praedicetur, etc. Dicunt id praescientiae esse divinae, ut eo tempore, et ibi, et illis veritas annunciaretur, vel enuncietur, quando, et ubi praenosebatur esse credenda. Et hoc non solum aliorum catholicorum testimoniis, sed etiam sanctitatis tuae testimoniis disputatione antiquiore se probare testantur, ut est illud, quod dixit sanctitas tua in quaestione contra Porphyrium, de tempore Christianae religionis, religionis, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui in eum essent credituri.

44 His ergo suppositis, aperitur mens Augustini eleganti testimonio ex loco citato de Praedestinatione Sanctorum desumpto, quo huic quaestioni, et obiectioni de prompte ex opusculo ipsius contra Porphyrium sic respondet: Illud autem, quod in opusculo meo quodam contra Porphyrium sub titulo, de tempore religionis Christianae me dixisse recolis, ita dixi, ut hanc diligentiorem, et operosiorem disputationem de gratia praeterirem, etc. Et postquam de verbo ad verbum recitavit id, quod in illo opusculo asseruerat, addidit: Cernitis me sine praeiudicio latentis consilii Dei, aliarumque causarum, hoc de praescientia Christi dicere voluisse, quod convincendae Pelagianorum infidelitati qui hanc obiecerant quaestionem, sufficere videtur? Quid enim verius, quam praescisse Christum, qui, et quando, et quibus in locis in eum fuerant credituri? Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem, an Deo donante sumpturi, id est, utrum tantummodo eos praesciverit, an etiam praedestinaverit Deus, quaerere, ac disserere tunc necessarium non putavi. Proinde quod dixi, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse qui in eum erant credituri, posset etiam sic dici, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui electi fuerant in ipso, ante mundi constitutionem. Sed quoniam si ita diceretur, lectorem faceret intentum ad ea inquirenda, quae nunc ex admonitione Pelagiani erroris necesse est copiosius, et laboriosus disputari, visum mihi est, quod tunc satis erat, breviter esse dicendum, excepta (ut dixi) altitudine sapientiae, et scientiae Dei, et sine praeiudicio aliarum causarum, de quibus non tunc, sed alias opportunius disputandum putavi.

In quo testimonio tria peculiariter expendenda sunt. Primum est, quod Augustinus explicans id, quod dixerat in quaestionibus contra Porphyrium, scilicet, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui in eum erant credituri, inquit: Hoc sine praeiudicio latentis consilii Dei, et excepta altitudine sapientiae, et scientiae eius se dicere voluisse, id est, sine praeiudicio divini consilii involventis, sive praesupponentis decretum efficax, saltim per modum intentionis divinae voluntatis, quo efficaciter praefinivit futurum illud sub conditione.

45 Et ratio est, Nam usitata phrasis erat apud Augustinum, et eius discipulos adversus Pelagianos, et Semipelagianos explicare nomine latentis consilii Dei, et altitudinis sapientiae, et scientiae eius, divinam praescientiam, et consilia praesupponentia decretum efficax voluntatis Dei, ante praevisionem quorumcumque futurorum contingentium, et subsecuta ad praedictum decretum; ex eo, quod si Deus post praevisionem consensus futuri sub conditione, si hic, vel ille vocarentur ad fidem in hac, vel illa occasione, decernit, quod iste credat, et ille non credat; tunc non esset quod hoc latens consilium Dei, neque esset aliqua altitudo sapientiae, et scientiae eius, si ex pluribus vocatis hic credat, et ille non credat, et sic de aliis. Nam tunc facillimo negotio posset assignari ratio divini consilii, sapientiae, et scientiae, si dicatur ideo trahere hos ad fidem, non vero illos, quia isti voluerunt credere, non vero ILLI. Et ita non esset quod hoc latens consilium Dei, neque aliqua altitudo ab humano ingenio investigabilis in scientia, et sapientia eius contra illud Apostoli: O altitudo divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt iudicia eius, et investigabiles viae eius!

Unde August. et eius discipuli, ut se opponerent his haereticis, et denotarent Deum non eligere ad fidem, nec decernere consensum voluntatis creatae post praevisionem eiusdem consensus, sub conditione futuri; sed ante praedictam praevisionem etiam sub conditione futuram, et ob altissimos et occultissimos fines, et ob inscrutabilia iudicia eius decernere efficaciter, quod hic convertatur ad fidem, secus vero ille, vel absolute, vel sub conditione; propterea divina consilia, et divinam scientiam, de praedictis futuris nuncupabant nomine consilii latentis Dei, et altitudinis sapientiae, et scientiae divinae, et eadem consilia esse investigabiles vias Domini, et iudicia veritatis dicebant, existimantes non esse sanarum mentium, consilium istud latens Dei reprehendere, et quod ex opposito superbe iudicia Dei penetrabilia esse asseruntur: ac tandem, quod secundum sententiam Pelagianorum, non erit latens consilium Dei, nec etiam manebit occulta ratio divinae voluntatis.

46 Et ita Divus Prosper ad excerpta Genuensium, in responsione ad dub. 4. impugnans sententiam Pelagianorum reprehendentium hunc modum alta de Deo, et scientia eius sentiendi, ac proinde asserentium, futurum esse, quod isti crederent; secus vero illi, non praesupposito divino decreto (quam etiam esse sententiam eorundem Pelagizan. docuit August. lib. de Praedestin. cap. 18.) sic ait: Non est ergo sanarum mentium ista reprehendere: et investigabiles vias Domini, hoc est, dona misericordiae, et iudicia veritatis, Pelagianorum elationi penetrabilia deputare. Quia secundum ipsos non latet consilium Dei, nec in occulto est divinae ratio voluntatis.

Quod etiam confirmavit D. Prosper lib. 1. de vocatione Gentium cap. 25. his verbis: Contra omnem elationem de libero arbitrio gloriantem, illam invictissimam reniti sententiam Apostoli dicentis: Quis enim te discernit? aut quid habes, quod non accepisti? Ex quo colligit: Igitur profunditas illius quaestionis, quam secundum admirationem Apostoli impenetrabilem confitemur, per liberi arbitrii velle, et nolle non solvitur: quia licet insit homini bonum velle, et nolle, tamen nisi donatum non habet bonum velle.

Quare in idem redit, iuxta August. phrasin, quod ipse dixerit se de praescientia Dei respectu illius fidei futurae illorum hominum tali loco, et tempore, si Evangelium eis annunciaretur, locutum fuisse sine praeiudicio latentis consilii Dei, et excepta altitudine sapientiae, et scientiae Dei; atque asserere, se fuisse locutum de praescientia Dei praesupponente divinum decretum efficax conversionis ad fidem illorum hominum, si tali loco, et tempore, etc. ad fidem vocarentur. Nam si dixisset, Deum habere praescientiam illius fidei futurae, si eis annunciaretur Evangelium, ita ut haec praescientia praecederet decretum efficax, tunc irrogasset iniuriam latenti consilio Dei, et altitudini sapientiae, et scientiae eius: siquidem tunc non esset inscrutabile a nobis, cur ex pluribus vocatis ad fidem istos traheret, non tamen illos?

47 Secundum vero, quod in hoc testimonio expendi debet, est, quod apud Semipelagianos, imo etiam apud Augustinum, idem erat dicere, quod habemus fidem a nobis, et non a Deo donante; ac asserere, quod praesciebat Deus tantummodo fidem nostram, non autem praedestinabat, id est, decreto suo non praelefiniebat, et non qualicunque, sed praeveniente efficaciter nostram voluntatem. Nam concursum concomitantem, etiam in illa praescientia Dei, non negabant isti haeretici, dicente Prospero in epistola saepe citata: Quod gratiam comitem, non praeviam humanorum volunt esse meritorum. Imo etiam Pelagius, et Coelestius, qui gratiam ex meritis operum nostrorum dari asserebant, non excludebant in talibus operibus nostris concursum Dei gratuitum concomitantem, ut patet ex August. lib. 1. contra duas Epistolas Pelagianorum cap. 19 ubi sic ait: Dixisti in bono opere a Dei gratia semper adiuvari, tanquam sua voluntate, nulla Dei gratia bonum opus aggressus in ipso iam opere divinitus adiuvetur. Quare cum apud August. et omnes Patres certum sit, nos non habere fidem a nobis, sed Deo donante, certum etiam erit apud eundem August. et alios Patres, Deum non praescire tantummodo fidem nostram, id est, ante decretum suum efficax illam praecognoscere; sed etiam eam praedestinare, seu decreto suo efficaci illam ante eius praevisionem praefinire: siquidem, ut nuper dicebamus, idem est apud Augustinum, quod habemus fidem a nobis, et non a Deo donante; ac asserere Deum illam tantum praescire, et non diffinire decreto suo efficaci. Et propterea dixit idem Sanctus Doctor in hoc testimonio, quod expendimus: Sed utrum praedicato sibi Christo a se ipsis habituri essent fidem? an Deo donante sumpturi? id est, utrum tantummodo eos praesciverit? an etiam praedestinaverit Deus? etc.

48 Unde idem Augustinus lib. de Correctione, et gratia cap. 12. ut explicaret quomodo illa promissio, qua Deus Abrahae promisit filios spirituales per gratiam, et fidem, non inniteretur in praescientia futuri consensus, sed in efficacia divinae potentiae, et decreti, usus est hoc modo loquendi; nimirum, quod non eos promisit, quia praescivit a se ipsis bonos futuros, alioqui non suum, sed quod eorum erat, promisisset; sed et e contra promissionem illam inniti in efficacia divini decreti, et quod id ita Abraham credidit, cuius loquendi modi nulla alia est ratio, nisi quia ut nuper vidimus, apud Augustinum, idem est Deum tantum praescire, et non antea praedestinare, seu non praefinire fidem alicuius; et quod ille, qui credit, habeat praedictam fidem a se.

Verba autem Augustini hoc ipsum dilucide explicantia sunt haec: Neque enim propterea eos promisit Abrahae, quia praescivit a se ipsis bonos futuros. Nam si ita est, non suum, sed eorum est, quod promisit. Non autem sic credidit Abraham, sed non est infirmatus in fide dans gloriam Deo, et plenissime credens, quia quae promisit Deus, potens est et facere. Non ait, quae praescivit potens est promittere. Quod etiam docuit lib. 1. de Praedestinatione Sanctorum cap. 10. ubi explicans hanc eamdem promissionem, inquit: Non de nostrae voluntatis potestate, sed de sua praedestinatione promisit: si autem prius praevidisset, quam praedestinasset, utique de nostrae voluntatis potestate id promisisset, ut etiam constat ex iis, quae dubio praeced. a num. 13. usque ad num. 23. diximus.

Unde ob hanc rationem August. explicans in hoc testimonio id, quod ipse docuerat contra Porphyrium inquit: Proinde quod dixi tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat esse, qui in eum fuerant credituri, posset etiam sic dici, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui electi fuerant in ipso ante mundi constitutionem. Quia cum absolute dicitur, Deum praescire aliquod futurum contingens, semper intelligitur, iuxta eumdem S. Doctorem, sine praeiudicio latentis consilii, et altitudinis sapientiae, et scientiae eius; id est, sine praeiudicio divinae praefinitionis antecedentis, et efficacis, ut ex eodem August. dicebamus: et ita in idem redit dicere, Deum praescisse, qui essent, qui in eum erant tunc credituri, si eis praedicaretur Evangelium; ac asserere, Deum praescisse, qui erant, qui praefiniti fuerant credituri, si praedicatio Evangelii illis fieret.

49 Tertium tandem, quod in hoc testimonio ex lib. 1. de Praedest. Sanct. expendi debet, est, quod apud August. idem est dicere, Deum praescire aliquod futurum liberum, quando sciebat, et ubi sciebat esse faciendum; ac dicere, quod praescit, quod ipse elegerat ante mundi constitutionem. Et propterea subdit in eodem capite, in quo habetur hoc idem testimonium, quod expendimus: Praedestinatione Deus ea praescivit, quae fuerat ipse facturus. Unde dictum est, fecit, quae futura sunt, id est, fecit esse futura, quae futura sunt, eo modo, quo futura sunt.

50 Ex quo etiam fit, nullius esse momenti solutionem cuiusdam Junioris asserentis August. hic non loqui de futuris conditionatis, sed de futuris absolutis, quae videntur per scientiam visionis, et supponit decretum efficax Dei, innixum tamen divinae praescientiae conditionatae.

Ex dictis igitur haec evasio praecluditur. Tum quia, ut constat ex Epistola D. Prosperi, et Hilarii, requisitus fuit ab ipsis de cognitione futurorum conditionatorum, et peculiarius, ac expressius a Prospero, an praescientia innitatur proposito? an vero e contra propositum praescientiae? Si autem August. non fuisset locutus de futuris conditionatis, non occurrisset interrogationi horum Patrum, quod tamen tunc intendebat.

Tum etiam: quia Semipelagiani, quorum est istud argumentum, cui August. occurrit, non dicebant, dari causam electionis horum, prae illis ex praescientia bonorum operum absolute futurorum, quaeque per scientiam visionis videntur; sed solum ex praescientia eorumdem sub conditione futurorum, ut docet August. eodem lib. cap. 12. et lib. de Dono persev. cap. 9. et sequentibus, et D. Prosper in Epist. ad August. ubi referens praescientiam, quam Massilienses ponebant, inquit: Futura, quae non sunt futura confingant, novoque apud illos absurditatis genere et non agenda praescita sint, et praescita non acta sint. In quibus verbis aperte loquitur de praescientia futurorum quorumdam ab eisdem Massiliensibus confictorum, id est, independentium a proposito, et electione Dei, quae sit talis conditionis, ut prius sit in Deo, quam praedicta praescientia; et propterea dicebant, propositum divinum circa praedicta futura subnixum esse huic praescientiae, nempe conditionatae. Nam in praescientia absoluta, quaeque simul est scientia visionis, et supponit decretum Dei actu existens in illo, evidens est oppositum contingere. Et ita ex eo, quod ipsi admittebant praedictam scientiam conditionatam, esse id, in quo divinum propositum efficax innitebatur, sumpsit idem Prosper occasionem ad consulendum August. illis verbis supra relatis: Utrum scilicet per praescientiam possit stare propositum? an vero e contra praescientia illa quodammodo sit subnixa proposito Dei?

51 Tum denique. Quia expresse loquitur Augustinus in hoc testimonio, quod expendimus, de hoc futuro conditionato, nempe, quod illi homines crederent, si illis praedicaretur Evangelium: quod quidem licet postea, posterioritate rationis transierit in absolutum; attamen ut est sub statu conditionato, secundum quam rationem consideratur, ut exprimitur illis verbis, scilicet, si his omnibus praedicaretur Evangelium tempore adventus Christi crederent, habet rationem futuri conditionati, et subest divino decreto efficaci, et conditionato, ut ex iis, quae in tract. de Volunt. Dei disp. 5. num. 73. dicemus, patebit, et pertinet iuxta adversarios ad scientiam conditionatam, per modum futuri conditionati: non quidem quatenus futurum conditionatum exprimit futurum talis rationis, ut eius conditio numquam purificetur; sed prout ambit quodvis conditionatum, sive postea transeat in absolutum, sive non; et ita aiunt, quodvis futurum absolutum, ut sub statu conditionato praeit se ipsum sub statu absoluto, pertinere ad hanc scientiam mediam.

52 Nec tandem obstet, si dicas, quod illa verba August. nimirum: Posse etiam sic dici, tunc voluisse hominibus apparere Christum, et apud eos praedicari doctrinam suam, quando sciebat, et ubi sciebat esse, qui electi fuerant ab ipso ante mundi constitutionem. Videtur necessario intelligi de electione absoluta, seu de decreto absoluto, quo locus ille Pauli solet intelligi: et ideo Augustinum solum loqui de scientia futurorum absolutarum.

Non itaque hoc obstet. Quoniam usitatum est apud August. ut constat ex aliquibus locis in dubio hoc citatis, nomine praedestinationis, et electionis intelligere decretum efficax Dei de quavis re bona praefinita. Et ita licet locus ille Pauli soleat etiam intelligi de electione absoluta, et non qualicunque, sed ad aeternam beatitudinem non est contra hunc intelligendi modum, quod etiam intelligatur ratione materiae, cui applicatur, de electione conditionata, ad aliquod opus bonum; quia media hac electione praevidit Deus, qui essent tunc in eum credituri, si eis praedicaretur Evangelium in adventu Christi Domini; maxime quia August. inquit verba haec in hac obiectione relata, non continere sententiam diversam ab ea, quam in quaestione contra Porphyrium dixerat, quia ibi locutus fuerat sine praeiudicio latentis consilii divini, id est, decreti ex se, et ex propriis meritis efficacis, ut dictum est. Quare cum sententia contenta in verbis contra Porphyrium, sit circa hoc futurum conditionatum, si Christus veniret tali tempore, et appareret his hominibus, eisque praedicaretur Evangelium, crederent, ac proinde ob hanc causam eadem sententia abutebantur haeretici ad suum errorem confirmandum; consequens est, ut etiam sententia haec in ista obiectione relata, et ex eodem August. desumpta, etiam de futuris conditionatis debeat intelligi; quamvis eademmet futura postea posterioritate rationis transeunt in absoluta.

53 Adde, quod adhuc gratis dato, non tamen concesso, Divum Augustinum solum fuisse locutum in hoc testimonio de futuris contingentibus absolutis, ita ut haec solum sint Deo infallibiliter nota, post decretum efficax, et absolutum suae voluntatis, consequens esset, ut secundum eumdem August. idem dicendum esset, pro proportione servata, de conditionatis; ita ut non nisi post decretum efficax, et conditionatum Dei possint ab eo certo sciri. Et ratio est aperta: siquidem ab eadem causa, a qua futurum contingens absolutum habet dependentiam, debet etiam futurum contingens, et conditionatum eam habere; et ideo si illud pendet in esse futuri absoluti a voluntate ex se, et ex propriis meritis efficaci Dei, antecedente ipsum, et ab eo independente, etiam conditionatum pendebit ab eodem decreto, ex se efficaci, conditionato tamen ex parte obiecti; siquidem sicut ipsa futura solum distinguuntur penes esse absolutum, et conditionatum, ita etiam causa, et efficax Dei decretum in hoc solum possunt distingui; ac subinde sicut scientia illorum innititur proposito, non tamen e contra; sic scientia, et infallibilis cognitio horum.

§ IV. Occurritur testimoniis pro prima sententia adductis.

54 Ad primum respondetur, quod dato D. Augustinum admittere vocationem efficacem (de quo nihil modo, ut ex omni capite decreto Sanctissimi Domini nostri Pauli Quinti pareamus) dicendum est, quod cum idem August. docet, tunc vocationem esse congruam, quando est apta ei, qui vocatur, non ita est intelligendum, quod haec idoneitas, et congruitas sit aliquid se tenens ex parte nostra; sed aliquid a Deo inspiratum, seu datum, proveniensque ex efficaci proposito Dei. Et propterea haec vocatio aliquando vocatur congrua, aliquando vero vocatio ex proposito: quia Augustinus, ut ipse se exponit, semper loquitur sine praeiudicio latentis consilii Dei, id est, propositi divini ex se efficacis, ut num. 45. dicebamus.

Unde idem Sanctus Doctor explicans hanc idoneitatem in fine illius quaestionis, sic inquit: Quis animo amplectitur aliquid, quod cum non delectat? aut quis habet potestatem, ut vel occurrat, quod eum delectare possit, aut delectet cum occurrerit? cum ergo nos ea delectant, quibus proficiamus ad Deum, inspiratur hoc, et praebetur gratia Dei, non nutu nostro, et industria, vel operum meritis comparatur: quia ut sit nutus voluntatis, ut sit industria studii, ut sint opera charitate ferventia, ille tribuit, ille largitur. Sed de hoc testimonio, et pleniori eius intelligentia, alibi, Deo dante, dicetur.

55 Ex quo etiam ad secundum respondetur, quod adhuc data illa suppositione nuper dicta, circa mentem Divi Augustini (de qua nihil modo) tunc consequenter dicendum est, eos, qui habent illud munus intelligentiae, non praevideri motos ad fidem infallibiliter, nisi audiant congrua verba, vel signa: quod vero congrua sint, dependet ex proposito efficaci Dei.

Nec contra hoc aliquid probat id, quod ad expensionem eiusdem testimonii ibidem adducitur, nimirum, quod si illa veritas oriretur ex efficaci Dei proposito, tunc non dixisset Augustinus, habere aliquos divinum munus intelligentiae, etc. sed id de omnibus affirmandum esset: siquidem non stat, Deum aliquid efficaciter decernere, et simul oppositum fieri.

Non itaque hoc aliquid probat. Quia licet omnes, circa quos est praedictum decretum, habeant divinum illud munus intelligentiae, etc. attamen, quia ii, circa quos est tale decretum, non sunt omnes, qui vocantur, sed circa aliquos datur hoc decretum, circa aliquos vero non; propterea licet omnes, circa quos est decretum illud, habeant divinum munus intelligentiae; nihilominus non omnes simpliciter eo gaudent, sed aliqui, quamvis isti aliqui sint omnes, circa quos divinum decretum versatur.

56 Caeterum quia aliquando Divus Augustinus, et alii Patres absolute proferunt, Deum praescire praedicta futura contingentia conditionata, et aliquando non faciunt expressam mentionem divini decreti conditionati, propterea per modum regulae universalis tenendum est, eos loqui sine praeiudicio latentis consilii Dei, et altitudinis divinae scientiae, et sapientiae: quo pacto Augustinum locutum fuisse ex eodem vidimus. Quam regulam adhuc expressius, et generalius adhibuit idem Divus Augustinus libro de Dono perseverantiae cap. 18. his verbis: Aliquando praedestinationis significatio nomine praescientiae, sicut ait Apostolus: Non repulit Dominus plebem suam, quam praescivit. Hoc quod ait (praescivit) non recte intelligitur, nisi praedestinavit; sed praedestinasse, est hoc praescivisse, quod fuerat ipse facturus. Quid ergo nos prohibet, quando apud aliquos legimus Dei praescientiam, et agitur de vocatione electorum, eamdem praedestinationem intelligere? Hucusque August. cuius verba, tanquam universalis regula tenenda sunt, ut quoties nomen praescientiae reperitum fuerit, et mentio fiat de vocatione electorum, vel de quolibet bono effectu efficaciter, et infallibiliter futuro (eadem enim utrobique est ratio, ut intuenti patebit) per praescientiam semper intelligatur praedestinatio, id est, quod praesens attinet, praefinitio, seu decretum efficax Dei, quod ex propriis meritis sit tale, sive ille effectus sit efficaciter futurus sub conditione, sive sine illa.

57 Diximus: Et mentio fiat quolibet bono effectu efficaciter, et infallibiliter futuro: non quidem quia ad opera prava non detur decretum efficax Dei permissivum eorum, quoad malitiam: et insuper decretum, quo velit, et efficaciter praefiniat illa quoad substantiam actus, in quibus decretis sive virtualiter, sive ex parte nostri modi concipiendi distinctis, praedicta opera mala a Deo, modo supra insinuato, cognoscuntur; sed quia D. Augustinus in praedictis verbis solum meminerit de effectibus bonis; quamvis ex eis colligatur idem quoad opera mala, proportione tamen servata, esse dicendum.

Nec refert, si dicas satis esse ad hoc dari decretum obiective futurum, et quod decretum hoc praevideatur a Deo fore, si voluntas consentiat.

Nam contra hoc satis urgent omnia illa, quae in disp. 7. a num. 48. usque num. 75. diximus, et etiam quod nomine praedestinationis, quam hic nomine praescientiae intelligit D. Augustinus, non potest commode decretum obiective solummodo praesens intelligi, ut ex se patet.

58 Quia auctoritas Divi Augustini (ut in praecedenti dubio tetigimus) licet ubique magna, nullibi tamen maior est, quam dum de divina gratia, et aliis ad eam spectantibus, qualis est admissio, vel reiectio scientiae mediae, de qua in praesenti loquimur, discutit: et propterea Patres Concilii Palaestini, Africani, Arausicani, et Milevitani sententiam eiusdem Divi Augustini exquisierunt, et amplexi sunt, Divusque Hilarius, et Prosper indivulse eidem adhaeserunt, ut ex Epistolis utriusque constat, ac tandem omnes Patres ad Augustinum subsecuti, mentem illius venerati sunt, et cuncti Theologi uniformiter in hac parte palmam ipsi deferunt, ut docte, et late probat Alvarez lib. 1. de auxiliis disput. 5. et Suarez lib. 1. de Grat. prol. 6. cap. 6. idcirco quamvis mentem Augustini ex testimoniis illius immediate desumptam praecedenti dubio aperuimus, placuit sigillatim in hoc dubio eandem mentem aliunde ex aliquibus signis, et indiciis, seu effectibus indagare, ut ita res haec melius, et magis radicitus peragatur.

Ratio autem, ob quam ad hoc peculiariter excitamur, est. Quia August. saepissime de hac materia in suis operibus sermonem instituit, utpote cum recens, et veteranus Episcopus cum Pelagianis, Semipelagianis, et cum reliquiis Pelagianorum decertaverit, et quotidie se ipso doctor factus in suis posterioribus, ac postremis scriptis aliqua, quae in prioribus non satis clare dixerat, explicuerit. Et ideo vix dici potest, quanta testimoniorum multitudo pro utraque parte huius controversiae adducatur, et multo minus significari queit, quot modis testimonia utrimque allata elidi curentur: ita ut nisi ex professo in suo fonte, et una cum contextu eorundem inspiciantur, non possit mens D. Augustini, inter adeo densam interpretationum, expositionum, et evasionum, solutionumque silvam deprehendi: quia hinc inde Augustinus sonat, et resonat, utrimque Augustinus occurrit: cumque Augustinus, Augustino obviam eat, nequit illius facies, nisi attente inspecta dignosci.

59 Unde licet in praecedenti dubio faciem, et verba Augustini inspiciendo ea in se ipsis attente contemplati fuerimus; nihilominus ne aliquando Augustinus non ita cognitus, et in se, suisque scriptis visus, videatur oppositum resonare, ideo aliam hic superaddimus viam, qua mentem Augustini semel iam inventam, iterum tam arguendo ad hominem contra Adversarios, quam absolute, et simpliciter loquendo invenire possimus. Haec autem nulla est alia, quam illa, quae dici solet ab effectibus, seu quasi effectibus, sive a posteriori.

Quare effectus, aut quasi effectus Augustinianae doctrinae circa efficaciam divinae voluntatis, et decretorum eius, necnon circa certitudinem divinae praedestinationis, et reprobationis diligenter inquirendi, et perpendendi a nobis sunt, et ex antiquitatis thesauro in medium proferendi, ut ex eis optatam Augustini mentem, ac sententiam in hac celebri de scientia media controversia, atque adeo veram eius resolutionem eruere possimus

§ I. Decisio Dubii, quoad eius primam partem.

60 Dicendum ergo est primo, ex effectibus Augustinianae doctrinae (si semel vera sunt ea, quae Adversarii ex propriis suae sententiae principiis circa scientiam mediam docent) valde credibiliter, et cum magna certitudine colligi, quod iuxta mentem ipsius, omnino reiicienda est scientia media, sive conditionata, seu quae sit in Deo ante decretum, ex se efficax, et conditionatum suae voluntatis.

Asserit haec non aliter melius suadetur, quam ex iis, quae Hilarius, Prosper, et Fulgentius de doctrina Augustini ad eumdem, vel ad alios scripserunt: quae tomo septimo operum eiusdem August. habentur. Ex eis enim constat, quinam fuerint effectus, qui ex doctrina Augustini, non quidem ob defectum ipsius, sed per accidens, et occasione ex illa desumpta, subsequuti fuerint. Etenim, ut ex citatis Epistolis apertissime liquet, doctrina Augustini talis fuit, ut ex ea plures viri graves, et docti, quos ibidem Prosper claros, et egregios appellat, turbati, (licet immerito) fuerint, et in negandae humanae libertatis periculum magnum se coniecerint. Et ideo Prosper in sua Epistola ad eumdem August. asserit, Pelagianorum reliquias ex doctrina illius sumpsisse occasionem dicendi, sub praedestinationis nomine induci fatalem necessitatem. Et Hilarius ad Augustinum scribens, ita ait: Verbum sanctitatis tuae ita moventur, ut dicant quamdam desperationem hominibus exhiberi.

61 Hinc ergo sequens pro assertione ratio deducitur. Quoniam incredibile est, ut ad periculum, et desperationem istam sumant occasionem ex doctrina, humanum arbitrium valde, ac perspicue, et clarissime extollente, quin potius est evidenter credibile eam sumpsisse ex doctrina, opposita omnino via procedente, taliterque efficaciam divinae voluntatis, et absolutam praedestinationis, et decretorum eius infallibilitatem, et certitudinem, ante praevisum consensum arbitrii creati commendante, ut praedictum arbitrium everti, et omnimoda necessitas induci videretur: at doctrina, per quam traditur scientia media, antecedens ad libera decreta divinae voluntatis; et certitudinem praedestinationis, quaeque sit talis conditionis, ut nisi Deus per illam provideat, quid humana voluntas in tali, vel tali occasione operatura sit, nequeat, salva eius libertate, aliquid absolute decernere, vel aliquem praedestinare, vel reprobare: multum, seu, ut melius dicamus, quantum excogitari possit, favet (iuxta Adversariorum sententiam, et ea, quae de scientia media tradunt) libertati creatae, eamque omnino clare, et cum maxima perspicuitate reddit illaesam: e contra vero doctrina denegans hanc scientiam mediam, et ponens decreta de se efficacia divinae voluntatis, per quae ante praevisionem cuiuslibet consensus creati, Deus efficaciter decernat, et praediffiniat praedictum consensum, et reprobet, aut praedestinet, quos sibi placuerit, valde commendat certitudinem divinae praedestinationis, et efficaciam, quam ex se, et ab intrinseco habet divina voluntas, cum quodam saltim apparenti humanae libertatis praeiudicio, ut Adversarii fatentur: ergo si vera sunt, quae idem Adversarii circa scientiam mediam docent, tunc signum valde urgens est, doctrinam, ex qua viri illi, de quibus Hilarius, et Prosper, ita turbati sunt, et in praedictum periculum inciderunt, non esse eam, quae scientiam mediam adstruit; sed illam, quae ipsam negat, quaeque decreta ex se efficacia ante praevisum consensum libertatis creatae, admittit: ac proinde signum etiam valde efficax erit, doctrinam Augustini, ex qua isti, teste Hilario, et Prospero, sumpserunt occasionem, iam dictam, non esse eam, quae scientiam mediam admittit, et negat decreta Dei ex se efficacia ante praevisum consensum libertatis creatae, sed potius oppositam.

62 Confirmatur primo. Quia doctrina opposita, tradens scientiam mediam, talis est, ut per eam liberum arbitrium suam libertatem vindicasse, expeditumque omnino relinqui, eius auctores gloriantur, et proclamant: siquidem iuxta illam, ut fere omnes Adversarii fatentur, non poterit Deus aliquid circa consensum liberum, ut talem voluntatis creatae efficaciter decernere, nisi (ut sic dicamus) expectet, quid praedicta voluntas, si in hac, vel illa occasione ponatur, ex sua libertate operatura sit; et hoc per scientiam mediam praevideatur; ita ut non aliud, nec aliter circa praedictum consensum a Deo praediffiniri possit, nisi id, quod per hanc scientiam praevisum est, et eo modo, quo praevisum fuit a creata voluntate, iuxta ipsius libertatem, proditurum. Quod quidem iuxta Adversariorum sententiam valde, et cum maxima perspicuitate, cuique obvia, libertati creatae favet. E contra vero doctrina negans praedictam scientiam mediam, talis est, ut per eam liberum arbitrium ligari, et omnino everti, necessitatemque ex absoluta, et omnino ex se efficaci voluntate Dei, ei imponi, Adversarii, quamdiu eis licuit, saepissime affirmarint; ergo dici nequit, Augustinianam doctrinam doctrinae oppositae suffragari; quin potius valde certum erit, ipsi omnino adversari, et cum doctrina Thomistica, quam defendimus, coincidere.

Consequentia patet. Tum quia Augustinus non leve vitae, et magnum famae, et honoris periculum ob illam doctrinam, quam tunc tradidit, subiit. Quis autem poterit sibi re bene inspecta persuadere, Augustinum potuisse (si vera sunt, quae Adversarii circa scientiam mediam docent) odium vitae, et honoris tanquam humanae libertatis eversorem pati, si eius doctrina eadem, aut similis esset illi, quam auctores eiusdem scientiae mediae, ea mediante in favorem humanae libertatis tradunt? per quam, ut ipsi proclamant, humani arbitrii libertas omnino clare, et cum perspicuitate patentissima, expedita, et soluta manet. Tum etiam, propter illa, quae nuper innuebamus. Quia si doctrina Augustini similis esset ei, quam opposita sententia tradit, tunc praepraedicti illi viri, (qui teste Hilario, et Prospero fuerunt clari, et egregii, tantaeque auctoritatis, ut hi duo Patres ad illis contradicendum se insufficientes existimaverint: et ideo ad Augustinum recurrerint) non solum de fide suspecti, sed manifeste insani, et stulti praedicandi essent: siquidem ex doctrina adeo clare, et aperte iuxta Adversariorum dictum, commendante humani arbitrii libertatem, ut ea cuique obviam esset, sumpserunt occasionem ad sentiendum, praedictam libertatem perverti, et desperationis periculum induci.

63 Quae omnia praevidit, et ingenue fassus est primus ille, ut ipse credit, scientiae mediae Patronus Molina, in sua prima concordia Olysiponensi, typis mandata: quamvis postea experimento cernens, quantum inde suae sententiae praeiudicium sequeretur, id in Lugdunensi impressione subticuerit. Et licet plurimi alii ex Adversariis, quasi coacervatis viribus contendant, doctrinam hanc de scientia media, ab ipsis traditam, Augustinianam esse; tamen ex multis, quos vidimus, et quotidie emergentes videmus, nullus a nobis inventus est, qui plane asserat, Augustinum cum Pelagianis, eorumque reliquiis pro gratia Dei disserentem, et cum libertate creata eam conciliare nitentem, usum fuisse scientia media: verentur enim, et merito (ut credimus) ne praeclaros illos viros, de quibus Prosper mentionem fecit, qui D. Augustini doctrina tanquam libertatis destructricae turbati sunt, et in periculum iam dictum se coniecerunt, non iam protervos, sed insanos, et stultos Divi Augustini accusatores, et calumniatores constituant.

64 Confirmatur, et explicatur secundo praedictus discursus, comparando effectus subsequutos ex Augustiniana doctrina, et ex illa, quae scientiam mediam tollit, et absolutas praedefinitiones omnium effectuum futurorum admittit; ita ut Deus nequeat aliquid cognoscere, ut futurum, sive absolute, sive conditionate, nisi post decretum ex se efficax, sive absolutum, sive conditionatum suae voluntatis. Quoniam effectus ex Augustiniana, circa hoc, doctrina subsequutus, fuit duplex. Primus ille, quem modo tetigimus, scilicet, quod viri illi clari, et egregii (ut loquitur Prosper supra relatus) ex Augustiniana doctrina scandalum passi sunt, desperationisque periculum subiere, et adversus illam tanquam humanae libertatis evertricem insurgentes, de Augustino conqueri coeperunt: et nisi pontificum Romanorum auctoritate pro Augustini doctrina deterrerentur, adhuc gravius in ipsam insurgerent.

Secundus vero, quod Massilienses absolutam, et antecedentem electionem, quae non dependeret a consensu creato, et praeviso per hanc scientiam mediam perhorrescentes, cum audirent, eam esse doctrinam Augustini, turbati sunt: et anxie contenderunt adhuc vivente ipso Augustino, congestis aliquibus eius, et aliorum testimoniis, ipsum, et alios ex catholicis pro opposita sententia stare: ut testatur Prosper, qui hoc ad Augustinum loco citato scribens, inquit: Et hoc non solum aliorum Catholicorum testimoniis, sed etiam sanctitatis tuae antiquiori disputatione se probare testantur: at praedicti effectus ex doctrina denegante scientiam mediam, et admittente praedefinitiones absolutas, et ex se efficaces, ac proinde solum admittente in Deo scientiam futurorum post efficax decretum suae voluntatis subsequuti sunt; ergo signum est, doctrinam istam, denegantem scientiam mediam esse conformem doctrinae D. Augustini, et oppositam, esse illi adversam. Consequentia videtur cum magna credibilitate, et certitudine ex duabus praemissis sequi. Maior autem constat ex iis, quae ex D. Prospero retulimus.

65 Minor vero, quoad primam partem, scilicet quoad primum effectum, probatur. Nam Molina, qui hac nostra tempestate scientiam mediam primus praelo mandavit, et alii insignes Theologi ipsum secuti, ex doctrina denegante praedictam scientiam, et solum ponente in Deo scientiam futurorum post determinationem ex se efficacem suae voluntatis, ac proinde commendante absolutam divinae praedestinationis certitudinem, scandalum passi sunt, et contra eam insurrexerunt, incessanterque insurgunt: et quamdiu per Pontificum decreta non fuit eis prohibitum, illam tanquam libertatis humanae evertricem damnarunt: et nisi Pontificio decreto postea prohiberentur, adhuc gravius, quantum licite fieri posset, contra illam insurgerent.

Quoad secundam vero partem, nempe quoad secundum effectum eadem minor explicatur, et suadetur. Nam quidam ex Adversariis acerbe, ac dure ferentes hanc doctrinam, quae absolutam, et antecedentem electionem, absolutaque, et antecedentia decreta constituit, et scientiam mediam e medio tollit, antiquorum Theologorum praesertim ex Thomistica familia auctoritate muniri, aliquos etiam ex ipsis ad contrariam sententiam pertrahere anxie contenderunt, ut dub. ultimo dicemus. Omnes vero (ut id obiter dicamus) summopere dolentes de eo, quod ipsis obiiciebatur, nempe Augustinum pro doctrina negante scientiam mediam stare; oppositam sententiam multis eius testimoniis (intentum tamen non suadentibus, ut dub. praecedenti vidimus) congestis se probare testantur; ergo, etc.

§ II. Resolutio dubii, quoad secundam eius partem.

66 Dicendum est secundo, ex effectibus doctrinae Augustini, et ex aliis signis satis colligi, ipsum absolute, et simpliciter loquendo contra scientiam mediam stare. Assertionem hanc probat ratio pro praecedenti facta, et in hunc modum expensa. Nam Prosper referens turbationem, qua praeclari illi viri ex doctrina Augustini turbati sunt, inquit, eos proclamasse removeri omnem industriam, tolli virtutes, si Dei constitutio humanas praeveniat voluntates, et hoc sub praedestinationis nomine, praevenientis scilicet nostras voluntates, fatalem quandam inducere necessitatem; ergo doctrina illa Augustini, ex qua huius turbationis occasionem desumpserunt, erat doctrina admittens decreta ex se efficacia ante consensum voluntatis humanae, non vero doctrina tradens scientiam mediam ad conciliandam efficaciam gratiae cum praedicta libertate.

Consequentia quoad primam partem patet. Quoniam si illa constitutio Dei non esset efficax ex se, sed redderetur efficax ratione consensus humani, non esset constitutio Dei humanas praeveniens voluntates, quae fatalem quamdam inducere necessitatem videretur, ut ex se constat. Quoad secundum vero etiam liquet. Quoniam scientia media non praevenit humanas voluntates, sed potius ad illas subsequitur, siquidem haec scientia est pure speculativa: et non ideo consensus voluntatis humanae est futurus, quia per hanc scientiam sic praevidetur: sed potius, quia sic est futurus, ideo per illam praevidetur.

67 Secundo probatur eadem assertio, praenotando tamen prius tria. Primum est, quod cum primo Molina librum suum de concordia gratiae cum libero arbitrio, in lucem edidit, in quo novum scientiae mediae nomen, et peculiarem ratione illius modum conciliandi efficaciam divinarum praedefinitionum cum libertate creata, typis mandavit, statim apud Summum Pontificem iuridice accusatus est, et licet de aliis delatus fuerit, de eis tamen in praesenti (ut omni ex capite decreto Sanctissimi Domini nostri Pauli Quinti pareamus) nihil prorsus dicemus; sed solum de eo, quod circa scientiam mediam ab eodem Molina typis mandatam, contigit.

Igitur delata causa ad Clementem VIII. designati ab ipso fuerunt triginta ad minus gravissimi viri, inter quos alii Cardinales, alii Episcopi, alii Regulares erant, ut omnes hi, eodem Summo Pontifice pro tribunali sedente, tanquam consiliarii, et testes assisterent; cumque negotium per aliquot sessiones sic protractum, et tractatum fuisset, ut argumenta e ratione petita, similesque responsiones in medium adducerentur, compertumque esset, nihil hac via concludi, quia dialecticis, et metaphysicis terminis, ac distinctionibus omnia obscura, et incerta reddebantur, decrevit (Spiritu Sancto, ut par est credere, suggerente) Clemens Summus Pontifex, ne deinceps causa haec Catholica rationibus a lumine naturali per naturales scientias subministratis, tractaretur; sed solis divi Augustini, et Divi Thomae testimoniis, utpote non aliunde, quam ex limpidissimis sacrae Scripturae, traditionum; Conciliorum, et Sanctorum Patrum fontibus desumptis, aut ex illis recte deductis. Alienum enim a Christiana gravitate iudicavit, ut Christiana dogmata ab extraneis principiis, qualia sunt Dialectica, philosophica, et Metaphysica; sed solum ex propriis, et divinis, qualia sunt sacra Scriptura, traditiones, Concilia, Patrumque testimonia primo deducerentur. Et sic in subsequentibus sessionibus, quae multae, et celebres fuerunt, constanter observatum fuit.

68 Secundo notandum est, quod cum facto hoc decreto Patres Societatis se rationibus naturalibus destitui, et ad sola testimonia D. Augustini, et fidelissimi eius discipuli Divi Thomae Aquinatis astringi cernerent, coacti sunt eo se convertere, ut niterentur ostendere scientiam mediam esse de mente utriusque Sancti Doctoris, quamvis Molina in suo libro (pro cuius doctrina defendenda convenerant) ingenue fateatur oppositum, nempe praedictam scientiam mediam non esse de mente D. Augustini, sed ei ignotam. Et ita deinceps anxie curaverunt, praedictam scientiam mediam, et efficaciam divinarum praedefinitionum per illam regulandam, Divo Augustino, et Angelico Doctori fuisse notissimam; multoties assertam, et clarissime traditam, aut saltim non esse doctrinae horum Patrum contrariam, aut dissonam.

Unde summo studio (ut par erat) plurima, et diversa testimonia Divi Augustini, et D. Thomae in medium toto illo non parum longo, ut iam dicemus, tempore, coram Summo Pontifice, et triginta gravissimis viris iam dictis, pro scientia media protulerunt. Et credibile valde est, testimonia selectiora, et quae in omnibus operibus utriusque Sancti Doctoris possunt reperiri, ab eis oblata esse, et eximio ingenii acumine ad intentum probandum deducta, expensa, et ponderata fuisse. Quoniam ad id ex Patribus Societatis designati fuerunt gravissimi, et doctissimi Theologi, maximoque ingenii acumine pollentes, inter quos praecipuus fuit P. Gregorius de Valentia, vir eruditissimus, et in Sanctorum Patrum lectione valde versatus, ut egregia eius opera in totam summam Divi Thomae satis testantur. Cui ut socii dati sunt eximii alii Theologi ex eadem Societate, ut Pater Petrus Arrubal, Pater Vastida, Pater Salas, et alii, quotidieque ad illum mittebantur, ut fas erat, tum manuscripti, tum etiam impressi de hac materia codices ab eminentibus Theologis, quibus sacra Societas tunc efflorebat, semperque floruit, et florebit, accurate compositi.

Sicut etiam ex opposita parte plura etiam egregia Augustini, et Angelici Doctoris testimonia adducta sunt: [quia] ad hoc eximii, et gravissimi Theologi ex Dominicana familia destinati fuerunt, inter quos astiterunt P. Frater Thomas de Lemos, vir maxima sapientia praeditus, in doctrina D. Augustini, et D. Thomae insigniter versatus, quem Magistri Frater Franciscus de Avila, et Frater Johannes Gonzales insignes Theologi, comitati sunt, quos alii non inferiores, quibus Dominicana familia semper abundat, tum viva voce, tum scriptis fovebant: et ex toto ordine, praesertim ex Hispania, ubi primum controversia haec exorta est, multa, et doctissima manuscripta ab aliis peritissimis Magistris mittebantur.

69 Tertio notandum est, quod unaquaque parte hinc inde pro se allegante, et diversa D. Augustini, et Angelici Doctoris testimonia in sui favorem proferente, longum, diuturnumque tempus in huius causae discussione, probatione, et (ut sic dicamus) litis contestatione consumptum est. Nam circa hoc habitae sunt quam-plures sessiones sub utroque Summo Pontifice Clem. VIII. et Paulo V. adstantibus triginta illis gravissimis viris, et ex omnibus illis, uno, vel altero excepto, cuncti alii eam sententiam protulerunt: nimirum, nec Augustinum, nec Doctorem Angelicum ulla ratione docuisse scientiam mediam, seu conditionatam, per quam Deus praevideat consensum, v. gr. voluntatis humanae, ut infallibiliter futurum, antequam actu habeat decretum efficax de illius futuritione; sed potius utrumque Doctorem Sanctum praedictae scientiae refragari, et absolutas praefinitiones Dei independenter a praedicta scientia, et salva libertate creata docuisse.

Quae omnia non ex proprio Marte adinvenimus, sed ea a viris gravissimis omni exceptione maioribus: de quorum veritate nulla suspicio suboriri cordate potest, accepimus. Quia tamen oppositus rumor ab aliquibus sparsus fuit, propterea, ut omnis deceptionis morale periculum, quantum in hac parte fieri potest, fugeremus, in Romana curia peculiarem diligentiam et sollicitudinem ad hoc examinandum adhiberi curavimus: et diligentia ista adhibita comperimus, rem ita se habere, sicut a gravissimis illis viris acceperamus, idque Romae novissime testatus est insignis quidam Theologus, qui omnibus congregationibus a nobis recensitis attentissime interfuit, et cuncta in eis acta diligenter notavit, et ne oblivione delerentur, illa scriptis fideliter commisit, quippe non solum maxima sapientia, sed egregiis virtutibus adeo floruit, ut post suum obitum plura ediderit miracula, et ut eius testimonium adhuc firmius, et omni exceptione maius maneat, testamur, virum istum gravissimum octo diebus ante suum obitum, et antequam in morbum, quo vitam finivit, incidisset ac proinde dum in sacra Theologia, et sanctitate maxime vigebat, ea, quae diximus, ingenue falsum esse.

Et ideo his, quae diximus, standum est, quia in his rebus, in quibus non tam de iure,, quam de facto ipso agitur, in quibusque de evidentia facti, adhibita sufficienti diligentia, non potest certitudine metaphysica constare (ut in praesenti post adhibitam a nobis maximam diligentiam contigit) non potest aliunde prudens iudicium humanum (quidquid sit coram Deo de re ipsa hominibus evidenter non nota) nisi ex moralibus coniecturis, ut ex testimoniis virorum gravissimorum omni exceptione maiorum, sive ocularium testium desumi.

70 Ex quibus omnibus sequens deducitur ratio. Quoniam, difficillimum creditu est triginta illos viros adeo gravissimos, una cum Summo Pontifice ita intente, et per longum tempus, per totque sessiones, omni passione (ut par est de praedictis viris credere) semota; et hinc illinc expensis, selectoribus Augustini testimoniis pro utraque parte, non solum ea expensione, quae ab eximiis Theologis, utriusque sententiae partem gerentibus, eisdem testimoniis adhibebatur; sed etiam addendo eis saepe novas vires ex maiori expensione, quae unicuique ex his triginta viris pro sui ingenii acumine, et scientia occurrere poterat: difficillimum ergo creditum est triginta hos gravissimos viros simul cum Summo Pontifice sic indagasse mentem August. quoad scientiam hanc mediam, et quod nihilominus eam assecuti non fuerint; ut omnes illi, uno, vel altero excepto, convenerint una cum Summo Pontifice non esse dandam praedictam scientiam mediam: ergo signum valde urgens est, Augustinum non approbasse; sed potius reprobasse praedictam scientiam.

71 Confirmatur, et explicatur. Quoniam si viri isti, qui ut consiliarii, et testes, una cum Summo Pontifice assistebant, essent numero pauci, posset forte aliqua suspicio suboriri, an nimirum mentem August. caluissent? et licet non fuissent numero pauci, si tamen hinc inde inter illos dissensio fuisset, ita ut magna eorum pars staret pro scientia media, iuxta mentem August. alia vero aliquantulum maior refragaretur praedictae scientiae, asserens, eam esse contra eiusdem August. mentem, tunc posset aliquis merito, et cordate dubitare, an illi, an vero isti mentem Augustini, quoad hoc attigissent.

Deinde licet praedicti consiliarii, contra scientiam mediam, uno, vel altero excepto, convenerint: si tamen essent ex Dominicana familia, aut ex Societate Jesu; forte alicui (licet immerito) videretur non esse eis tantam fidem, quoad hoc adhibendam: ex eo, quod unusquisque multoties solet iudicare pro ea parte, pro qua affectus est. Et similiter si Doctores isti non evolvissent August. summa diligentia per se, seu per alios, nimirum per eximios illos Theologos supra memoratos, tam ex Societate, quam ex Dominicana familia, qui ad hoc destinati erant, quique omni sollicitudine moraliter possibili, ut par erat, selectiora Aug. testimonia in sui favorem iterum, atque iterum ea expendendo, et ponderando proposuerunt, tunc posset forte alicui videri non ita certo huic sententiae tantorum virorum standum esse, ex eo, quod non omnino causa examinata fuisset, sed superesset unicuique ex partibus litigantibus aliquid aliud maioris momenti, quam illa, quae adducta sunt, allegandum; quodque examinandum restaret: at viri illi una cum Summo Pontifice assistentes non numero pauci, sed satis magno pertinentes, nimirum ad minus usque ad numerum trigesimum erant: nec magna eorum pars pro scientia media, iuxta August. mentem, et alia adhuc maior contra illam, et iuxta eamdem S. Doct. mentem stetit, sed omnes illi, uno, vel altero excepto, eam August. refragari senserunt, nec deinde ex Dominicana, aut Jesuitana familia, uno, seu altero dempto erant, ac tandem causam, examinatis omnibus, seu selectioribus testimoniis, quae pro utraque parte adhiberi poterant, iudicarunt, ut ex dictis constat: ergo non est unde sententia ab eisdem lata inficiari possit: ac proinde difficillimum creditu erit, eos mentem Augustini, quod huc non attigisse: et per consequens dicendum procul dubio est, scientiam illam mediam iam dictam refragari Augustino, ut ipsi senserunt.

72 Confirmantur praedicta omnia, ex eo quod aliqui viri docti, et religiosi (quos Lectores Theologiae Salmanticae, et Compluti in suis Collegiis agnovimus, et consulimus) nobis ingentem aperuerunt, se aliquando scientiae mediae addictos, eiusque (ut sic loquamur) odore imbutos, coloreque affectos, lectioni Augustinianae ex professo vacasse; ut ex ipso, tanquam ex fonte mentem eius haurirent, ipsiusque testimoniis scientiam illam mediam confirmarent; ex praedicta tamen lectione manifeste agnovisse Augustinum praedictae scientiae valde adversari, et pro opposita sententia stare. Et ideo antiquam illam sententiam de scientia media, quam ipsi imbuerant, deposuisse, aliamque ei oppositam, quam antea respuebant, amplexatos fuisse: quia manifeste cernebant, hanc, et non illam ubique Augustinum profiteri.

73 Quia Augustinus, et Thomas sunt duo Ecclesiae lumina, mediis quibus vera Theologia nobis effulget, propterea postquam explicuimus, quid de possibilitate scientiae mediae, iuxta August. mentem dicendum sit, oportet, ut explicemus, quid de hoc ipso, iuxta Angelici Doct. mentem debeat sentiri. Consulto autem in titulo non utcumque de mente D. Thom. sed de mente ipsius ex testimoniis eius desumpta, et (ut sic dicamus) a priori probata inquirimus. Nam sicut mentem August. in duplici dubio, in uno quidem veluti a priori, in alio vero, quasi a posteriori venati sumus, sic hoc ipsum, circa Angelici Doctoris mentem, praestare curabimus.

§ I. Sententia affirmativa.

Partem affirmantem tuentur Suarez prolog. 2. de scientia conditionata cap. 6. Herice tractatu 1. in 1. part. disp. 7. cap. 6. et alii ex iunioribus. Probatur primo. Nam D. Thom. 3. part. quaest. 1. art. 3. ad 4. inquit: praedestinationem supponere praescientiam futurorum; haec autem praescientia, quam praedestinatio supponit, nequit in via S. Doctoris esse alia, praeter scientiam mediam; ergo, etc. Minor probatur. Quoniam praescientia absoluta futurorum potius sequitur ad praedestinationem, iuxta sententiam D. Thom. infra quaest. 23. et communem discipulorum eius viam.

74 Secundo. Nam idem Sanctus Doctor in quaest. praedicta art. 2. et 6. ut redderet rationem decreti, quod Deus habuit, ut Incarnatio neque statim in initio mundi executioni mandaretur, nec usque in finem eius differretur, inquit: eam desumendam esse ex praescientia futurorum effectuum liberorum, qui essent in humano genere, si aliquo ex illis extremis temporibus Christus carnem assumeret, vel non sumeret: at haec scientia non potest esse alia, nisi scientia media, sive conditionata: ergo, etc.

Minor probatur. Quia praedictae scientiae convenit id, quod est proprium scientiae mediae, nempe intelligi ante decretum de tempore futurae Incarnationis, a quo praedicti effectus si executioni mandarentur, penderent; et terminari ad effectus conditionatos: et ita multi ex illis effectibus de facto non evenerunt: quia conditio non est impleta, ut quod fides esset abolenda in mundo, si differretur Incarnatio, usque ad finem ipsius: quod tamen postea non contigit, ex defectu impletionis conditionis.

75 Tertio probatur ex eodem D. Thom. quaest. 24. de verit. art. 14. ubi inquit: Omnes autem exteriores motus a divina providentia moderantur, secundum quod ipse iudicat aliquem esse excitandum ad bonum his, vel illis actionibus. In quibus verbis loquitur S. Doct. de iudicio illo Dei, quo noscit voluntatem excitandam ad bonum, per quodque ipsam gubernat, ut excitetur: hoc vero iudicium non esse praescientiam absolutam excitationis, constat ex eo, quod praescientia absoluta supponit decretum excitandi: at iudicium, ut congrue excitetur, et dirigatur voluntas humana, praecedit decretum, siquidem per illud Deus voluntati suae proponit, quo pacto congrue voluntas humana ab ipso gubernanda sit, ut postmodum per decretum, id exequatur: ergo talis praescientia erit praescientia conditionata, cuius proprium est anteire decretum, et versari circa futura.

76 Quarto probatur ex eodem D. Thom. 3. part. quaest. 1. art. 5. ad 2. ubi inquirens, cur incarnatio Christi tali tempore, et non antea fuerit facta? affert primo responsionem quamdam Augustini epistola 49. de 6. quaestionibus Paganorum, quaest. 2. scilicet, tunc voluisse apparere Christum, quando sciebat, et ubi sciebat, qui in eum essent credituri. Quam responsionem reprobat idem August. lib. 1. de Dono perseverant. cap. 9. exemplo Tyriorum, et Sidoniorum, qui in eum credituri erant: et tamen noluit eis Christus praedicare, noluitque illo tempore apparere: ubi Augustinus aliam tradit solutionem in eodem lib. capit. 11. quam probat etiam D. Thom. scilicet: Quod non est volentis, neque currentis, sed miserentis Dei, qui iis, quos praevidit, si apud eos facta essent, suis miraculis credituros, quibus voluit, subvenit: aliis autem non subvenit, de quibus in sua praedestinatione, occulte quidem, sed iuste aliud iudicavit: ergo sentit D. Thom. cum August. ante decretum efficax subveniendi, et praedestinandi, praevidisse Deum aliquos credituros suis miraculis, si apud eos fierent, et non ex vi decreti: quia adhuc tunc non intelligebatur decretum illud praedestinationis, ad subveniendum: ergo antecedenter ad decretum Dei datur in eo praescientia de futuro conditionato.

77 Ultimo. Quia D. Thom. 2. 2. quaest. 174. art. 1. et quaest. 12. de Verit. art. 10. distinguens prophetiam praedestinationis, et praescientiae, docet, quod utraque prophetia respicit futurum: sed impletio earum fit dupliciter. Uno modo ex sola operatione divina, ut concepto Christi, et suscitatio Lazari: et secundum hoc est prophetia praedestinationis: quia, ut ait Damascen. lib. 2. fidei cap. 3. ea, quae Deus praedestinat, non sunt in nobis. Quaedam vero explentur operatione aliarum causarum, sive naturalium, sive voluntariarum: et haec in quantum complentur per alias causas, non sunt praedestinata, sunt tamen praescita: unde horum dicitur esse prophetia, secundum praescientiam: ergo sentit D. Thom. quod ea futura, quae non pendent a solo Deo, sed complentur per alias causas, in quantum sic complentur, non sunt praedestinata, et decreta, seu stabilita per voluntatem Dei. Nam praedestinatio communiter sumpta (ut in praesenti accipitur) et praefinitio in idem coincidunt: ergo cum secundum eumdem Angelicum Doctorem, illa sint a Deo praescita, plane fit, quod iuxta eius mentem admittenda est aliqua praescientia futurorum, quae per nostrum liberum arbitrium completur, non fundata in praedefinitione, et decreto Dei; ac proinde scientia media, quae in hoc consistit, ut ex dictis constat.

§ II. Vera sententia.

78 Dicendum tamen est, quod iuxta mentem Aug. Doct. ex testimoniis eius desumptam, nulla ratione admittenda est scientia media, et conditionata, seu quae inveniatur in Deo, ante decretum efficax suae voluntatis, et versetur circa res aliquo modo futuras. Ita omnes Doctores, quos in favorem nostrae sententiae in hac eadem disp. dub. ult. adducemus. Probatur primo ex D. Thom. quaest. 6. de Verit. art. 3. ad 4. ubi cum inquireret, utrum praedestinatio certitudinem habeat, et pro parte negativa sibi in 4. argumento in haec verba obiecisset: Sed contra omnis certitudo, quae est cum suppositione alicuius, non est certitudo absoluta, sed conditionalis, sicut non est certum, si Sol causet fructum in planta, nisi cum hac conditione, si virtus generativa in planta fuerit bene disposita, propter hoc quod dispositio Solis ad effectum praedictum, praesupponit virtutem plantae, quasi causam secundam. Si igitur certitudo praedestinationis sit cum praesuppositione secundae causae, non est certitudo absoluta, sed conditionalis tantum: sicut in me est certitudo, quod Socrates moveatur, si currit, et quod iste salvabitur, si praeparabit se: et ita non est in divina praedestinatione alia certitudo de salvandis, quam in me, quod est absurdum. Cum igitur S. Doct. sic sibi obiecisset, respondet in haec verba: Ad quartum dicendum, quod causa secunda, quam oportet supponere ad inducendum praedestinationis effectum, etiam ordini praedestinationis subiacet: non autem est ita in virtutibus inferioribus respectu alicuius virtutis superioris agentis: et ideo ordo divinae praedestinationis, quamvis sit cum suppositione voluntatis humanae, nihilominus tamen absolutam habet certitudinem, etsi in exemplo inducto contrarium appareat. In quibus verbis manifesta eversio scientiae mediae, sive conditionatae, iuxta S. Doct. continetur. Nam adversarii eam ponentes, nituntur negare absoluta, et efficacia decreta: et tantum admittunt decretum, quod innititur scientiae conditionatae, et expectat operationem causae secundae. Caeterum D. Thom. ponit absolutam certitudinem in ordine, seu causalitate divinae praedestinationis, sive decreti causantis. Nam praedestinatio causalitatem importat, ut etiam adversarii fatentur: et ita inquit, quod futura, quae dependent a causis secundis liberis, qualia sunt effectus praedestinationis, cognoscuntur a scientia Dei per absolutam certitudinem, et absolutum decretum, sine hoc, quod expectet ea, quae fiunt a causis secundis, ut ibi videat effectus futuros, secundum certitudinem conditionalem antecedentem.

79 Secundo probatur. Nam idem S. Doct. in hac quaest. art. 8. ad 1. et locis disp. 5. num. 29. et deinceps citatis, expresse asserit, quod non ideo aliquid Deus praescit, quia est futurum; sed e contrario, ideo futurum est, quia Deus illud praescit, scilicet per suam scientiam, adiuncta voluntate efficaci, ut ibidem diximus: ergo iuxta S. Doctorem, ante talem praescientiam, prout habet adiunctam voluntatem efficacem, non potest aliqua futuritio in rebus determinate, et infallibiliter cognosci a Deo: siquidem ante hoc nulla est, iuxta hanc doctrinam Divi Thomae, determinata, et infallibilis futuritio in rebus: ac proinde nequibit dari scientia media, seu conditionata antecedenter ad praedictum decretum, per quam cognoscantur aliqua futura, quippe cum ante illud, nullum sit futurum, quod rationem futuri determinati, et infallibilis habeat.

80 Tertio probatur pluribus, et diversis illis testimoniis D. Thom. quibus disp. 7. et 8. ostendimus, futura absoluta non posse, iuxta ipsius mentem, cognosci infallibiliter a Deo ante decretum efficax suae voluntatis, et praesentiam eorum in aeternitate. Nam ut ex eis constat, D. Thom. in ordine ad hanc cognitionem, tantum recurrit ad praesentiam realem ipsorum in aeternitate, ubi etiam involvitur efficax decretum Dei de tali praesentia, ut ex se, et ex ibidem dictis patet: et ita ibidem negat, esse possibilem aliquam aliam praesentiam obiectivam, ut loco citato expendimus: ex eo quod iuxta S. Doctorem, et veritatem ipsam, sicut nullum futurum potest habere esse determinatum, et infallibile, nisi vel in se ipso, vel in suis causis, quae (ut sic dicamus) infallibilitatae sint in ordine ad productionem talis rei; ita nullum futurum potest cognosci infallibiliter a Deo, nisi vel in se ipso habeat realiter esse, non quidem in propria duratione, sed in duratione communi, et superexcedente, scilicet in aeternitate, vel in suis causis, quae sint (ut sic loquamur) infallibilitatae in ordine ad illius productionem: cumque ad infallibilem cognitionem futurorum conditionatorum non possit iuxta S. Doctorem recurri, ad praesentiam eorum in aeternitate, siquidem iuxta illius doctrinam ea solum, quae in aliqua differentia temporis sunt habituria existentiam, sunt praesentia in illa: nec possit confugi ad praesentiam aliquam obiectivam antecedentem ad decretum, siquidem si semel futura absoluta nequeunt habere aliquam praesentiam obiectivam ante decretum efficax Dei illis proportionatum, nec eam poterunt habere futura conditionata ante decretum efficax eisdem proportionatum, scilicet conditionatum: fit inde, ut iuxta eiusdem Sancti Doctoris mentem, solum possit in ordine ad praedictam cognitionem recurri ad decretum efficax, et sub conditione, quo Deus decernit conditionatam eorumdem existentiam.

81 Confirmatur, et explicatur. Nam iuxta doctrinam Sancti Doctoris, et omnium Theologorum futura conditionata, nunquam erunt aliquid in se ipsis, licet essent, si poneretur conditio; et ita nequibunt fundare cognoscibilitatem, secundum esse reale, quod habeant in se ipsis: et deinde prout praecise continentur in suis causis secundis proximis, antecedenter ad divinum decretum, non habent esse infallibile, nec possunt fundare infallibilem cognitionem, ut ex eodem Sancto Doctore in hoc art. et locis nuper relatis vidimus: ergo solum possunt illam fundare ratione divini decreti efficacis, et infallibilis: quia non superest aliud caput, unde eam fundent, ut ex se, et ex dictis patet.

§ III. Solutiones argumentorum partis affirmantis.

82 Ad primum respondetur, concedendo maiorem, et negando minorem. Quia ibi D. Thom. loquitur de futuris absolutis, et de scientia illorum, quale erat originale peccatum, cuius praescientiam praedestinatio Christi, iuxta doctrinam Sancti Doctoris, supponit. Et ad probationem in contrarium dicendum est, pro nunc cum Alvarez lib. 1. suarum responsionum cap. 2. duo esse futura; alia, quae sunt effectus praedestinationis, v. g. Christi Domini; alia vero, quae sunt effectus alterius providentiae, ut plures ex effectibus naturalibus, qualis est natura humana, et permissio peccati originalis. Unde licet priores effectus, et praescientia eorum non supponantur ad praedestinationem Christi Domini, bene tamen posteriores: attamen neque isti, neque illi possunt, cognosci ut futuri, ante decretum efficax, involutum in praedestinatione Christi, vel illius providentiae, cuius sunt effectus.

Diximus, pro nunc: quia altior explicatio huius testimonii D. Thom. pendet ex iis, quae in tract. de Praedestin. et de Incarn. latius a nobis dicenda sunt, quamvis, iuxta quamcumque explicationem, semper praescientia futurorum debeat supponere efficax Dei decretum.

83 Ad secundum concedenda est maior, et neganda minor. Nam qui essent credituri de facto, adveniente Christo, potuit a Deo cognosci in decreto praedestinationis eiusdem Christi Domini, modo tamen suo loco explicando: at quod totaliter Dei notitia, et reverentia, ac morum honestas aboleretur, si Incarnatio usque in finem mundi differretur, fuit cognitum a Deo in decreto efficaci, et conditionato, quod circa hoc habuit.

84 Ad tertium respondetur primo, D. Thom. intelligendum esse de iudicio supponente decretum efficax intentionis finis: quia in doctrina Sancti Doctoris, providentia supponit intentionem finis praedictam.

Secundo respondetur, quod cum Angelicus Doctor inquit, omnes exteriores motus a divina providentia moderari, secundum quod ipse iudicat, aliquem esse excitandum ad bonum his, vel illis actionibus, loquitur de iudicio imperativo, quod est idem ac ipsa providentia, et supponit, tam intentionem finis, quam electionem mediorum, quodque involvit, et quasi infert decretum efficax de executione talis excitationis. Unde falsum est id, quod in eodem argumento additur, scilicet, quod praescientia, de qua ibi loquitur S. Doctor, non est praescientia absoluta: et similiter falsum est id, quod ad huius probationem ibidem adducitur, scilicet praedictum iudicium esse illud, quo Deus voluntati suae proponit, quo pacto voluntas humana ab ipso gubernanda sit, ut postmodum per decretum id exequatur, si sensus huius sit, quod iudicium, de quo in praedictis verbis D. Thom. loquitur, est ante omne decretum efficax divinae voluntatis: secus vero si sensus illius fuerit, quod est ante aliquod decretum Dei, scilicet ante decretum, quod correspondet, seclusis perfectionibus, actui usus nostrae voluntatis, sive illud virtualiter, sive solum ex parte nostri modi concipiendi, a prioribus decretis (de quo alibi distinguatur. Unde licet Deus per scientiam simplicis intelligentiae habuerit iudicium antecedens ad omne decretum, per quod iudicavit possibilitatem huius excitationis ad bonum his, vel illis actionibus; attamen iudicium quo iudicavit talem excitationem ut futuram, quodque est practicum, et causa futuritionis illius, debet subsequi ad decretum efficax divinae voluntatis, ut dictum est.

85 Ad quartum respondetur, verba illa August. et consequenter verba Ang. Doctoris, amplectentis sententiam illius, intelligenda esse, secundum regulam a nobis in hac disp. a num. 44. usque ad 47. et num. 56. adductam, scilicet sive praeiudicio latentis consilii, et altitudinis sapientiae, et scientiae Dei, sive sine praeiudicio divini decreti efficacis. Unde saltim pro nunc dicendum est, quod Deus omnia illa futura, de quibus in hoc argumento sit sermo, cognovit in aliquo ex his decretis, scilicet, vel in decreto Incarnationis, in quo cognovit fidem, ut absolute futuram eorum, qui absolute credituri erant, postquam reipsa facta est coram eis praedicatio Evangelii Christi, et patratio miraculorum illius, vel in aliis decretis conditionatis, per quae consideratis illis futuris in statu conditionato, decrevit Deus quosdam credituros, si vidissent miracula Christi; quosdam vero non credituros, etiamsi illa vidissent. Nec verum est id, quod in hoc argumento dicitur, scilicet non posse fidem absolute futuram eorum, qui reipsa credituri erant, cognosci in decreto Incarnationis, ex eo quod praedictum decretum est posterius tali fide. Nam, ut ex alibi dictis, et ex dicendis tom. 5. tract. de Incarnat. constabit, decretum de Incarnatione est absolute, et simpliciter prius tali fide, adhuc ut praesente in aeternitate.

86 Ad ultimum respondetur, quod quando D. Thom. distinguit prophetiam praedestinationis, et praescientiae, non loquitur de praedestinatione generaliter, prout est idem, quod praefinitio, et decretum antecedens circa quamcumque rem: sed stricte pro praedestinatione eius, quod est a solo Deo, ut ipse se explicat in eodem loco in solutione ad tertium, et quartum. Unde praedestinatio triplici modo sumi potest, scilicet, vel universalissime, prout solum importat hoc, quod est transmitti creaturam in aliquem finem, sive ille sit naturalis, sive supernaturalis, quae acceptio non est propria, sed abusiva, et larga, ut notat idem S. Doct. infra quaest. 23. art. 2. ad 2. Secundo modo sumitur strictius, prout importat transmissionem solius creaturae rationalis in finem supernaturalem: et quia ista transmissio fit ex gratia Dei, et gratia est a solo Deo, propterea ut in tractatu 5. disp. 1. explicabimus, dicitur proprie praedestinatio, licet etiam attingat actus nostros liberos, per quos ad illum finem transmittimur. Quo sensu docet idem S. Doct. quaest. 10. de Veritate art. 10. ad 4. quod meritum nostrum non subiacet praedestinationi Dei, nisi secundum quod est ex gratia, quae a solo Deo est. Unde id, quod est ex nostro arbitrio, dicitur subesse per accidens praedestinationi.

Ultimo sumitur praedestinatio strictissime pro praedestinatione, seu praedeterminatione eius, quod a solo Deo fit, et habet necessarium effectum, nulla nostra libertate interveniente: quo pacto docet Ang. Doct. infra quaest. 23. art. 1. ad 1. loqui Damascenum, cum inquit, Deum non praedeterminare ea, quae sunt in nobis, nempe praedeterminatione, quae imponat necessitatem. Unde cum Ang. Doct. ait loco illo in argumento adducto, quod aliqua sunt praescita a Deo, quae non sunt praedestinata, debet intelligi de praedestinatione his duobus ultimis modis sumpta, ut ibidem se explicat; non autem de praedestinatione, primo modo accepta, prout est idem, ac decretum efficax, et antecedens divinae voluntatis.

87 Quia mens Divi Augustini, et D. Thom. quoad hanc partem coincidit cum mente aliorum Sanctorum Patrum, qui ad Divum Augustinum subsecuti sunt, ac proinde multum refert mentem utriusque examinare; propterea postquam quid senserit Augustinus, tam (ut sic dicamus) a priori, et a posteriori, et quid Angel. Doctor doceat, iam (ut sic loquamur) a priori examinavimus, oportet ut etiam a posteriori mentem eiusdem Ang. Doctoris venemur, ut ita ex omni capite mens eius magis perspicua, et clara maneat.

§ I. Resolutio dubii, et primum eius fundamentum.

Dicendum ergo est, quod iuxta Angelici Doctoris mentem, ex aliquibus signis, et a posteriori desumptam, nequit dari scientia media. Prior, et fundamentalis ratio huius assertionis sumitur ex dictis dub. 3. assertione 2. num. 67. et deinceps. Nam ratio ibidem facta ad ostendendam mentem Augustini circa hoc, probat praesentem assertionem, ut intuenti constabit.

88 Secundo probatur. Quoniam Patres Concil. Trid. non approbarunt, sed potius modo infra dicendo, reiecerunt scientiam mediam: ergo signum est, eam non esse iuxta Angelici Doctoris mentem. Antecedens constabit ex iis, quae dub. sequenti dicemus. Consequentia vero probatur. Quia quidquid in eo Concilio gestum fuit, de quo D. Thom. in suis operibus egit, totum hoc ex S. Doctoris doctrina desumptum est. Et ideo doctrina D. Thom. erat quasi Lydius lapis, ubi verum aurum a falso discernebatur: ita ut ea censeretur vera doctrina, quae cum Ang. Doctoris mente cohaerebat, ab eoque approbabatur; falsa vero, quae illi erat dissona, aut ab eo aliquando reprobata est. Quod quidem aperte constat ex oratione illa, quae ab oratore eiusdem Concilii, coram Patribus in die S. Doctoris habita est, ubi haec verba habentur: Non potuit D. Thom. Ecclesiasticis interesse Conciliis morte praeventus, verum ecce superstes, atque in aeternum victurus vobis adest: bona sua, spiritualis doctrinae thesauros haereditario iure vobis delegavit. Nulla proinde ab eius felici transitu concilia sine sacro Doctore celebrata sunt. Ut enim de caeteris sileam, quod audimus, quod videmus, quod manibus nostris contrectamus: quidni aperta voce ad eius laudem testemur? vestra comitia perpendite ex plurimo; eoque honorabili Doctorum caetu, quotusquisque consultor accedit, qui D. Thom. auctoritate, veluti splendenti gemma suam sententiam non exornet? at in consultissimo Patrum recessu, doctor hic sententiam rogatus, frequentissime censet, ad quem ut ad Lydium lapidem, si quid ambiguitatis, aut controversiae fuerit exortum, communibus votis referendum existimatis: et qui eum sui placiti patronum obtinuerit, incertam iudiciorum aleam non sit habiturus, quin secundum eum sententia ferenda sit.

§ II. Fundamentum ultimum verae sententiae.

89 Tertio probatur assertio. Nam fidelissimi, et notissimi discipuli D. Thom. tam antiqui, quam iuniores, scilicet Dominicani, nunquam hanc scientiam mediam in suo S. Doct. invenerunt, ut quoad antiquos constabit ex dicendis dub. ult. huius disputationis, et quoad iuniores constat ex omnibus Dominicanis, qui hac nostra tempestate scripta sua praelo mandarunt, ut Bannez, Navarrete, Nunno, Nazario, Gonzalez, Ripa, Zannardo, Ledesma, Alvarez, et Martinez, et ex omnibus illis, qui in toto orbe publice sacram Theologiam docent: ergo signum est, scientiam hanc non esse, iuxta S. Doctoris mentem. Patet consequentia. Quoniam incredibile est, omnes probatos, ac notissimos discipulos, et interpretes Divi Thomae, qui in eius verba iurare dicuntur, qui scripta eius summo animi affectu quotidie evolvunt, conferunt, meditantur, ruminant, et pro assequenda eius mente assiduo studio vacant, ac lectioni orationes adiungunt, quique adhuc intra domesticos parietes maximo zelo veram D. Thomae doctrinam zelant, ita ut inter ipsos nemo sine dedecore maximo oppositam aliquo modo tueri auderet, nullibi invenisse, neque a suis maioribus accepisse doctrinam hanc de scientia media, si vere in Sancto Doctore esset; maxime cum saepissime eam D. Thom. innueret, aut in medium proferret, si de eius mente esset: siquidem saepesaepius, vel ( ut melius dicamus ) in innumeris materiis se se offerret occasio agendi de illa; ut in materia de Scientia Dei, de Voluntate, de Praedestinatione, de Incarnatione, de Gratia, de Angelis, et aliis quamplurimis: sicut Adversarii eam admittentes in omnibus his locis, et aliis pluribus ea utuntur, ad plures, et graves difficultates enodandas.

90 Confirmatur primo. Quia praedicti discipuli D. Thom. non solum asserunt, se non invenisse, neque a suis maioribus accepisse hanc doctrinam de scientia media, sed potius affirmant, oppositam in eius schola semper viguisse. Et ideo cum primum Molina eam in lucem edidit, non solum illi non suffragati sunt, verum eam coram Summo Pontifice iuridice accusarunt: at incredibile est, praedictos D. Thom. discipulos numero, antiquitate, sapientia, religione, aliisque pluribus titulis insignes, Ang. Doct. professionis iure, summo, ac piissimo affectu addictissimos, et in eius scriptis valde versatos, non solum non invenisse eius sententiam in hac adeo celebri, totiesque repetita difficultate, verum etiam omnes illos deceptos, et ita allucinatos fuisse, ut veram Divi Thomae doctrinam apud Pontificem accusarent: ergo, etc.

Confirmatur, et explicatur secundo. Nam quoad mentem D. Thom. circa scientiam mediam, potius est adhibenda fides Patribus Dominicanis, quam adversariis: ergo cum illi contra eam aperte stent, signum erit etiam S. Doct. contra eam stare. Consequentia videtur perspicua. Antecedens autem probatur. Quia Patres Dominicani quoties in aliis materiis communiter suam sententiam de mente S. Doct. tradunt, nunquam a vera eius intelligentia aperte discessisse deprehensi sunt, ac proinde nec in ista discedere, credi debent; at adversarii multoties solent in aliis materiis pro se afferre D. Thom. cum tamen fere certum sit ipsum pro opposita stare, ut patet in materiis de existentia creata, et distinctione eius ab essentia; de principio individuationis; de intensione, et remissione, et alibi saepe.

91 Confirmatur, et explicatur tandem. Quia Patres Dominicani nulla passione contra adversarios ducti, aut necessitate ab extrinseco (ut aiunt) illata coacti pro se, et contra scientiam mediam D. Thomam adducunt. At vero adversarii, licet non passione contra Dominicanos allecti, necessitate tamen quasi compulsi, doctrinam de scientia media D. Thom. auctoritate fulciunt: ergo potius illis, quam his fides adhibenda est, quoad hoc, quod est, an praedicta scientia sit, vel non sit de mente S. Doctoris? Consequentia non indiget probatione.

Antecedens autem, quoad primam partem, scilicet quoad Patres Dominicanos, sequenti dilemmate ostenditur. Nam cum primo Molina suam scientiam mediam in lucem edidit, vel scientia haec in schola eorumdem Dominicanorum, seu Thomistarum erat communiter recepta, ut doctrina D. Thom. vel communiter reiecta tanquam aliquid, quod eidem doctrinae adversaretur? Primum dici non potest: quia cum praedicti Patres valde (ut per est) gaudeant de incremento et propalatione doctrinae Angel. Doct. non ita fortiter impugnassent, nec coram Summo Pontifice scientiam istam accusassent, si communi eorum calculo, tanquam Thomistica, tunc habebatur: alioqui non quidem Adversarios, sed potius se ipsos, suamque doctrinam apud Pontificem detulissent, et ita ut insani essent ab eodem reiiciendi; quippe qui doctrinam illam, quam D. Thomae esse apud se fatebantur, eandem accusabant.

Si autem secundum dicatur, ergo nulla passione contra Adversarios ducti, praedictam scientiam mediam, ut quid contra D.

Thom. refecerunt. Quae enim passio reddens Dominicanos minori, quoad hoc fide dignos potest esse in illis, ex eo quod scientiam hanc mediam ab Adversariis publico praelo mandatam reiiciant, tanquam aliquid contra D. Thom. pugnans: cum iidem Dominicani hoc ipsum antea apud se ut certum habuissent? maxime cum Patres Societatis usque ad illa tempora Dominicanorum viam, et doctrinam sectati fuissent, atque adeo incredibile est, quod erga illos non essent ex hoc capite pie (ut par erat) affecti. Sicut etiam ob eandem rationem non apparet aliqua necessitas, ab extrinseco illata, qua coacti doctrinam de scientia media esse contra D. Thom. affirmant: siquidem si semel id antea sentiebant, nulla alia necessitate potuerunt ad hoc commoveri, nisi ea, quae (ut sic dicamus) ab intrinseco oritur, id est, ex eo quod id ipsum in veritate cordis antea sentiebant.

92 Quoad secundam vero partem, scilicet quod Adversarii nulla passione contra Dominicanos ducti scientiam mediam auctoritate D. Thom. fulciant, satis idem antecedens constat. Quoniam, ut intuenti patebit, id est luce meridiana clarius, et oppositum sentire, esset in eadem luce coecutire: siquidem de viris adeo doctis, gravibus, et religiosissimis nequit talis passio nedum credi, verum nec adhuc levissime suspicari.

Quoad ultimam autem eiusdem antecedentis partem, scilicet quod Adversarii aliqua necessitate ab extrinseco (ut aiunt) proveniente, quasi compulsi doctrinam de scientia media, auctoritate D. Thom. fulciant, desumi potest ex eo, quod ad hoc ipsum multa extrinseca eos commovere potuerunt, et debebant. Viderunt namque illam a discipulis D. Thomae ad iudices fidei, tanquam aliqualiter suspectam deferri: experti sunt quantum praedicta scientia praeiudicium ex auctoritate Divi Augustini, et Divi Thomae, ipsi adversa, pateretur: conspexerunt Clementem Octavum totum huius causae pondus ad utriusque Doctoris auctoritatem remittere: non bene audierunt de Molina asserente in sua primitiva concordia, scientiam illam novam esse, et antiquis Patribus ignotam fuisse: cernebant sub titulo novitatis ab omnibus gravioribus Theologis scientiam hanc despiciendam, acriterque impugnandam, multosque adversarios sibi concitaturam: nulla alia via poterant suam scientiam mediam ab his omnibus notis, periculis, et tempestatibus, imo a totali ruina liberare, nisi eam auctoritate utriusque Doctoris muniendo, et corroborando: sicque quasi coacti sunt (contra id, quod ipsimet huius scientiae auctores, ante exortam hanc tempestatem fatebantur) ubique proclamare, eam apud utrunque Doctorem Augustinum, et Divum Thomam frequenter, et clare inveniri, testimoniaque utriusque ad id probandum adducere. Quis ergo non videat, quomodo licet testimonium Adversariorum semper sit magnum; nihilominus quoad hoc non sit ex praedictis capitibus ita firmum ad colligendam mentem Divi Thomae, sicut testimonium Dominicanorum, quod propter nullam ex praedictis exceptionibus reiici rationabiliter queit?

93 Quae omnia elucidari possunt eleganti testimonio Magistri Alfonsi Curiel, qui etsi suis controversiis huic scientiae mediae satis faveat, et in illam valde inclinet (quamvis postea eandem retractaverit, ut dub. ult. dicemus) adhuc in praedicto loco fatetur, talem doctrinam menti D. Thom. atque adeo discipulorum eius adversari. Quod testimonium non potest non, quoad praesens vim facere. Tum propter eximiam sapientiam, et auctoritatem huius Doctoris, toti orbi notam. Tum etiam: quia professio religiosa, vel Dominicana, vel Patrum Societatis nequaquam illum aliquatenus ratione piae affectionis, quam erga suos haberet, suspectum reddere potest: siquidem nulli illarum adstrictus erat. Tum denique: quia in illo loco in sententiam adversariorum magis inclinat: quam proinde, si vere posset auctoritate Divi Thomae munire, revera id faceret, et tamen contra se ipsum, et contra sententiam, quam ibi praeelegit, eam Divi Thomae doctrinae adversari fateretur.

94 Dubium hoc dupliciter dissolvi potest. Primo quidem adducendo testimonia Patrum, et Theologorum, qui in decursu temporis in titulo recensito, extiterunt. Secundo vero afferendo signa, et probabiles coniecturas, quibus a posteriori (ut aiunt) ostenditur ostendatur scientiam mediam non habuisse hunc perennem fluxum, et approbationem ab antiquioribus scholasticis usque ad haec nostra tempora. Ex quibus duobus modis, hoc posteriori ad nodum huius dubii dissolvendum utemur: quia ad rem istam clarius, et iucundius pertractandam accommodatior est: at priori illo infra dubio ultimo, breviter tamen, et succincte utendum nobis erit.

§ I. Assertio prior.

Dicendum est primo, scientiam mediam non fluxisse perenniter a tempore Augustini, usque ad haec nostra tempora; ita ut a Theologis antiquis, et iunioribus in hoc decursu temporis existentibus, satis communiter approbata fuerit. Assertio haec inter alia ponitur contra Suarez tomo 1. de Gratia prolog. 2. et alios eius sequaces, quatenus contendit, scientiam mediam a tempore Augustini, usque ad sua tempora perenniter fluxisse, et ab antiquis, et recentioribus Theologis fuisse approbatam. Et ita ibidem cap. 1. num. 12. sic inquit: Haec ergo sententia (nempe quae scientiam mediam adstruit) in auctoritate Theologorum non solum recentiorum, sed etiam antiquorum scholasticorum longe contrariam superat: quapropter nullus potest eam novam vocare, nisi vel antiquis non legerit, aut de nominibus voluerit potius disputare, quam de rebus. Caeterum assertionem nostram tuentur Vasquez 1. part. quaest. 14. disp. 67. cap. 4. in fine, his verbis: Quod antiqui scholastici, qui hactenus scripserunt, tantum meminerint scientiae simplicis intelligentiae, et visionis, parum interest: quia illi de hac scientia sub conditione, nihil omnino disputarunt, aut meminerunt, etc. Quid igitur si nos alium ponamus, cuius ipsi mentionem non fecerunt, neque negaverunt? Herice 1. part. disp. 7. cap. 10. in haec verba: Quis nesciat hanc scientiam mediam latuisse scholasticos, et a nostris (nempe a Patribus Societatis) e tenebris, in quibus latebat, erutam diligenti Patrum, assiduaque lectione? Fonseca 6. Metaphys. cap. 2. quaest. 8. Molina in sua concordia, in lucem anno 1588. praelo commissam, ubi scientiam hanc omnino novam, et neque Theologis, neque Patribus, praesertim Augustino, notam fuisse, assertive cum aliquo tamen timore fatetur.

Ac novissime Granado eiusdem Societatis 1. part. quaest. 14. art. 13. tractatu 5. disp. 3. sect. 2. ubi postquam scientiam hanc mediam dandam esse dixit, addidit: Nec mirum est, si temporum decursu aliquid novi a Recentioribus Theologis excogitatum sit. Ac tandem eandem assertionem tuentur plures, et gravissimi Theologi, quos dubio ultimo referemus: quamvis tam nos, quam Doctores isti diversa via, ac Patres Societatis nuper recensiti, in negando perenni illo fluxu, et approbatione communi scholasticorum, circa scientiam mediam, procedamus, ut ex dicendis constabit.

95 Probatur assertio. Nam incredibile est, Dominicanos Theologos, piissimos, ac sapientissimos in eam amentiam, et fatuitatem incidisse, ut doctrinam hanc de scientia media, cum primum a Molina mandata est, apud iudices fidei accusarent, si doctrina haec a tempore Augustini usque ad illa tempora Molinae ex antiquis Theologis perenniter fuisset derivata, ac proinde omnibus Academiis nota, et ab eisdem satis communiter recepta, et suis auditoribus (inter quos etiam numerandi sunt Patres Dominicani, Magistrum Bannez praecedentes, quem aliqui ex Patribus Societatis primum divinarum praedefinitionum ex se efficacium inventorem appellant) tradita esset. Sane si rebus ita dispositis, doctrinam istam detulissent, ab omnibus totius orbis Theologis irrisi, et tanquam insipientes, vel temerarii, impudentissimique accusatores habiti merito essent: ac omnes contra ipsos statim clamassent, tantaeque, ac tali insipientiae, et impudentiae silentium magna eorum confusione, et nota imposuissent. Unde vel omnes illi: et cum eisdem Fonseca, Molina, Vazquez, Granado, Herice, et alii ex Patribus Societatis, qui pro nostra assertione sunt, tanquam antiquitatis, et doctrinae ante ipsos in Academiis clarissimae, et perenniter traditae, et tunc vigentis ignari, insuperque caeteri omnes cuiuscumque professionis Theologi, qui statim contra Dominicanos, ut contra malitiosos dissimulatores in re adeo gravi, aut ignaros, et insipientes non insurrexerunt, accusandi, et damnandi essent; vel concedendum est antiquitatem, et perennitatem doctrinae de scientia media, a Suarez intentam, incredibilem esse.

Cum autem illud primum toti Praedicatorum familiae, necnon magna ex parte Societati Jesu, imo et totius orbis Theologis valde iniuriosum, et ex se incredibile sit, consequens erit, ut hoc secundum eligi debeat: ac proinde, quod doctrina de scientia media non fluxerit perenniter ab antiquitate usque ad haec tempora: ita ut tam a iunioribus, quam ab antiquis Theologis satis communiter fuerit approbata.

96 Confirmatur, supponendo id, quod dub. 3. diximus, scilicet cum primum doctrina Molinae, quoad hanc scientiam apud Clementem Octavum delata fuit, tunc praedictum Pontificem triginta gravissimos viros pro huius causae discussione, qui una cum ipso ei assisterent, designasse. Quo supposito sequens formatur confirmatio. Nam si doctrina de scientia media fuisset satis communiter ab antiquis Theologis approbata, et perenniter in Ecclesia ab antiquitate iam dicta usque ad nostra tempora fluens pervenisset, sequeretur, tum Romanum Pontificem ex consilio Cardinalium (ut solet) necnon et Theologorum admisisse, et diu, ac serio cum suimet personae assistentia tractandam decrevisse, denunciationem, vel accusationem factam contra hanc doctrinam de scientia media, a sanctis Patribus in re tam gravi clarissime, ac saepissime (ut vult Suarez) traditam, et perenniter in Ecclesia Dei ab eius Doctoribus, et Theologis satis communiter receptam: nullatenus que tales accusatores obiurgasse, tanquam calumniatores manifestos, et in re tam gravi de antiquitate Patrum, et Theologorum satis perenni doctrina, et adhuc tunc valde vigenti¹, male sentientes, quod quidem, ut ex se constat, dici nequit.

Tum etiam gravissimos illos triginta viros (de quibus dub. 3.) quique iussu Clementis VIII. ad hanc controversiam examinandam Romae cum ipsiusmet Pontificis interventu per plures sessiones convenere: et omnes, uno, vel altero excepto, post maturam discussionem in eam abierunt sententiam, ut existimarent praedictam doctrinam de scientia media, doctrinae Sanctorum Patrum Augustini, et D. Thom. refragari, insipienter, et cum magna antiquitatis, et doctrinae tunc valde florentis ignorantia in re tam gravi processisse: siquidem ignoraverunt id, quod in praedictorum Patrum, et tot Theologorum libris adeo frequenter, et clare (ut vult Suarez) continetur, et (quod adhuc peius est) adeo sinistre eorum doctrinam intellexerunt, ut hanc scientiam mediam illis oppositam esse existimaverint, hoc autem admitti nequit, ut ex se patet; ergo necessario fatendum erit, doctrinam hanc de scientia media non fluxisse perenniter, et continuo a tempore praedicto usque ad haec nostra tempora: ita ut satis communiter, tam a iunioribus, quam ab antiquis Theologis approbata fuerit.

§ II. Assertio posterior.

97 Dicendum est secundo, doctrinam hanc de scientia media non esse approbatam a Patribus Concil. Trident. sed potius, ut iam explicamus, virtualiter saltim reprobatam. Probatur assertio supponendo, quod Concilium Tridentinum fuit inter alia praecipue convocatum anno Domini 1545. instante Carolo Quinto Romanorum Imperatore, caeterisque Catholicis Principibus, a Paulo Tertio Pontifice Maximo ad sedandam haeresim Lutheri tollentis libertatem arbitrii creati. Ad eam autem tollendam movebatur Lutherus hoc enthymemate: Deus ab aeterno ea, quae in tempore fiunt, praescivit, absoluteque, et efficaciter decrevit: ergo omnia ex absoluta necessitate: ac proinde sine ulla contingentia, et libertate fiunt. His ergo suppositis, sequens formatur ratio. Nam Patres Concil. Trident. convocati praecipue ad componendam contra Lutherum libertatem creatam cum divina scientia, et praedefinitionibus divinae voluntatis, non usi sunt hac scientia media: ergo signum est valde urgens, eos non admittere praedictam scientiam: ergo, et quod eam saltim virtualiter reprobarunt. Prima consec. ex antecedenti patet. Nam si eam admisissent, usi utique fuissent ea ad praedictum munus. Tum quia quotquot eam admittunt, utuntur ipsa ad praedictam concordiam: ac proinde hoc ipsum contingeret praedictis Patribus, si eam admisissent. Tum etiam: quia omnes, qui illam adstruunt, credunt non tolli per ipsam libertatem creatam, vel divinam; sed potius absque omni ambiguitate, valdeque perspicue per illam explicari, quomodo nec scientia, nec decreta Dei tollant arbitrii creati libertatem, ut ex ipsorum sententia dubiis praecedentibus explicuimus. Et ita si Patres Concilii scientiam hanc admisissent, et per eam adeo perspicue concordari libertatem creatam cum divinis actibus sensissent, videtur valde credibile, quod ea ad hoc munus, quod instabat, ad quodque praecipue convocati sunt, usi fuissent. Unde argumentum negativum in hac parte est, attentis omnibus iam dictis, argumentum saltim virtualiter positivum, ad credendum, praedictos Patres Concilii non admisisse talem scientiam, sed potius eam, ut falsam reiecisse.

98 Antecedens autem probatur. Tum quia illud fatetur Molina in sua concordia primitiva, quatenus asserit, suam conciliandi rationem mediante praedicta scientia, a nemine traditam fuisse, ut constat ex iis, quae ad 1. part. quaest. 23. art. 4. et 5. disp. 1. num. ult. in fine docet. Tum etiam: quia ex iis Patribus, et Theologis, qui Concil. Trident. interfuerunt, quinquaginta ex illis, et aliqui insuper mentem suam in hac gravissima controversia, literis consignatam, praelo, et posteris tradiderunt, ut doctis, et in lectione Doctorum versatis constabit: at in nullo horum auctorum, scientiae mediae usus pro hac concordia reperitur, ut intuenti illos patebit; ergo signum valde urgens est, in illo Concilio sine usu huius scientiae humanam libertatem cum doctrina divinorum decretorum, ex se efficacium, constitisse, et conciliatam fuisse: alias quonam pacto praedicti omnes scriptores, qui Concilio interfuerunt, hanc adeo gravem, et difficilem controversiam suscipientes, omittere potuissent usum illius rei, quem tanquam optimum a Patribus Concilii ad eius resolutionem adhibitum fuisse, conspexissent, eo vel maxime, cum ipsi munus veluti explicandi, et omnibus patefaciendi mentem, ac doctrinam Concilii exercuerint.

99 Tum praeterea: quia ex Concil. Trid. feliciter absoluto, tanquam ex equo Troiano plures eminentissimi Doctores, et Magistri ad proprias sedes, Academias, et cathedras reversi fuerunt, qui non potuissent se continere, quin scientiam mediam, et eius usum pro hac adeo optata, ac difficili concordia secum deferentes, quamque in Concilio illo, ad difficillimum hoc negotium componendum adhibitam fuisse conspexissent, suis auditoribus proponerent, et veluti alterum ensem quo Goliath, et Holofernis, nimirum Lutheri, et Calvini capita caesa, et gloriose amputata fuissent, commendarent: atque ita omnes catholicas Academias eadem doctrina sic imbuerent, ut non solum provectis, sed etiam tyronibus Theologis notissima, constansque esset. Cum autem certum, compertumque sit, illius scientiae doctrinam, eiusque usum tanquam novum, seu (ut melius dicamus) tanquam non receptum Theologos commovisse, multisque, ac gravissimis sic displicuisse, ut librum Molinae quoad hoc tanquam quid (eis quidem iudicibus, de quo tamen nos nihil modo, ut decreto Sanctissimi Domini nostri omnino pareamus) doctrinam suspectam continentem, apud supremum iudicem, et Ecclesiae caput detulerint: fit inde, nullam talis scientiae in Concil. Trident. pro huius controversiae resolutione rationem adhibitam fuisse.

100 Nec refert, si dicas, Patrem Salmeronem illi Concilio interfuisse, et tamen pro hac scientia citari a Patre Herice tract. 1. disp. 7. cap. 10. ergo verosimile est, illam scientiam in illo Concilio apparuisse. Nam haec verosimilitudo prorsus evanescit discursu facto. Plane, si haec scientia ad resolutionem tam gravis, et difficilis controversiae, a Patribus Concilii adhibita fuisset, tunc qua ratione fieri posset, ut nullus inter tot, tantosque Theologos, qui ex illo Concilio prodierunt, nec scriptis, nec verbo honorificam eius mentionem, praeter unicum Salmeronem, fecisset? Imo incredibile videtur, quod si haec scientia fuisset ad solutionem praedictae difficultatis, adeo celeberrimae, ab his Patribus admissa, tunc eveniret id, quod postea contigit, nimirum, quod cuncti illam, tanquam novam, quoad hoc, quod est eam a Theologis approbari, reputarent, et ad eius exitum omnes commoverentur, sicut revera commotos fuisse constat.

Unde incredibile est, Salmeronem in Concil. Trid. hanc scientiam didicisse: sed si eam ipse cognovit, dicendum est, postea per multos annos, nimirum ab anno 1563. quo Concilium finitum est, usque ad annum 1585. quo ipse Salmeron neapoli obiit, a suis consociis Patribus Societatis illam accepisse, ab ipsisque ad eam inductum fuisse: ac tandem multo postea in suis scriptis posthumis, industria, et expensis eiusdem Societatis in lucem editis, anno 1602. repertam fuisse.

101 Postquam dub. praeced. explicuimus, an a tempore August. usque ad haec tempora doctrina, adstruens scientiam mediam, perenniter, et satis communiter approbata, tam ab antiquis, quam a iunioribus Theologis fluxerit, et partem negantem statuimus: restat, ut ex professo explicemus, an licet hoc non habuerit, nihilominus a tempore Augustini, usque ad annum 1560. in quo inquit Fonseca 6. Metaphysic. cap. 2. quaest. 8. se illam ab antiquis Patribus traditam, et in tenebris iacentem primum invenisse et in suo Conibricensi, vel Eborensi Collegio publice docuisse (quamvis ut testatur Herice loco statim referendo, non sit ausus eam praelo mandare) an igitur talis scientia a tempore Augustini, usque ad praedicta tempora, non fuerit ab scholasticis antiquis reprobata, sed eos toto illo tempore latuerit, et postea a iunioribus Theologis cognita, et ex latebris, et visceribus Augustini, et Patrum deprompta fuerit; an vero ab eisdem scholasticis antiquis cognita, et reprobata sit.

Et licet decisio huius dubii satis pateat ex dictis dub. 3. 4. et 5. ubi probavimus, praedictam scientiam mediam contineri in Patribus, ut ab ipsis approbatam, ac proinde nec ex sinibus, aut latebris eorum, ut propriam eorum mentem potuisse educi, et similiter ex iis, quae in dubio immediate praecedenti asserta sunt, non parum innuatur, eandem doctrinam fuisse ab antiquis Theologis reprobatam; nihilominus ut res haec magis explicetur, et clarius pateat, quomodo non possint inter se cohaerere haec tria, quae aliqui ex Adversariis in favorem scientiae mediae congerunt, nimirum traditam esse ab August. et Patribus, deinde penitus scholasticos latuisse, ac tandem a iunioribus Theologis ex sinibus Patrum fuisse erutam: propterea dubium hoc sigillatim excitamus. Illud autem non (ut sic dicamus) a priori, et expendendo testimonia scholasticorum (de hoc enim, licet breviter, et quantum satis erit, dub. seq. agemus) sed veluti a posteriori, et a signo pertractabimus.

Herice ergo 1. part. disp. 7. cap. 10. partem affirmantem tuetur: et ita inquit, ut supra retulimus: Quis nesciat scientiam hanc latuisse scholasticos, et a nostris (scilicet a Patribus Societatis) a tenebris, in quibus iacebat, erutam diligenti Patrum, assiduaque lectione. Quod etiam, ut nuper vidimus, tuetur Fonseca. Quorum fundamentum nullum aliud esse potest, nisi aliqua testimonia ex August. et Patribus in favorem scientiae mediae a nobis supra adducta, et simul soluta, et quod apud scholasticos antiquos, et iuniores, qui non sunt ex Patribus Societatis, nulla invenitur mentio huius scientiae. Nam ex istis duobus principiis recte videtur sequi, scientiam hanc a Patribus Societatis ex latebris Patrum, in quibus abscondita erat, erutam fuisse.

§ I. Assertio prior, et primum eius fundamentum.

102 Dicendum tamen est primo, quod si semel verum esset, hanc scientiam mediam reperiri in August. et aliis Patribus, ut propriam eorum mentem (cuius oppositum dub. 2. 3. 4. et 5. ostendimus) tunc dici non posset, praedictam scientiam fuisse ignotam antiquioribus scholasticis, et aliis a tempore eiusdem August. usque ad annum 1560. existentibus: ac proinde nec ulla ratione dici poterit, fuisse a iunioribus Theologis ex societate ex visceribus, et latebris Patrum primo erutam. Assertio haec est contra Fonsecam, et Herice, aliosque eorum sequaces. Eamque tuentur discipuli D. Thom. et Suarez loco citato, aliique plures infra referendi.

Ut autem primum, et principale huius assertionis fundamentum capiatur, animadvertendum est primo id, quod a nemine negari potest, nimirum thesaurum istum scientiae mediae, si vere in August. et aliis Patribus, ut propria eorum mens esset, inveniendum fore in eis ab Ang. Doct. quippe qui assiduus Augustinianorum operum lector, et profundus meditator, ac indivulsus eiusdem Augustini discipulus, et eius doctrinae penetrator fuerit. Nam si semel dicatur, Angel. Doct. praedictam scientiam in August. ut propriam eius mentem non invenisse, hoc ipsum erit argumentum moraliter evidens, eam in ipso non esse reperibilem. Et ita non solum Suarez, sed etiam Herice, et alii quamplures ex Patribus Societatis, Molina posteriores, coacervatis hinc inde testimoniis enixe probare contendunt, Doct. Angel. interventu huius scientiae mediae, concordare libertatem creatam cum efficacia, et certitudine actuum divini intellectus, et voluntatis.

103 Secundo notandum est, quod semel admisso, ut revera admitti deberet, scientiam hanc mediam inventam esse a Divo Thoma in visceribus August. si tamen vere in illis esset, ut adversarii immerito volunt, necesse est etiam fateri, quod saltim tempore D. Thom. doctrina August. circa hanc controversiam, tam ab eodem Angelico Doctore, quam ab aliis, cum quibus praedictus Doctor Angelicus de hac re agebat, et coram quibus publice disputabat, cognitam fuisse, et per ipsum, et alios eius contemporaneos ad Academias in lucem prodiisse praeloque, aut scripto fuisse commissam.

104 Tertio notandum est, quod a tempore D. Thom. usque ad praesens saeculum, nempe ab Anno Domini 1240. usque ad annum fere 1600. vel usque ad annum 1560. in quo Fonseca hanc invenisse testatur, praestantissimi scriptores Theologi continua quadam serie abundantissime floruerunt, ut constat ex iis, quae docet Bellarm. lib. de Ecclesiasticis scriptoribus. Nam usque ad annum 1300. floruerunt Alex. de Ales, Albertus Magn. ipse D. Thom. Doct. Angel. S. Bonavent. Petrus de Tarantasia, Udalricus Argentinensis, Rupertus de Ruffia, Aegidius Roman. Ricardus de Mediavilla, et Johannes Parisiensis. Ab anno vero Domini 1300. usque ad 1400. Johannes Scotus, Petrus Aureolus Anton. Andreas, Durandus, Franciscus, Maironis, Hervaeus, Guillelmus, Okamus, Monaldus, Nicolaus de Lyra, Alvarus Pelagius, natione Lusitanus, Episcopus Silvensis, Petrus Palud. noster Guido, Adam Godam, noster Johannes Baccon, Rober. Olcoth, Thomas Argentinensis, Gregorius Ariminensis, Nicolaus Gorranus, Alfonsus de Bargas, Henricus de Usia. Ab anno autem Domini 1400. usque ad annum 1584, Johannes Capreolus S. Thom. fidelissimus interpres, discipulus, ac defensor, noster Thom. Uvaldens. Augustinus de Roma, Alfonsus Tostatus, S. Antoninus Florentinus, Joannes Basolis, Dionysius Carthusianus, Gabriel Biel, Marsilius, Thomas Caietanus, Franciscus Ferrariensis, Jacobus Almainus, Adrianus Sextus Summus Pontifex, Franciscus Liquetus, Sylvester, Joannes Echius, Conradus, Joannes Roffensis, Thomas Morus, qui insignem epistolam, et responsionem ad epistolam Lutheri scripsit, et pro Christo Domino occisus fuit: Joannes Gocleus, Franciscus a Victoria, Dominicus de Soto, Ambrosius Catharinus, Joannes Vincentius, Dominicus Bannez. Qui omnes de concordia creatae libertatis cum actibus intellectus, et voluntatis divinae scripserunt, scriptaque sua praelo mandarunt, vel ad primum librum Sententiarum, ubi distinctione 35. de Scientia Dei, distinctione vero 45. de Voluntate Dei tractat Magister, vel ad secundum Sententiarum, vel tandem speciales tractatus de illa ediderant toto illo temporis spatio, scilicet ab anno 1240. usque ad annum 1560. vel usque ad annum fere 1600 quibus etiam annumerandi sunt alii multo plures, iique gravissimi, ac doctissimi Theologi, qui se ad scribendum non applicuerunt, quosque eodem tempore fuisse nullus negare poterit, siquidem experientia compertum est, adhuc nostro tempore, ubi commoditas imprimendi, et libido (si sic licet loqui) scribendi invaluit, multo plures ex gravissimis Theologis variis de causis ab scribendo, et sua opera praelo tradendo abstinere.

105 Ultimo notandum est, tum quod inter hos Doctores extiterunt tempore D. Thom, vel fere in illo Alens. Albert. Bonau. Angelicus ipse Aquinas, et Scotus, ex quibus Alensis floruit anno 1245. Albert. Magn. S. Thom. et D. Bonav. anno 1265. Scotus autem anno 1300. et ex his tanquam ex fontibus tres Theologorum classes, quae postea viguerunt, ac vigent, scilicet Thomistae, Scotistae, et Nominales prodierunt, et ab eisdem multa gravia volumina, in quibus omnes usque ad minutissimas quaestiones ad Theologiam pertinentes, excitarunt, expedierunt, et posteritati transmissa reliquerunt, semperque doctrina ab his praeceptoribus, communibusque Magistris tradita, tum scripto, tum traditione, conservata fuit; Thomistica quidem apud Praedicatores, et alios: Scotica vero apud Minores, Nominalium autem apud diversos alios Doctores.

Tum etiam, quod in relatis Doctoribus expendi debet, praeter numerum satis copiosum; quanta sit eorum diversitas, quidam enim Itali, alii Galli, alii Hispani, alii Germani, alii Angli, alii Belgae, alii Suevi, ex quibus quidam Carmelitae, plures Augustiniani, plures Franciscani, quamplurimi vero Dominicani extiterunt. Tum denique quosdam ex assignatis Doctoribus Parisiensem, alios Bononiensem, alios Salmanticensem, alios vero Lovaniensem, alios Tubingensem, alios Dilingensem, alios Oxomiensem, alios Cantabriensem, ac deinde alios alias Christianas Academias sua doctrina, voce, et scriptis tradita sic imbuisse, et illustrasse, ut omnis illorum scientia quodam successionis, et haereditatis iure ad totam fere Ecclesiam pervenerit, iuxta illud: Quanta mandavit patribus nostris nota facere filiis suis, ut cognoscat generatio altera filii, qui nascentur, et exurgent; et narrabunt filiis suis.

106 His ergo suppositis, sequens ex illis pro assertione ratio deducitur. Nam si semel Ang. Doct. hanc scientiam mediam in ordine ad conciliandam efficaciam actuum divini intellectus, et voluntatis cum libertate creata, ut propriam eiusdem Aug. mentem, in ipso invenit, eratque eodem modo nota iis Doctoribus, et Magistris, cum quibus ipse publice disputabat, et agebat, ut Bonaventurae, et aliis (iuxta ea, quae in primo notabili diximus) oportebat, ut in illa communi, et omnium celeberrima Academia, ubi omnes hi Doctores degebant, esset scientia haec, tanquam mens Augustini, et Patrum notissima, et quod de illa publice mentio, et notitia haberetur ab illis: ergo etiam oportebat, ut vel haec eadem August. et Patrum mens per Doctores, et Magistros succedentes, tanquam quid ab eisdem Magistris approbatum ad suos etiam discipulos derivaretur, vel saltim, quod de ea publice mentionem facerent: quandoquidem incredibile est, eos mentem Augustini per D. Thom. expositam, ita neglexisse, ut non solum eam non amplecterentur, verum nec de illa mentionem facerent.

Quod idem cum proportione de aliis horum Doctorum discipulis, et sic de caeteris decursu temporis iam dicto, sibi invicem ibidem succedentibus, dicimus: siquidem mens August. per D. Thom. edocta publice a suis discipulis, maxime vero a Dominicanis, qui ibidem ab eo illam viva voce, et scriptis acceperant, acclamaretur, a cunctisque illius Academiae Doctoribus, propter perennem Ang. Doct. memoriam, quae in ea potiori iure vigebat, divulgaretur: ac proinde iam haec scientia media, si semel erat de mente August. et Patrum, et a D. Thom. edocta, ab eiusque contemporaneis vel recepta, aut saltim cognita, non potuisset non omnibus his Theologis illius Academiae esse nota; ergo etiam oportebat ut praedicta mens August. et D. Thom. admittentium, iuxta Adversarios, scientiam mediam, ab omnibus fere aliis aliarum Academiarum Doctoribus cognita toto illo tempore fuerit.

107 Haec ultima consequentia ex duobus ultimis notabilibus pro hac ratione adductis patet. Nam hoc ipso, quod haec fuisset mens Augustini, et D. Thom. publice ab eodem Ang. Doctore, et a Bonavent. aliisque Magistris contemporaneis edocta, vel saltim cognita, oportebat, ut per tempus non breve in tota Dominicanorum familia dispersa per omnes fere Academias, et per tot Ecclesiae partes, eadem esset vox, idemque quoad hoc communis consensus: siquidem omnes Dominicani Angelicum Doctorem, ut oraculum, et Spiritus Sancti, quasi organum suspiciebant: ac proinde, quod haec eadem mens ab ipsis in Academiis, et aliis partibus divulgaretur. Quod idem de Patribus Franciscanis, cum proportione tamen, dicimus, necnon de universis discipulis D. Thom. et aliorum Doctorum illius Academiae, qui ex diversis, et plurimis locis illuc convenerant, et postea per eadem loca dispergebantur, et ad diversas Academias, ut ibi publice Theologiam docerent (ut communiter contingere solet) se contulerunt. At toto illo tempore fluente a D. Thom. usque ad annum 1560. praeterierunt (ut in tertia animadversione diximus) tot, adeoque insignes Theologi per tot Provincias, per totque Academias dispersi, quos de hac materia scripsisse diximus, et qui circa hoc de Parisiensium, praecipue vero D. Thom. mente, iuxta August. doctrinam, notitiam habere potuerunt: quosque propter maximam huius difficultatis, seu conciliationis humanae libertatis cum divina scientia, et voluntate gravitatem, quae omnium animos semper pressit, et in omnium Theologorum ore semper circumfertur, praedictam notitiam accepisse, plusquam valde credibile est: ut ex iis, quae in hoc nostro tempore circa eandem difficultatem contigisse, cernimus, satis constat; ergo incredibile est ad praedictos Doctores per omnes fere Academias dispersos non pervenisse notitiam hanc de scientia media, a D. Thom. ex August. mente iuxta Adversarios edocta, et toti Parisiensi Academiae vel omnino grata, vel saltim nota, per quam iuxta eosdem Adversarios, ita perspicue sit haec conciliatio libertatis creatae, cum actibus divini intellectus, et voluntatis: ergo etiam incredibile erit, notitiam praedictae scientiae, quippe D. Thom. et August. adeo celebrem mentem, et ad ita celebrem difficultatem dissolvendam conducentem, continua quadam successione per omnes praedictos Theologos, sibi continuo succedentes, qui scripta sua praelo circa hanc controversiam mandarunt, non fuisse derivatam. Imo incredibile etiam est, quod ipsi quippe, qui adeo docti, et versati erant, id est August. et D. Thom. aliisque Parisiensium Doctorum scriptis non eruerint. Maxime cum id, quod scholastico modo publice aliquam controversiam docetur, ita distincte, et clare perhiberi soleat, ut quivis non tardi ingenii facile mentem Magistri consequi possit.

108 Confirmatur primo ex iis, quae notabili ultimo diximus. Nam cum ex D. Thom. et ex illis Doctoribus, ac Magistris in praedicto notabili recensitis, prodierint tres illae scholae adeo celebres, scilicet Thomistarum, Scotistarum, et Nominalium, quae ea, quae a suis fontibus acceperunt, usque ad minutissima quaeque conservarunt, quaeque per omnes Academias dispersae fuerunt, consequens est, ut si semel D. Thomas suae Thomisticae scholae princeps hanc scientiam mediam ex August. tradidit, et Scotus eam docuit, vel saltim eius notitiam habuit, quippe qui D. Thom. contemporaneus, aut fere contemporaneus fuit (quod idem cum proportione de Alensi dicimus) quod haec eadem mens, et sententia fuerit nota praedictis scholis, et in eis conservata. Maxime cum hoc non pertineat ad minutissimas quaestiones, sed ad celeberrimam controversiam, quae omnium aetatum ingenia semper pressit, urget, et urgebit.

109 Confirmatur secundo. Quoniam si semel haec scientia media apud D. Thom. ut propria sui, et August. mens invenitur, fiet inde, omnes illos adeo gravissimos Theologos, a nobis relatos, qui a tempore D. Thom. usque ad Fonsecae tempora extiterunt, in quorum manibus opera D. Thomae frequenter versabantur, praecipue vero Dominicanos, qui suae professionis vinculo, multisque aliis titulis lectioni D. Thomae indefesse vacant, eiusque doctrinam, tam ardenti cordis affectu, totisque viribus defendere, et per universas Christiani orbis Academias perenniter edocere, et in omnium animis transfundere curant, vel suum S. Doctorem non intellexisse, vel eius sententiam circa hanc controversiam, quae omnium animos ita urget, adeo neglexisse, ut nec mentionem ullam illius facere voluissent; ergo cum hoc penitus sit incredibile, consequens etiam est, ut dubitari nequeat, quin doctrina haec de scientia media (si vere de August. et D. Thom. mente esset) perenniter per praedictos Theologos, et Doctores, tam verbo, quam scripto usque ad Fonsecae tempora derivata fuisset: ac proinde ex his omnibus aperte fit, non posse inter se illa, quae adversarii asserunt, cohaerere, nimirum hanc scientiam mediam esse de mente August. et D. Thom. et aliorum Patrum, et nihilominus a tempore Augustini usque ad annum 1560. latuisse antiquos scholasticos, et a iunioribus, sive Patribus Societatis ex visceribus Patrum, in quibus recondita erat, erutam fuisse.

§ II. Proponitur secundum fundamentum pro eadem prima assertione.

110 Ut autem posterior, et fundamentalis ratio pro hac eadem priori assertione tradatur, praesupponendum est, quod quamvis concordia, et conciliatio libertatis humanae cum divina scientia, et praediffinitionibus, applicata praedestinationi supernaturali, et actibus ad finem illius, nempe beatitudinem supernaturalem ordinatis, sit propria Christianae Religionis, et Ecclesiae; et ante Incarnationem spectaverit ad Synagogam, quae secundum sacras literas supernaturalem beatitudinem per opera supernaturalia obtinendam, agnoscebat; attamen quia pondus huius difficultatis non provenit ex supernaturalitate divinae providentiae, aut operum nostrorum; sed ex indispensabili dependentia praedictorum operum in esse, fieri, et conservari a divina providentia, et ex magna certitudine, et infallibilitate illius, respectu libertatis nostrorum actuum, etiam si intra ordinem naturalem considerentur (quorum utrumque lumen naturale ostendit) inde fit, ut conciliatio divina providentiae, involventis infallibilem Dei scientiam, et infrustrabilia suae voluntatis decreta cum liberis actibus creaturarum intellectualium, omnium hominum aetatem fatigaverit, et presserit.

111 Unde praedictae difficultatis pondere oppressi, olim quidem Philosophi Gentiles, propterea cum Epicuro divinam providentiam respectu horum inferiorum denegarunt: et sic (ut de Cicerone dixit August.) ut homines facerent liberos, facerunt sacrilegos.

Alii vero e contra, ut Deum omnia scientem, decernentem, ac providentem profiterentur, homines quasi brutalibertatis expertia reliquerunt. De quorum numero fuere Simon Magus, Manichaei, et alii antiqui, quos Lutherani, et Calvinistae, novis erroribus superadditis, sequuntur. Et similiter ut noster Uvaldensis tom. 1. doctrinalis fidei antiquae lib. 1. art. 1. cap. 26. loquitur: Ab initio nascentis Ecclesiae homines plurima sapientes de hac summa praescientia Dei, mirabiles collegerunt quaestiones, et nimirum multi defecerunt scrutantes scrutationes suas. Et eodem lib. et art. cap. 22. agens de haeresi Wiclef, et eius antiquitatem detegens, inquit: Tempore Sancti Jacobi pullulavit per quosdam—pseudo—in populo dispersionis Judaicae, tunc fideli; dicebant enim, Deum necessitare homines ad peccandum per quasdam inspirationes privatas, quas vocabant Dei tentationes occultas, contra quos scripsit Jacobus dicens: Nemo cum tentatur, etc. Ac denique antiqui Patres, et Doctores, praecipue vero S. August. non parum in hac controversia explicanda desudarunt: nec parum viriliter contra haereticos pro ea decertarunt: nec parum feliciter contra eosdem illustrem victoriam in ea consecuti sunt.

112 His ergo suppositis, sequens pro assertione formatur ratio. Quoniam non potest recte inter se cohaerere, quod haec scientia media latuerit Doctores scholasticos, qui a tempore Augustini, et Patrum, eo antiquiorum, usque ad annum iam dictum, nempe 1560. decurrerunt: et quod nihilominus in sinibus, et latebris Patrum praedicta scientia contineatur; ergo talis scientia non latuit praedictos scholasticos, et ex finibus, et latebris Sanctorum Patrum a iunioribus Scholasticis, et Theologis eruta est. Consequentia videtur perspicua. Antecedens autem sequenti discursu suadetur. Nam incredibile est, magnam quandam hominum gravium, et sapientium multitudinem in tantam ignaviam, et inertiam incidere, et in eadem per longum tempus sic iacere, ut id, quod ad gravissimam aliquam difficultatem vincendam, controversamque urgentissimam, quae omnium hominum aetates valde pressit, dirimendam diu expetiverunt, magnoque labore, et anxietate investigarunt, iam postea eo invento, eodemque frequenter indigendo, illud quasi inter manus sic labi, et perire sinat, ut nulla eius memoria, aut notitia per aliquot annorum centurias, saltim usu ipso, et traditione servetur, ut in aliis rebus ad vitam humanam necessariis, aut valde utilibus quotidiana experientia satis constat: at graviora omnium aetatum ingenia pro concilianda divinorum actuum efficacia, et certitudine cum humana libertate, tanquam pro re valde difficili, et ad humanos mores componendos summe necessaria, strenue laboraverunt, ut ex notabili nuper proposito constat; ergo incredibile erit, illam conciliandi viam, quam antiqui Patres assecuti fuerunt, et praelo, aut scriptis posteritati mandata est, quaeque tam ad occurrendum haereticis, vel divinam providentiam, humanam libertatem denegantibus, quam ad sedandas tentationes, quibus circa hoc punctum, etiam viri valde Catholici et pii saepe cruciantur, necnon ad plures alias difficultates melius intelligendas, frequenter necessaria, valdeque utilis fuit, eam per tot annorum centurias, usque ad nostra tempora, sive usque ad tempus iam assignatum, nempe usque ad annum 1560. oblivioni traditam iacuisse; ergo cum iuxta Adversarios, contra quos pugnamus, haec via, et modus conciliandi, quo Patres usi sunt, quemque posteris reliquerunt, fiat interventu scientiae mediae, incredibile est eam per praedictas annorum centurias Theologos, et Scholasticos omnes latuisse; ac proinde non poterunt inter se haec duo cohaerere, nimirum praedictam scientiam ignotam fuisse antiquis scholasticis, ab illis temporibus decurrentibus, et eam revera in eisdem patribus contineri.

113 Confirmatur hoc argumentum. Quia si vera est, tam longa huius doctrinae antiquae oblivio, quam praefati auctores intendunt, necesse est, ut Augustini, et aliorum Patrum volumina, in quibus doctrina haec frequenter reperiri dicitur, a nullo diligenti, docto, et cordato viro, per tot saecula lecta, aut a nullo intellecta fuerint: quod et per se est omnino incredibile, et venerandae antiquitati scholasticorum valde iniuriosum, necnon et multis Patribus, qui post Augustini, et caeterorum Patrum tempora extiterunt, inter quos fuerunt Anselmus, et Bernardus: qui de praescientia, praedestinatione, gratia Dei, et libero hominis arbitrio cum illis conciliando, speciales libros ediderunt. Quis ergo etiamsi id studiose sibi conetur persuadere, poterit credere hos (ut alios ex Patribus omittamus) caeterosque scholasticos, neque antiquorum Patrum lectione, neque traditione aliqua, neque speciali Dei illustratione thesaurum hunc ab Augustino, et aliis antiquioribus Patribus inventum, scriptisque eorum (ut Adversarii dicunt) consignatum, adeoque ad doctrinam fidei stabiliendam, et defendendam, moresque hominum componendos necessarium, unquam invenisse?

114 Confirmatur deinde. Nam vel Patres Concilii Trident. thesaurum istum scientiae mediae in August. et Patribus invenerunt, vel non? Hoc secundum dici nequit, si (ut Adversarii, licet immerito, volunt) in latebris, et visceribus Patrum, thesaurus iste absconditus erat, et iuxta eorumdem Adversariorum sententiam est omnino necessarius ad conciliandam libertatem arbitrii creati cum actibus divini intellectus, et voluntatis. Quoniam cum Patres illi in Spiritu Sancto congregati essent ad hanc concordiam explicandam: et illam ex mente Sanctorum Patrum explicare intendissent, et deberent: ac ita gravis, et ingens necessitas urgeret: et tandem ab universa Dei Ecclesia instanter ad Deum pro hac luce preces funderentur, incredibile est, quod eis Spiritus Sanctus denegaret veram, quoad hoc intelligentiam Augustini, et aliorum Patrum: ac proinde quod thesaurum istum scientiae mediae, qui unice necessarius ponitur ad praedictam concordiam, si revera in Sanctis Patribus reperiretur, non invenissent.

Si autem primum dicatur, rursus inquirimus, an Patres illi solum in Concilio peculiari aliqua revelatione id didicerint, ita ut prius huius scientiae mediae penitus ignari essent, vel antea eius notitiam habuerint? Primum dici nequit: quoniam, ut ex dictis dub. 6. constat, Patres praedicti Concilii non usi sunt hac scientia media ad conciliandam libertatem creatam cum actibus divini intellectus, et voluntatis. Si autem ibidem peculiari aliqua revelatione eam agnovissent; dubitari nequit, quin ad praedictum¹ intentum ea usi fuissent; ergo necessario dicendum est secundum: ac proinde eadem ratione haec scientia esset nota tam aliis Theologis illius aetatis ab anno 1545. in quo Concilium incepit, decurrentibus, quam aliis antiquioribus a tempore Augustini existentibus. Haec ultima consequentia quoad priorem eius partem, scilicet quoad Theologos coaetaneos Patribus Concilii, satis constat. Nam Patres illi ex omni fere Ecclesia congregati sunt: et ita id, quod ipsis, ut Theologis illius aetatis erat notum, scilicet thesaurum istum scientiae mediae in August., et Sanctis Patribus eo antiquioribus reperiri, non posset non esse notum aliis Theologis contemporaneis, cum quibus in eisdem Academiis, et aliis locis ipsi degebant, et frequenter colloquebantur.

115 Quoad secundam vero partem, nempe quoad alios Theologos a tempore Augustini decurrentes, etiam constat. Tum quia, si tam Patribus Concilii, quam eorum coaetaneis fuit nota haec scientia media, ut de mente Augustini, et Patrum, eo antiquiorum, hoc ideo esset, quia id a suis magistris acceperunt: siquidem iuxta communem cursum res ita communiter nota, et in August. revera contenta, communiter accipi solet a magistris, ut de aliis veritatibus in August. contentis, et communiter notis constat. Cumque eadem ratio de his magistris Patrum, et Theologorum, eis coaetaneorum, et sic de aliis ascendendo usque ad D. Thom. imo et usque ad Augustinum, militet, fiet inde, ut praedicta scientia, si semel erat Augustini mens, fuerit Theologis antiquis non parum nota. Maxime quia, quo ascensus iste magis ad Augustini tempora accedit, eo maiores vires accipit, quoad hoc, quod est mentem Augustini fuisse illius aetatis Theologis magis notam.

Tum etiam: quia quod Patres Conc. Trid., et alii Theologi coaetanei invenerint in August. scientiam mediam, non potuit aliunde oriri, nisi quia ipsi erant viri docti, qui proinde mentem D. August. capere poterant; ergo cum ante illos tot praecesserint viri doctissimi, ut ex se patet, et ex dictis pro primo huius assertionis fundamento amplius constat, fiet inde, scientiam hanc mediam, si semel est August., fuisse antiquioribus Theologis notam: ac proinde non potest cohaerere scientiam hanc mediam esse de mente August., et Patrum, et iuniores Theologos ex Societate fuisse primos, qui eam in tenebris iacentem ex eodem August. et Patribus deduxerint.

116 Quae omnia possunt elucidari, si conferamus tempus, quo Fonseca testatur se primam in Patribus eam invenisse, et tempus, in quo Conc. Trid., ubi de hac controversia iam dicta agebatur, celebratum est. Quoniam, ut idem Fonseca testatur, scientia ista inventa est ab ipso in praedictis Patribus, anno Domini 1560. in quo anno Patres Conc. Trid. congregati adhuc erant in eodem Concilio. Quoniam Concilium istud incepit sub Paulo Tertio anno 1545. et non fuit omnino solutum usque ad annum 1563. usque ad quem sub diversis Pontificibus, nempe Paulo Tertio, Julio Tertio, et Pio Quarto perduravit. Etenim difficillimum creditu est, ut eo tempore, quo Patres erant in Concilio Tridentino congregati ab Spiritu Sancto praecipue inter alia ad conciliandam contra Lutherum libertatem arbitrii creati cum divinis actibus; denegaret illis veram intelligentiam Augustini, et Patrum (ex quibus, ut ex organis, per quae Spiritus Sanctus loquitur, scientia haec ad talem conciliationem omnino necessaria, si vere in illis esset, ut idem Adversarii volunt, addiscenda erat) quod eisdem Patribus Concilii relictis, ubi tanta instabat necessitas, ubi coelestis lux adeo enixe exposcebatur, ubi tota Ecclesiae causa communiter agebatur, ubi Spiritus Sanctus se adstiturum pollicitus est, tunc idem divinus Spiritus ad Collegium Conibricense, vel Eborense Patrum Societatis (ut sic dicamus) evolaret, et ibi peculiari cuidam Theologo ex illis (quamvis alias doctissimo) veram, et ita reconditam intelligentiam, ut ipsi loquuntur, Augustini, et Patrum, quoad hoc patefaceret, et thesaurum istum in eis absconditum, et a nemine post praedictum tempus inventum revelaret: sane hoc difficillimum creditu est, et extra communem cursum, et modum divinae providentiae, ut ex se constat.

§ III. Corollarium notatu dignum.

117 Ex quibus, ut id obiter dicamus, sequitur, non bene Molinam in sua primitiva concordia dixisse, scientiam hanc mediam esse valde necessariam ad conciliandam libertatem creatam cum actibus divini intellectus, et voluntatis, et eam a se fuisse primo adinventam, Patribusque fuisse ignotam. Contra quam huius scientiae mediae necessitatem, et novitatem (si vere nova est, ut Molina, Granado, et alii Jesuitae ingenue fatentur) non ex eo insurgimus, quod quaelibet doctrina nova sola novitatis titulo non tam aliquam mereatur, cum sciamus rebus novis doctrinam novam ex communibus principiis deductam noviter excogitandam, et applicandam esse; sed ex eo, quod in hac controversia non potest haec novitas admitti. Cum enim in hoc dubio adducta sit huius controversiae, et conciliationis antiquitas, et difficultas, olimque Philosophi, et postea in prioribus primitivae Ecclesiae saeculis graviores Patres, et Doctores, videlicet Hieronymus, Ambrosius, Augustinus, Hilarius, et Prosper, eam superare contenderint contra haereticos, humanae libertatis nimium fautores, quos de falsitate, et haeresi reipsa convictos Patres in conciliis Arausicano, et Milevitano a Sancta Apostolica Sede approbatis damnarunt; consequens esset, illos omnes Patres, inter quos praeeminebat Augustinus, totamque Dei Ecclesiam ignorantem scientiam mediam ab his recentioribus noviter, iuxta eorum mentem, introductam, atque adeo ignorantem etiam concordiam humanae libertatis cum actibus divini intellectus, et voluntatis (siquidem haec concordia sive praedicta scientia impossibilis a praedictis recentioribus iudicatur) reipsa non satisfecisse haereticis praedictam incomposibilitatem libertatis cum divinis actibus obiicientibus, atque adeo haereticos, spectata argumentorum vi in hac controversia superiores, et victores, sola autem auctoritate, et potentia inferiores, victosque remansisse: at hoc iniuriosum videtur tam illis Patribus, et Doctoribus, totique Dei Ecclesiae, ac antiquitati, tam divinae providentiae, quae Ecclesiam militantem, et cum haereticis confligentem, semper opportune adiuvat. Unde merito, ac pie dixit Magister Luna additionibus manuscriptis ad 3. part. art. 3. se malle cum Augustino scientiam mediam ignorare, quam eandem cum Molina tenere.

118 Fatemur quidem divinam providentiam sic dona sua distribuere, ut nova semper quam diu Ecclesia in terris militat conferenda reservet. Idcirco enim comparatur Lunae suscipienti incrementa lucis per singulos dies donec ad plenitudinem perveniat, iuxta illud, Pulchra ut luna. Nec diffitemur sacram Jesuitarum Societatem per suos alumnos aptissimam ad id esse. Caeterum non videtur compati cum divina providentia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, suaviterque disponit omnia, ut unicam conciliandi viam suae Ecclesiae, et praedictis Patribus in iam dictis Conciliis contra haereticos, in adeo urgenti necessitate, ad ipsius Dei gloriam, et defensionem fidei Catholicae pugnantibus, denegaverit: alioqui iidem Patres, totaque Ecclesia coram haereticis humiliata, et verecunde confusa, ab eisdemque irridenda remaneret, et Deus suam doctrinam, et fidem Catholicam necessaria defensione in re tam gravi destitutam deseruisset. Cum tamen Christus Dominus eidem Ecclesiae promiserit: Dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini. At, quae hora potest esse illa, nisi in qua adversarii urgent, et Ecclesia anxie panem sacrae doctrinae, et modum evadendi fallaces haereticorum versutias, et laqueos, expostulat a Patre luminum, qui dat omnibus affluenter, quique dat escam in tempore opportuno? quale procul dubio fuit illud, in quo haereses instabant, et Ecclesiae Patres in Conciliis auctoritate Pontificia congregatis, ad occurrendum haereticis, eorumque fallacia argumenta dissolvenda convenerant.

Unde non videtur quomodo adimpleretur illud, quod de Ecclesia dictum est a Christo Domino: et portae inferi non praevalebunt adversus eam, si haeretici spectata argumentorum vi adversus totam Ecclesiam in Conciliis congregatam praevaluissent: ac tandem quonam pacto cum divinae providentiae suavitate, rectaque dispositione cohaereret, ut modum hunc conciliandi unice necessarium, quem toti Ecclesiae in tantae necessitatis, et periculi tempore occultaverat, postea Jesuitis recentioribus aperiret.

§ IV. Duae posteriores assertiones.

119 Dicendum est secundo, quod si absolute, et simpliciter, nullaque facta suppositione loquamur tunc necessario fatendum est, antiquos scholasticos cognovisse scientiam mediam, sive conditionatam. Ita discipuli Divi Thomae.

Assertio haec cum praecisione, quam verbum illud cognovisse, prae se fert, intelligenda est. Non enim in ea volumus, praedictos Theologos agnovisse, et approbasse praedictam scientiam, sed tantum agnovisse. Utrum autem eam approbaverint, vel reprobaverint, sequenti assertione dicemus. Et ex iis, quae supra disputationibus praecedentibus asseruimus, non parum constat.

Et licet etiam probatio huius assertionis ex iis, quae pro praecedenti, et ex illis, quae dubio secundo huius disputationis attulimus, satis pateat; nihilominus maioris claritatis gratia sequentem rationem ad eam probandam ex eis deducemus. Quoniam certum, et perspicuum est: cuique mediocri cura, et mediocri ingenio evolventi opera Divi Augustini, et Divi Prosperi, eius coaetanei, maxime vero loca a nobis dubio citato relata, quod Pelagiani, et Semipelagiani admittebant scientiam mediam, seu conditionatam, quamvis postea in eius usu ab auctoribus Catholicis, recenter eam admittentibus, differrent: ergo cum incredibile sit Doctores illos adeo gravissimos, a nobis numero 104. relatos, qui de concilianda libertate creata cum efficacia actuum divini intellectus, et voluntatis, tot tractatus in lucem ediderunt, non consuluisse, Divum Augustinum in locis communioribus, et perspicuioribus, necnon et Divum Prosperum; consequens erit, ut praedicti scholastici hanc scientiam mediam agnoverint. Consequentia videtur satis perspicua.

Antecedens autem constat ex dictis loco citato. Quoniam, ut Pelagiani, et Semipelagiani salvarent praedestinationem, necnon et gratiam dari ex meritis, adhuc in parvulis, ante usum rationis, et cum Baptismo decedentibus, duo aiebant. Primum, in quo expresse fatebantur scientiam mediam, erat, quod Deus ante decretum efficax suae voluntatis praevidebat, quod pueri illi decedentes cum Baptismate, si ad adultam aetatem pervenirent, bene operarentur. Secundum (quodque ad praesens non refert) erat, quod propter opera sic praevisa praedestinabantur a Deo, et tribuebatur eis gratia Baptismi. Haec autem duo sunt adeo perspicua, et cuique obvia in Augustino, et Prospero, ut repugnet aliquem praedicta loca mediocri cura, et ingenio evolvere, et ea non capere, ut intuenti constabit.

120 Dicendum est tertio, praedictos scholasticos antiquos, non solum agnovisse, verum etiam cunctos fere ex illis reprobasse, attentis omnibus, scientiam mediam: ac proinde illam, scientia reprobationis, cognovisse. Ita communiter omnes Thomistae. Assertio ista ex iis, quae pro praecedenti dicta sunt, et ex illis, quae praecedentibus dubiis huius disputationis diximus, satis liquet. Quoniam, ut nuper asserebamus, haec scientia media fuit nota praedictis Theologis antiquis: et omnes, vel fere omnes ex illis conciliabant libertatem creatam cum efficacia actuum divini intellectus, et voluntatis, absque interventu praedictae scientiae: ergo pensatis omnibus, illam reprobabant. Minor patet. Quoniam in nullo, vel fere in nullo ex praedictis scholasticis invenietur praedicta conciliatio cum interventu scientiae mediae, ut intuenti constabit, et ex iis, quae dubio sequenti docebimus, amplius patebit.

Consequentia vero probatur: Quoniam cum haec controversia de concilianda libertate creata cum actibus intellectus, et voluntatis Dei sit adeo difficillima, et omnium aetatum ingenia ita presserit, videtur incredibile, quod scholastici antiqui, conscii scientiae mediae, non uterentur illa ad hanc conciliationem, si talem scientiam vere dandam esse sentirent; siquidem omnes, qui illam admittunt, credunt eam valde perspicue, et expedite salvare libertatem creatam, et eam componere cum praedictis actibus Dei, et ideo incredibile est, quod ad salvandam hanc gravissimam difficultatem ea non uterentur. Sicut incredibile esset, quod Patres Societatis eam concedentes, silentio ipsam praetermitterent, dum de hac conciliatione agunt, ita ut nullo modo assererent eam ad huius concordiam esse necessariam, aut utilem: et propterea omnes illi, unico excepto Vazquez, ipsa ad praedictam concordiam utuntur. Unde haec omissio, et silentium, quod in aliis rebus esset solum probatio negativa, habet in praesenti pensatis omnibus, ac moraliter, et humano modo procedendo, rationem argumenti positivi, et positivae itidem huius scientiae mediae reprobationis.

121 Secundo-probatur eadem assertio ex iis, quae supra diximus. Nam cum primum haec scientia media a Molina in lucem edita est, et ab ipso publice approbata, statim omnium fere animos commovit, et Dominicanis Theologis ita displicuit, ut eam ad iudices fidei detulerint: ergo signum est, praedictam scientiam mediam (alias cognitam) ab eisdem Theologis communiter reprobari. Patet consequentia. Quoniam cum antea esset illis nota, ut ex praecedenti assertione constat, non ita commovisset animos, nisi simul fuisset reprobata, et ut doctrina communiter reiecta, iam derelicta. Constat enim, quod quoties de gravissima aliqua difficultate, quae omnium animos pressit, agitur, haec communis Theologorum reprobatio, quae tunc erat, satis denotat, eundem fuisse consensum apud Theologos antiquos, a quibus ipsi successive doctrinam Theologicam acceperant, ut inductione facta in aliis similibus difficultatibus cernere licet.

122 Potestque haec secunda ratio non parum confirmari, et elucidari, si conferamus ea, quae acciderunt, dum Magister Bannez ex Dominicana familia (quem aliqui ex Adversariis, immerito tamen, primum divinarum praediffinitionum absolutarum, et ex se efficacium, adinventorem nuncupant) sua commentaria in primam partem Divi Thomae praelo mandavit: ubi scientiam mediam reiicit: et id, quod contigit, dum Molina suam scientiam mediam praelo commisit. Quoniam praedicta doctrina Magistri Bannez quinque annorum spatio concordiam Molinae antecessit: ut constat ex commentariis utriusque auctoris primo praelo commissis. Nam commentaria Bannez in prima parte, ubi de Scientia, Voluntate, Providentia, et Praedestinatione agitur, Salmanticae anno Domini 1584. impressa prodierunt. Concordia autem Molinae, Olysippone anno saltim 1589. primo prodiit: at experientia ipsa compertum fuit, toto illo quinquennio tempore praedicta Bannezii commentaria a nemine, nec ab ipso Molina, aliove Patre Societatis, tanquam novam, nedum periculosam doctrinam continentia, notata esse, et multo minus ad iudices fidei delata, sicut Molinae concordiam, quoad suam scientiam mediam delatam fuisse numero 124. dicemus, quin potius in frequentissimo usu, et magna approbatione apud Theologos fuerunt: ergo dubitari nequit, quin huiusmodi quinquennale silentium communi eorundem commentariorum frequentissimo usui, et approbationi coniunctum, sit maximum signum doctrinae non novae, sed ab antiquis Theologis perenniter decurrentis, et in omnibus Christianis Academiis receptae: et ideo nec admirationem novitate (quippe cum ab assuetis non fiat passio) excitasse: sicut propter oppositam rationem, ex doctrina Molinae de scientia media (non quia notitia talis scientiae esset nova; sed quia illi favere, et eam admittere, atque in scholas, ut quid recipiendum introducere, erat satis novum) statim admirationis non parvus affectus prodiit.

123 Explicatur magis hoc ipsum. Quia universa Praedicatorum familia, tot gravissimis, ac doctissimis Theologis abundans, non solum non repudiavit, verum etiam amplexata fuit praedicta sui Bannezii commentaria, absolutas, et efficaces Dei praediffinitiones ante praevisum consensum voluntatis creatae, salva eius libertate, admittentia, et scientiam mediam denegantia; et non utcunque, sed tanquam doctrinam valde Thomisticam, mentemque Divi Thomae aperientem, ea admisit: unde communi omnium calculo firmatam inveniens: ergo signum evidens moraliter est illorum commentariorum doctrinam nequaquam in familia Dominicana noviter introductam, sed a suis maioribus usque ad illa tempora perenniter acceptam, et usitatam fuisse; nisi velit quis dicere omnes illos Magistros Dominicanae familiae, tot numero, tantosque sapientia, gravitate, et sanctitate, adeoque diversos, utpote per universum Christianum orbem dispersos, semetipsos negasse, propriamque scientiam, quam a suis maioribus acceperant, quamque eousque docuerant reliquisse, ut doctrinae Bannezii noviter prodeunti unanimi consensu subscriberent, eamque falso Titulo Thomisticae doctrinae commendarent. Quod quam incredibiliter diceretur, quis non videt?

124 Accedit primo, quod si doctrinae de divinis praediffinitionibus absolutis, ex se efficacibus, et ante praevisum consensum libertatis creatae habitis, scientiamque mediam denegans, fuit nova, et a Bannez noviter introducta; quaenam alia; inquiremus, apud Theologos, tam dominicanos, quam alios antecedenter ad illum annum 1584. quo commentaria Bannezii prodiere circa hanc controversiam (quae semper agitata fuit, ut in praecedentibus ostensum est) usui habita est? non autem dicere audebunt, eam fuisse doctrinam de scientia media; siquidem ubi primo a Molina praedicata scientia in lucem edita fuit, Theologi universi, tanquam de re in sensu nuper numero 122. dicto, nova, commoti fuere, praesertim vero Dominicani, contemporanei Bannezii, pluresque ex illis, ipso Bannez antiquiores, ita de ea senserunt, ut tanquam doctrinam aliqualiter suspectam (suo videri, de quo tamen nos nihil modo, ut numero 92. hoc ipsum fecimus) continentem, ad supremum Ecclesiae iudicem deferendam censuerint. Imo et ipsi Patres Societatis, cum quibus modo disputamus, expresse asserunt, et in Domino gloriantur, se huiusmodi scientiam mediam invenisse; vel ex antiquis latebris Patrum eruisse: non autem illam ab aliis Theologis, praesertim Dominicanis immediate ipsos praecedentibus accepisse; ergo alia doctrina distincta scientia media praedicti Theologi, tam Dominicani, quam alii, ante illum annum 1584. in hac gravissima controversia utebantur; at talis doctrina non fuit diversa, seu adversa ei, quam Bannez circa hoc tradidit. Tum, quia praedictae doctrinae adversae, praecedentis illum annum 1584. et apud tot, tantosque Theologos, et Dominicanos usitatae, suisque discipulis traditae, nec in codicibus, neque in scriptis praelo commissis, nec in vocibus discipulorum, qui Magistros illos antiquos assecuti fuerunt ulla vestigia in Dominicana familia manent, quin potius doctrina de praediffinitionibus, ex se absolutis, ante praevisum consensum voluntatis creatae, et denegans scientiam mediam, tanquam antiqua, et unice Thomistica ab omnibus Dominicanis unanimiter, et a pluribus aliis Theologis recipitur, commendatur, et praedicatur. Tum etiam; quia alioqui doctrina haec Bannezii non fuisset ita libenter, ac unanimi consensu a praedictis Dominicanis admissa; quandoquidem experientia constat, eos nunquam unanimi consensu admittere doctrinam contrariam suae scholae; quinimo ita sanam doctrinam zelare, ut si aliquando aliquis ex illis ab ea deviarit, eum ad fidei iudices detulerint.

125 Quae omnia, necnon et illa, quae in praecedentibus dubiis ex moralibus coniecturis deduximus, licet non demonstrent demonstratione metaphysica id, quod intendimus, ita ut oppositum contradictionem implicet, probant tamen, quod si res haec moraliter, et humano modo, ac secundum morales coniecturas, et secundum id, quod communiter, et ut in plurimum accidit, pertractanda est, tunc dicendum est, doctrinam hanc de scientia media nec apud Patres, nec apud praedictos antiquos scholasticos, neque apud Thomistas, sive antiquos, sive iuniores haberi, et approbari: sed potius ab omnibus illis reprobari. Caeterum cum his stat, ut non propter haec, aut propter alia, quae diximus, oppositam sententiam aliqua censura inuramus. Quoniam, ut ea digna non sit, satis est, ut tot ex iunioribus adversariis Societatis Jesu, et aliqui alii huius aetatis Theologi, extra scholam tamen D. Thomae illam tueantur.

126 Ut omnia, quae in hac disputatione diximus, in promptu habeantur, placuit dubium hoc sigillatim excitare.

§ I. Resolvitur dubium.

Dicendum ergo est, optime ex iis, quae asseruimus, deduci, doctrinam denegantem scientiam mediam praeferendam esse doctrinae, illam affirmanti. Probatur assertio. Nam ex dictis constat, doctrinam denegantem scientiam mediam inniti gravissimis testimoniis, quibus opposita sententia vere non innititur: ergo illa huic (iuxta ea, quae diximus) praeferenda est. Antecedens probatur. Quoniam sententia denegans scientiam mediam innititur in sacra Scriptura, ut dubio primo huius disputationis probavimus, et eam docet Augustinus, Prosper, et Hilarius, quorum quod hoc eadem fuit mens, et consensus, ut dubio secundo, et tertio dictum est. Et deinde eamdem tuentur Divus Thomas, ut dubio quarto, et quinto ostendimus, et omnes, vel fere omnes Patres, ac Theologi antiqui a tempore Augustini, usque ad annum 1560. plus, minusve decurrentes, praecipue vero Patres Concilii Tridentini, ut dubio sexto, et septimo probatum reliquimus, necnon triginta illi gravissimi viri (uno, vel altero excepto) a Clemente Octavo, ad hanc controversiam inter alia examinandam deputati, quibus etiam Summi Pontifices Clemens Octavus, necnon et Paulus Quintus, ut peculiares Doctores subscripsere. Ac denique ex Dominicana familia omnes Theologi, tam antiqui, quam iuniores, ut ex dictis in duobus dubiis, immediate praecedentibus, constat: ergo praedicta sententia, denegans scientiam mediam, innititur gravissimis omnium testimoniis, quibus opposita sententia vere non innixa est: siquidem ex diametro cum sententia denegante pugnat.

127 Confirmatur. Nam si in particulari, et nominatim loquamur, non quidem de Sanctis Patribus, quos pro nostra sententia esse ex dictis constat, sed de Theologis scholasticis, qui inter Sanctos Patres non numerantur, tunc invenietur, plures, et gravissimos Theologos, tam intra Dominicanam familiam, quam extra eam degentes, scientiam mediam denegare, et sententiam astruentem illam tot, adeoque graves viros pro se non habere: ergo sententia negans praedictam scientiam, praeferenda est sententiae illam affirmanti. Consequentia videtur certa. Antecedens autem quoad secundam partem constabit ex priori illius parte, et ex iis, quae § sequenti dicemus.

Quoad priorem vero probatur. Nam sententiam denegantem scientiam mediam docent ex Dominicanis Caietan. in hoc articulo, Ferrara primo contra Gentes capit. 67. Capreolus in 1. distinct. 38. quaestione 1. articulo secundo, Deza in eadem distinctione, quatenus omnes illi docent, futura contingentia tantum esse certo cognoscibilia, vel secundum praesentiam earum realem, et physicam ad aeternitatem, vel ratione decreti, ex se efficacis, divinae voluntatis, Durandus ibidem quaestione tertia, Albertus Magnus, quaestione 1. articulo 3. Bannez in praesenti, Navarrete primo tomo controversialrum controversia 56. Alvarez secundo de auxiliis, disputatione septima, et in responsionibus ad obiectiones adversus concordiam liberi arbitrii cum divina praescientia, providentia, et praedestinatione, libro primo capite primo, et secundo, Ledesma libro de auxiliis disputatione secunda de hac scientia media in secunda parte ipsius, Nunno tertia parte quaestione 62. articulo quinto quaestione secunda, Nazarius, Ripa, Zanardus, Gonzalez in commentariis huius articuli, Joseph a Sancta Maria, eiusdem ordinis Praedicatorum libro de libero arbitrio in communi, quaestione 4. articulo quinto, folio 626. Martinez prima secundae quaestione 9. Catherinus opusculo de praedestinatione parte secunda, circa finem. Et denique omnes iuniores Thomistae, maxime vero qui tam extra, quam intra domesticos parietes cathedras moderantur. Ex iis vero, qui sunt extra Dominicanam familiam eam docent Scotus in primo distinctione 39. quaestione prima, usque ad quaestionem quintam, praecipue vero § viso de contingentia rerum, ubi docet: quod propositiones de futuro contingenti ante actum divinae voluntatis, non sunt determinatae verae, sed quasi neutrae: voluntas vero divina eligens unam partem facit illam determinate veram: et ex tunc certo cognoscuntur a Deo: quod non accidit in propositionibus necessariis, quae quia in illo primo instanti ante determinationem divinae voluntatis sunt verae, utpote quae in sua veritate non dependent a voluntate divina, ideo in illo primo instanti cognoscuntur a Deo: subditque Scotus: Tunc autem, id est, in illo primo instanti, non sunt vera contingentia: quia nihil est tunc, per quod habeant veritatem determinatam, posita autem determinatione voluntatis divinae, iam sunt vera, videlicet pro illo secundo instanti, et haec eadem erit ratio intellectui divino intelligendi ista, quae sunt iam vera in secundo instanti: ac proinde hanc eandem sententiam tueri tenentur, ut de facto tuentur, omnes veri discipuli Scoti, et idem docet Estius in 1. dist. 41. § 7.

Pro eadem sententia refertur ab Alvarez loco nuper citato, Ricardus distinctione 38. quaestione 5. art. 1. noster Thomas Uvaldensis, et Thomas de Argentina, Driedo in sua concordia prima parte cap. 4. typis mandata Lovaniae, anno 1550.

Eandem sententiam aperte tuentur Zumel in hoc articulo disputatione 8: et in secundo tomo opusculorum a disputatione 1. Cabrera tertia parte, disputat. 1. § 22. a num. 338. et quaestione 18. articulo secundo, disputatione 2. Machin Archiepiscopus, et noster Corneio in commentariis ad hunc art. Gaspar Ram. tractatu de divinis praemotionibus relectione 2. et 3. per totas, Leonardus Coquaeus Doctor Parisiensis in commentariis ad lib. Sancti Augustini de Civitate Dei, quae habentur in operibus ipsius Augustini impressis Lutetiiae anno Domini 1613. sub signo navis, ubi se assiduum lectorem, et profundum scrutatorem Augustinianorum operum, multis modis ostendit, et ibi lib. 12. cap. 9. tract. de Praedestinatione Angelorum hanc sententiam tuetur.

129 Pater Henriquez ex Societate Jesu lib. ultimo de fine hominis cap. 4. num. 2. in textu, ubi sic inquit: Necesse est in signo rationis supponere liberam quandam Dei conditionalem praediffinitionem, qua posita, novit quid esset facturus in tali rerum concursu, et occasione. Et hoc ipsum communi Theologorum sententia confirmat cap. 5. in fine, dicens: Recte concors Theologorum sententia docet, Deum habere praedeterminationem bonorum efficacem ex providentia perfecta ab aeterno, in qua et per quam, tanquam per rationem certo omnia sciat. Et cap. 6. proponit, et solvit argumentum potissimum contrariae sententiae his verbis: Obiiciunt quidam: si causa efficax, et suppositio, ex qua infallibiliter sequitur effectus, est iam posita in actu, nec ea est, aut unquam fuit in libertate mea, qui fieri potest, ut effectus, et actus sic a Deo praediffinitus antecedente voluntate, et mandandus executioni cum efficaci auxilio praeveniente, maneat nunc in libertate nostrae voluntatis? Quibus respondet primo: Antecedens esse causam rei, non utcumque, sed rei cum suo libero modo: atque ita infert effectum liberum: alioqui Deus non assequeretur modum, quem sua providentia, et suavi motione intendit, nempe, ut effectus in exercitio libere fiat per causam proximam: haec ille. Hieronymus de la Rua vir doctissimus tom. 2. suarum controversiarum Theologicarum, controversia septima, in secunda parte illius, dub. 2. fol. 449. et deinceps, Magister Alfonsus Curiel, qui postquam in suis controversiis in sententiam affirmantem scientiam mediam magis inclinavit, postea in ultima materia, quam in ultimo anno, quo suam primariam Cathedram in hac celebri Salmanticensi Academia moderatus est, nempe in materia de Scientia Christi, ad quaestionem undecimam tertiae partis Divi Thomae (quam materiam ab ipso dictatam apud nos habemus, nosque ipsi eo dictante audivimus) retractavit sententiam, quam in controversiis docuerat, eam impugnando, et oppositam, ac nostram sententiam amplectendo. Blasius Verdu, in speciali controversia de hac materia, in qua plurimis, et acribus verbis scientiam mediam insectatur. Nostri Complutenses in secunda parte suae Logicae, nempe in libro Perihermen. Pro eadem etiam sententia citatur a Suarez prologom. secundo de gratia capite primo, Jansenius capite 47. suae concordiae Evangelicae, necnon Roa de providentia, et praedestinatione.

130 Item eandem sententiam aperto Marte tuetur Academia Lovaniensis, quae, ut bene notavit Alvarez libro responsionum, capite primo, unanimi consensu constanter negavit, et impugnavit scientiam mediam, in quo unico testimonio plures, et gravissimi Doctores continentur: quinimmo talis eorum communis consensus satis denotat, sententiam denegantem scientiam mediam non esse noviter ab ipsis introductam, sed illam a maioribus accepisse. Maxime qui eam ex Augustini doctrina desumunt.

Eandem sententiam Villegas in Complutensi Academia dignissimus primariae sacrae Theologiae Cathedrae possessor novissime amplectitur il suo libro controversiarum controversia tertia disputatione secunda capit. 2. et disputatione quarta capite 1. 2. et 3. ubi in aliquibus ex his capitibus, pro ea refert Magistrum, Alensem, Bonaventuram, Aegidium, Henricum, Aureolum, Rub. Marsilium, Carthusianum, Maironem, Baconium, Basolium, Liquetum, Abulensem, et alios.

Ac tandem hoc ipsum tuentur quamplures alii ex sapientissimis, et gravissimis Magistris, tam aliarum, quam huius celeberrimae academicae Salmanticensis, quorum nomina sigillatim relata, etsi magnam huic nostrae sententiae, et operi possent conciliare auctoritatem, et splendorem: quia tamen inter nos degunt, et alias scripta sua praelo non mandarunt, propterea ab illis nominatim recensendis inviti abstinemus. Quamvis omittere non possimus magnum illum virum, qui modo dum huic operi insudamus, maximo omnium dolore, et totius huius Universitatis, imo et orbis iactura, a vivis ereptus est, nempe Magistrum Basilium Pontium Legionensem, Augustinianae familiae augustissimam prolem, et in hac celeberrima Academia, cathedrae primariae sacrae Theologiae meritissimum moderatorem. Qui post longam, et maturam huius rei discussionem, et attentam meditationem retractavit publice sententiam admittentem scientiam mediam, quam antea docuerat: et licet semper magnus, attamen se ipso iam factus maior, oppositam sententiam, quam nos tuemur, amplexus est.

§ II. Obiectio contra decisionem dubii, et enodatio illius.

131 Nec refert, si obiicias etiam pro opposita sententia adduci plura Scripturae testimonia, pluresque ex sanctis Patribus, ut August. Chrysostom. etc. multos, et graves Doctores, tam ex Societate, quam ex aliis: ergo, etc. Antecedens, quoad Scripturae, et Sanctorum Patrum testimonia constat ex dictis in hac disputatione numero 7. et numero 126. Quoad Patres vero Societatis probatur. Quia illam tenent Cardinalis Toletus, Bellarminus, Fonseca, Molina, Valentia, Vazquez, Lessius, Granado, Benedictus Pereira, et alii, quos refert, et sequitur Suarez, tomo 1. de gratia prologom. 2. cap. 2. Quoad ultimam vero partem, idem antecedens suadent Adversarii ex eo, quod ex aliis extra Societatem illam defendunt Algarb. Episcopus, Diotalenius, Pesantius, Lorca, Stapleton, Mendoza, Ludeu.¹ Tenas, Cordubensis, Zumel, Sotus, Driedus, Uvaldensis, et ex antiquis Marsilius, Okam, Gabriel, Gregorius, Argentinas, et Joannes Arboreus, qui omnes a Patre Suarez loco citato in favorem suae sententiae referuntur. Respondetur enim, quod quantum attinet ad testimonia Scripturae, et Sanctorum Patrum, satis constat ex dictis in hac disputatione fere per totam Scripturam, et Sanctos Patres pro nobis esse, et contra Adversarios pugnare. At quod attinet ad Patres Societatis, non negamus plures ex illis, qui quadraginta, vel quinquaginta ab hinc annis scripserunt, tueri scientiam mediam, et conditionatam. Caeterum de quamplurimis aliis ex illis, et eisdem antiquioribus, qui scripta sua praelo non mandarunt, constat ex iis, quae Molina, Vazquez, et Granado tradunt, praedictam sententiam non tueri. Addimus tamen primo, nec omnes ex istis, qui scientiam mediam fatentur, rem ex professo discutere, sed aliquos tantum cursim, et per transellam, ac in fide parentum, exponentes aliqua Scripturae loca, id asserere: nec cunctos, qui pro hac scientia referuntur esse omnino certum, quod illam astruant, sed esse in Deo scientiam infallibilem futurorum contingentium, et conditionatorum: quia non explicant, an praedicta scientia scit ponenda in Deo ante, vel post decreta divinae voluntatis, ut Cardinalis Toletus, et Barrad. et nonnulli alii extra patres Societatis qui solent pro scientia media referri.

132 Addimus secundo, adhuc ex iis Doctoribus, qui scientiam mediam expresse, et ex professo docent, plures ex illis suum testimonium se ipsis, et suis verbis, alias magnum, inficiari, quatenus inquiunt praedictam scientiam non fuisse notam Patribus, aut scholasticis antiquis, ut Fonseca, Vazquez, Molina, Granado, et alii eorum sequaces.

133 Addimus tandem, quod ut diximus num. 92. huius disp. licet testimonium Patrum Societatis sit semper magni habendum; attamen, quod hoc non est tanti ponderis, quanti in aliis, vel quanti testimonium Dominicanorum. Non quidem quia velimus nunc decidere Dominicanos esse praestantiores Theologos, quam Patres Societatis, huius enim, sicut et spiritum, ponderator est Dominus; sed precise, quia, ut loco citato dicebamus, Dominicani nulla ducti necessitate ab extrinseco, et vestigia maiorum suorum sequentes, scientiam mediam denegant: Patres vero Societatis necessitate ab extrinseco (ut aiunt) proveniente, quasi compulsi sunt, doctrinam astruentem scientiam mediam tueri, hoc ipso quod probabiliter id facere possent, ut latius loco citato explicuimus, et in hoc nulla ratione vestigia suorum maiorum sunt secuti: ac proinde ex his duobus capitibus eorum testimonium aliquantulum (si sic licet loqui) deficit.

134 Ad illud autem, quod in eadem obiectione circa Doctores scholasticos, qui non sunt ex Societate, adducitur, dicendum est, quatuor priores auctores una cum Mendoza esse ex illis, qui intra praedictum recens tempus, vel fere intra illud scripserunt, non vero ex antiquioribus, et gravioribus. Deinde addimus Ludovicum Tenas nulla ratione loco in argumento citato hanc scientiam tueri, ut intuenti illum constabit. Cordubensem vero, Zumel, Driedonem, Uvaldensem, Argentinam potius pro nobis, quam contra nos esse, ut advertit Alvarez loco citato; Sotus autem asserit multas esse conditionales promissivas, de quarum veritate nobis non potest constare; sed Deus solus scit, verene sint, an falsae; licet autem expresse non faciat mentionem divini decreti, non tamen illud negat, nec potest colligi illud negare, ut non bene intulit Diotalevius, ex eo quod nulla facta mentione divini decreti asserit, in illis propositionibus conditionalibus esse veritatem, non ex vi illationis, sed ex eo, quod de facto antecedens, verum non sit sine consequenti. Non itaque hoc inde potest colligi: quia iuxta Soti sententiam, quod de facto non sit verum antecedens sine consequenti, non potest aliunde provenire, nisi quia Deus suo decreto, ex se efficaci, hoc ipsum sic praediffinierit. Et ita licet talis propositio non sit vera ex vi illationis terminorum, atque adeo ex vi (ut aiunt) illationis intrinsecae absolutae, et naturalis, in praedicta connexione fundatae, bene tamen ex vi illationis fundatae in divino decreto, et ex suppositione illius: quae quidem illatio extrinseca potest dici, quatenus non est ex vi intrinsecae connexionis terminorum.

135 Ad id tandem, quod de Marsilio, Okamo, Gabriele, et Gregor. adducitur, respondetur cum Alvarez loco citato, nullum ex praedictis Doctoribus esse plane pro contraria sententia. Ad locum autem Joannis Arborei dicendum est, eius doctrinam non esse admittendam. Nam loco citato refert sententiam Sancti Augustini, et ipsam reiicit, et sequitur sententiam Origenis. Et ideo in hac parte nullius est auctoritatis; cum constet sententiam Divi Augustini circa praedestinationem, et gratiam esse a multis Summis pontificibus approbatam. Ex quibus omnibus sequitur, non ita bene rem hanc Franciscum Suarez librasse, dum in prolog. 2. de gratia cap. 1. num. 12. loquens de sententia astruente scientiam mediam, concludit: Haec ergo sententia in auctoritate Theologorum, non solum recentiorum, sed etiam antiquorum scholasticorum longe contrariam superat. Nam oppositum huius ex dictis satis, superque constat. Unde etiam constat, minus bene Didacum de Baeza tomo 3. commentariorum moralium in Evangelicam historiam lib. 14. cap. 16. dixisse, quod extra Dominicanam familiam, qui doctrinae neganti scientiam mediam, subscripserint, rari inveniuntur, et quod ipse solum reperit Reverendum Magistrum Zumel, et reverendissimum magistrum Joannem Machin, et Magistrum Cabrera, et quod si velimus Ordinem beatae Mariae de Mercede, ut filiam amantissimam parenti optimo Dominico adscribere, ut quae sub Divi Raymundi Dominiciani auspiciis nata fuerit, unus auctor manebit adhuc notus, qui Societatis doctrinae, scriptis libris adversetur, nempe Cabrera. Ex dictis igitur constat, minus bene id esse dictum: siquidem tot ex Patribus, et ex antiquis, ac iunioribus scholasticis pro nobis, et contra scientiam mediam adduximus.