Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

6 Intelligitur titulus non solum de iis, quae de facto contingunt, sed de eisdem per ordinem ad divinam potentiam; quia de facto omnes beatos videre Deum secundum quod est Unus, et Trinus, certum est apud omnes Theologos. Unde in Concil. Florent. sessione ult. in literis sanctae unionis diffinitur, animas, quae rapiuntur in coelum, intueri clare Deum ipsum Trinum, et Unum sicuti est. Et ratio id suadet. Nam, ut notavit D. Thom. art. 7. huius quaest. visio patriae correspondet fidei: unde sicut in via credimus mysterium Trinitatis, ita in patria clare illud intuebimur, iuxta illud Apostoli: Videmus nunc per speculum, et in aenigmate, postea autem facie ad faciem.

§ I. Placitum Scoti.

Partem affirmantem tuetur Scotus in 1. dist. 1. quaest. 2. quem tota Scotistarum schola sequitur. Probatur primo. Quia relationes non pertinent ad obiectum primarium visionis beatificae: ergo poterit dari visio terminata ad essentiam, et non ad illas. Consequentia patet. Tum quia visio tantum pendet essentialiter a suo obiecto primario. Tum etiam; quia ideo potest dari eadem visio, et non terminata ad creaturas, quia istae non spectant ad obiectum primarium illius. Antecedens autem probatur. Nam relationes non videntur ratione sui, secundum quam rationem distinguuntur, et opponuntur, sed ratione essentiae; quandoquidem habent unam, et eandem rationem visibilitatis, et fruibilitatis: ergo non pertinent ad obiectum primarium visionis; siquidem obiectum primarium, et ea, quae ad illud pertinent, videntur ratione sui, et non ratione alterius.

7 Confirmatur primo. Pater Aeternus videt suam essentiam prius ordine originis, quam sit productus Filius, et Spiritus Sanctus: ergo in illo priori non videbit has duas personas: ergo nec pertinebunt ad obiectum primarium suae beatitudinis, nec nostrae, quae est eiusdem rationis cum illa. Prima consequentia patet. Quoniam in illo priori nondum sunt productae, et ita in illo eodem non possunt intueri; quandoquidem visio intuitiva supponit productionem, et existentiam rei visae. Secunda vero consequentia etiam constat. Quia si praedictae personae pertinerent ad obiectum primarium beatitudinis, non posset visio Paterna terminari in illo priori ad essentiam, et non ad illas. Antecedens autem probatur. Quia Pater ex cognitione divinae essentiae producit Filium, ac proinde prius videt divinam essentiam, quam illum producat, et consequenter, quam ipse sit productus.

Confirmatur secundo. Nam si Filius, et Spiritus Sanctus pertinerent ad obiectum primarium visionis Paternae, tunc Pater haberet aliquid ab his duabus personis, atque adeo non esset simpliciter prior illis ordine originis: hoc autem est falsum, ut communiter docent Theologi; ergo, etc. Prima sequela patet. Nam obiectum primarium visionis est principium illius: ergo si Filius, et Spiritus Sanctus habent una cum essentia esse obiectum primarium visionis Paternae, erunt principium illius, et ita Pater habebit eam ab ipsis.

Confirmatur tertio. Nam quotiescumque aliquid est a se tale, toties habebit esse tale, etiamsi quodlibet aliud non sit: sed Pater est a se beatus: ergo esset beatus, etiamsi per impossibile non essent personae Filii, et Spiritus Sancti: et consequenter visio, per quam est beatus, solum terminabitur per se primo ad essentiam secundum se, non vero ut est in aliis personis.

8 Secundo, et principaliter. Nam essentia divina potest communicari, et uniri in ratione speciei intelligibilis cum intellectu beato, non unitis personis in ratione praedictae speciei: ergo tunc poterit videri essentia non visis relationibus. Consequentia non indiget probatione: quia nequit dari visio terminata ad aliquod obiectum, quin prius tale obiectum uniatur in ratione speciei intelligibilis: unde si potest uniri essentia in ratione speciei, non unitis relationibus, poterit illa, non visis istis, videri. Antecedens autem probatur. Quia essentia communicatur Filio per generationem, et unitur Filiationi cum summa identitate, ut subsistat per eam, cum tamen Paternitas non communicetur ei, nec uniatur: ergo etiam poterit essentia communicari, et uniri intellectui beato in ratione speciei intelligibilis, non unitis, nec communicatis relationibus personalibus: non enim in hoc ulla disparitatis ratio apparere videtur.

Confirmatur, et explicatur. Nam ratio, ob quam visa essentia deberent videri relationes, nulla potest esse alia, nisi quia identificantur cum illa, suntque ei valde intrinsecae, et essentia unitur intellectui, ut est in seipsa: sed etiamsi essentia communicetur Filio, prout est in se ipsa, et habeat praedictam identitatem cum eisdem relationibus, nihilominus communicatur, et unitur eidem Filio, non communicatis, et unitis omnibus relationibus: ergo eodem modo poterit eadem essentia uniri intellectui beato in ratione speciei intelligibilis, absque eo, quod relationes simul cum illa uniantur.

9 Tertio. Quoniam Deus praecisis relationibus intelligitur esse prima causa creaturae intellectualis: ergo praecisis illis erit ultimus finis ipsius: ergo etiam sub hac praecisione poterit esse obiectum beatificum praedictae creaturae. Antecedens patet. Tum, quia Deus non agit ratione relationum; quippe quae non sunt formae activae; tum etiam, quia si per impossibile Deus non subsisteret, nisi tantum per unicam subsistentiam absolutam, adhuc esset prima causa, possetque producere ad extra quidquid modo producit. Prima vero consequentia etiam constat. Quia primum efficiens, et ultimus finis coincidunt, ex eo quod non potest agere, nisi propter semetipsum tamquam propter ultimam rationem finalem, atque adeo non nisi ordinando omnia ad se, tamquam ad ultimum finem. Secunda autem consequentia etiam constat. Quia, cum visio beatifica sit consecutio ultimi finis, nihil aliud desideratur ex parte obiecti beatifici, nisi illud, quod ad rationem ultimi finis ex parte ipsius requiritur.

10 Quarto. Nam Filiatio potest terminare humanitatem Christi, absque eo, quod spiratio, et Paternitas illam terminent; ergo etiam poterit terminare visionem sui, absque eo, quod aliae relationes simul cum ea praedictam visionem terminent: ergo etiam essentia poterit videri non visis eisdem relationibus. Antecedens constat ex iis, quae in materia de Incarnatione docent communiter Theologi. Prima vero consequentia etiam constat: tum ex paritate rationis: tum etiam, quia ideo Filiatio potest per ipsam, et in solidum terminare humanitatem, quia ex vi propriae rationis formalis, ut distinctae a reliquis, id est, secundum propriam rationem relativam habet vim ad terminandum: sed etiam secundum eandem rationem est per se ipsam intelligibilis, quandoquidem secundum eam est intra suam lineam aliquid reale verum, et per modum actus purissimi: ergo etiam poterit terminare in solidum visionem sui. Ex quo etiam secunda conseq. satis constat. Nam essentia divina habet potiori ratione propriam intelligibilitatem, quatenus virtualiter distinguitur ab omnibus relationibus: et ita poterit in solidum terminare visionem.

§ II. Communis sententia testimoniis Scripturae, et Patrum stabilitur.

11 Dicendum tamen est, implicare contradictionem essentiam divinam videri, prout est in se ipsa sine personis, aut unam personam sine alia. Ita Cajet. 2. 2. quaest. 2. art. 8. Medina 1. 2. quaest. 11. art. 4. et 3. part. quaest. 3. art. 3. Soto in 4. dist. 49. quaest. 3. art. 3. Cabre. 3. part. quaest. 10. art. 2. ad 5. Suar. lib. 2. de Attributis cap. 23. Vazq. in praesenti disp. 13. et 48. et alii quamplures.

Probatur primo ex illo Joan. 14. Philippe, qui videt me, videt et Patrem. Nam licet Tert. et alii verba haec de visione, seu cognitione per fidem explicent, ita, ut qui credit in Filium, necesse sit credere in Patrem; nihilominus Chrys. hom. 63. in Joan. Cyril. lib. 9. in eundem, Hilar. 7. de Trinit. Nazianz. orat. 49. et alii, illa explicant de visione clara, et intuitiva; unde cum Philippus petiisset dari sibi videre Patrem, aut corporeis oculis sub aliqua forma sensibili aut mente sub obscuritate fidei, tunc Christus, arrepta hinc occasione, respondit verba proposita: quibus significavit necessarium esse, ut qui videt ipsum, videat et Patrem: cumque quoad hoc sit eadem ratio de essentia divina collata cum relationibus, et e contra, aut de qualibet relatione comparata ad reliquas (ut statim expendemus) consequens erit, ut iuxta haec Christi Domini verba, oporteat visa essentia, videri relationes, et e contra: et similiter visa una persona videri alias.

12 Confirmatur primo, et explicatur vis huius testimonii. Nam, ut Christus redderet rationem eius, quod dixerat, statim subiecit: Non credis, quia ego in Patre, et Pater in me est? quasi diceret: ideo videntem eundem Christum debere intueri Patrem, quia ipse in Patre, et Pater in ipso est: ex eo quod una, et eadem est natura utriusque cum eis identificata ratione cuius Pater in Filio, et e converso per circuminsessionem (ut Theologi loquuntur) est. Unde Christus Dominus hoc argumentum virtute formavit: Ego sum in Patre, et Pater est in me, quia sumus idem in una numero natura divina: ergo necessarium est, ut qui videt me, videat et Patrem. Quod argumentum, ut intuenti constabit, etiam probat, quod quavis relatione, aut formalitate Dei visa, debeant caetera alia formaliter in ipso existentia videri.

Confirmatur secundo testimoniis D. Thom. Nam 2. 2. quaest. 2. art. 8. ad 3. inquit: Summa Dei bonitas secundum modum, quo nunc intelligitur per affectus, potest intelligi absque Trinitate personarum. Sed secundum quod intelligitur in se ipso, prout videtur a beatis, non potest intelligi sine Trinitate personarum, et 3. part. quaest. 3. art. 3. sic ait: Intellectus dupliciter se habet ad divina: uno modo, ut cognoscat Deum sicuti est: et sic impossibile est, quod circumscribatur per intellectum aliquid a Deo, et quod aliud remaneat: quia totum, quod est in Deo, est unum, salva distinctione personarum. Quarum tamen una tollitur sublata alia: quia distinguuntur solum relationibus, quas oportet esse simul. Et art. praeced. huius quaest. in solut. ad 2. admittit id, quod in argumento dicitur, scilicet, Deum, quia est omnino simplex, non posse videri per essentiam, nisi videatur totus, et nihil eius lateat videntem. Quod etiam docent Nazianz. loco citato, et August. super Psalm. 84. et 85. necnon tract. 70. in Joann. et lib. 1. de Trinitate, cap. 8. his verbis: Sive ergo audiamus, ostende nobis Filium, sive audiamus, ostende nobis Patrem, tantumdem valet: quia neuter sine altero potest ostendi.

Ex quibus omnibus fit nullam esse solutionem, quam aliqui praedictis testimoniis reddunt dicentes, intelligenda esse de iis, quae de facto contingunt, non vero per ordinem ad divinam potentiam. Nam ratio, quae in praedictis testimoniis adducitur, est tum identitas omnium divinorum in una, et eadem essentia; tum quod visio ista debet terminari ad Deum sicuti est. Unde cum haec duo immutabilia sint, etiam per ordinem ad divinam potentiam, fiet inde, ut etiam per ordinem ad illam sit impossibile videri essentiam sine personis, aut unam personam sine alia.

§ III. Eadem sententia rationibus fulcitur.

13 Deinde probatur assertio ratione desumpta ex D. Thom. loco cit. ex 3. part. Nam divinae personae constituuntur relationibus: sed has oportet esse simul natura, et cognitione: ergo non poterit clare, et quidditative videri una, quin videantur aliae, ac proinde quin etiam videatur natura. Maior constat ex iis, quae in hac 1. part. quaest. 40. communiter docent Theologi ex Conciliis, et Patribus. Minor etiam constat ex communi consensu Dialecticorum, cap. de relatione. Prima autem consequentia ex utraque praemissa satis videtur sequi. Ex quo etiam secunda consequentia perspicua manet: cum impossibile sit videri clare, et quidditative persona, non visa clare, et quidditative essentia, et natura illius.

14 Nec refert quod respondet Lorca 1. 2. quaest. 3. disp. 13. scilicet ex vi huius rationis solum sequi Filium non posse videri sine Patre, et e converso; non tamen sine Spiritu Sancto, quia Pater, et Filius non constituuntur in esse personarum per spirationem activam, per quam respiciunt Spiritum Sanctum, sed per Paternitatem, et Filiationem. Quare sicut ad cognoscendas earum personas non est necesse ex vi huius rationis cognoscere spirationem activam, quae non est constitutiva illorum in esse personarum, ita nec necesse erit cognoscere Spiritum Sanctum, qui est terminus spirationis activae.

Nam contra hoc est, quod si Pater, et Filius constituuntur in esse personarum per Paternitatem, et Filiationem, ut re vera constituuntur, oportet, ut ibidem involvatur, quod licet Pater, v. g. non referatur formaliter per Paternitatem ad Spiritum Sanctum: nihilominus ipsemet constitutus per Paternitatem, sit suppositum relatum, ut quod per spirationem activam, et non utcumque, sed tanquam per aliquid sibi formaliter identificatum, ut in materia de Trinitate communiter docent fere omnes Theologi: ergo ibidem etiam involvitur, quod debeat videri, tanquam quid relatum, ut quod ad personam Spiritus Sancti; atque adeo ex vi huius rationis sufficienter probatur omnes relationes simul esse videndas. Haec ult. conseq. non indiget probatione. Prima vero ex antecedenti aperte sequitur. Nam, ut dub. praeced. dicebamus, ea, quae sunt idem actu, et formaliter, et per visionem claram, et immediatam videntur, debent videri simul ex vi eiusdem visionis, alioqui visio illa non erit clara, et rei sicuti est, quippe, quae non erit conformis modo essendi, quem obiectum habet in se ipso, cum per eam in praedicto obiecto separetur aliquid ab aliquo, scilicet id, quod cognoscitur, ab eo, quod non cognoscitur, non obstante, quod in re cognita sit identice una, et eadem formalitas.

15 Confirmatur. Nam quando per abstractivam cognitionem, quae non est rei, prout est in se, cognoscitur obiectum simplex, et indivisum in se, ita, ut quoad aliquid attingatur, et quoad aliquid non attingatur, tunc non fit in eo distinctio, prout est in se, sed per ordinem ad nostros conceptus: ergo proportionali ratione quando per cognitionem claram, et intuitivam cognoscitur idem obiectum, prout est in se, ita, ut quoad aliquid cognoscatur, et quoad aliquid, modo iam dicto, non cognoscatur, fiet in eo distinctio, ut est in se ipso: ergo non potest cohaerere, quod illa simplex formalitas Paternitatis, et spirationis videatur, prout est in se ipsa, et quod per talem visionem non videatur, modo iam explicato, quoad omnia, quae sibi identificat: alioqui optime inde colligeremus Paternitatem, et spirationem non identificari inter se.

16 Secundo principaliter probatur assertio ratione, quam insinuat idem D. Thom. Quia repugnat essentiam divinam videri quidditative, quin videantur eius praedicata quidditativa, ut ex se constat: ergo repugnabit etiam videri sine tribus personis: ergo similiter implicabit unam personam videri sine alia. Prima conseq. patet. Quia licet personae non sint de conceptu quidditativo essentiae, sed solum modi, aut quasi modi intrinseci illius; nihilominus hoc, quod est essentiam esse communicabilem per modum actus purissimi personis Trinitatis, est de conceptu quidditativo ipsius: sed non potest videri quidditative, prout est modo dicto communicabilis praedictis personis, quin tales personae videantur: ergo, etc. Ex quo etiam secunda conseq. constat. Quoniam repugnat videri quidditative aliquam personam divinam, non non visa quidditative natura divina ipsius: ergo si repugnat videri quidditative essentiam, et naturam divinam, non visis tribus personis Trinitatis, etiam repugnabit videre unam personam sine alia.

17 Nec refert, si dicas, hinc solum haberi videndas esse personas divinas secundum rationem communem personae divinae. Nam sicut visa omnipotentia quidditative, non est necesse videri creaturas possibiles, nisi secundum communem rationem creaturae possibilis, quia haec ratio quasi per se primo inspicitur ab illa, ita visa divina essentia secundum quod est communicabilis tribus personis divinis, non erit necesse eas videri in particulari, quia essentia, ut communicabilis solum habet per se primo quasi respicere illas secundum rationem communem personae divinae.

Nam contra hoc est. Tum, quod divina omnipotentia non est connexa cum creaturis in particulari secundum illud esse, quod in proprio genere habent, tanquam cum iis, cum quibus actu, et formaliter identificatur; secus vero cum personis divinis, etiam secundum propria cuiuslibet consideratis. Unde licet visa omnipotentia non sit necesse videre creaturas in particulari, cum quibus connexione omnino secundaria est connexa: nihilominus visa essentia necesse erit videre personas secundum propria ipsarum, etiamsi solum secundario esset cum illis secundum istam rationem connexa: quia, ut in praecedenti ratione dicebamus, repugnat videri quidditative, et prout est in se ipsa aliquam rem simplicissimam, quin videantur omnia, quae cum illa identificatur. Tum etiam: quia essentia divina non secundario, sed per se primo, quasi respicit personas divinas, secundum propria ipsarum, quia quasi respicit illas, seu est connexa cum eisdem per se primo, ut constituunt Trinitatem, quam tamen nonnisi secundum propria ipsarum, et ut ad invicem distincta sunt, constituere possunt.

18 Confirmatur primo. Quia de essentia naturae divinae non est esse communicabilem utcumque, sed intellectuali modo, scilicet per intellectum, et voluntatem, ac proinde generando Filium per intellectum, et spirando Spiritum Sanctum per voluntatem, eo modo, quo in materia de Trinitate dici solet: ita quidem, ut formaliter, et expresse debeat hoc importare: ergo non potest in particulari eius communicabilitas quidditative videri, quin videantur in particulari Spiritus Sanctus, et Filius, atque adeo quin etiam videatur Pater.

Confirmatur, et explicatur secundo. Quoniam de ratione visionis quidditativae Dei, prout est in seipso, est quod per eam appareat seu percipiatur Deus, ut est in seipso: ergo cum Deus, ut est in seipso, habeat expresse, et formaliter nexum cum suis formalitatibus, secundum propria ipsarum, et quaevis personalitas habeat eundem nexum cum essentia, oportet, ut per visionem eius, prout est in seipso, appareant omnia haec, ut expresse, et formaliter sunt in illo.

19 Confirmatur tertio. Nam connexio, quam Deus habet cum creaturis possibilibus secundum suas particulares rationes consideratas, est in eo implicite tantum, non vero expresse, et propterea non erit necesse, ut per visionem Dei, prout est in seipso videantur expresse praedictae creaturae in particulari, sed tantum implicite, quatenus videtur id, in quo implicite continentur: ergo hoc ipso, quod essentia divina, et personalitates sint in illo expresse, et formaliter, oportet, ut per visionem eius prout est in seipso, expresse, et formaliter cognoscantur. Consequentia videtur certa. Antecedens autem quoad secundam partem constat ex dictis disput. praeced. necnon ex priori parte eiusdem antecedentis. Quoad priorem vero partem etiam patet. Quoniam connexio illa est tantum expresse cum creaturis secundum generalem rationem factibilium: et quia sub hac ratione implicite continentur ipsaemet secundum particulares rationes, ideo divina essentia implicite est etiam connexa cum illis in particulari sumptis.

20 Accedit tandem, quod hoc ipso, quod unio hypostatica, verbi gratia, humanitatis ad Verbum terminetur immediate ad illud, prout est in se ipso, debet habere omnem essentialem perfectionem, quae intra latitudinem unionis hypostaticae ad Verbum dari potest: et similiter hoc ipso, quod essentia divina, prout est in se ipsa, immediate uniatur cum intellectu beato in ratione speciei intelligibili, debet illa unio habere omnem perfectionem essentialem, quamvis non accidentalem quae intra lineam talis unionis cum intellectu creato excogitari potest (quod idem de unione eiusdem essentiae, prout est in se ipsa in ratione verbi, seu obiecti actu visi, dicimus): ergo, hoc ipso quod visio quidditativa, et intuitiva Dei terminetur immediate ad eum, prout est in se ipso, debet habere omnem perfectionem essentialem, quae intra latitudinem visionis creatae Dei, prout est in se ipso excogitari potest: ergo cum visio creata Dei habens omnem perfectionem essentialem suae latitudinis possit, et debeat terminari ad Deum, quoad omnem realitatem et formalitatem, quam actu, et formaliter habet in se ipso, ut in visione, quae de facto datur in beato quamvis minimo, constat, oportet, ut quaevis visio ipsius Dei, hoc ipso quod terminetur immediate ad Deum, prout est in se ipso, habeat hanc perfectionem, et modum attingendi.

§ IV. Fit obviam argumentis primae sententiae.

21 Ad primum transeat antecedens, neganda tamen est conseq. Et ad primam probationem respondetur, quod licet visio tantum pendeat ab obiecto primario, ut a ratione quasi specificativa ipsius, nihilominus potest esse necessario connexa cum obiecto secundario: ex eo quod obiectum primarium, et secundarium habeant inter se necessariam connexionem in ratione obiecti quidditative, et clare cognoscibilis; tum propter identitatem, quam habent; tum etiam, ex eo quod haec connexio est talis conditionis, ut non possit non obiectum primarium exprimere illam hoc ipso quod quidditative et prout est in se videatur, ut explicatum est. Unde, licet in visione divinae essentiae creaturae possibiles tantum sint obiectum secundarium, nihilominus quia praedicta essentia habet connexionem nuper insinuatam cum illis secundum communem rationem possibilium, ideo non potest videri, quin praedictae creaturae secundum rationem iam explicatam videantur. Et similiter, licet in visione corporea color sit obiectum primarium, et quantitas secundarium, nihilominus, quia color in ratione in ordine obiecti visionis corporeae habet necessariam connexionem cum extensione quantitativa, etiam in ordine ad locum, ita, ut non possit exprimere illam: ideo valde probabile est, non posse etiam per potentiam Dei absolutam sine illa vi: et ita corpus Christi sub speciebus sacramentalibus, non est visibile oculo corporeo, ut docet D. Thom. 3. part. quaest. 76. art. 7. quia caret praedicta extensione.

Vel secundo responderi potest pro nunc probabiliter, negando antecedens. Nam licet essentia divina sit obiectum primarium quo, at personae sunt obiectum primarium, quod, terminans eandem visionem. Nam sicut de ratione divinarum personarum est, quod sint tres, et habeant unam et eandem naturam ita in ratione earum necessario includitur, quod sint triplex obiectum, quod, visionis cum unica tamen ratione terminandi. Unde licet quod terminent ratione essentiae, tollat ab illis rationem obiecti quo, non tamen obiecti quod.

22 Ad primam confirmationem dicendum est, quod licet Pater Aeternus, etiam dum est prior origine, quam Filius, videat suam essentiam, et sit beatus, nihilominus non est prius beatus ordine originis, quam sit productus Filius, et Spiritus Sanctus, quia beatitudo est unum de praedicatis essentialibus: et ita Pater secundum illam non est prior ordine originis, quam Filius. Et ratio est. Quia non possunt reperiri prius, et posterius secundum aliquem ordinem, nisi ubi talis ordo reperitur. Quare cum inter Patrem, et Filium, quoad essentialia non sit ordo originis, sicut nec producere, nec produci, consequens erit ut nec ibi, quoad eadem essentialia sint prius, et posterius ordine originis.

Et ad probationem dicendum est, falsum esse, Patrem ex cognitione divinae essentiae producere Filium, si intelligatur de productione activa: quia per illam particulam, denotatur ordo originis inter cognitionem Paternam, et productionem activam Filii, quod tamen est falsum, quandoquidem ipsamet cognitio Paterna est actualis productio activa Filii absque aliqua distinctione virtuali, quamvis cum hoc stet, ut distinguatur a productione passiva eiusdem Filii: et ita verum sit Filium produci ex cognitione Paterna essentiae. Ex hoc tamen non licet colligere, Patrem videre essentiam non visa persona Filii, et Spiritus Sancti: quia haec prioritas non est prioritas in quo etiam cognitionis. Nam cum persona Patris habeat necessariam connexionem cum persona Filii, v. g. non est aliquod signum, in quo sit persona Patris, et non persona Filii, aut in quo sit Pater producens, et non productus Filius, aut tandem in quo possit intelligi persona Patris, prout est in se, non intellecta persona Filii; sed in quolibet signo, in quo videtur unus, debet videri alius: quamvis unus (scilicet Pater) ut producens, et alius (nimirum Filius) ut productus.

23 Ad secundam confirmationem neganda est utraque sequela. Et ad probationem prioris respondetur, quod si semel verum esset, relationes non pertinere ad obiectum primarium beatitudinis, satis apparet quomodo ex eo quod Pater necessario videat essentiam una cum persona Filii, et Spiritus Sancti, non ideo habeat ab illis suam visionem ab obiecto secundario, sed solum a primario: si autem personae pertinent ad obiectum primarium beatitudinis, spectabunt utique ad illud, tanquam obiectum terminativum, non vero tanquam obiectum motivum: quia sola essentia divina habet rationem obiecti motivi intellectus in ordine ad visionem.

Caeterum obiectum pure terminativum, non est principium visionis, sed obiectum motivum: quia hoc solummodo est, quod unitur intellectui in ratione speciei intelligibilis, atque adeo in ratione principii nostro modo intelligendi respectu visionis. Sed de his videantur, tum ea, quae in sequenti tractatu disp. 3. num. 36. dicemus: ubi explicabimus, an relationes divinae pertineant ad obiectum primarium et specificativum divini intellectus: tum etiam illa, quae in hoc dub. num. 29. dicentur.

Ad tertiam confirmationem concedenda est maior, et minor una cum 1. conseq. sed neganda est 2. Quia sicut in casu primae consequentiae esset Pater beatus per visionem essentiae, ut esset in se ipsa: ac proinde, prout esset sine praedictis personis, ita nunc debet esse beatus, ut est de facto in se ipsa: et quia de facto est in tribus personis identificata cum eis formaliter, ideo debet, prout est in eis, videri. Adde pro maiori explicatione, maiorem huius argumenti tantum esse veram in iis, quae habent esse talia, et non sunt necessario connexa cum aliis; at sicut Pater Aeternus licet sit a se, seu non ab alio, Deus, et beatus; habet tamen eius natura nexum indispensabilem cum aliis duabus personis; ita eius beatitudo, ut modo est, habet etiam indispensabilem nexum cum visione aliarum personarum, ex eo quod eius natura debet videri, prout est in se ipsa. Diximus, ut modo est, quia si semel implicarent aliae personae divinae, tunc sicut natura Patris esset alia, ac modo est, ita et eius beatitudo, et per consequens satis tunc esset videre essentiam divinam in unica persona, scilicet in ea, quae alias nunc est persona Patris.

24 Ad secundum respondetur, verum esse antecedens, si intelligatur de unione relationum immediata ratione sui, secus vero de unione earum etiam mediata, et ratione essentiae. Nam essentia divina habet rationem speciei intelligibilis, tam respectu sui, quam respectu relationum, ex eo quod istae sunt proprietates personales illius. Et ad probationem in contrarium dicendum esse disparem rationem. Nam Paternitas, et Filiatio opponuntur relative, ac proinde sunt incompossibiles in ratione communicabilium uni, et eidem personae: et propterea non mirum, imo necessarium est, quod communicata Filio essentia divina, non communicetur ei Paternitas, et quod praedicta communicatio hoc ipsum petat. Caeterum divina essentia, et omnes eius proprietates personales non sunt incompossibiles in ratione simul visibilium per unam, et eandem visionem. Tum quia alioqui de facto non sic viderentur, cuius oppositum, ut certum initio huius dubii supposuimus, et probavimus. Tum etiam: quia sicut natura petens unicam tantummodo personalitatem potest simul videri cum illa, ita natura exigens triplicem personalitatem poterit cum omnibus illis videri, imo non solum poterit, sed debebit sic inspici propter rationes pro nostra assertione traditas.

25 Alde quod essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis respectu sui, et respectu relationum, non distinguitur adhuc virtualiter, nec requirit maius lumen, ad hoc, ut secundum utramque rationem ex parte solius modi concipiendi distinctam uniatur, quam ad hoc, ut uniatur secundum unam. Unde sicut impossibile est dari intellectum perfusum lumine gloriae, et non habentem sibi unitam essentiam divinam in ratione speciei intelligibilis, ita si semel non requiritur maius lumen, ad hoc, ut essentia divina uniatur per modum speciei intelligibilis respectu sui, et respectu relationum, nequibit uniri secundum priorem illam rationem ex parte solius modi nostri concipiendi distinctam, quin uniatur secundum istam, ac proinde quin videatur una cum suis personalitatibus, sicut explicatum est. Caeterum essentia divina, et Paternitas distinguuntur virtualiter, et propterea non mirum, quod communicata essentia possit non communicari relatio: siquidem distinctio virtualis, quae est inter essentiam, et Paternitatem, aequivalet distinctioni reali actuali; maxime quia talis distinctio ob suam peculiarem rationem habet quodammodo oriri ex incompossibilitate, et oppositione reali, quae est inter Paternitatem et Filiationem, quod tamen plures aliae distinctiones virtuales in Deo repertae non habent: et propterea non potest non talis distinctio sufficere, ad hoc ut possit communicari Filio essentia, non communicata Paternitate.

26 Si autem inquiras, cur repugnet intellectum esse perfusum lumine gloriae, et non habere sibi unitam essentiam divinam? Respondetur id oriri ex eo quod haec unio, per quam essentia divina, quae semper est intime praesens cuilibet intellectui creato, denuo unitur ei in ratione speciei, non debet de novo incipere per hoc quod aliquid addatur divinae essentiae eam immutans: sed per hoc quod aliquid addatur intellectui creato, quod habeat rationem connotati respectu praedictae unionis, per quodque praedictus intellectus immutetur, ut ex dictis constat. Et ita hoc ipso quod tale connotatum ponatur, non potest non dari praedicta unio: sicut quia modus unionis hypostaticae, ex parte humanitatis Christi se tenens, est connotatum requisitum ad unionem Verbi cum humanitate, et eam immutans, propterea nequit dari tale connotatum, quin Verbum sit unitum humanitati. Quare cum connotatum necessarium, ad hoc ut essentia divina uniatur in ratione formae intelligibilis, sit lumen gloriae immutans intellectum, consequens est, ut implicet, hoc dari in intellectu, et quod simul non detur unio essentiae divinae cum eo in ratione formae intelligibilis.

27 Ex quo ad confirmationem respondetur, rationem, propter quam essentia divina non potest videri non visis relationibus, esse, quia unitur, ut est in seipsa, non utcumque, sed ut est in se ipsa visibilis: visibilitas autem ipsius, prout est in se ipsa, ac proinde per visionem claram, et immediatam, ac quidditativam, exposcit ne natura videatur sine personis, aut una persona sine alia, ut ostensum est. Caeterum ex eo quod eadem divina essentia communicetur Filio prout est in se ipsa, id est, prout est in se ipsa communicabilis illi per modum naturae, non sequitur communicandam esse essentiam una cum Paternitate: quia cum Paternitas, et Filiatio in ratione communicabilium, licet non in ratione simul visibilium, sint incompossibiles, oportet, ut licet essentia divina communicetur Filio, prout est in se ipsa communicabilis per naturalem generationem, non ideo communicetur Paternitas, sed potius id repugnet.

Quare licet conceptus formalissimus unionis, aut communicationis essentiae divinae, prout est in se ipsa secundum suam generalem rationem spectatus, non sit idem ac conceptus unionis, et communicationis ipsius, prout est in se ipsa absolute, ut simpliciter, id est, quoad omnem realitatem, quam actu, et formaliter habet; attamen conceptus peculiaris unionis essentiae divinae, prout est visibilis in se ipsa, coincidit omnino cum conceptu visibilitatis ipsius, secundum quod absolute, et simpliciter est in se ipsa, id est, secundum omnem realitatem, quam in se ipsa formaliter habet; siquidem (ut iam diximus) et rationibus ostendimus repugnat videntem Deum non videre haec omnia.

Adde rationem, propter quam visa essentia videndae sunt relationes, non esse qualemcumque identitatem, sed eam quae ab eadem essentia, ut habet rationem subiecti unibilis respectu sui, et relationum, petitur, quaeque excludit distinctionem etiam virtualem: siquidem essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis respectu sui, et relationum, non distinguitur virtualiter: ex eo quod totum hoc ad lineam speciei intelligibilis spectat.

28 Ad tertium transeat antecedens, et negetur utraque consequentia. Quia licet primum efficiens, et ultimus finis sint idem realiter, est tamen diversa ratio formalis illius, ut primum efficiens, et ut ultimus finis creaturae intellectualis: et ideo, licet demus, quod ut primum efficiens non involvat, quantum est ex parte effectus, relationes; attamen, ut ultimus finis involvit etiam ex parte visionis easdem relationes: quia visio debet terminari ad illum, prout est in se.

29 Ad quartum respondetur ex dictis concedendo antecedens, et negando utramque consequentiam, et ad primam probationem prioris neganda est paritas ibidem adducta. Ad 2. vero probationem concedenda est maior, et neganda minor. Quoniam relationes divinae non possunt per se, et ratione sui uniri in ratione speciei intelligibilis, nec ratione sui terminare visionem, sed solum ratione divinae essentiae, quae est ratio formalis primaria motiva, et terminativa respectu visionis clarae, et quidditativae Dei, ex eo quod relatio divina quamvis sit actus purus intra suam lineam, non habet ratione illius, sed solum ratione essentiae tantam actualitatem, et immaterialitatem, quanta requiritur ad hoc, ut possit per se ipsam formalissime terminare visionem, et uniri in ratione speciei intelligibilis in ordine ad eandem visionem: siquidem ad hoc desiderabatur, quod esset suum existere absque aliqua virtuali distinctione, ut in hoc tractatu disp. 2. n. 116. diximus, et in tractatu de scientia Dei, disp. 3. num. 36. dicemus. Ex quo, ad probationem secundae consequentiae dicendum est, quod licet essentia divina habeat propriam intelligibilitatem, attamen eius intelligibilitas est id, ratione cuius videntur, et clare intelliguntur personalitates, ut loco citato magis explicabitur, et nequit uniri in ratione speciei respectu sui clare visae, quin eodem modo uniatur respectu relationum, nec potest uniri ratione speciei respectu unius personae, quin eodem modo uniatur respectu aliarum, ut ostensum est.