Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

65 In his tribus dubiis sequentibus non cum extraneis, id est, cum eis, qui sunt extra scholam Divi Thomae, sed cum Thomistis, et discipulis eiusdem sancti Doctoris est nobis lis, et disceptatio ineunda. Quoniam licet omnes Thomistae conveniant in hoc, quod materia signata aliquo modo quantitate, sit principium individuationis, ut ex dictis dub. praecedenti patet, attamen non parum dissidii inter ipsos est, quidnam intelligatur per materiam signatam quantitate, an nimirum sit materia, ut dicit compositum illud, de quo in titulo dubii fit sermo? Vel an sit materia involvens aliquo alio modo quantitatem? Quod quidem in tribus dubiis sequentibus examinabimus.

§ I. Proponitur sententia affirmans.

66 Partem affirmantem tuentur aliqui ex discipulis Divi Thomae non inferioris notae, ut Ferrara, primo contra gentes, capit. 21; Soncin., 7 Metaphysic., quaest. 34; Nazarius, prima parte, quaest. 3, art. 2, controvers. unica. Eam autem explicant, distinguentes duo in individuo, scilicet esse indivisum in se ultima divisione, seu esse incommunicabile eo modo, quo superius communicatur inferiori, et esse eodem modo divisum a quolibet alio. Ex quibus illud prius, inquiunt, provenire a materia, hoc vero posterius a quantitate, ut a forma actu inhaerente, et constituente illud in ratione divisi modo dicto: atque ita primum principium sufficiens, et adaequatum individuationis compositi substantialis, esse tam materiam, quam quantitatem, ut formam actu inhaerentem, et informantem materiam saltim in suo toto: et per consequens praedictum compositum ex materia, et quantitate in sensu explicato coalescens.

Probatur primo variis testimoniis Divi Thomae. Nam in primis multoties, ut constat ex locis a nobis dub. praecedenti relatis, ait, per materiam signatam quantitate, intelligi materiam sub certis dimensionibus: materia autem sub certis dimensionibus, dicit ipsam actu recipientem illas, et dimensiones ipsas actu informantes, et inhaerentes in ea: alioqui non posset esse sub illis: ac proinde materia signata quantitate, ut a D. Thoma ponitur esse principium individuationis, dicit compositum quoddam ex materia, et quantitate, tanquam a forma actu inhaerente coalescens.

67 Et deinde: quia idem sanctus Doctor, opuscul. de principio individuationis, et opusc. 32, c. 3, asserit, quod illud, in quo salvatur ratio primi, seu individui materialis in genere substantiae nequit reperiri sine quantitate. Si autem quantitas non tribueret praedictae substantiae esse individuale, quoad esse saltim divisum ab aliis, et non qualitercumque, sed per modum formae actu inhaerentis, non esset cur substantia non posset separari ab illa, et sic separata permanere, sicut ab aliis accidentibus hoc modo separabilis est. Unde propter hanc rationem idem S. Doctor quodlib. 7, art. 10, de albedine, et aliis qualitatibus materialibus, inquit, eas esse inseparabiles a quantitate, his verbis: Possibile est imaginari duas lineas separatas eiusdem speciei numero diversas, secundum diversum situm: alias linea non esset divisibilis ex ipsa ratione sui generis: non enim dividitur linea, nisi in lineas: plures autem albedines, eiusdem speciei sine subiecto imaginari est impossibile: et sic patet quod albedo non individuatur, nisi ex subiecto, et propter hoc non posset esse individua, nisi esset in aliquo subiecto ad minus in quantitate.

Confirmatur, primo. Nam S. Doctor, 3 part., quaest. 77, art. 2, et in 4, dist. 12, quaest. 1, art. 1, quaestiuncula 3 ad 3, inquit, quod cum duo sint de ratione individui, scilicet incommunicabilitas, et distinctio ab aliis, unius horum principium est materia: alterius vero, scilicet distinctionis, quantitas: et sic totale principium individuationis esse materiam signatam quantitate. Quare sicut materia actu communicata in suo genere composito, et non aliter, est prima radix individuationis quoad esse incommunicabile, quia hoc est proprius effectus illius, ita quantitas actu communicata in suo genere, scilicet in genere causae formalis, et inhaerentis materiae in suo toto, et non aliter, erit causa, et prima radix individuationis eiusdem quoad esse divisum ab aliis; quandoquidem individuatio quoad praedictum esse, est proprius effectus illius, ut primae radicis: sicut esse incommunicabile, et ultima divisione indivisum in se tribuitur materiae, ut primae radici.

68 Confirmatur secundo ex Aristot., 10 Metaphys., c. 3, text. 4, ubi tantum constituit duplex distinctionis genus: aliud quidem secundum formam, per quam aliqua distinguuntur essentialiter: aliud vero secundum quantitatem, per quam aliqua distinguuntur numerice: ergo sicut distinctio essentialis proveniens a forma, debet oriri ab illa, tanquam a causa informante, ita distinctio numerica proveniens a quantitate, debet etiam procedere ab illa, tanquam a forma inhaerente, et informante, ut ex paritate rationis constare videtur. Maxime quia quantitas non videtur esse maioris efficacitatis ad tribuendum suum effectum, scilicet distinctionem numericam, quam quaevis alia forma ad causandum effectum illi correspondentem: et ita si aliae formae indigent inhaerentia, sive informatione, ad causandam distinctionem essentialem, etiam quantitas indigebit illa ad tribuendam distinctionem numericam: ac proinde hoc ipso, quod materia signata quantitate, sit ratione huius signationis prima radix individuationis quoad esse divisum ab alio, erit utique radix illius per quantitatem illi in suo toto inhaerentem, et cum ipsa praedictum compositum accidentale constituentem.

69 Secundo probatur ratione. Quia materia non potest esse haec, et individua, ac proinde nec radix individuationis quoad esse divisum, nisi ipsa sit divisa ab alia parte materiae, ut ex terminis ipsis constare videtur: at materiam dividi in partes, convenit illi ratione quantitatis, tanquam formae accidentalis inhaerentis, et informantis illam in suo toto substantiali: ergo materiam esse radicem individuationis quoad esse divisum a quolibet alio: convenit illi ratione quantitatis, tanquam formae inhaerentis: ac proinde cum dicitur, materiam signatam quantitate, esse primum principium individuationis, debet intelligi de materia, et quantitate, ut ex illa tanquam ex subiecto, et ex hac tanquam ex forma accidentaliter inhaerente, compositum quoddam accidentale resultat.

Quam rationem adduxit D. Thom. in favorem suae sententiae super Boetium, opusc. 70, de Trinitate, quaest. 4, art. 2, his verbis: Forma fit haec per hoc, quod recipitur in materia: sed cum materia in se considerata, sit indistincta, non potest esse quod formam in se receptam individuet nisi secundum quod est distinguibilis. Non enim forma individuatur per hoc, quod recipitur in materia, nisi quatenus recipitur in hac materia, vel illa distincta, et determinata ad hic, et nunc: materia autem non est divisibilis, nisi per quantitatem. Unde Philosophus dicit 1 Ethicorum, quod, submota quantitate remanet substantia indivisibilis: et ideo materia efficitur haec, et signata, secundum, quod est sub dimensionibus.

Quod etiam repetit D. Thom. pluribus in locis, praecipue vero 1 part., quaest. 50, art. 2, et in 2, dist. 3, quaest. 1, art. 4, et 2 contra gent., cap. 49 et 50, necnon de spiritualibus creaturis, art. 1, et alibi saepe.

70 Tertio. Nam cum dicitur, materiam signatam quantitate, esse primam radicem individuationis, vel per hoc, quod sit signata praedicta quantitate, ponitur in materia aliqua forma, seu aliquis modus distinctus ab ipsa materia, scilicet quantitas ei inhaerens? vel nihil ei per praedictam signationem additur? Si primum, habetur intentum. Si vero secundum asseratur, fiet inde, ut sicut materia secundum se, et praecise sumpta absque praedicta signatione, non poterat esse sufficiens principium, et radix individuationis, ita nec cum signatione: siquidem haec signatio nihil addit ipsi materiae, ac proinde nec immutat illam: et per consequens sicut sine illa erat insufficiens principium, et radix individuationis, sic et cum illa.

Confirmatur. Quia nulla potentia limitatur, et determinatur, nisi per aliquem actum informantem illam, ac proinde, nec appropriatur alicui, nisi per praedictum actum, siquidem per illam appropriationem limitatur, et coarctatur: sed materia prima, est simpliciter potentia: ergo non accipit determinationem, et appropriationem, nisi per aliquem actum informantem ipsam: ergo cum materia non sit principium individuationis, nisi signata quantitate determinante, et appropriante illam ad hoc potius compositum, quam ad illud, fiet inde, ut quantitas eamdem determinans, tribuat hoc per modum formae informantis: ex qua, et ex materia unum compositum accidentale coalescat. Utraque consequentia cum minori videtur perspicua. Maior vero etiam constat. Quoniam quousque potentia informetur, et actuetur per aliquem actum in speciali, est indifferens, et indeterminata ad omnes, nec potest esse appropriata huic composito, in ordine ad quod determinatur, potius quam ILLI.

71 Nec refert si dixeris, materiam signatam quantitate dicere ipsam materiam, non quidem, ut actu informatam per quantitatem, sed, ut dicit ordinem ad hanc potius quantitatem, quam ad illam, vel, ut praehabet, et radicaliter continet, aut dicit connexionem cum hac quantitate magis, quam cum ista. Quia ad hoc, ut una materia censeatur divisa ab alia, et limitata ad hoc compositum potius, quam ad illud, satis est praedictus ordo, continentia, aut connexio: ex eo, quod dictum illud Aristot. actus est, qui distinguit, aut limitat, intelligitur de actu, vel de ordine ad actum.

Nam contra hoc est. Tum quod materia indifferens est, ad hanc potius quantitatem, quam ad illam praehabendam: ergo si nihil ei addatur, ratione, cuius approprietur huic potius quantitati, quam illi, non est cur potius unam, quam aliam praehabeat. Tum etiam: quia, ut arguit Nazarius, quantitatem aut quodlibet aliud accidens, esse in sola potentia, vel causalitate materiae, est esse indistincte, ac proinde esse in illa modo improportionato, ad hoc, ut causet distinctionem.

72 Ultimo. Nam quantitas est quodammodo ex se, et ex propriis meritis, tanquam ex prima radice, individua individuatione materiali, saltim quoad esse divisum a quolibet alio, ut disp. seq., num. 24, dicemus: ergo nequit materia esse radix individuationis compositi, saltim, quoad esse divisum, nisi prout participat quantitatem, et actu informatur per illam. Patet consequentia. Quoniam, quod ex se, et ex propriis meritis est tale, ita habet rationem talis, ut ipsum solummodo, vel id, quod ipsum actu participat, sit tale.

Nec sufficiet si dixeris, satis esse ad hoc, ut quantitas sit quodammodo primum principium individuationis, quoad esse divisum, quod materia signata quantitate, prout dicit praehabere per modum primae radicis hanc quantitatem, potius, quam illam, quamvis actu non informetur per ipsam, sit prima radix individuationis: quia eo ipso tota series principiorum individuationis reducitur in ipsam quantitatem, quoad praedictum effectum.

73 Nam contra hoc urget, quod compositum substantiale, non virtualiter, sed formaliter habet rationem individui: ergo primum, et fundamentale suae individuationis principium, debet esse, non quidem virtualiter, sed formaliter singulare, et habere formaliter rationem talis principii: ergo si semel quantitas est primus fons individuationis quoad esse divisum, debebit hoc illi competere secundum suum esse formale sumptae, et secundum, quod est forma actu informans rem illam, quae ab ipsa habet individuari, seu esse divisam a quolibet alio. Antecedens videtur perspicuum. Prima vero consequentia ex antecedenti sequitur. Quoniam licet id, quod est formaliter tale, possit oriri in genere causae efficientis a principio virtualiter tali: non tamen in genere causae materialis, aut formalis, ut in praesenti contingit. Et ita, quia homo est formaliter vegetativus, ideo anima rationalis est formaliter, ut quo vegetativa.

Ultima vero consequentia ex illa priori videtur sequi. Quoniam sicut hoc ipso, quod ignis sit calidus per naturam, et omnia alia sint calida per participationem ab illo, propterea nihil potest esse, non quidem virtualiter, sed formaliter calidum, nisi, vel sit ignis, vel participet id, quod formaliter reddit calidum secundum esse formale, nempe calorem formaliter talem, et actu informantem: ita si semel quantitas est prima radix individuationis, quoad esse divisum, tunc quidquid formaliter fuerit singulare materiale, et formaliter divisum ab alio, non vero solum virtualiter, debebit esse quantitas: vel habere id, quo aliquid redditur quantum formaliter, scilicet ipsam quantitatem actu inhaerentem.

§ II. Sententia negativa, ut Aristoteli, et D. Thomae conformior, praefertur.

74 Dicendum tamen est, materiam signatam quantitate, prout dicit compositum quoddam ex materia, et quantitate ipsa, tanquam ex forma actu inhaerente, et informante coalescens, non esse primum principium, et radicem individuationis formae, aut compositi substantialis: ac proinde individuationem istam non includere quantitatem secundum suum esse formale sumptam, tanquam aliquid constituens intrinsece individuum substantiale. Ita Aristotel. in praedicamentis ubi primam substantiam seu individuum substantiale collatum cum secundis substantiis, appellat maxime substantiam. Si autem praedictum individuum in sui conceptu includeret quantitatem, ut formam intrinsece constituentem, tunc primae substantiae, maxime si conferantur cum secundis, non essent dicendae maxime substantiae, sed potius e contra: siquidem secundae substantiae non includunt in suo conceptu aliquod accidens, tanquam formam inhaerentem, et constituentem; secus vero primae substantiae.

Idem etiam tenet Angelicus Doctor opusc. 70 super Boetium, quaest. 4, art. 2 ad secundum. Nam cum sibi sic obiecisset: Item dicit Philosoph., 4 Metaphysic., quod idem est rebus causa substantiae, et unitatis: sed accidentia non sunt individuo causa substantiae: ergo neque unitatis, neque pluralitatis secundum numerum. Respondet his verbis: Ad secundum dicendum, quod dimensiones, cum sint accidentia per se, non possunt esse principium unitatis individuae substantiae, sed materia prout talibus dimensionibus subest intelligitur esse principium talis unitatis, et multitudinis. Si autem quantitas esset radix individuationis substantialis totius compositi, per modum formae inhaerentis, et intrinsece constituentis illud, tunc quantitas ipsa secundum suum esse formale sumpta, diceretur causa individuae substantiae: et per se, aut potiori iure, quam materia ipsa, prout talibus dimensionibus subest, seu (quod idem est, ut ex se, et ex infra dicendis amplius patebit) prout per modum radicis ei substernitur, vel radicaliter eas praehabet, esset dicenda principium unitatis, et multitudinis pure numericae.

75 Idem etiam docuit Sanctus Doctor opuscul. 29, ubi loquens de iis, quae conveniunt individuo essentialiter, et de illis, quae ei competunt ratione quantitatis secundum suum esse formale sumptae, et secundum, quod comparatur per modum formae inhaerentis, et intrinsece constituentis cum illo compositum accidentale iam dictum, sic ait: Est enim individuum in sensibilibus ipsum ultimum in genere substantiae, quod de nullo alio praedicatur, imo ipsum est prima substantia, secundum Philosophum in praedicamentis, et primum fundamentum omnium aliorum, etc. Materia enim sola (modo tamen infra num. 91 et deinceps amplius elucidando) est principium individuationis, quoad illud, in quo salvatur ratio primi in genere substantiae: quod tamen impossibile est reperiri sine corpore, et quantitate. Et ideo quantitas determinata dicitur principium indivi- duationis, non quod aliquo modo causet subiectum suum, quod est prima substantia, sed concomitatur eam inseparabiliter, et determinat eam ad hic, et nunc: illud ergo, quod cadit sub ratione particulari, est hoc aliquid per naturam materiae, quod autem cadit sub sensu exteriori, est per quantitatem.

Et tandem hoc ipsum asseruit D. Thom. opusc. 32, cap. 3, ubi sermonem faciens de materia signata quantitate, prout dicit compositum quoddam ex materia ipsa, ut ex subiecto, et ex dimensionibus, tanquam ex causa formali intrinsece constituente illud, ut intuenti patebit, sic loquitur: Dicitur, quod materia sub certis dimensionibus est causa individuationis, non quod dimensiones causent individuum, cum accidens non causet suum subiectum; sed quia per dimensiones certas demonstratur individuum hic, et nunc, sicut per signum proprium, individui, et inseparabile. Cum tamen, ut ex dictis constat, et ex infra num. 76 et deinceps dicendis patebit, sumpta quantitate non quidem hoc modo, sed eo, quem dubio 5 explicabimus materia signata quantitate sit prima, et radicalis ratio individuationis, et non signum tantummodo ipsius.

Idem etiam docuit Sanctus Doctor ibid. his verbis: Cum ergo forma recipitur in materia circumscriptis omnibus per intellectum dimensionibus, fit aliquid existens in genere substantiae, et ultimum, completam habens rationem individui in substantia, sed non fit hic, et nunc demonstrabile sine dimensionibus determinatis, et certis.

Unde sententiam hanc sequuntur Flandria 7 Metaphysic., quaest. 29, art. 4; Capreol. in 2, distinct. 3, quaest. 1, art. 3, quatenus asserit, substantiam sine quantitate actu inhaerente individuam, etiam quoad esse divisum: non tamen habere individuationem eo modo, quo illam nunc habet, scilicet modo sensibili: quamvis in eodem articulo in oppositam sententiam etiam inclinet. Aegidius quodlibet 1, quaest. 5, art. 1; Javellus, 5 Metaphysic., quaest. 15; Zumel, 1. part., quaest. 3, art. 2, tract. de principio individuat., conclus. 2; Gonzalez, 1 part., quaest. 11, art. 1, disp. 23; Bannez, 1 part., quaest. 3, art. 2; Suar., 1 tom. suae Metaphysic., disput. 5, sect. 3, num. 10 et sequentibus; Caietan., 1 part., quaest. 29, art. 1, ubi valde invehitur contra oppositam sententiam inquiens, chimericum esse, hos actus constituendi individuum substantiale, et materiale, et distinguendi illud a quolibet alio, separare secundum rem. Et tandem hoc ipsum tuentur plures ex discipulis D. Thom. (ut referunt Ferrara, et Nazar. ubi sup. et multi alii).

76 Assertio haec duplici posset ratione D. Thomae probari. Caeterum, quia prior ex illis etiam probat, per materiam signatam quantitate non posse in via Divi Thomae intelligi materiam, ut actuatam per aliquem modum, adhuc substantialem, ex natura rei a materia distinctum, per quem determinetur ad habendam hanc potius quantitatem, quam illam; et de hoc in dubio sequenti erit specialis difficultas; propterea eam in praedicto dubio adducemus, et assertionem istam hac unica ratione a Divo Thoma opusc. 32 citato tacta, et ad hanc brevem formam redacta suadebimus. Quoniam prima substantia materialis, est unum per se ponibile in praedicamento substantiae tanquam fundamentum caeterorum huius praedicamenti: ergo non constituitur in esse primae substantiae, seu in esse substantiae per aliquod accidens, scilicet per quantitatem tanquam per formam inhaerentem, et intrinsece constituentem illam in esse individui. Patet consequentia: quia alioqui prima substantia esset ens per accidens, quippe quae constaret ex rebus diversorum praedicamentorum, scilicet ex substantia, et quantitate ut forma inhaerente, et constituente.

77 Confirmatur, et explicatur. Quoniam id, quod pertinet ad aliquam lineam, maxime si sit fundamentum caeterorum illius lineae, nequit constitui per aliquid extra praedictam lineam: alioqui esset, et non esset extra talem lineam: quia res constituta non potest non pertinere ad lineam sui constitutivi: ergo cum prima substantia, ut talis, pertineat ad lineam substantiae, ut fundamentum totius lineae, repugnabit, illam constitui in esse talis, seu in esse substantiae primae, per aliquid extra propriam lineam, scilicet per quantitatem.

Confirmatur secundo. Quoniam in illo priori, in quo materia praesupponitur ad receptionem actualem formae substantialis, et quantitatis actu, et in exercitio recipiendarum, tunc debet praedicta materia esse singularis, et individua, ita, ut sit haec, et non illa: quandoquidem formae illae singulares non recipiuntur, aut actuant materiam in communi, sed materiam singularem, scilicet, hanc, et non illam: ergo materia non habebit esse hanc, ac proinde, nec radicem individuationis, etiam, quoad esse divisum, prout actu subest quantitati, sive prout actuatur per quantitatem, tanquam per formam inhaerentem, et intrinsece constituentem individuum substantiale, aut materiam ipsam, ut individuam, et individuationis principium. Patet consequentia: quoniam id, quod convenit alicui ratione alterius, ut formae inhaerentis, et intrinsece constituentis, non potest ei convenire in illo priori, in quo praesupponitur ad talem formam.

§ III. Evasiones adversariorum, et praeclusio earum.

78 Occurrit primo Ferrara, tam ad rationem hanc, et primam eius confirmationem, quam ad secundam. Ad primam quidem, et eius primam confirmationem, quod duo pertinent ad unitatem individualem, scilicet esse indivisum in se ultima divisione, seu esse incommunicabile: et esse eodem modo divisum a quolibet alio: et quod ex iis duobus primum illud pertinet ad essentiam praedictae unitatis, et individui: hoc vero posterius habet se ad instar proprietatis illius. Quare ex hoc, quod quantitas constituat per modum formae inhaerentis, et intrinsece constituentis praedictam unitatem, et individuum, quoad esse divisum a quolibet alio, non inde fiet, individuum substantiale essentialiter sumptum (secundum quam rationem pertinet ad lineam praedicamentalem) non esse unum per se, sed solum non habere praedictam unitatem, quatenus simul constat suis proprietatibus (secundum quam rationem non pertinet directe ad praedicamentum).

Ad secundam confirmationem respondet, quod causae invicem sunt causae: et ita licet in illo priori non praesupponatur quantitas in genere causae materialis per se primo receptivae; praesupponitur tamen in genere causae formalis disponentis ad receptionem huius formae, et non illius: et ita potest in eodem genere esse causa individuationis materia, et totius compositi quoad esse divisum.

79 Caeterum neutra ex his solutionibus satisfacit. Non quidem prima. Quoniam hoc ipso, quod esse indivisum in se ultima divisione, pertineat ad constitutionem individui, ut talis, non potest non pertinere re ipsa ad eamdem constitutionem, quod sit eodem modo divisum a quolibet alio, quamvis prior illa ratio aliquo modo praecedat hanc posteriorem: ergo, etc. Antecedens probatur. Quia ut communiter docent Philosophi cum Aristot. et D. Thoma idem est re ipsa constitutivum, et distinctivum alicuius rei: ergo hoc ipso, quod esse individuum pertineat re ipsa ad intrinsecam constitutionem individui, ut talis, non potest non pertinere re ipsa ad eamdem constitutionem esse divisum a quolibet alio. Et ita si quantitas tribuit per modum formae inhaerentis esse divisum, pertinebit ad intrinsecam constitutionem eiusdem individui: imo ipsa etiam erit, quae re ipsa tribuit esse indivisum in se, seu esse incommunicabile, per quod per prius, licet inadaequate, individuum constituitur.

Confirmatur primo. Nam ad intrinsecam constitutionem unitatis essentialis, et specificae, non potest non pertinere, constituere speciem, et distinguere illam specifice a quolibet alio: et ita quidquid distinguit specifice essentiam aliquam a quolibet alio, habet re ipsa constituere illam: ergo eodem proportionali modo in unitate individuali philosophandum est, ut ex paritate rationis constare videtur: ac proinde si quantitas distinguit numerice substantiam materialem per modum formae inhaerentis, eodem modo constituet: et eo ipso talis unitas, erit unitas per accidens, ut ostensum est.

80 Confirmatur, et explicatur secundo. Quoniam illud ipsum, quod reddit incommunicabile individuum, et materiam ipsam constituit in esse incommunicabilis alteri formae, et composito, vel potest secundum se, et praecise spectatum, esse in alia materia, et composito, praeterquam in hoc, quod reddit individuum, et incommunicabile? vel non potest? Si primum, ergo non potest intrinsece constituere hoc individuum, et hanc materiam in esse huius numerice talis: sig. idem id, quod potest inveniri in alio individuo, et constituere illud in esse talis, nequit prius illud individuum in esse individui constituere: alioqui ratio illa individualis, esset, et non esset propria sui individui, quod apertam involvit contradictionem. Si autem dicatur secundum, ergo illud ipsum, quod reddit materiam, et individuum incommunicabile, reddet illa distincta a quolibet alio: quandoquidem eo ipso, quod tale individuum habeat aliquid reale, ut constitutivum sui, quod nequit reperiri in aliquo alio, non potest non ex propriis eius meritis distingui a quocumque alio. Non enim aliunde colligimus, differentias specificas esse sufficientes rationes ad hoc, ut sit alia, et alia species, nisi quia una ex illis ita convenit uni speciei, ut intrinsecum eius constitutivum, ut nequeat reperiri in alio: ergo eadem ratione hoc ipsum, proportione servata, de esse incommunicabili constitutivo unius individui, propter rationem modo dictam, colligemus.

Accedit, quod etiam si demus, unitatem individualem quoad esse divisum habere se ad instar proprietatis individui quoad esse indivisum, et eam quoad priorem illam rationem provenire ab aliquo alio principio realiter distincto, adhuc non posset oriri a quantitate, ut a forma inhaerente, et intrinsece constituente: et ita esse divisum proveniens a quantitate non posset non advenire per accidens unitati individuali, et substantiali: siquidem praesupponeret illam complete unam, scilicet tam quoad esse incommunicabile, quam quoad esse divisum.

81 Ratio autem, ob quam, adhuc in illo eventu, non posset unitas praedicta quoad esse divisum per se primum illius, de quo loquimur, provenire a quantitate, est. Quoniam duo individua substantialia in ratione talium, non possunt non distingui distinctione formaliter substantiali, id est, distinctione, quae non solum exerceatur in substantia: ac proinde de materiali sit substantialis, in eo sensu, in quo communiter dicitur, quod substantia habet partes entitativas substantiales a quantitate; sed quae de formali sit substantialis: at distinctio, non solum de materiali, sed etiam de formali substantialis, nequit provenire ab aliquo accidenti, tanquam a forma inhaerente, et tanquam a ratione intrinseca talis distinctionis: ergo, etc. Maior probatur. Quia alioqui inter illa individua, nulla esset distinctio formalis substantialis, et ita quoad substantialia formaliter considerata, eadem prorsus esset substantia individualis Judae proditoris, et humanitatis Christi Domini: ac proinde eademmet prorsus substantia individua quoad substantialia praecise considerata, licet non quoad quantitativa, cruciaretur modo in inferno, et in coelis bearetur: et esset unita personalitati Verbi, et personalitati creatae Judae. Sicut quia substantia materialis, quae modo est sub unica quantitate, tantum habet partes entitativas, seu eiusdem rationis, formaliter a quantitate, ut a forma inhaerente, et intrinsece constituente illam in esse divisibilis in tales partes quantitativas, propterea eadem substantia quoad substantialia praecise considerata, non distinguitur actu formaliter substantialiter a se ipsa, prout est sub diversis partibus quantitatis: sed eademmet realiter, actualiter, et substantialiter, habet praecise quoad substantialia, esse sub praedictis partibus quantitatis, a quibus ipsa habet partes non de formali substantiales, sed de formali quantitativas, et de materiali substantiales, ut latius in lib. de Generat., disp. 5, a num. 32 usque ad num. 95, peculiariter vero num. 57, nostri Complut. satis acute docent.

Minor autem satis constat ex iis, quae disp. citata ex lib. de Generat., num. 58 nostri Complut. adducunt. Nam cum quantitas sit accidens, nequibit per modum causae formalis intrinsecae, sive inhaerentis, tribuere effectum aliquem formaliter substantialem: quandoquidem causa formalis intrinseca, seu inhaerens non causat nisi dando se: ac proinde si ipsa sit forma accidentalis, non potest tribuere nisi esse accidentale: et per consequens non valebit tribuere distinctionem de formali substantialem.

82 Ex quo etiam corruit solutio, quam Nazarius controvers. citata adhibet dicens, maximam illam, scilicet idem esse re ipsa constitutivum, et distinctivum, debere intelligi de principio formali, non vero radicali, qualis est (quoad praesens) quantitas. Haec igitur solutio ex nuper dictis, ut intuenti constabit, facile corruit. Tum, quia hoc ipso, quod principium radicale constituat aliquid, ita, ut nequeat quidpiam aliud constituere, non potest non distinguere illud ab omni alio, quod a tali principio constitui non valet. Tum etiam: quia, iuxta hunc dicendi modum, non assignatur principium substantiale, a quo distinctio formalis substantialis individuorum procedat.

83 Nec deinde solutio, quam Ferrara adhibet secundae confirmationi, satisfacit. Tum, quia, ut in libro de Generat., disput. 2, a num. 105 usque ad numerum 108, nostri Complut. docent, materia prout recipit formam hanc potius, quam illam, est simpliciter, et absolute prior, quam, quod haec numero quantitas actu recipiatur, actuque informet; nam haec quantitas actu recepta, et informans, non requiritur ad hoc, ut haec forma simpliciter recipiatur, sed ad hoc, ut materia praedictam formam modo connaturali recipiat: ergo in illo priori, in quo praesupponitur praecise cum omnibus requisitis ad absolute, et simpliciter recipiendam hanc numero formam substantialem, et non aliam; in quoque praesupponitur individua, et singularis, non potest habere suam individuationem a quantitate, tanquam a forma informante, et actu inhaerente: ac proinde praedicta individuatio nequibit ulla ratione ab eadem quantitate, modo dicto considerata desumi.

Tum etiam: quia saltim supernaturaliter potest individuum substantiae separari a quantitate, et in rerum natura consistere: ergo potiori ratione poterit dari aliquod prius, in quo materia praeintelligatur, ut recipiens hanc numero formam, et non illam, in quoque praeintelligatur hoc compositum substantiale, et non illud, ut absolute, et simpliciter independens ab hac potius quantitate, quam illa, ut actu recepta, et informante. Consequentia videtur perspicua. Antecedens autem constat ex eo, quod anima rationalis individuatur per materiam signatam quantitate, ut num. 16 dicebamus, et satis constat ex dictis pro nostra sententia dub. 1 huius disputationis: et tamen non requiritur, ut praedicta materia sit actu informata per illam numero quantitatem, per quam signata esse dicitur.

84 Secundo occurrunt alii nostrae rationi fundamentali, eam ad summum probare: compositum consurgens ex quantitate, et materia, actu recipiente illam in suo toto, non esse radicem individuationis, si compositum illud ita sumatur, ut dicat in recto quantitatem actu inhaerentem, et receptam: secus tamen, si dicat illam in obliquo: quia nihil obest ad unitatem per se alicuius rei ponibilis in recta linea praedicamentali, et substantiali, quod importet in obliquo aliquid extra proprium praedicamentum. Et ita licet esse divisum a quolibet alio pertineat intrinsece ad individuum substantiale, poterit praedictum esse, non obstante unitate per se eiusdem individui, ab ipsa quantitate modo dicto provenire.

Caeterum, nec haec solutio vim rationis Divi Thomae enervat. Quia licet non tollat unitatem per se rei pertinentis ad unum praedicamentum, quod concernat in obliquo, et tanquam connotatum extrinsecum aliquid pertinens ad aliud praedicamentum: secus, tamen si illud afferat, tanquam obliquum, et connotatum intrinsecum, a quo saltim in obliquo intrinsece constituatur: ergo repugnabit compositum substantiale esse unum per se, si saltim in obliquo constituatur in esse individui per quantitatem actu inhaerentem. Consequentia patet: quoniam quantitas non potest non esse, iuxta hunc modum dicendi, connotatum, et obliquum intrinsecum constituens hoc modo individuum substantiale in esse divisi a quolibet alio.

Antecedens autem probatur. Tum, quia propterea accidentia in abstracto, pertinent per se directe ad sua propria praedicamenta, et singula ex illis habent suam unitatem per se, quia licet dicant, in obliquo saltim, aliquid extra proprium praedicamentum, scilicet substantiam, ex eo, quod sunt entis (id est substantiae) entia; nihilominus afferunt illam tanquam obliquum extrinsecum, et adhuc in obliquo modo non constituentem illa intrinsece, sive extrinseco modo, ita, ut accidentia sint aliquid constitutum, sive conflatum ex substantia, tanquam ex aliquo obliquo intrinseco, et ex ipsis accidentibus, eo proportionali modo, quo persona dicitur constitui intrinsece per personalitatem in recto, et naturam in obliquo importatam. Et similiter propterea eadem accidentia in concreto non pertinent directe ad proprium praedicamentum, ut in Logica, disp. 5 et disp. 11, num. 60, nostri Complut. docent, quia albedo, v. g., dicit ex parte modi significandi subiectum, tanquam obliquum intrinsecum: ergo, etc.

Tum etiam: quia id, quod involvit duas essentias omnino integras, et completas ad diversa praedicamenta directe spectantes, non potest esse unum per se, sive utramque afferat in recto, sive unam in recto, et aliam in obliquo. Quia ratio, propter quam ex rebus diversorum praedicamentorum nequit fieri unum per se, est: quia ex duabus rebus omnino integris, et totalibus non potest coalescere unum per se ex eisdem intrinsece constitutum. Constat autem quod per hoc, quod aliquid importetur in obliquo, non tollitur ab eo aliquid de sua totalitate, et integritate.

85 Accedit, quod si semel quantitas in obliquo importata, et ut actu inhaerens, potest esse radix individuationis per modum connotati, sive obliqui intrinseci, multo melius id poterit per modum obliqui extrinseci, quod potest re ipsa inhaerere, non tamen actu inhaeret, aut informet. Et ratio videtur aperta: Quia prius est, quod materia radicaliter possit recipere hanc quantitatem potius, quam aliam, sive quod radicaliter praehabeat illam, quam quod actu recipiat ipsam, et per eam informetur, ut ex terminis ipsis constare videtur: at materia secundum id, quod habet praecise ex vi illius prioris, habet tunc primo esse hanc, et singularem: siquidem per nihil aliud anterius ad se ipsam, ut in potentia radicali ad hanc potius quantitatem, quam ad illam (seu, ut est radix huius potius quantitatis, quam illius) potest esse primo singularis, et individua, ut ex se, et ex dictis patet: ergo praecise ex vi illius, quod habet in illo priori, erit potiori ratione radix individuationis: ac proinde potiori iure habebit rationem talis radicis, connotando praedictam quantitatem, tanquam connotatum extrinsecum, quod potest re ipsa inhaerere, non tamen actu inhaeret.

Prima consequentia ex utraque praemissa constat. Nam materia est potiori iure radix individuationis ex vi illius, per quod primo intelligitur haec, et singularis positive: quod quidem competit ei ex vi illius, quod habet in illo priori, ut intuenti patebit. Secunda vero consequentia ex hac priori aperte sequitur. Quia materia ex vi illius, quod habet in illo priori, connotat quantitatem, non quidem per modum connotati intrinseci, et actu inhaerentis, sed extrinseci, et quod re ipsa potest inhaerere: ergo si potiori iure est radix individuationis secundum id, quod habet in illo priori, consequens erit, ut potiori iure sit radix illius, non connotando quantitatem, ut connotatum intrinsecum, sed extrinsecum, et modo dicto.

§ IV. Solvitur primum argumentum in favorem primae sententiae allatum.

86 Quia primum argumentum pro prima sententia, et eius confirmatio aliquibus testimoniis difficilibus constat, ideo placuit in gratiam Arist. et Sancti Doctoris, et ut mens eorum magis pateat, sigillatim illa solvere.

Ad primum igitur testimonium praedicti argumenti respondetur, quod, ut patebit ex iis, quae num. 116 adducemus, cum Sanctus Doctor in primo testimonio inquit, per materiam signatam quantitate intelligi materiam sub certis dimensionibus, non loquitur de ea prout actu subest illis, sed de eadem, ut est fundamentum, et radix earum, et ut per modum radicis continet has potius dimensiones, quam illas. Et ita non est necesse, ut actu praedicta materia informetur quantitate, sed sat erit, quod habeat potentiam radicalem, per quam exigat informari hanc potius quantitate, quam illa. Cur autem materia, ut praecedit quantitatem praedictam, et formam ipsam substantialem, praehabeat per modum radicis istas potius dimensiones quam illas? iam in libro de Generatione, disput. 2, a num. 88 usque ad num. 92, nostrum Collegium Complut. id explicuit, et in hac eadem disp., num. 133 et deinceps, latius explicabitur.

Ad secundum testimonium eiusdem argumenti constat ex modo dictis, quomodo Sanctus Doctor non loquatur de quantitate actu habita, sed praehabita in materia, tanquam in radice. Nam licet sine hac nequeat inveniri individuatio compositi substantialis, bene tamen sine illa.

87 Ad tertium testimonium in favorem eiusdem primi argumenti, negandum est cum Capreolo in 2, dist. 3, quaest. 1, art. 3, Divum Thomam velle ibidem, quod albedo, v. g., quoad suam individuationem praecise, quoad intrinseca spectatam, non possit separari a quantitate: sed solum, quod eadem albedo, ut est haec sensibiliter, nequeat dari sine quantitate, ut ex sequenti expensione context. S. Doctoris aperte constabit.

Nam cum ibidem interrogasset, utrum albedo, vel alia qualitas corporalis possit a Deo separari ab omni quantitate? Respondet, quod, ut hoc sciatur, praesupponendum est, quod in albedine, et qualibet alia qualitate corporali, est duo considerare, scilicet ipsam naturam eius, per quam speciem sortitur, et individuationem ipsius, secundum, quod est haec albedo sensibilis ab alia albedine sensibili distincta. Et hoc supposito inquit, quod posset fieri divino miraculo, ut natura albedinis subsisteret absque omni quantitate: illa tamen albedo non esset sicut haec albedo sensibilis.

Ac proinde eius mens est. Tum, quod haec albedo quoad intrinseca, et indispensabilia suae individuationis potest separari a quantitate: alias nequiret secundum sui naturam subsistere divino miraculo absque omni quantitate: siquidem iuxta communem Philosophorum, maxime vero D. Thomae sententiam, quidquid a parte rei potest subsistere divina virtute, debet esse aliquid singulare. Tum etiam, quod quoad extrinseca individuationis eiusdem albedinis, scilicet, quoad singularitatem in ratione singularitatis sensibilis, seu sensu externo perceptibili, non posset ab ea separari: ex eo, quod nihil potest sensu praedicto sentiri, nisi sit quantum. Et ita cum in verbis in argumento relatis videtur absolute dicere, albedinem non posse esse individuam, nisi sit in aliquo subiecto, ad minus in quantitate, loquitur de individuatione albedinis modo explicata: ut hoc modo omnia, quae Sanctus Doctor ibidem docet, inter se consonent, et decisio articuli correspondeat iis, quae ad illius decisionem praesupposuit.

88 Nec refert, quod D. Thom. statim addiderit, quod albedo sic separata, esset forma quaedam intelligibilis, ad modum formarum separatarum, quas Plato posuit. Non itaque hoc refert. Quia mens Sancti Doctoris non est aequiparare quoad omnia albedinem separatam cum praedictis ideis, ita, ut esset universalis in essendo, sicut illae: quandoquidem iuxta propriam sententiam asseruit, posse albedinem secundum sui naturam subsistere divino miraculo absque omni quantitate; et ut nuper dicebamus, in via Sancti Doctoris sola singularia possunt subsistere etiam supernaturaliter. Sed tantum aequiparavit albedinem in eo eventu existentem, et individuam cum praedictis ideis, quoad hoc, quod est non esse formam sensibilem, abstrahereque a materia sensibili, licet non a materia intelligibili, sicut ideae illae Platonicae, ab illa, non vero ab ista materia abstrahebant. Et similiter ob eamdem rationem, et in eodem sensu idem Sanctus Doctor in solutione ad primum dixit, quod si albedo sine quantitate esset, iam non esset corporalis qualitas, sed spiritualis, spiritualitate videlicet, quae praecise opponitur materialitati sensibili: quia quantitas actu subiacens albedini, solum requiritur ad eam, ut individuam individuatione sensibili: et ideo statim Sanctus Doctor dixit: Sed, quod haec albedo sensibilis individua esset sine quantitate fieri non potest.

89 Nec etiam refert si secundo obiicias, quod D. Thom. ibidem distinguit quantitatem ab albedine, quod illa quodammodo individuatur a se, id est, quodammodo non per substantiam, ut infra explicabitur: albedo vero non individuatur a se, sed a suo subiecto: ergo cum quantitas propter hanc rationem possit manere individua, quoad intrinseca, et indispensabilia ad individuationem, fiet inde, ut propter rationem oppositam nequeat albedo manere individua, etiam quoad necessaria ad individuationem absolute consideratam, si a quantitate separetur: et ita non poterit ab ea separari.

Non igitur hoc refert. Nam Divus Thomas ibidem tantum intendit constituere discrimen inter quantitatem sensibilem, et eius sensibilem individuationem, et inter individuationem sensibilem albedinis, in hoc, quod individuatio sensibilis albedinis nequit reperiri sine suo subiecto; scilicet quantitate: quia albedo non nisi dum est divisibilis, potest oculo corporeo videri: et cum non fiat divisibilis nisi ratione quantitatis, in qua actu est, inde est, ut non nisi dum est in illa, valeat sentiri: ac proinde, nec in alio eventu habere individuationem sensibilem.

90 Caeterum quantitas ex se est divisibilis in partes: et propterea etiam separata a substantia potest habere individuationem sensibilem, et informari accidentibus, quae sensibilem eam reddant. Et ita Sanctus Doctor in fine corporis non conclusit, posse per miraculum esse hanc quantitatem etiam absque subiecto: sed dixit: quod potest per miraculum esse haec quantitas sensibilis, etiam absque subiecto, ut patet in corpore Christi. Caeterum, quia nequit quantitas in aliquo eventu habere individuationem, ut sensibilem, nisi habeat individuationem absolute talem, quamvis haec posterior non sufficiat, licet sit praerequisita ad illam priorem: ideo D. Thom. praesupposuit illud prius discrimen inter quantitatem, et albedinem, quod illa ex se est quodammodo individua, secus vero ista. Non quidem, ut negaret, albedinem posse esse individuam individuatione absolute tali, etiam si separetur a quantitate, licet non ab ordine ad illam: sed, ut ostenderet quomodo quantitas, quia habet individuationem quodammodo a se, id est, quodammodo non per substantiam, nec per ordinem ad illam (modo tamen disp. sequenti, num. 21 et deinceps explicando) ex eo, quod habet partes positionem habentes, ita separari potest a substantia, ut maneat individua individuatione sensibili; non vero albedo.

§ V. Occurritur duabus confirmationibus primi argumenti.

Ad primam confirmationem respondetur primo, sensum verborum Sancti Doctoris non esse, quod distinctio ab aliis, quae convenit composito substantiali, ut est hoc, et individuum, proveniat a quantitate, ut habita, et actu informante, sed ut praehabita: ut constabit ex iis, quae num. 116 dicemus. Et ita quantitas, ut actu communicata composito, non quidem secundum suum esse formale sumpta, sed, ut praehabita in materia, desiderabitur ad individuationem eiusdem compositi, ut talis, et quoad esse divisum illius.

91 Nec refert si obiicias, non posse solutionem hanc cohaerere cum contex. Sancti Doctoris: in quo, sicut tribuit quantitati, quod sit radix individuationis compositi quoad esse divisum, ita tribuit materiae, quod sit principium radicale eiusdem individuationis, quoad esse incommunicabile: ergo, etc. Antecedens videtur certum. Nam si quantitas secundum suum esse formale, et, ut actu habita, non est radix praedictae distinctionis, sed tantum ut praehabita a materia, ut a prima radice illius, tunc materia non nisi ut signata praedicta quantitate, seu, ut praehabens illam, erit radix talis distinctionis: siquidem materia, ut praehabens hanc quantitatem, seu quantitas, ut in ea praehabita, nihil est aliud, quam materia, ut signata quantitate, ea signatione, quae ad individuationem desideratur: ut ex dictis, et ex num. 116 et deinceps dicendis constabit: ergo nihil superest, quod sit radix huius individuationis quoad esse incommunicabile, nisi materia ipsa secundum se: ergo cum hoc aperte pugnet cum natura materiae secundum se sumptae, quippe quae secundum hanc rationem non est magis propria huius, quam illius individui, nequibit salvari id, quod sanctus Doctor in contex. praedicti testimonii asserit: scilicet, quod sicut esse divisum provenit a quantitate, ita esse incommunicabile, seu esse in se indivisum ultima divisione, provenit a materia.

Respondetur enim, re vera utrumque munus praestari a materia, ut signata quantitate: atque adeo ab eodem realiter principio, scilicet ab ipsa materia, ut radicaliter praehabente in se quantitatem, ut ex rationibus in favorem assertionis factis constat. Caeterum cum hoc stat, quod esse incommunicabile posset per quamdam accommodationem tribui absolute materiae, et esse divisum, quantitati. Ratio autem huius accommodationis, et attributionis, quoad esse incommunicabile attributum materiae, deducitur ex dictis. Nam individuatio quoad esse incommunicabile dicit negationem incommunicabilitatis illius, qua universale communicatur alteri, ut subiecto inferioritatis, et praedicationis: atque adeo dicit negationem essendi in alio, ut in subiecto iam dicto. Unde merito, dum haec ratio per accommodationem, et attributionem attribuenda est alteri, ut primo principio physico, absolute attribuitur materiae primae. De cuius ratione est, ut nullo modo sit in alio, tanquam in subiecto priori: ex eo, quod de eius ratione est esse primum subiectum, quamvis re vera non sit radix praedictae incommunicabilitatis, nisi ut peculiariter praehabet hanc numero quantitatem, et non illam.

Ratio autem accommodationis, et attributionis quoad esse divisum ab aliis, attributum quantitati, est. Nam in materia signata quantitate, seu praehabente hanc quantitatem per modum radicis, includitur ipsa quantitas, ut radicaliter praehabita. Quia vero proprium est quantitatis habere quodammodo ex se esse individuam, et habere ex se esse divisum: ex eo, quod ex propriis meritis habet distinctionem, et divisionem partium, et esse divisibilem in pura eiusdem rationis, ut num. 21 et sequentibus, disp. 2, expendemus, propterea quantitati attribuitur absolute loquendo, quod sit radix individuationis compositi substantialis, quoad esse divisum ab aliis: licet re vera non praestet quoad praesens hunc effectum ad individuationem necessario petitum, nisi, ut praehabita in ipsa materia: ac proinde non tribuat hunc effectum, nisi materia, ut illam radicaliter praehabens.

92 Hoc autem optime explicuit Caietan, 1. part., quaest. 29, art. 1, ubi postquam dixit materiam, ut praehabentem hanc quantitatem, potius, quam illam, esse radicem individuationis, quoad esse indivisum in se, seu quoad esse incommunicabile, et similiter quoad esse divisum ab aliis, statim, ut explicaret, quomodo hoc non obstante tribuitur absolute quantitati, quod sit radix individuationis, quoad esse divisum addidit: Nec propterea nego ullam maximam ex sen- sibus Aristotelis, et Sancti Thom. habitam, scilicet, quod distinctio numeralis materialis primo convenit quantitati, et consequenter per illam caeteris secundum doctrinam Posteriorum: quoniam participare naturam eius, cui primo convenit aliquid, pluribus modis contingit. Nec oportet illam formaliter salvari in omnibus ipsam participantibus: ut primo Posteriorum ostendimus. Materia autem, quae radix fundamentumque est quantitatis, non est etiam in illo priori extra participantia quantitatis naturam, imo (ut melius loquamur) est quasi praehabens quantitatis naturam, et quoniam magis est praehabere, quam participare, si participantia naturam aliquam, quoquomodo possunt in effectum illius, quanto magis praehabentia naturam illam, hoc poterunt, oportet enim omnem effectum primo alicui convenientem, ab illo in se, vel suis participantibus, aut praehabentibus fieri. Seu (ut inquit Bannez explicans, 1 de Generat., cap. 5, quaest. 3, art. 8, haec eadem Caietani verba) ad hoc, ut salvetur, effectum aliquem convenire alicui, satis est, quod reducatur in illud secundum esse formale, vel in formaliter participantia ipsum, vel tandem in aliquid, in quo radicaliter, et virtualiter praecontineatur.

93 Nec etiam refert, si ad ostendendam insufficientiam fundamenti assignati in ordine ad attributionem, et accommodationem dictam, urgeas, quod hoc ipso, quod lumen gloriae, v. g., et intellectus creatus efficiant per modum unius indivisibilis principii visionem beatam, et nihilominus visio secundum communem intellectualis visionis rationem, tribuatur, et accommodetur absolute intellectui, et ut est visio Dei prout est in se tribuatur absolute lumini, debet intellectus habere secundum se vim ad communem rationem visionis intellectualis, et lumen debet etiam secundum se habere virtutem ad eamdem visionem prout est Dei: et si semel non haberent praedictam virtutem, non possent illis absolute tribui praedicti effectus per illam attributionem, et accommodationem: ergo cum materia secundum se praecise spectata, non possit esse radix individuationis quoad esse incommunicabile, consequens est, ut nequeat illi absolute concedi etiam per attributionem, et accommodationem explicatam, quod sit radix praedictae incommunicabilitatis.

Respondetur enim primo, attributionem, et accommodationem effectuum non semper, et eodem fundamento attribui suis causis, Et propterea, dato, quod ad attributionem, qui respectu intellectus, et luminis gloriae fit, debeat reperiri illud fundamentum, quod in obiectione refertur: non tamen ad omnem, et quamlibet attributionem: sed satis est (quoad praesens) fundamentum, et ratio a nobis pro singulis ex his attributionibus ibidem adducta: ut ex iis, quae ex Cajet. adduximus, constat. Sicut etiam loquendo universaliter de attributione, et accommodatione videmus, quod ex aliis capitibus possunt aliqua attribui diversis, licet res habita sit omnino eadem in illis. Et ideo videmus, quod propter fundamentum, longe diversum ab enumeratis, tribuitur Patri in divinis omnipotentia, et Filio sapientia essentialis, et Spiritui Sancto amor etiam essentialis: quamvis omnibus tribus personis conveniat, quod habeant eamdem omnipotentiam, sapientiam, et amorem essentialem.

Adde, quod licet visio Dei secundum communem rationem visionis, sive intellectionis attribuatur absolute intellectui; non tamen se solo est sufficiens principium eiusdem visionis modo dicto consideratae: sed necessario indiget, tum specie intelligibili ad eam secundum praedictam rationem causandam, ut constat ex iis, quae in tractatu de visione Dei, disp. 2. num. 83. dicemus: tum etiam lumine gloriae: ex eo, quod nulla est ratio in visione Dei, quae non sit supernaturalis, ac proinde, quae non indigeat principio supernaturali.

94 Secundo ad eamdem confirmationem (per quod etiam tota solutio praecedens, maxime vero quoad enodationem replicae nuper adductae, magis elucidatur). Respondetur, quod loquendo non de iis, quae, quoad praesens attinet, contingunt per attributionem, et accommodationem iam dictam, sed re ipsa, et non curando de praedicta accommodatione; tunc licet materia praecise sumpta, seu, ut consideratur non considerata praehabitatione, qua praehabet hanc potius quantitatem, quam illam, non sit sufficiens principium, et radix individuationis quoad esse incommunicabile, seu quoad esse indivisum in se ultima divisione: attamen secundum hanc rationem habet rationem primae radicis; licet ex se non sufficientis, respectu praedictae incommunicabilitatis: ex eo, quod etiam secundum hanc considerationem est una numero negative. Et ita licet secundum quod est una unitate specifica negativa, non sit primum etiam insufficiens principium individuationis, aut specificationis, attamen, ut est una numero negative, potest esse prima, licet non sufficiens individuationis radix.

95 Explicatur hoc. Etenim in hoc differt unitas numerica totius compositi ab unitate specifica, quod unitas specifica incipit ab unitate specifica positiva, et a primo, et fontali principio illius, scilicet forma substantiali, ex eo, quod est unitas formalis: atque adeo debet incipere a principio formali, quamvis debeat terminari ad materiam, ut est una unitate specifica negativa, quatenus tribuit illi, quod sit una unitate specifica positiva.

Caeterum unitas numerica radicalis incipit ab unitate numerica negativa: ex eo, quod cum haec unitas numerica sit materialis, debet tanquam a prima radice, licet ex se non sufficienti, oriri a materia secundum id, quod ex se habet, quatenus est una numero negative. Et ita non mirum quod esse incommunicabile proveniat a materia secundum praecisionem iam dictam, et modo explicato, licet non proveniat ab ea, ut a principio sufficienti: et quod ab eadem, ut a praehabente hanc quantitatem potius, quam illam, oriatur eadem individuatio quoad esse divisum. Quae solutio desumitur ex Divo Thoma, opusc. 32, c. 3, et eam indicat Capreol. in 2 Sent., dist. 3, quaes. 1, art. 3, ad argumentum Scoti, et Durandi tertio loco contra secundam conclusionem.

96 Potestque tota illa elucidari exemplo illo intellectionis, in praecedenti solutione nuper adducto: quae, ut intellectio est, procedit, ut a primo principio ab intellectu: et secundum suam specificationem ducit ortum, tanquam a prima radice ab specie intentionali. Non quidem ita, ut sola species intelligibilis, sit sufficiens ad influendum in praedictam specificationem absque intellectu: nec ita, ut solus intellectus absque specie sit sufficiens ad producendam eamdem intellectionem, ut intellectio est: sed quia prima (ut sic dicamus) radix, licet se sola insufficiens, ad attingendam intellectionem, ut talem, est intellectus; et prima radix attingendi illam secundum suam specificationem, est species intelligibilis. Nec refert si urgeas, quod si hoc ita esset, et in hoc sensu locutus fuisset D. Thom. in praedicto testimonio, tunc eadem ratione potuisset dicere, quod esse divisum ab aliis ultima divisione, provenit etiam a materia: quia re vera, ipsa est prima, licet insufficiens, radix distinctionis illius, qua unum individuum substantiale distinguitur pure numerice substantialiter ab alio: siquidem per id aliquid distinguitur aliquo modo ab alio, per quod eodem modo constituitur.

97 Respondetur enim concedendo sequelam. Caeterum congruentius D. Thom. locutus est, dum in priori parte illius testimonii tantum assignavit expresse principium insufficiens incommunicabilitatis: et in posteriori adduxit principium primum, et sufficiens distinctionis a quolibet alio, in quodque caetera alia principia reducantur. Nam cum in doctrina ipsius idem sit constitutivum, et distinctivum, fit inde, ut hoc artificioso modo loquendi assignaverit expresse in priori huius testimonii parte principium insufficiens indivisionis in se, seu incommunicabilitatis, per quam perprius individuum constituitur, et implicite, ac virtualiter principium etiam insufficiens distinctionis ab alio: et similiter in secunda parte eiusdem testimonii adduxerit expresse principium sufficiens iam dictum distinctionis a quolibet alio, et implicite, ac virtute principium etiam sufficiens incommunicabilitatis, seu indivisionis ultimae per prius constitutivae individui.

Ad secundam confirmationem initio adductam concesso absolute antecedenti, quoad primam eius partem, et quoad secundam in sensu explicato, scilicet de quantitate, ut radicaliter praehabita in materia, neganda est consequentia. Quia, ut consequens esset verum, requirebatur, quod antecedens, quoad secundam partem esset verum, etiam si de quantitate secundum suum esse formale, et ut est forma inhaerens intelligeretur. Et ita satis est ad individuationem compositi, quod materia, ut praehabens hanc potius quantitatem, quam istam, illi communicetur. Per quod ad reliqua, quae in eadem confirmatione adducuntur, satis constat.

§ VI. Diluuntur caetera argumenta pro contraria sententia adducta.

98 Ad secundum ex ratione petitum, virtualis distinguenda est maior: Nisi ipsa sit divisa ab alia parte materiae, id est, nisi distincta sit ab illa, eo modo, quo una pars integralis, seu entitativa, et eiusdem rationis ab alia, aut duo tota integralia inter se distinguuntur, et sunt divisa, neganda est: Nisi ipsa sit divisa ab alia parte materiae, id est, nisi sit distincta ab illa, eo modo, quo una pars subiectiva, aut quasi subiectiva distinguitur, et est divisa ab alia, concedenda est. Et deinde minor in priori sensu intellecta concedi debet, negari vero in posteriori. Et tandem neganda est utraque consequentia: quia, ut utrumque consequens esset verum, desiderabatur, ut maior esset vera in primo sensu, et minor in secundo.

Explicatur hoc. Etenim duplex est genus partium, et totorum. Aliae enim sunt partes entitativae, et eiusdem rationis, seu integrales, quibus correspondet suum totum continuum: aliae vero partes subiectivae, aut quasi subiectivae, et eiusdem rationis, quibus correspondet suum totum universale, aut quasi universale, et atomum. Partes autem istae nihil sunt aliud, quam plura individua, aut partes singulares alicuius individui solo numero diversae, quae sub specie, aut quasi specie aliqua atoma continentur. Quae ideo appellantur partes subiectivae, quia totum aliquod, aut quasi totum universale· dividitur in illa, tanquam in sibi inferiora, et subiecta participantia eamdem, aut saltim quodammodo eamdem, atomam naturam: quamvis forte contingat, quod utraque pars, seu utrumque ex his inferioribus, aut quasi inferioribus fit in se verum totum actuale, licet de se utraque pars, seu utrumque ex his inferioribus, aut eorum aliquod non habeat partes entitativas, et eiusdem rationis. Et ita duo possunt inter se distingui: vel eo modo, quo una pars integralis distinguitur ab alia: et per consequens facta divisione inter utramque possunt distingui, et esse divisae tanquam duo tota integralia: vel eo modo, quo una pars subiectiva, et eiusdem rationis, contenta sub aliqua specie, aut quasi specie, condistinguitur, et dividitur ab altera.

99 Licet ergo, quod materia sit distincta ab alia parte materiae per modum partis, et partis entitativae, et integralis vel quod ab alia materia, quae alias est quasi pars subiectiva, sit divisa eo modo, quo unum totum integrale habens in se pluralitatem partium integralium, et inter se continuatarum est distinctum, et divisum ab alio simili toto, proveniat a quantitate, ut a forma inhaerente, et informante: quia substantia ex se nullas habet partes entitativas, vel integrales nisi tantum ratione quantitatis, ut formae intrinsecae, ut in lib. de Generat. disp. 5, num. 32 usque ad num. 95, nostri Complut. eleganter explicant: attamen, quod una materia distinguatur ab alia, eo modo, quo una pars subiectiva, aut quasi subiectiva iam dicta distinguitur, et est divisa ab alia consimili parte subiectiva, aut quasi subiectiva, non est effectus formalis quantitatis, ut formae inhaerentis. Et ita, nec talis pars, et distinctio, ac divisio eius ab alia requirit, quod pars sic distincta, et divisa, habeat in se multitudinem partium entitativarum componentium unum, et idem totum entitativum: quod tamen esset necessarium, si talis pars subiectiva divisa ab alia esset talis ratione quantitatis inhaerentis, ut ex se constat. Sed ratio talis partis potest inveniri absque quantitate determinata inhaerente, et habita, licet non absque quantitate certa, et determinata, ac radicaliter tantummodo praehabita: ut si Deus separet totum substantiale a quantitate quod esse possibile ex dictis num. 87 et 88 constat. Caeterum quia ad hoc, ut materia sit principium, et radix individuationis, non requiritur, ut sit distincta ab alia parte materiae, ut pars, et pars integralis, vel quod sint inter se divisae, ut totum, et totum integrale ex praedictis partibus in suo toto substantiali, ratione quantitatis actu inhaerentis coalescens, ut statim num. sequenti magis explicabimus, et ex dictis pro assertione constat; sed sufficit, quod duae illae materiae sint distinctae et divisae, ut pars, et pars subiectiva, aut quasi subiectiva: propterea ipsamet, ut radix individuationis non dicit quantitatem, ut formam inhaerentem, nec divisionem illam priorem, sed solum quantitatem, ut praehabitam, et hanc posteriorem divisionem ortam ex eademmet materia, ut praehabente quantitatem hanc potius, quam illam, seu ortam ex praedicta quantitate, ut praehabita.

100 Ad illud autem, quod ex Divo Thoma ibidem adducitur, dicendum est, quod ex hoc, quod materia non sit principium individuationis, nisi, ut distinguibilis (quod ibidem fatetur Sanctus Doctor) id est, nisi secundum, quod est haec pars, aut quasi pars subiectiva, et non illa: et ex hoc, quod materia non sit divisibilis, seu distinguibilis in partes entitativas, nisi ratione quantitatis, ut formae inhaerentis (quod etiam ibi fatetur Angelicus Praeceptor, et testimonio Aristot. id confirmat) non sequitur, quod materia efficiatur haec, et signata, ac proinde haec quasi pars subiectiva, et non illa, secundum, quod est sub dimensionibus actu habitis, et eam in toto suo substantiali informantibus: sed solum secundum, quod per modum radicis habet vim, et potentiam radicalem, ad hoc ut potius sit sub istis dimensionibus, quam sub illis.

Et ratio est aperta ex dictis. Nam ex hoc, quod materia non sit divisibilis in partes entitativas eiusdem rationis, nisi solum ratione quantitatis, tanquam formae inhaerentis, solum sequitur, quod quantitas per se, et ratione sui sit, modo alibi dicto, divisibilis in praedictas partes: atque adeo, quod per se, et ratione sui sit, quodammodo individua, et secundum aliquam sui considerationem sit radix individuationis respectu substantiae materialis, et partium physicarum eius, etc., ut num. 91 tetigimus, et num. 21 et deinceps disput. sequenti expendemus. Ex hoc autem, quod ipsa secundum aliquam sui considerationem, sit prima radix individuationis respectu praedictae substantiae, et partium physicarum eius, non sequitur materiam effici hanc, et signatam, seu hanc potius partem, aut quasi partem subiectivam, secundum, quod actu informatur per quantitatem, et habet partes entitativas, ratione ipsius, ut formae inhaerentis, ita, ut per illam hoc modo sumptam, et per partes entitativas, quas ab ea habet, constituatur in ratione partis, aut quasi partis subiectivae contentae sub specie, aut quasi specie materiae sublunaris, ut sic, ac proinde fiat haec, et non illa: quandoquidem, ut ex dictis constat, radix individuationis substantialis debet esse substantialis, sicut, et ipsum compositum, ut est hoc, et individuum, est substantiale: sed solum sequitur quod fiat haec, et signata, ac proinde haec, et non illa pars, aut quasi pars subiectiva, secundum, quod radicaliter praehabet quantitatem, et per modum primae potentiae radicalis petit hanc potius quantitatem, quam illam. Quia, ut modo dicebamus, ex quo capite quantitas ex eo, quod est prima ratio habendi partes entitativas, debet esse prima ratio individuationis materiae, oportet, quod quantitas aliquo modo, sive, ut habita, sive, ut praehabita, influat per modum radicis: et ex quo capite illud individuum est quid substantiale, non potest esse quantitas, ut habita, quae est accidens, sed, ut praehabita, secundum quam rationem est quid substantiale. Per quod ad alia D. Thom. testimonia ibidem adducta, proportione servata, satis constat. Sed haec amplius infra explicantur.

101 Ad tertium patet ex dicendis num. 133 et sequentibus, quomodo per materiam signatam quantitate, secundum ea, quae indisponabiliter importat, ut sit radix individuationis, non intelligatur materia, ut addit in recto aliquid realiter distinctum ab ipsa materia: sed solum aliquid pro connotato, et in obliquo, scilicet hanc potius quantitatem, quam illam, non quidem actu receptam, et habitam, sed petitam, et debitam, et non ita, ut praedicta quantitas sit connotatum intrinsecum, sed extrinsecum. Nam sicut hoc ipso, quod Deus sit causa creaturarum, ut virtualiter praehabet illas, involvuntur ibidem ipsae creaturae, non ut connotatum intrinsecum, sed extrinsecum, cum quibus Deus, ut omnipotens habet connexionem, nec involvuntur praedictae creaturae, ut actu factae, sed secundum rationem possibilium: ita in proposito, proportione servata, iam insinuata, philosophandum est.

Et contra hoc non habet vim probatio ibidem adducta. Quia satis est, quod materiae addatur connotatum, ut petitum, et debitum, atque adeo, ut in sequenti signo-quantum est ex vi causarum naturalium (licet non indispensabiliter) futurum, ad hoc, ut licet sine illo non possit esse radix individuationis, bene tamen cum illo. Quia eo ipso praehabet hanc potius quantitatem, quam illam: ac proinde petit subesse huic formae substantiali, et non ILLI. Sed haec magis patebunt ex dicendis numero nuper citato, et sequentibus, ubi ex professo explicabitur, quomodo eadem materia absque eo, quod intrinsece immutetur, secundum id, quod habet in recto (quod in eadem probatione tangitur) possit modo praehabere hanc quantitatem, et non illam, et postea illam, et non hanc.

102 Ad confirmationem bene respondetur ibidem. Et ad primam probationem in contrarium constat ex iis quae num. praecedenti diximus, et num. 133 dicemus. Ad secundam vero probationem, quod sicut aliquem effectum praecontineri in sua causa efficienti, ita, ut non magis iste, quam alius praecontineatur, dicit modum continendi indistincte, caeterum praecontineri in illa, ut determinata ad hunc potius effectum, quam illum efficiendum, dicit talem effectum esse aliquo modo distincte, seu determinate in praedicta causa: ita quantitatem praecontineri, tanquam in radice in materia prima, taliter ut in ea non magis haec, quam illa praecontineatur, dicit modum essendi in illa indistincte, seu indeterminate, attamen praedictam quantitatem esse in illa, ita ut ut haec potius, quam ista quantitas in ea praecontineatur, et ab eadem petatur, importat praedictam quantitatem esse in eadem materia aliquo modo distincte, et determinate: ut ex terminis ipsis constare videtur.

Ad ultimum bene occurritur ibidem. Et ad probationem in contrarium dicendum est, quod probaret intentum, si individuatio (ut sic loquamur) formaliter talis, quae ratione quantitatis (modo tamen num. 116 et deinceps explicando) convenit materiae, ut primae radici individuationis, necnon et composito substantiali non solum esset (ut sic dicamus) formaliter talis, sed etiam esset eiusdem rationis atomae cum individuatione ipsius quantitatis. Tunc enim non posset non materia esse haec, et individua, ratione quantitatis, ut formae inhaerentis, si semel tribuitur quantitati, quod sit prima radix praedictae individuationis.

103 Caeterum, quia licet tam materia, quam compositum substantiale, sint (ut sic dicamus) formaliter quid individuum, et singulare, prout ly formaliter, opponitur contra hoc, quod est tantum virtualiter habere rationem individuationis; nihilominus habent individuationem diversae rationis ab individuatione ipsius quantitatis, licet ipsi, ut primae radici, in sensu supradicto tribuatur, et ab ea causetur: propterea non debent esse individua ratione quantitatis, ut formae inhaerentis, et formaliter, ac intrinsece constituentis, sed ratione quantitatis, ut radicaliter praehabitae: ut ita individuatio quantitatis secundum suum esse formale sumpta, et individuatio materiae, et compositi sint diversae rationis. Sicut per impossibile daremus duos calores formaliter tales, et specie diversos, quorum unus esset talis, quatenus praehabet virtualiter alium: tunc calor praehabitus non posset formaliter, et per modum formae inhaerentis constituere calorem praehabentem, alioqui non essent specie diversi; sed ad summum posset quodammodo pertinere ad alterum, ut in ipso virtualiter praehabitum.