Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

126 Ut omnia, quae in hac disputatione diximus, in promptu habeantur, placuit dubium hoc sigillatim excitare.

§ I. Resolvitur dubium.

Dicendum ergo est, optime ex iis, quae asseruimus, deduci, doctrinam denegantem scientiam mediam praeferendam esse doctrinae, illam affirmanti. Probatur assertio. Nam ex dictis constat, doctrinam denegantem scientiam mediam inniti gravissimis testimoniis, quibus opposita sententia vere non innititur: ergo illa huic (iuxta ea, quae diximus) praeferenda est. Antecedens probatur. Quoniam sententia denegans scientiam mediam innititur in sacra Scriptura, ut dubio primo huius disputationis probavimus, et eam docet Augustinus, Prosper, et Hilarius, quorum quod hoc eadem fuit mens, et consensus, ut dubio secundo, et tertio dictum est. Et deinde eamdem tuentur Divus Thomas, ut dubio quarto, et quinto ostendimus, et omnes, vel fere omnes Patres, ac Theologi antiqui a tempore Augustini, usque ad annum 1560. plus, minusve decurrentes, praecipue vero Patres Concilii Tridentini, ut dubio sexto, et septimo probatum reliquimus, necnon triginta illi gravissimi viri (uno, vel altero excepto) a Clemente Octavo, ad hanc controversiam inter alia examinandam deputati, quibus etiam Summi Pontifices Clemens Octavus, necnon et Paulus Quintus, ut peculiares Doctores subscripsere. Ac denique ex Dominicana familia omnes Theologi, tam antiqui, quam iuniores, ut ex dictis in duobus dubiis, immediate praecedentibus, constat: ergo praedicta sententia, denegans scientiam mediam, innititur gravissimis omnium testimoniis, quibus opposita sententia vere non innixa est: siquidem ex diametro cum sententia denegante pugnat.

127 Confirmatur. Nam si in particulari, et nominatim loquamur, non quidem de Sanctis Patribus, quos pro nostra sententia esse ex dictis constat, sed de Theologis scholasticis, qui inter Sanctos Patres non numerantur, tunc invenietur, plures, et gravissimos Theologos, tam intra Dominicanam familiam, quam extra eam degentes, scientiam mediam denegare, et sententiam astruentem illam tot, adeoque graves viros pro se non habere: ergo sententia negans praedictam scientiam, praeferenda est sententiae illam affirmanti. Consequentia videtur certa. Antecedens autem quoad secundam partem constabit ex priori illius parte, et ex iis, quae § sequenti dicemus.

Quoad priorem vero probatur. Nam sententiam denegantem scientiam mediam docent ex Dominicanis Caietan. in hoc articulo, Ferrara primo contra Gentes capit. 67. Capreolus in 1. distinct. 38. quaestione 1. articulo secundo, Deza in eadem distinctione, quatenus omnes illi docent, futura contingentia tantum esse certo cognoscibilia, vel secundum praesentiam earum realem, et physicam ad aeternitatem, vel ratione decreti, ex se efficacis, divinae voluntatis, Durandus ibidem quaestione tertia, Albertus Magnus, quaestione 1. articulo 3. Bannez in praesenti, Navarrete primo tomo controversialrum controversia 56. Alvarez secundo de auxiliis, disputatione septima, et in responsionibus ad obiectiones adversus concordiam liberi arbitrii cum divina praescientia, providentia, et praedestinatione, libro primo capite primo, et secundo, Ledesma libro de auxiliis disputatione secunda de hac scientia media in secunda parte ipsius, Nunno tertia parte quaestione 62. articulo quinto quaestione secunda, Nazarius, Ripa, Zanardus, Gonzalez in commentariis huius articuli, Joseph a Sancta Maria, eiusdem ordinis Praedicatorum libro de libero arbitrio in communi, quaestione 4. articulo quinto, folio 626. Martinez prima secundae quaestione 9. Catherinus opusculo de praedestinatione parte secunda, circa finem. Et denique omnes iuniores Thomistae, maxime vero qui tam extra, quam intra domesticos parietes cathedras moderantur. Ex iis vero, qui sunt extra Dominicanam familiam eam docent Scotus in primo distinctione 39. quaestione prima, usque ad quaestionem quintam, praecipue vero § viso de contingentia rerum, ubi docet: quod propositiones de futuro contingenti ante actum divinae voluntatis, non sunt determinatae verae, sed quasi neutrae: voluntas vero divina eligens unam partem facit illam determinate veram: et ex tunc certo cognoscuntur a Deo: quod non accidit in propositionibus necessariis, quae quia in illo primo instanti ante determinationem divinae voluntatis sunt verae, utpote quae in sua veritate non dependent a voluntate divina, ideo in illo primo instanti cognoscuntur a Deo: subditque Scotus: Tunc autem, id est, in illo primo instanti, non sunt vera contingentia: quia nihil est tunc, per quod habeant veritatem determinatam, posita autem determinatione voluntatis divinae, iam sunt vera, videlicet pro illo secundo instanti, et haec eadem erit ratio intellectui divino intelligendi ista, quae sunt iam vera in secundo instanti: ac proinde hanc eandem sententiam tueri tenentur, ut de facto tuentur, omnes veri discipuli Scoti, et idem docet Estius in 1. dist. 41. § 7.

Pro eadem sententia refertur ab Alvarez loco nuper citato, Ricardus distinctione 38. quaestione 5. art. 1. noster Thomas Uvaldensis, et Thomas de Argentina, Driedo in sua concordia prima parte cap. 4. typis mandata Lovaniae, anno 1550.

Eandem sententiam aperte tuentur Zumel in hoc articulo disputatione 8: et in secundo tomo opusculorum a disputatione 1. Cabrera tertia parte, disputat. 1. § 22. a num. 338. et quaestione 18. articulo secundo, disputatione 2. Machin Archiepiscopus, et noster Corneio in commentariis ad hunc art. Gaspar Ram. tractatu de divinis praemotionibus relectione 2. et 3. per totas, Leonardus Coquaeus Doctor Parisiensis in commentariis ad lib. Sancti Augustini de Civitate Dei, quae habentur in operibus ipsius Augustini impressis Lutetiiae anno Domini 1613. sub signo navis, ubi se assiduum lectorem, et profundum scrutatorem Augustinianorum operum, multis modis ostendit, et ibi lib. 12. cap. 9. tract. de Praedestinatione Angelorum hanc sententiam tuetur.

129 Pater Henriquez ex Societate Jesu lib. ultimo de fine hominis cap. 4. num. 2. in textu, ubi sic inquit: Necesse est in signo rationis supponere liberam quandam Dei conditionalem praediffinitionem, qua posita, novit quid esset facturus in tali rerum concursu, et occasione. Et hoc ipsum communi Theologorum sententia confirmat cap. 5. in fine, dicens: Recte concors Theologorum sententia docet, Deum habere praedeterminationem bonorum efficacem ex providentia perfecta ab aeterno, in qua et per quam, tanquam per rationem certo omnia sciat. Et cap. 6. proponit, et solvit argumentum potissimum contrariae sententiae his verbis: Obiiciunt quidam: si causa efficax, et suppositio, ex qua infallibiliter sequitur effectus, est iam posita in actu, nec ea est, aut unquam fuit in libertate mea, qui fieri potest, ut effectus, et actus sic a Deo praediffinitus antecedente voluntate, et mandandus executioni cum efficaci auxilio praeveniente, maneat nunc in libertate nostrae voluntatis? Quibus respondet primo: Antecedens esse causam rei, non utcumque, sed rei cum suo libero modo: atque ita infert effectum liberum: alioqui Deus non assequeretur modum, quem sua providentia, et suavi motione intendit, nempe, ut effectus in exercitio libere fiat per causam proximam: haec ille. Hieronymus de la Rua vir doctissimus tom. 2. suarum controversiarum Theologicarum, controversia septima, in secunda parte illius, dub. 2. fol. 449. et deinceps, Magister Alfonsus Curiel, qui postquam in suis controversiis in sententiam affirmantem scientiam mediam magis inclinavit, postea in ultima materia, quam in ultimo anno, quo suam primariam Cathedram in hac celebri Salmanticensi Academia moderatus est, nempe in materia de Scientia Christi, ad quaestionem undecimam tertiae partis Divi Thomae (quam materiam ab ipso dictatam apud nos habemus, nosque ipsi eo dictante audivimus) retractavit sententiam, quam in controversiis docuerat, eam impugnando, et oppositam, ac nostram sententiam amplectendo. Blasius Verdu, in speciali controversia de hac materia, in qua plurimis, et acribus verbis scientiam mediam insectatur. Nostri Complutenses in secunda parte suae Logicae, nempe in libro Perihermen. Pro eadem etiam sententia citatur a Suarez prologom. secundo de gratia capite primo, Jansenius capite 47. suae concordiae Evangelicae, necnon Roa de providentia, et praedestinatione.

130 Item eandem sententiam aperto Marte tuetur Academia Lovaniensis, quae, ut bene notavit Alvarez libro responsionum, capite primo, unanimi consensu constanter negavit, et impugnavit scientiam mediam, in quo unico testimonio plures, et gravissimi Doctores continentur: quinimmo talis eorum communis consensus satis denotat, sententiam denegantem scientiam mediam non esse noviter ab ipsis introductam, sed illam a maioribus accepisse. Maxime qui eam ex Augustini doctrina desumunt.

Eandem sententiam Villegas in Complutensi Academia dignissimus primariae sacrae Theologiae Cathedrae possessor novissime amplectitur il suo libro controversiarum controversia tertia disputatione secunda capit. 2. et disputatione quarta capite 1. 2. et 3. ubi in aliquibus ex his capitibus, pro ea refert Magistrum, Alensem, Bonaventuram, Aegidium, Henricum, Aureolum, Rub. Marsilium, Carthusianum, Maironem, Baconium, Basolium, Liquetum, Abulensem, et alios.

Ac tandem hoc ipsum tuentur quamplures alii ex sapientissimis, et gravissimis Magistris, tam aliarum, quam huius celeberrimae academicae Salmanticensis, quorum nomina sigillatim relata, etsi magnam huic nostrae sententiae, et operi possent conciliare auctoritatem, et splendorem: quia tamen inter nos degunt, et alias scripta sua praelo non mandarunt, propterea ab illis nominatim recensendis inviti abstinemus. Quamvis omittere non possimus magnum illum virum, qui modo dum huic operi insudamus, maximo omnium dolore, et totius huius Universitatis, imo et orbis iactura, a vivis ereptus est, nempe Magistrum Basilium Pontium Legionensem, Augustinianae familiae augustissimam prolem, et in hac celeberrima Academia, cathedrae primariae sacrae Theologiae meritissimum moderatorem. Qui post longam, et maturam huius rei discussionem, et attentam meditationem retractavit publice sententiam admittentem scientiam mediam, quam antea docuerat: et licet semper magnus, attamen se ipso iam factus maior, oppositam sententiam, quam nos tuemur, amplexus est.

§ II. Obiectio contra decisionem dubii, et enodatio illius.

131 Nec refert, si obiicias etiam pro opposita sententia adduci plura Scripturae testimonia, pluresque ex sanctis Patribus, ut August. Chrysostom. etc. multos, et graves Doctores, tam ex Societate, quam ex aliis: ergo, etc. Antecedens, quoad Scripturae, et Sanctorum Patrum testimonia constat ex dictis in hac disputatione numero 7. et numero 126. Quoad Patres vero Societatis probatur. Quia illam tenent Cardinalis Toletus, Bellarminus, Fonseca, Molina, Valentia, Vazquez, Lessius, Granado, Benedictus Pereira, et alii, quos refert, et sequitur Suarez, tomo 1. de gratia prologom. 2. cap. 2. Quoad ultimam vero partem, idem antecedens suadent Adversarii ex eo, quod ex aliis extra Societatem illam defendunt Algarb. Episcopus, Diotalenius, Pesantius, Lorca, Stapleton, Mendoza, Ludeu.¹ Tenas, Cordubensis, Zumel, Sotus, Driedus, Uvaldensis, et ex antiquis Marsilius, Okam, Gabriel, Gregorius, Argentinas, et Joannes Arboreus, qui omnes a Patre Suarez loco citato in favorem suae sententiae referuntur. Respondetur enim, quod quantum attinet ad testimonia Scripturae, et Sanctorum Patrum, satis constat ex dictis in hac disputatione fere per totam Scripturam, et Sanctos Patres pro nobis esse, et contra Adversarios pugnare. At quod attinet ad Patres Societatis, non negamus plures ex illis, qui quadraginta, vel quinquaginta ab hinc annis scripserunt, tueri scientiam mediam, et conditionatam. Caeterum de quamplurimis aliis ex illis, et eisdem antiquioribus, qui scripta sua praelo non mandarunt, constat ex iis, quae Molina, Vazquez, et Granado tradunt, praedictam sententiam non tueri. Addimus tamen primo, nec omnes ex istis, qui scientiam mediam fatentur, rem ex professo discutere, sed aliquos tantum cursim, et per transellam, ac in fide parentum, exponentes aliqua Scripturae loca, id asserere: nec cunctos, qui pro hac scientia referuntur esse omnino certum, quod illam astruant, sed esse in Deo scientiam infallibilem futurorum contingentium, et conditionatorum: quia non explicant, an praedicta scientia scit ponenda in Deo ante, vel post decreta divinae voluntatis, ut Cardinalis Toletus, et Barrad. et nonnulli alii extra patres Societatis qui solent pro scientia media referri.

132 Addimus secundo, adhuc ex iis Doctoribus, qui scientiam mediam expresse, et ex professo docent, plures ex illis suum testimonium se ipsis, et suis verbis, alias magnum, inficiari, quatenus inquiunt praedictam scientiam non fuisse notam Patribus, aut scholasticis antiquis, ut Fonseca, Vazquez, Molina, Granado, et alii eorum sequaces.

133 Addimus tandem, quod ut diximus num. 92. huius disp. licet testimonium Patrum Societatis sit semper magni habendum; attamen, quod hoc non est tanti ponderis, quanti in aliis, vel quanti testimonium Dominicanorum. Non quidem quia velimus nunc decidere Dominicanos esse praestantiores Theologos, quam Patres Societatis, huius enim, sicut et spiritum, ponderator est Dominus; sed precise, quia, ut loco citato dicebamus, Dominicani nulla ducti necessitate ab extrinseco, et vestigia maiorum suorum sequentes, scientiam mediam denegant: Patres vero Societatis necessitate ab extrinseco (ut aiunt) proveniente, quasi compulsi sunt, doctrinam astruentem scientiam mediam tueri, hoc ipso quod probabiliter id facere possent, ut latius loco citato explicuimus, et in hoc nulla ratione vestigia suorum maiorum sunt secuti: ac proinde ex his duobus capitibus eorum testimonium aliquantulum (si sic licet loqui) deficit.

134 Ad illud autem, quod in eadem obiectione circa Doctores scholasticos, qui non sunt ex Societate, adducitur, dicendum est, quatuor priores auctores una cum Mendoza esse ex illis, qui intra praedictum recens tempus, vel fere intra illud scripserunt, non vero ex antiquioribus, et gravioribus. Deinde addimus Ludovicum Tenas nulla ratione loco in argumento citato hanc scientiam tueri, ut intuenti illum constabit. Cordubensem vero, Zumel, Driedonem, Uvaldensem, Argentinam potius pro nobis, quam contra nos esse, ut advertit Alvarez loco citato; Sotus autem asserit multas esse conditionales promissivas, de quarum veritate nobis non potest constare; sed Deus solus scit, verene sint, an falsae; licet autem expresse non faciat mentionem divini decreti, non tamen illud negat, nec potest colligi illud negare, ut non bene intulit Diotalevius, ex eo quod nulla facta mentione divini decreti asserit, in illis propositionibus conditionalibus esse veritatem, non ex vi illationis, sed ex eo, quod de facto antecedens, verum non sit sine consequenti. Non itaque hoc inde potest colligi: quia iuxta Soti sententiam, quod de facto non sit verum antecedens sine consequenti, non potest aliunde provenire, nisi quia Deus suo decreto, ex se efficaci, hoc ipsum sic praediffinierit. Et ita licet talis propositio non sit vera ex vi illationis terminorum, atque adeo ex vi (ut aiunt) illationis intrinsecae absolutae, et naturalis, in praedicta connexione fundatae, bene tamen ex vi illationis fundatae in divino decreto, et ex suppositione illius: quae quidem illatio extrinseca potest dici, quatenus non est ex vi intrinsecae connexionis terminorum.

135 Ad id tandem, quod de Marsilio, Okamo, Gabriele, et Gregor. adducitur, respondetur cum Alvarez loco citato, nullum ex praedictis Doctoribus esse plane pro contraria sententia. Ad locum autem Joannis Arborei dicendum est, eius doctrinam non esse admittendam. Nam loco citato refert sententiam Sancti Augustini, et ipsam reiicit, et sequitur sententiam Origenis. Et ideo in hac parte nullius est auctoritatis; cum constet sententiam Divi Augustini circa praedestinationem, et gratiam esse a multis Summis pontificibus approbatam. Ex quibus omnibus sequitur, non ita bene rem hanc Franciscum Suarez librasse, dum in prolog. 2. de gratia cap. 1. num. 12. loquens de sententia astruente scientiam mediam, concludit: Haec ergo sententia in auctoritate Theologorum, non solum recentiorum, sed etiam antiquorum scholasticorum longe contrariam superat. Nam oppositum huius ex dictis satis, superque constat. Unde etiam constat, minus bene Didacum de Baeza tomo 3. commentariorum moralium in Evangelicam historiam lib. 14. cap. 16. dixisse, quod extra Dominicanam familiam, qui doctrinae neganti scientiam mediam, subscripserint, rari inveniuntur, et quod ipse solum reperit Reverendum Magistrum Zumel, et reverendissimum magistrum Joannem Machin, et Magistrum Cabrera, et quod si velimus Ordinem beatae Mariae de Mercede, ut filiam amantissimam parenti optimo Dominico adscribere, ut quae sub Divi Raymundi Dominiciani auspiciis nata fuerit, unus auctor manebit adhuc notus, qui Societatis doctrinae, scriptis libris adversetur, nempe Cabrera. Ex dictis igitur constat, minus bene id esse dictum: siquidem tot ex Patribus, et ex antiquis, ac iunioribus scholasticis pro nobis, et contra scientiam mediam adduximus.