Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

88 Sensus tituli est, an futura contingentia absoluta, antecedenter ad divinum decretum habeant certam determinationem suae futuritionis, et ita habeant sufficientem veritatem, et certitudinem obiectivam, ratione cuius possint certo a Deo cognosci? Dubium autem hoc alii aliis verbis excitant, inquirentes: an Deus certo cognoscat praedicta futura in veritate, aut falsitate determinata propositionum, quae de ipsis formari possunt? Sed uterque modus in idem coincidit. Quia hoc ipso quod praedictae propositiones, quae de ipsis formari possunt, certo cognoscantur a Deo ut determinate verae, aut determinate falsae antecedenter ad divinum decretum, oportet, ut etiam significatum earum, scilicet futuritio eiusdem futuri, cognoscatur ab illo: siquidem repugnat, certo cognosci veritatem huius praepositionis, nempe, Antichristus erit, quin cognoscatur certo suum significatum, scilicet, futuritio eiusdem Antichristi. Et ita si praedictae praepositiones habeant certam veritatem obiectivam respectu divini intellectus, et ratione huius certo attingantur a Deo, non potest non hoc ipsum de praedictis futuris affirmari. Caeterum, ut titulus dubii adhuc melius intelligatur, notanda sunt ea, quae num. 100. et 101. asseremus.

§ I. Sententia affirmans.

89 Partem affirmativam tuentur Suarez opusculo de scientia Dei futurorum contingentium lib. 2. cap. 2. num. 3. et sequentibus, et cap. 7. num. 15. et 16. Vazquez in praesenti disp. 66. cap. 2. Hic tract. 1. disp. 6. cap. 7.¹ referens pro ea Conimbricenses Boethium, Jandunum, Burleum, Tartaretum, Alensem, Scotum, Okam. Gabr. Marsil. Maiorem, Ricardum, et Cordubam, et plures alios: quamvis, an omnes hi sint in hac sententia, postea a nobis discutietur. Benedictus Pereyrus lib. 16. Commentar. in Genes. super cap. 11. disp. 7. § illud.

Probatur primo. Quoniam futurum contingens ex suppositione suae verae futuritionis habet certam, et necessariam determinationem ad essendum, etiam ante decreta divinae voluntatis: ergo eo ipso habebit adhuc antecedenter ad ea sufficientem certitudinem, et veritatem obiectivam, ratione cuius possit certo a Deo cognosci. Consequentia videtur certa. Antecedens autem ostenditur testimonio August. tomo 6. lib. 20. contra Faustum, cap. 4. his verbis: Tam non possunt futura non fieri, quam non fuisse facta praeterita. Anselmi lib. de concordia praescientiae, et praedestinationis gratiae cum libero arbitrio cap. 1. asserentis: Rem vero futuram necesse est esse futuram; quoniam futurum esse nequit, et non futurum. Unde secundum Augustinum, sicut praeteritum ex suppositione suae praeteritionis habet etiam independenter a divino decreto, certam, et necessariam determinationem, ratione cuius non potest non esse praeteritum, ita etiam futurum, ex suppositione suae futuritionis habebit eodem proportionali modo certam, et necessariam determinationem, ratione cuius determinate, et necessario erit. Et similiter secundum Anselmum, sicut in omni signo, etiam illo, quod antecedit divinum decretum, nihil potest esse simul futurum, et non futurum, ita etiam in omni signo, futurum ex suppositione suae futuritionis erit necessario futurum, ne in aliquo signo, ut innuit Anselmus, possit aliquid esse simul futurum, et non futurum.

90 Secundo. Nam adveniente tempore, in quo futurum absolutum, et contingens habebit iam existentiam, ut adveniente die crastino, in quo lectio cras futura, erit existens, tunc praedicta lectio nequit esse indeterminata ad hoc, ut sit, vel non sit, ita ut sit quasi suspensa inter utrumque; quia hoc pugnat cum illo primo principio, nimirum necessarium esse, ut de quolibet re verificetur altera pars contradictionis: neque potest simul esse, et non esse; sed necessario debet, adveniente die crastino, vel determinate habere esse, vel determinate habere non esse: quia oppositum huius contradicit alteri primo principio, nempe nihil posse simul esse, et non esse: ergo similiter in quovis signo antecedenti nequit praedicta lectio esse indeterminata ad fore, vel non fore pro tali die, ita ut sit, quasi suspensa inter utrumque: neque etiam poterit habere simul futuritionem, et non futuritionem, sed determinate habebit vel esse futuram, vel non esse futuram pro eodem die: et consequenter ratione huius certae, et determinatae futuritionis, certo, et determinate cognoscetur a Deo.

Haec ultima consequentia ex priori constat. Prima vero liquet. Tum quia oppositum etiam pugnaret cum illis duobus primis principiis iam dictis. Tum etiam: quia illud ipsum, quod cras erit praesens, prius in quolibet signo antecedenti habet esse futurum, siquidem in quolibet verum est, quod cras erit: ergo si lectio crastina habebit cras esse, verbi gratia determinate praesens, etiam in quolibet signo habebat esse determinate futuram. Tum denique: quia cum futuritio lectionis crastinae dicatur talis per ordinem ad esse, quod cras habebit: et similiter determinatio talis futuritionis competat ei per ordinem ad determinatum esse, quod tunc acquiret, consequens est, ut si crastino die habuerit determinate esse, non vero non esse, quod in omni duratione antecedente, et in quovis signo habebit determinatam futuritionem. Sicut quia ratio non futuri, et determinatio eius accipitur per ordinem ad non esse, quod res habebit pro eo tempore, pro quo dicitur esse non futura, propterea si in eo tempore determinate habuerit non esse, etiam in omni duratione, et signo antecedenti habebit esse non futurum.

91 Confirmatur. Nam hoc ipso, quod Adamus praeterierit, potest nunc per ordinem ad illud tempus, in quo esse habuit, verificari, quod in praedicto tempore extitit, quamvis de facto nihil sit: ergo etiam per ordinem ad tempus futurum, in quo Antichristus erit, poterit verificari in omni signo antecedenti, quod habebit existentiam. Antecedens communiter recipitur a Theologis, et Philosophis. Consequentia vero ex paritate rationis constat. Si enim, quod aliquod in tempore praeterito fuerit, quamvis nunc nihil sit, satis est ad verificandum pro nunc, quod pro illo tempore antecedenti fuerit, cur quod in tempore sequenti res habitura sit existentiam, non sufficiet ad verificandum in quovis signo antecedenti, quod pro praedicto tempore futuro extitura est.

92 Tertio. Nam in illo priori signo rationis antequam intelligatur aliquod decretum divinae voluntatis, una ex his propositionibus de futuro contingenti, nimirum Antichristus erit, Antichristus non erit, habet determinatam veritatem, vel falsitatem; ergo in eodem priori certo, et determinate attinget Deus, quaenam ex praedictis propositionibus sit vera: et consequenter utrum Antichristus sit futurus, vel non sit futurus. Secunda consequentia ex prima aperte sequitur, ut ex modo dictis constat. Prima vero ex antecedenti. Nam cum divina cognitio sit infinita intra suam lineam, oportet, ut hoc ipso, quod aliquod obiectum in aliquo signo sit certo cognoscibile, quod pro eodem certo attingat illud; alioqui non esset infinita in ratione cognitionis: siquidem non extenderetur ad cognoscendum certo quidquid certo cognoscibile est. Antecedens autem probatur. Quoniam adhuc in eo signo rationis praedicta propositio, scilicet Antichristus erit, contradictorie opponitur cum hac, Antichristus non erit: ergo altera illarum est determinate vera, et altera determinate falsa: quandoquidem de ratione contradictoriarum est, quod altera sit determinate vera, et altera sit determinate falsa.

Confirmatur. Nam haec disiunctiva, Antichristus erit, vel non erit, est pro omni signo vera, et necessaria, ut ex terminis ipsis constat: ergo altera pars eius erit vera: ergo illa, et consequenter eius veritas obiectiva, certo cognoscetur a Deo, ante suum decretum. Haec ultima consequentia patet ex priori. Prior vero ex antecedenti. Quoniam ad veritatem disiunctivae desideratur, quod altera pars sit vera: sicut ad veritatem copulativae requiritur, ut utraque pars veritatem contineat.

93 Quarto. Quoniam propositionem aliquam esse determinate veram, vel falsam, nihil est aliud, quam esse determinate conformem, vel difformem rei significatae per ipsam; sed in illo signo antecedenti ad decreta libera Dei, haec propositio, Antichristus erit, habet esse conformem rei significatae: ergo, etc. Minor probatur. Nam tunc aliqua propositio est conformis rei significatae per ipsam, quando ita se res habet sicut per praedictam propositionem enunciatur: hoc autem in praesenti contingit: siquidem enunciatur de Antichristo, quod pro tempore futuro erit: et hoc ita erit, sicque res se habebit.

Confirmatur, et explicatur primo. Nam si propter aliquam rationem praedicta propositio non esset conformis suo obiecto ante divinum decretum, maxime quia ante illud non sunt determinatae causae ad illius productionem, atque adeo nec habet esse futurum; at haec ratio est nulla: ergo, etc. Maior videtur certa. Minor autem probatur. Quia per praedictam propositionem non enunciatur, quod causae sunt determinatae, alioqui talis propositio esset de praesenti, et non de futuro; sed tantum enunciatur, quod res illa pro tempore futuro erit: ergo licet causae non sint determinatae, attamen si pro tempore futuro res illa extiterit, tunc praedicta propositio erit vera, et conformis suo obiecto.

94 Confirmatur, et explicatur secundo. Quia omni propositioni de futuro contingenti correspondet sua de inesse determinata vere, vel determinate falsa: ergo quaevis propositio de praedictis futuris habebit pro quocunque signo determinatam veritatem, vel falsitatem. Consequentia videtur certa. Nam veritas, vel falsitas propositionis de futuro regulanda est per propositionem de inesse; ita ut illa propositio de futuro sit vera, cui aliquando correspondet una de inesse, quae similiter sit vera: et illa sit falsa, quae nunquam est habitura unam de inesse veram. Antecedens autem probatur. Nam adveniente tempore, in quo praelicitur aliquid futurum, verbi gratia, quod Antichristus erit, non potest non esse determinate vera haec propositio, Antichristus est, vel haec eadem esse determinate falsa, et altera ei opposita, nempe, Antichristus non est, esse determinate vera: ergo cuilibet propositioni de futuro contingenti debet necessario correspondere sua de inesse, quae sit determinate vera, vel determinate falsa.

Confirmatur tertio. Quoniam, ut docet Aristot. 6. Metaphys. verum, et falsum respectu propositionis sunt immediate contraria, sicut sanum, et aegrum respectu animalis; sed inter contraria immediata, in nullo signo datur medium, alioqui non esset immediate contraria: ergo in quocunque signo rationis quaelibet propositio de futuro contingenti, erit determinate vera, vel determinate falsa: et per consequens veritas eius obiectiva, seu obiecti in illa reducentis, erit certo a Deo cognita.

95 Quinto. Quoniam significare verum, vel falsum, est de conceptu quidditativo propositionis, vel saltim proprietas illius, ut constat ex definitione, quam de ea Arist. in lib. Perihermenias tradit: ergo cum haec propositio, Antichristus erit, etiam pro signo antecedenti ad decreta libera Dei habeat rationem propositionis, siquidem constat subiecto, praedicato, et copula, et aliquid determinate affirmant, consequens erit, quod debeat esse determinate vera, vel determinate falsa: siquidem passio inseparabiliter manat ab essentia.

Confirmatur primo. Nam si ante determinationem divinae voluntatis nihil habet rationem futuri, fiet inde, quod si loquamur de Deo in illo signo antecedenti ad sua decreta, tunc iudicabit nullum effectum contingenter esse in illo signo futurum, atque adeo propositionem negativam, quae id significat, esse determinate veram, et affirmativam falsam: siquidem eius obiectum est futuritio rei contingentis a Deo actu decreta, quae tamen in illo signo non est.

Confirmatur secundo. Quoniam si propter aliquam rationem propositio negativa de futuro, verbi gratia: Antichristus non erit, non esset tunc determinate, sed indeterminate falsa, maxime quia ante decretum, neque est futuritio, neque non futuritio (ut sic dicamus) positiva Antichristi, id est, non habet aliquid positivum, ratione cuius ei repugnet futuritio; sed haec ratio est nulla: ergo, etc. Maior patet infra, et minor probatur. Quoniam hoc ipso, quod non habeat positivam futuritionem, et hoc sit obiectum talis propositionis, erit falsum, quod erit: sicut et verum, quod non erit: siquidem ad hoc, ut sit verum, quod erit, requiritur, quod habeat futuritionem: et ut sit falsum, satis est, quod illam non habeat. Sicut ad hoc, ut in illo signo sit falsum, Antichristum esse sufficit, quod tunc non sit: et ut esset verum, requirebatur tunc esse.

§ II. Vera Aristot. et Divi Thomae sententia.

96 Dicendum tamen est, futura contingentia in illo signo antecedenti ad decreta libera Dei non habere determinatam, et infallibilem futuritionem, aut determinatam, et infallibilem non futuritionem: atque adeo nec habere determinatam veritatem obiectivam in ratione futurorum, in qua possint certo cognosci, nec propositiones de eisdem formatas, esse in illo signo determinate veras, aut determinate falsas. Ita Aristot. 1. de Interpretatione cap. 8. ubi loquens de futuris contingentibus, quatenus talibus, et de eisdem dum continentur in suis causis indifferentibus, antequam, salva earum indifferentia, determinentur ad productionem praedictorum futurorum, ac proinde loquens implicite, et virtute de illis, ut praecedunt efficax decretum Dei, quo causae praedictae determinantur: et ut explicaret quomodo in propositionibus contradictentibus de illis verificetur id, quod ante docuerat, scilicet in contradictoriis oppositis alteram partem esse veram, et alteram falsam, ita in ipso capitis exordio inquit: In iis igitur, quae sunt, et fuerunt, necesse est affirmationem, vel negationem, veram, vel falsam esse: et paucis interpositis, in quibus id explicat, addit: In singularibus autem, atque futuris non similiter sese res habet.

Quae verba post assignatas plures divisiones propositionis, sic D. Thom. lect. 13. explicat: His igitur enunciationis differentiis consideratis, non similiter se habet iudicium de veritate, et falsitate in omnibus. Unde Philosophus dicit, quod in propositionibus de praesenti, et de praeterito, necesse est, quod affirmatio, vel negatio, determinate sit vera, vel falsa, etc. Sed in singularibus, et futuris est quaedam dissimilitudo. Nam in praeteritis et praesentibus, necesse est, quod altera oppositarum determinate sit vera, et altera falsa in quacunque materia; sed in singularibus quae sunt de futuro, hoc non est necesse, quod una sit determinate vera, et altera falsa. Et hoc quidem dicitur, quantum ad materiam contingentem.

97 Idem etiam docuit Philosophus in eodem cap. ubi postquam dixit, praedicta futura modo dicto sumpta, nullam habere determinationem infallibilem ad hoc, ut determinate sint, vel determinate non sint, statim colligit, propositiones de illo efformatas, nec esse determinate veras, nec determinate falsas, his verbis: Quare quoniam similiter orationes verae sunt, quemadmodum et res, manifestum est, quoniam quaecunque sic se habent, ut ad utrumlibet sint, et contraria ipsorum contingant, necesse est similiter se habere et contradictionem. Quod contingit in iis, quae non semper sunt, et non semper non sunt. Horum enim necesse est alteram partem contradictionis veram esse, vel falsam; non tamen hoc vel illud, sed utrumlibet: et magis quidem alteram veram, non tamen iam veram, vel falsam.

Quod testimonium exponit Angelicus Doctor loco citato, his verbis: Dicit ergo primo, quod, quia hoc modo se habent orationes enunciativae ad veritatem, sicut et res ad esse, vel non esse, quia ex eo, quod res est, vel non est, oratio est vera, vel falsa; consequens est, quod in omnibus rebus, quae ita se habent, ut sint ad utrumlibet, et quaecunque ita se habent, quod contradictoria eorum qualitercunque contingere possunt, sive aequaliter, sive alterum, ut in pluribus, ex necessitate sequitur, quod etiam similiter se habeat contradictio enunciationum. Et exponit consequenter, quae sint illae res, quarum contradictoria contingere queant: et dicit huiusmodi esse, quae neque semper sunt necessaria, neque semper non sunt sicut impossibilia, sed quandoque sunt, et quandoque non sunt. Et ulterius manifestat quomodo similiter se habeat in contradictionis enunciationibus: et dicit, quod harum enunciationum, quae sunt de contingentibus, necesse est, quod sub disiunctione, altera pars contradictionis sit vera, vel falsa; non tamen haec, vel illa determinate, sed se habet ad utrumlibet. Et si contingat, quod altera pars contradictionis magis sit vera, sicut accidit in contingentibus, quae sunt ut in pluribus: non tamen ex hoc necesse est, quod ex necessitate, altera earum determinate sit vera, vel falsa.

98 Idem etiam docuit Angelicus Doctor in 1. sent. dist. 38. quaest. 1. art. 5. ad 2. his verbis: Futurum contingens non est determinate verum antequam fiat, quia non habet causas determinatas. Et quaest. 16. de malo, articulo 7. inquit: Quia unumquodque cognoscitur secundum quod est in actu, non autem secundum quod est in potentia, ut dicitur 9. Metaphysic. inde est, quod ea, quae sunt ad utrumlibet, non possunt praecognosci in suis causis determinate, sed sub disiunctione, utpote quia erunt, vel non erunt: sic enim habent veritatem. Et deinde in hac 1. part. quaest. 16. art. 7. ad 3. inquiens: Illud, quod nunc est, ex eo futurum fuit, antequam esset, quia in causa sua erat ut fieret. Unde sublata causa non esset futurum illud fieri sola autem prima causa est aeterna. Unde ex hoc non requiritur, quod ea, quae sunt, semper fuerit verum, ea futura esse, nisi quatenus in causa sempiterna fuit, ut essent futura: quae quidem causa solus Deus est. Et tandem quaest. 2. de Verit. art. 12. ad 1. et 9. necnon in praesenti art. his verbis: Contingens aliquod potest dupliciter considerari. Uno modo in seipso, secundum quod iam in actu est: et sic non consideratur ut futurum, sed ut praesens: neque ad utrumlibet contingens, sed ut determinatum ad unum: et propter hoc sic infallibiliter subdi potest certae cognitioni, utpote sensui visus, sicut cum video Sortem sedere. Alio modo potest considerari contingens, ut est in sua causa. Et sic consideratur ut futurum, et ut contingens, nondum determinatum ad unum: quia causa contingens se habet ad opposita. Et sic contingens non subditur per certitudinem alicui cognitioni. Ubi, ut vides, futuro contingenti, ut tali, seu comparato cum suis causis, ut indifferentibus, et indeterminatis, non tribuit, quod sit certo cognoscibile, sed solum coniecturaliter; atque adeo quod ante determinationem divini decreti, ratione cuius causae determinantur, non habeat certam, et determinatam veritatem: nec propositiones de ipso efformatae, sint certo, et determinate verae, aut certo, et determinate falsae. Et tandem quoties D. Thom. agit de cognitione futurorum contingentium absolutorum, nullam in eis reperit determinationem obiectivam ratione cuius sint certo a Deo scibilia, praeter eam, quam habent ex praesentia in aeternitate: quae ortum habet ex efficaci decreto Dei circa illorum productionem, ut intuenti omnia loca D. Thom. in quibus de hac re agit, constabit.

99 Unde tam Aristotelem, quam D. Thomam sequuntur Capreolus in 1. dist. 38. quaest. 1. art. 2. conclusione 1. et sequentibus, Ferrara 1. contra Gent. cap. 67. Cajet. Bannez, Ripa, Nazarius, Gonzalez in hoc art. Nunno 3. part. quaest. 62. art. 5. quaest. 2. ad 12. Ledesma lib. de divinis auxiliis disputat. 2. de scientia futurorum contingentium fol. 632. ubi etiam fol. 626. refert Alfonsum Curiel retractasse in Catholicis manuscriptis ad quaestionem 11. tertiae partis, sententiam, quam ut probabiliorem docuerat in libro 1. controversiarum controversia 7. articulo 4. in principio, scilicet Deum cognoscere futura contingentia, ante determinationem suae voluntatis, et propositiones de illis, ante praedictum decretum esse determinate veras, vel determinate falsas: quae quidem manuscripta apud nos sunt; nosque in ipso in ultimo suae vitae in anno primaria cathedra huius almae Salmanticae Universitatis illa dictante, audivimus, et manu nostra scripsimus. Alvarez lib. 2. de auxil. disput. 7. num. 13. et disput. 13. per totam. Gaspar Ram. in lib. de divinis praedefinitionibus, relectione 2. folio 38. favet Aestius in prima distinctione 39. § 7. Petrus Corneio tomo 1. in 1. part. tract. 1. circa quaest. 14. art. 13. disput. 2. dub. 4. idque communiter iuniores discipuli D. Thom. tuentur. Et tandem ex aliis hanc eandem sententiam sequuntur Scotus in 1. dist. 39. quaest. 1. 2. et 3. § viso de contingentia: ubi docet, quod propositiones de futuro contingenti ante actum divinae voluntatis non sunt determinate verae, sed quasi neutrae; voluntas vero divina eligens unamquamque partem, facit illas determinate veras, et ex tunc certo cognosci a Deo, Ricardus distinct. 38. art. 1. quaest. 5. Durandus ibidem quaest. 3. Leonardus Coquaeus infra disput. 10. num. 28. referendus, Fonseca lib. 4. Metaphysic. cap. 7. in explanatione textus, et 3. institut. cap. 6. Henriquez tom. 2. lib. de ultimo fine hominis cap. 4. Bellarm. tomo 2. de gratia, et liber. arbit. cap. 4. et 15. Toletus ad cap. 8. Perihermen. quatenus quatuor isti Doctores affirmant propositiones de futuro contingenti, neque esse determinate veras, nec determinate falsas. Et tandem plures alii, quos contra scientiam conditionatam disp. 10. num. 126. et deinceps referemus.

100 Caeterum, ut praedicta assertio melius intelligatur, et ea, quae circa illam dicentur, magis cohaereant cum iis, quae circa divina decreta supra dubio 4. diximus, oportet eam explicare. Etenim in ea nolumus, quod futura contingentia, absolute, et simpliciter loquendo, non habeant, tam secundum se, quam in ordine ad divinum intellectum, determinatam, et infallibilem futuritionem pro quovis signo rationis, ac proinde, nec quod propositiones de illis enunciatae, non sint per ordinem ad eundem intellectum determinate verae, aut determinate falsae; sed potius oppositum sentimus, quamvis id oriatur ex diversa radice in nostra, et in adversariorum sententia.

Nam in adversariorum sententia provenit ex eo, quod sibi persuadent, praedicta futura habere veritatem obiectivam ortam ex futuro eventu; et hanc praecedere in aliquo signo rationis liberam, et efficaccem determinationem divinae voluntatis. In nostra vero ex eo, quod divinum decretum de eorum determinata, et infallibili futuritione, vel determinata, et infallibili non futuritione debet esse pro quocunque signo in quo adhuc secundum rationem, iuxta ea, quae numero 49. et deinceps, huius disputationis diximus, ita ut non possit cum fundamento in re dari aliquod signum in quo praevium ad praedictum decretum; et ideo ratione talis decreti habebunt futura contingentia determinatam futuritionem, seu non futuritionem pro quocunque signo. Unde semper negandum est suppositum illud, quod in omnibus argumentis contrariae sententiae supponitur, scilicet quod in illo signo antequam Deus decernat de futuritione creaturarum, habeant futura contingentia determinatam, et infallibilem futuritionem, seu quod propositiones de illis enunciatae sunt determinatae verae, seu determinatae falsae; quia revera non est admittendum praedictum suppositum, scilicet praedicta prioritas in quo adhuc secundum rationem cum fundamento in re, propter illa, quae loco citato diximus.

101 Caeterum hoc non obstante assertio firmiter tenenda est: et divinum decretum, vel decretum efficax de eorum futuritione, non habere certam, et infallibilem futuritionem, aut certam, et infallibilem non futuritionem: atque adeo non determinatam, et infallibilem veritatem obiectivam, ratione cuius possint certo a Deo cognosci. Tum quia, adhuc dato hoc impossibili, quod decreta Dei essent posteriora in aliquo signo in quo secundum rationem cum fundamento in re, quam caetera alia, quae in Deo reperiuntur, tunc futura contingentia in illo signo rationis nullam haberent certam, et infallibilem futuritionem, nec propositiones de illis enunciatae, essent, adhuc per ordinem ad intellectum divinum, determinatae, et infallibiliter verae, aut determinatae, et infallibiliter falsae.

Tum etiam: quia possumus loqui de divina scientia circa futura contingentia, vel secundum quod est in Deo ipso, et per ordinem ad eius intellectum, vel secundum quod imperfecte ex parte nostri modi concipiendi a nobis concipitur, quatenus per abstractionem pure praecisivam concipimus eam, nihil concipiendo de efficaci determinatione Dei circa futura contingentia. Sic autem loquendo de illa, et de futuris contingentibus secundum id, quod praecise habent, quatenus obiiciuntur expresse huic conceptui, tunc talia futura, nec habent determinatam, et infallibilem futuritionem, aut determinatam, et infallibilem non futuritionem: nec divina scientia potest ad illa certo extendi, nec propositiones saltim aliae contradictoriae, de illis enunciatae, sunt respectu illius sic sumptae, determinate, et infallibiliter verae, nec determinate, aut infallibiliter falsae. Et propterea aliquando in hoc dubio loquemur de divinis decretis, ac si per impossibile non essent in illo primo signo existentia: quamvis non propterea tribuimus illis rationem futurorum, propter illa, quae supra innuimus.

§ III. Aristotelica, et Thomistica doctrina ratione fulcitur.

102 Rationem autem primam, et fundamentalem assertionis tradidit Aristot. loco citato. Eam autem ad hanc formam, et sub his fere verbis reduxit D. Thom. lect. 13. Quia si omnis affirmatio, vel negatio in singularibus, vel futuris esset pro omni signo determinate vera, vel falsa, atque adeo futura contingentia pro quovis signo, haberent determinatam futuritionem, vel determinatam non futuritionem, tunc necesse esset, quod omnis affirmans, vel negans pro quovis signo, determinate dicat verum, vel falsum: ergo necesse esset omnia determinate esse, vel non esse: et consequenter cuncta ex necessitate evenirent, tollereturque contingentia, et indifferentia ad utrumlibet. Probatur consequentia. Quia si aliquid esset ad utrumlibet, similiter se haberet hoc ad fieri, vel non fieri, et non magis ad unum, quam ad alterum: et ita non esset necesse, ut omnis affirmans, vel negans diceret determinate veritatem, vel determinate falsitatem.

103 Confirmatur, et explicatur ratione desumpta ex eodem Angelico Doctore, quam nos supra tetigimus. Nam si futura contingentia haberent determinatam futuritionem ante decretum efficax divinae voluntatis, atque adeo propositiones de illis efformatae, essent in illo priori, seu independenter a divino decreto prius existenti, determinate verae, vel determinate falsae, tunc praedicta futura haberent rationem futurorum ex natura rei, et ab intrinseco: et similiter propositiones iam dictae essent eodem modo ex natura rei, et omnino necessario verae: ergo eo ipso tolleretur contingentia rerum, et indifferentia ad utrumlibet. Consequentia patet. Quia eatenus potest manere contingentia rerum, quatenus futura contingentia non necessario, et ex natura rei; sed contingenter, sive libere habent rationem futurorum, et propositiones de ipsis enunciatae, non sunt ex natura rei, et necessario verae. Antecedens autem probatur. Quoniam quidquid convenit rebus antecedenter ad decretum liberum divinae voluntatis, quae est prima, et universalissima radix totius libertatis, aut contingentiae, non convenit illis libere, vel contingenter; sed ex natura rei, et omnino necessario. Sicut quod convenit eisdem dependenter ab eodem decreto, et ratione illius, non potest non contingenter, et libere eisdem competere.

104 Confirmatur secundo alia ratione, quam tradidit etiam idem Aristot. loco citato, et eam sub hac forma proposuit, et explicuit D. Thom. lect. 13. his verbis: Si enim similiter se habet veritas, et falsitas in praesentibus, et futuris, sequitur, ut quidquid verum est de praesenti, ante fuerit verum de futuro eo modo, quo est verum de praesenti: sed determinate nunc est verum dicere de aliquo singulari, quod est album: ergo primo, id est, antequam illud fieret album, erat verum dicere, quoniam hoc erit album. Sed eadem ratio videtur esse in propinquo, et in remoto: ergo si ante unum diem verum fuit dicere, quod hoc erit album, sequitur, quod semper fuit verum dicere de quolibet eorum, quae facta sunt, quod erit. Si autem semper est verum dicere de praesenti, quoniam est, vel de futuro, quod erit, non potest hoc non esse, vel non futurum esse. Cuius consequentiae ratio patet. Quia ista duo sunt incompossibilia, quod aliquid vere dicatur esse, et quod non sit. Nam hoc includitur in significatione veri, ut sit id, quod dicitur. Si ergo ponitur verum esse id, quod dicitur de praesenti, vel de futuro, non potest esse, quin illud sit praesens, vel futurum. Sed quod non potest non fieri, idem significat cum eo, quod est impossibile non fieri. Et quod impossibile est non fieri, idem significat cum eo, quod est necesse fieri, ut in secundo plenius dicetur. Sequitur ergo ex praemissis, quod omnia quae futura sunt, necesse est fieri. Ex quo sequitur ulterius, quod nihil sit, neque ad utrumlibet, neque a casu, quia illud, quod accidit a casu, non est ex necessitate, sed ut in paucioribus.

105 Nec refert, si cum adversariis occurras ex hac ratione, et eius confirmationibus non sequi, tolli contingentiam a rebus. Quia nec futura contingentia habent antecedenter ad divinum decretum determinatam futuritionem, quae ex natura rei, et omnino necessario, sed solum facta aliqua suppositione, et necessario secundum quid, eis conveniat. Et similiter, nec propositiones illae habent determinatam veritatem, aut falsitatem per se, et ex natura rei, sed per accidens, et ex suppositione eventus pro tempore futuro; quatenus enunciata de Petro pro quovis signo hac propositione, scilicet quod cras peccabit, necesse est, quod adveniente die crastino, vel determinate peccet, vel determinate non peccet. Et ita ex suppositione, quod pro die crastino peccet, et ratione praedictae suppositionis, erit contingenter, et infallibiliter verum pro quovis signo antecedenti, quod peccabit: ac proinde etiam peccatum illius habebit determinatam futuritionem, quae tantum est necessaria secundum quid, et ex suppositione, quae non opponitur contingentiae, et libertati.

Non itaque hoc refert. Nam haec solutio satis manet impugnata ex iis, quae supra in hac disp. a num. 67. usque ad num. 72. adduximus: ubi ostendimus, tum quod determinata, et realis futuritio rei futurae est verus, et realis effectus realiter extrinseca, petente veram, et realem causam efficientem, ac proinde vere, et realiter existentem: et ita non posse provenire praecise ex eventu futuro, seu ex esse obiectivo illius: siquidem quamdiu futurum habet rationem futuri, non existit: et per consequens si talis futuritio determinata non provenit ex determinatione divinae voluntatis praeexistenti, non est unde libere, et contingenter proveniat. Et ideo oportebit, ut sit necessaria, et ex naturis rerum ortum ducat. Maxime quia, ut ibidem ostendimus, divinum decretum non potest vel realiter, vel cum fundamento in re habere rationem futuri. Et ita quidquid non habuerit esse futurum dependenter ab eo ut existente, non potest habere rationem futuri cum aliqua dependentia ab ipso decreto: et per consequens erit futurum per se, et ex natura rei, ac omnino necessario. Tum etiam: quia si illa suppositio ponitur per se, et necessario, non potest non tolli contingentia a rebus, ut ex se constat: si autem non per se, et ab intrinseco, sed aliunde ponitur, non potest non poni mediante divino decreto, quod est prima radix totius suppositionis, quae non necessario, sed libere ponitur.

106 Quibus accedit primo, quod eventus ille, verbi gratia, peccati crastini, non solum non habet in signo antecedenti ad divinum decretum, veram existentiam; verum etiam neque habet verum, et determinatum esse reale obiectivum, ut in hoc eodem dubio, a num. 115. usque ad num. 122. ostendemus: et ita nequit inde determinatio aliqua ullo modo realis in praedictum futurum refundi.

Accedit secundo, non bene ex hoc, quod die crastino existet peccatum Petri, colligi, quod pro quovis signo antecedenti habebat determinatam futuritionem, aut propositiones de ipso enunciatae, erant determinate verae. Quia arguitur a sensu composito ad divisum: et ita non valet. Petrus ut cras compositus cum suo peccato tunc praesenti, non potest non in sensu composito habere illud, et esse determinatus ad ipsum: ergo in sensu diviso, et ut praesupponitur ad praedictum peccatum, habet determinationem, et necessitatem aliquam ad illud habendum; sed potius sequitur, quod habet indeterminationem, et indifferentiam ad praedictum peccatum.

107 Accedit tertio. Quia alioqui eadem ratione colligeretur, futurum contingens habere determinatam futuritionem antecedenter ad productionem Verbi divini, et propositiones de illo enunciatas, esse vel determinate veras, vel determinate falsas; imo in illo signo antecedenti ad suam possibilitatem esse determinate futurum: ac proinde simul esse determinate futurum, ut supponitur, et non determinate futurum: siquidem nihil potest esse determinate futurum antequam sit possibile. Sequela quod utramque partem patet. Quoniam si ex eo, quod de peccato crastino Petri verificabitur cras, quod revera est, infertur, quod toto tempore antecedenti, et adhuc in illo signo, quod antecedit divinum decretum, est verum, Petrum cras peccaturum; eadem ratione erit verum, adhuc in illo signo antecedenti ad productionem Verbi divini, praedictum Petrum peccaturum: siquidem protolata tunc tali propositione, correspondet illi sua de inesse pro tempore importato per copulam: quod idem cum proportione de eadem propositione enunciata in illo priori, in quo divina essentia praecedit suam omnipotentiam, atque adeo possibilitatem creaturarum, dicimus.

Falsitas autem consequentis quoad secundam partem satis constat. Quoad primam vero etiam patet. Quoniam cum Verbum divinum sit causa futuritionis creaturarum, ex eo, quod opera Trinitatis ad extra sunt indivisa, non potest praesupponi futuritio creaturarum, nec veritas enunciationum de tali futuritione antecedenter ad productionem Verbi: alioqui effectus praecederet suam causam, quod implicat.

§ IV. Eadem veritas ratione alia stabilitur.

108 Secunda vero, et non minus fundamentalis ratio desumitur ex D. Thom. art. 5. et 6. huius quaestionis, et ex pluribus aliis locis, potestque sub hac forma proponi. Quia antecedenter ad omne decretum liberum divinae voluntatis, creaturae non habent in Deo esse futurum determinate, et infallibiliter: ergo implicat, quod antecedenter ad tale decretum repraesententur a divina essentia ut certo futurae, et consequenter, quod ut tales ab ipso Deo cognoscantur. Haec ultima consequentia aperte sequitur ex prima, cum Deus non cognoscat, nisi ea, quae in sua essentia repraesentantur. Prima autem ex antecedenti. Nam divina essentia non repraesentat res secundum aliquod esse determinatum, et infallibile, nisi praecontineat illas secundum praedictum esse: ex eo, quod omnes creaturas cognoscit in se ipso, tanquam in causa.

Antecedens autem probatur ex iis, quae in hac disp. num. 33. deinceps diximus. Quia sicut creaturae non habent esse possibile, nisi ratione divinae essentiae, tanquam a ratione a priori, et ita ex eo, sunt possibiles, quia Deus potest illas producere; ita multo potiori ratione non habent esse determinate, et infallibiliter futuras ex se ipsis, sed ex eo, quod Deus actu decrevit eas producere, alioqui ipsae essent sibi primae causae, determinatae, et infalibilis futuritionis: ergo antecedenter ad divinum decretum non habebunt in Deo rationem futurarum, determinate, et infallibiliter talium.

109 Confirmatur, et explicatur ex eodem Sancto Doctore, supponendo tamen prius, tum futurum, et possibile comparari inter se per modum superioris, et inferioris, quatenus omne futurum est possibile; non tamen e contra, tum etiam fundamentum possibilitatis esse divinam potentiam. Quae duo adeo sunt perspicua, ut probatione non indigeant: ex eis autem sequens deducitur confirmatio. Nam possibile est indifferens ad hoc, ut sit futurum, et non futurum absolute: eius ratio, quatenus est futurum, sita est in determinatione, seu contradictione possibilitatis: ergo primum fundamentum futuritionis habebit rationem primi contrahentis, et determinantis primum fundamentum possibilitatis, scilicet divinam omnipotentiam: ergo cum lumine naturali constet, primum determinativum omnipotentiae Dei esse divinam voluntatem, oportebit, ut primum determinans possibile ad rationem futuri sit eadem voluntas, seu divinum decretum: et re-

110 Nec refert, si cum adversariis occurras primo. Satis esse ad hoc, ut futura contineantur, et repraesententur in divina essentia antecedenter ad eius decretum actu existens, quod praedictum decretum in illo priori habeat rationem futuri; ex eo, quod in signo statim sequenti Deus habebit illud. Nam haec solutio satis impugnata manet ex iis, quae supra num. 48. et deinceps huius disputationis diximus.

Nec etiam, si secundo cum aliis ex adversariis occurras, sufficere ad hoc, ut futura contingentia contineantur determinate in divina essentia, quod Deus decreverit, vel sit paratus ad tribuenda auxilia sufficientia ad illorum productionem, et quod re ipsa postea eventus subsequatur, absque eo, quod Deus efficaciter praediffiniat, et decernat praedictum eventum.

Non igitur hoc refert. Quia quod ratio futuri contingentis non desumatur ex praesentialitate rei contingentis, quae postea in tempore futuro est; ita ut ista non sit satis ad hoc, ut pro quovis signo et antecedenter ad divinum decretum, res sit futura, satis constat ex dictis. Et deinde, quod esse Deum paratum ad tribuenda auxilia sufficientia, non sit satis ad hoc, ut ex vi illius voluntatis, habeant futura determinate rationem futurorum, etiam liquet. Quandoquidem ex vi illius voluntatis manet effectus indifferens ad fore, et non fore: ita ut non sit infallibile, ipsum fore: et per consequens ex vi huius nec certo, et determinate in divina essentia eorum futuritio continebitur; nec certo, et determinate cognoscetur.

Accedit, quod, ut in tractatu de Voluntate Dei latius dicemus, divina voluntas est efficacissima, et cuncta antequam fiant, vel fieri intelligantur, praediffiniuntur ab ipsa: ita ut nunquam subsequatur eventus pro tempore futuro, nec subsequendus intelligatur, nisi Deus prius illum, non solum (ut sic dicamus) sufficienter, sed etiam efficaciter praefinierit: alioqui eius efficacitas non esset universalissima, ut dubio sequenti magis expendemus: siquidem ante illius efficacem causalitatem, omnia futura haberent rationem futurorum.

111 Nec tandem obstet, si cum eisdem occurras, quod non ideo futura absoluta dicuntur antecedenter ad divinum decretum efficax, et praediffinitivum habere sufficientem veritatem, et determinationem obiectivam, et ratione ipsius certo a Deo cognosci, quia revera quatenus futura absoluta sunt, habeant determinatam futuritionem ante praedictum decretum (et ideo Suarez novissime in prolog. 2. ante librum de gratia, saepe docet futurum absolutum non habere esse determinatum, ante decretum Dei absolutum existens in illo: et conqueritur de iis, qui sibi oppositum imponunt) sed idcirco dici, habere ante praedictum decretum determinatam futuritionem obiectivam, quia ipsamet futura, quae in signo sequenti erunt absolute futura post praedictum decretum, habent praesupponi ad se ipsa, in statu conditionato, et in eo statu habent determinatam futuritionem, et veritatem obiectivam, ac conditionatam: et ita ratione illius attingit Deus, quid voluntas creata sit volitura, si in tali, vel tali occasione, cum his, vel illis circumstantiis collocaretur. Et hoc ipso, quod Deus praevidens ipsam in tali occasione, et circumstantiis consensuram, vult, eam in illa occasione, et circumstantiis collocare: vult etiam efficaciter eius consensum. Et talis consensus mediante praedicta voluntate efficaci transit de futuro conditionato in absolutum, et ut talis a Deo certo cognoscitur.

Non ergo hoc obest. Nam in primis, qua ratione nequit futurum absolutum habere determinatam, et infallibilem futuritionem ante decretum efficax divinae voluntatis, et per consequens nec a Deo certo sciri, eadem debet etiam dici, futura conditionata carere determinata, et infallibili futuritione ante decretum efficax, et conditionatum (modo tamen disp. 9. huius tractatus num. 63. et deinceps explicando) divinae voluntatis: maxime quia, ut nuper dicebamus, divina voluntas est adeo efficax, et universalis, ut salvis propriis naturis cuiusque rei, cuncta futura, vel non futura debeat iuxta conditionem illorum, sive absolutam, sive conditionatam, efficaciter praefinire.

112 Deinde. Quoniam ex hac solutione aperte videtur sequi, non esse solidum fundamentum illud, in quo Suarez, et alii oppositae sententiae sectatores innituntur, scilicet ideo futura contingentia posse certo a Deo cognosci in veritate eorum obiectiva, antecedenter ad decretum efficax, actu existens in Deo, quia propositiones de illis enunciatae sunt contradictoriae pro quovis signo: et ita debet in quocunque signo una earum esse vera, et altera falsa. Nam ex hoc fundamento aperte sequitur, quod etiam futura absoluta, ut talia, habeant determinatam futuritionem, et certo possint a Deo cognosci, antequam efficaciter decernat eorum futuritionem: siquidem antequam extat tale decretum in Deo, possunt efformari duae contradictoriae circa praedictum futurum: ac proinde una earum pro quovis signo debet esse determinate vera, et altera falsa. Imo et hinc sequitur veritatem absolutam praedictorum futurorum non subsequi ad veritatem conditionatam eorundem, ut haec solutio intendebat: et per consequens, nec quoad esse, nec quoad cognosci pendere ab illa; quandoquidem adhuc in eo signo veritatis conditionatae, et in signis antecedentibus ad illam, et ad divinam omnipotentiam propositiones enunciatae de futuris absolutis, deberent habere, iuxta oppositam sententiam, rationem contradictoriarum, ut num. 107. ostendimus: et ita una debet esse determinate vera, et altera determinate falsa. Unde (ut ita querelae Francisci Suarez fiat satis) nec nos, nec nostrae, seu, ut melius loquamur, Angelicae sententiae sectatores afferimus, praedictum Patrem Suarez docuisse futura absoluta habere absolutam, et infallibilem futuritionem ante divinum decretum efficax, existens in Deo: sed quod hoc ex fundamento potissimo suae sententiae de veritate, vel falsitate determinata duarum contradictoriarum pro quovis signo, aperte videtur sequi.

113 Adde primo: quod iuxta hunc dicendi modum, prius erit determinatio in causa secunda respectu alicuius actus in particulari, quam determinatio causae primae circa illum actum: siquidem iuxta illum, prius Deus videt voluntatem creatam efficaciter consensuram, si ponatur in tali occasione, et circumstantiis, quam quod ipse efficaciter velit praedictum consensum: atque adeo prius erit futurus per ordinem ad causam secundam, quam per ordinem ad primam: hoc autem repugnat. Tum propter ea, quae infra in hoc eodem tract. disp. 8. num. 16, et deinceps dicemus. Tum etiam: quia alioqui divina voluntas non esse prima, et universalissima causa extrahens quamcunque rem possibilem, aliquando quomodolibet futuram ab statu purae possibilitatis ad statum futuritionis. Maxime quia, ut ex dictis in hac eadem disp. num. 48. constat, decreta divinae voluntatis non possunt habere rationem futurorum: et ideo nihil potest esse futurum ratione divini decreti, nisi sit futurum ratione eiusdem, ut actu existentis.

114 Adde secundo, ex hoc dicendi modo inferri, Deum expectare quid voluntas nostra sit futura, ut ipse statuat, cum illa determinate concurrere: et per consequens nos eligi ab ipso ad fidem, et bona supernaturalia ex praescientia conditionata nostri consensus futuri, tanquam ex causa motiva. Hoc autem videtur esse contra Concilium Arausicanum II. Canon. 25. et contra D. August. lib. de praedestinatione Sanctorum cap. 18. super illa verba Apostoli: Elegit nos in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus Sancti: Ubi Augustin. inquit: Non quia futuri eramus, sed ut essemus. Sequela probatur. Quoniam iuxta hunc dicendi modum, Deus non vult determinate concurrere ad consensum bonum voluntatis creatae, usque dum videat illam consensuram, si in tali occasione, et circumstantiis collocetur, et propterea Deus vult determinate concurrere ad actum bonum cum illa, quia vidit ipsam consensuram. Et sic si videret eam non consensuram, nulla ratione vellet concurrere cum ea in ordine ad consensum: sed eo ipso, quod collocaret praedictam voluntatem in illa occasione, cum praedictis circumstantiis, vellet non concurrere cum ipsa in ordine ad consensum, ex eo, quod praevidit eandem non consensuram. Sed de hoc iterum in hoc eodem tractatu sermo ex professo redibit; nam in praesenti totum volumus id, quod in hac solutione innuitur, breviter impugnare.

§ V. Ultima ratio pro vera Divi Thomae sententia.

115 Tertiam, et ultimam rationem assertionis adduxit D. Thom. 1. Periherm. lect. 13. his verbis: Cum verum hoc significet, ut dicatur aliquid esse, quod est, hoc modo est aliquid verum, quo habet esse. Cum autem aliquid est in praesenti, habet esse in se ipso: et ideo vere potest dici de eo, quod est: sed quandiu aliquid est futurum, nondum est in se ipso, est autem aliqualiter in sua causa. Quod quidem contingit tripliciter. Uno modo, ut sic sit in sua causa, ut ex necessitate ex ea proveniat, et tunc determinate habet esse in sua causa, unde determinate potest dici de eo, quod erit. Alio modo aliquid est in sua causa, ut quae habet inclinationem ad suum effectum, quae tamen impediri potest. Unde et hoc determinatum est in sua causa, sed mutabiliter, et sic de hoc vere dici potest, hoc erit, sed non per omnimodam certitudinem. Tertio aliquid est in sua causa pure in potentia, quae etiam non magis est determinata ad unum, quam ad aliud. Unde relinquitur, quod nullo modo potest de aliquo eorum determinate dici de eo, quod sit, vel non sit.

Confirmatur, et explicatur primo. Quia modi habendi esse reale, ac proinde esse reale determinatum, et infallibile, tantum sunt habere illud vel in se ipso, vel in sua causa vere, et realiter productiva illius: sed futura contingentia ante decretum efficax divinae voluntatis, in ea existens, nec habent praedictum esse in se ipsis, ut ex se constat, quandoquidem non existunt antequam Deus decernat concurrere ad eorum productionem, nec illud habent in sua causa; siquidem ante decretum efficax divinae voluntatis, causae secundae, necnon et prima non sunt determinatae, et (ut sic dicamus) infallibilitatae ad determinatam, et infallibilem productionem talium futurorum, sed sunt indifferentes ad utrumlibet: ergo futurum contingens non poterit ante praedictum decretum habere realem determinatam, et infallibilem futuritionem, ratione cuius possit certo, et infallibiliter a Deo cognosci: et per consequens nec propositiones de illo enunciatae, erunt pro quovis signo determinate verae, vel determinate falsae. Minor cum consequentia videntur perspicuae. Maior autem etiam constat. Quoniam ideo ens rationis non habet esse verum, et reale, et per consequens nec verum et reale esse determinatum, et infallibile, quia nec habet illud vere, et realiter in se ipso, ex eo, quod vere, et realiter est in se nihil, nec illud habet in sua causa, quae vere, et realiter sit causa productiva illius, tanquam veri, et realis effectus.

116 Declaratur amplius vis huius argumenti praenotando praeteritum, praesens, et futurum partim convenire, et partim differre inter se. Conveniunt quidem in hoc, quod est dici de rebus secundum tempus praesens: quia sicut praesens nunc habet rationem praesentis, sic similiter praeteritum nunc habet rationem praeteriti: non autem in eo tempore, quo antea erat: quoniam tunc praesens dicebatur. Et similiter futurum modo appellatur futurum, non autem postea in tempore futuro, dum existentiam habebit: tunc namque praesens erit. Differunt autem in hoc, quod id, quod est praesens, solum dicit existentiam praesentem. Et quod est praeteritum, affert praesentem negationem existentiae, qua gaudebat, quando praesens erat. Et futurum etiam importat negationem actualis existentiae, qua res pro tempore futuro gaudebit, seu ad quam pro tempore futuro habendam, est determinatum. Et ita aliquid dicitur praesens, ex eo, quod habet existentiam: et praeteritum, ex eo, quod caret existentia, per quam antea extitit: et futurum, ex eo, quod non habet existentiam, quam modo insinuato habiturum est. Hinc ergo maior explicatio praecedentis rationis desumitur. Nam sicut praesens, in quantum praesens, dicitur necessarium, quia nunc est determinatum, ipsum habere existentiam: et praeteritum, quia nunc etiam est determinatum, ipsum habuisse existentiam, qua modo caret, ita etiam futurum, in quantum futurum, dicitur aliquo modo necessarium, quia nunc est aliquo modo determinatum, ipsum habiturum existentiam, quam non habet, et consequenter vel erit hoc determinatum in ipso futuro, vel in sua causa: et cum neutrum dici possit in futuro contingenti, propter rationem factam, si consideretur ante liberam, et efficacem determinationem divinae voluntatis, consequens erit, ut ante illam non habeat determinatam futuritionem, seu (quod idem est, quod praesens attinet) infallibilem determinationem ad essendum pro tempore futuro, ratione cuius possit certo, et infallibiliter, salva tamen ipsius contingentia, a Deo cognosci.

117 Nec refert, si communem, et saepe inculcatam solutionem adversariorum adhibeas, nimirum futura contingentia in illo priori antecedenter ad divinum decretum, non habere determinationem, et infallibilitatem vel in se ipsis, vel in determinatione suarum causarum secundum esse exercitum, et in exercitio existens; bene tamen secundum esse obiectivum, et in actu signato, eo modo, quo essentiae reales per modum essentiae dicuntur habere esse obiectivum reale, quia dicunt ordinem ad realem existentiam. Unde hoc ipso, quod lectio, v. g., futura pro die crastino, habeat cras determinate, v. g., quod sit, oportet, ut in quovis signo antecedenti habeat praedicta lectio determinatam futuritionem per ordinem ad existentiam determinatam, quae illi, crastino die conveniet, tanquam per obiectum tribuens praedictam determinationem: et per consequens praedicta lectio in esse obiectivo habebit verum esse, quod intra hanc lineam sit reale.

Non itaque hoc refert. Nam in primis solutio haec satis manet impugnata ex dictis, tam in hoc dub. quam in dubiis praecedentibus. Deinde. Quia solutio ista est contra testimonia Augustini, et Anselmi pro sententia adversariorum num. 89. adducta: in eis namque dicitur, futurum habere hanc necessitatem ex suppositione, qua est futurum; sicut praeteritum habet eam ex suppositione, qua est praeteritum: et praesens ex suppositione, qua est praesens: ergo sicut in praesenti, et praeterito haec necessitas est modus, seu determinatio eorum secundum esse reale a parte rei, aut secundum realem negationem eius, quod fuit, et non secundum esse obiectivum, ita et in futuro.

118 Praeterea. Nam vel illud esse obiectivum consistit in eo, quod est esse obiectum actu terminans cognitionem certam, et infallibilem, aut significationem propositionis determinatae veritatis, vel in eo, quod est esse fundamentum aptum ad terminandum. Primum non asseritur ab authoribus oppositae sententiae, neque asseri ab aliquo potest. Quoniam per hoc, quod aliquid praecise habeat esse actu cognitum, non infertur habere verum esse reale obiectivum, prout praedictum esse distinguitur ab ente rationis: siquidem etiam ens rationis habet esse actu cognitum ab intellectu.

Si autem dicatur secundum, sequitur illud esse obiectivum non esse distinctum ab esse reali, quod convenit futuro a parte rei: atque adeo non distingui, vel ab eo esse, quod habet in se ipso, vel ab eo, quod habet in sua causa. Probatur consequentia. Quia id, secundum quod ipsum futurum dicitur formaliter aptum, et proportionatum, ut ita noscatur, et significetur, pertinet formaliter ad ordinem obiecti: ac proinde debet fundari in aliquo pertinente ad ordinem rei; ita ut non stet, illud, secundum praedictam rationem spectantem ad ordinem obiecti, esse actu aliquid reale, nisi fundetur in aliquo pertinente ad ordinem rei; alioqui non posset fundare rationem illam obiectivam actu realem: at id, quod pertinet ad ordinem rei, non potest esse actu aliquid reale, nisi vel secundum esse, quod actu habet in se ipso, vel secundum esse, quo actu gaudet in sua causa, ut constat: ergo nec praedictum futurum poterit secundum esse obiectivum esse actu aliquid reale, nisi vel habeat actu esse in se ipso secundum suam entitatem, vel habeat esse actu in causa prima, ratione determinationis illius ad ipsum producendum.

Maxime quia cum illud esse entitativum pertinens ad ordinem rei, in quo fundatur esse obiectivum reale, non possit esse esse essentiae solum (alias futurum ex sua essentia, et natura esset futurum) erit esse existentiae: et per consequens esse existentiae, quod sit actu aliquid reale ac subinde quod conveniat eidem futuro, vel in se ipso existentialiter, vel in sua causa: siquidem his duobus modis tantummodo potest aliquid actu existere.

Adde, quod licet esse verum, et reale obiectivum non dicat expresse sub hac praecisione ordinem ad suas causas, nec petat, quod in actu exercito sit existens; nihilominus in quovis signo, in quo habet esse verum reale obiectivum, debet secundum illud esse praecontineri in suis causis; ergo licet in illo priori, in quo futura contingentia antecedunt decretum efficax divinae voluntatis, possint habere esse reale obiectivum indifferens ad utrumlibet, ita ut non magis sit determinatum ad unam partem, quam ad aliam, vel esse reale obiectivum, et futurum futuritione fallibili, ac proinde non omnino determinata: non tamen esse reale obiectivum, et futurum futuritione determinata, seu (quod idem est, quod praesens attinet) futuritione infallibili.

119 Consequentia aperte videtur sequi ex antecedenti. Quoniam praedicta futura ante determinationem efficacem divinae voluntatis habent in suis causis secundis, ut contentis realiter in eadem omnipotentia, esse indifferens ad utrumlibet: et possunt habere maiorem determinationem in illis in ordine ad suam futuritionem, ex eo, quod sint magis propensae ad producendum, quam ad non producendum illud; non tamen ante praedictum decretum continetur eorum futuritio infallibiliter in eisdem causis; quandoquidem divinum decretum est id, quod ultimate determinat; et (ut sic loquamur) infallibilitat eas ad infallibilem eorundem futuritionem: et ad hoc, ut ipsa, prout sunt in praedictis causis, habeant esse determinate, et infallibiliter futurum: ergo si ad hoc, ut aliquid habeat verum, determinatum, et infallibile esse reale, adhuc secundum esse obiectivum requiritur, quod pro illo eodem priori habeat praedictum esse in suis causis, quamvis non id exprimatur, plane fiet, quod futura contingentia non habeant praedictum esse infallibilis, et determinatae futuritionis ante determinationem infallibilem suarum causarum, ac proinde divinae voluntatis; bene tamen esse reale obiectivum ad utrumlibet indifferens, vel futurum determinate determinatione fallibili, seu non potente fundare certam cognoscibilitatem.

120 Antecedens autem probatur. Tum quia praedicta futura in eodem signo, in quo habent esse reale obiectivum per modum essentiae, non qualitercunque, sed praescindentis ab ordine ad existentiam in determinato tempore futuram, debent praecontineri in sua causa, et habere esse in illa, nimirum esse possibile; quia praedictum esse obiectivum sub hac praecisione tantum, petit pro fundamento praecontineri in sua causa praedicto modo. Et similiter idemmet futurum, ut est indifferens ad utrumlibet, cum aliqua tamen determinatione ad hanc potius partem, quam ad illam, licet non omnino infallibili secundum esse reale obiectivum, debet pro eodem priori sic praecontineri in sua causa ad hoc, ut praedictum esse obiectivum sit verum, et reale: ergo similiter ad hoc, ut idem futurum secundum praedictum esse obiectivum habeat longe maiorem determinationem ad essendum, quam ad non essendum, seu habeat determinationem infallibilem ad essendum potius, quam ad non essendum, necesse erit, ut pro eodem priori habeat esse determinatum, et infallibile in sua causa, secundum esse reale exercitum praedictae causae, sicut id petit in aliis duobus statibus; siquidem praedictum esse non minus est reale intra lineam obiectivi, quam esse futurum fallibiliter, aut esse possibile.

Et ita si esse reale obiectivum ipsius secundum praedictos duos status, petit praedictam continentiam, et determinationem in sua causa, licet id non explicet, idem etiam erit dicendum de esse reali obiectivo infallibilis futuritionis ipsius. Maxime quia, ut in tractat. de Voluntate Dei disputat. 10. num. 78. et sequentibus expendemus, determinatio causarum proveniens a decreto efficaci, quo Deus statuit concurrere cum causis liberis, servata earum natura, non tollit, sed potius ponit indifferentiam, et libertatem per modum actus secundi: atque adeo non obest contingentiae actuum libere futurorum.

Tum etiam: quia cum quodlibet esse reale obiectivum debeat intrinsece includere, quod sit tale per participationem, vel essentialem, seu quod sit creatum, vel increatum, quamvis id non exprimat, oportet, ut pro quovis signo revera habeat esse esse in se ipso, ut in essentia divina, quae est ens per essentiam, contingit: vel sine entis per participationem ab alio: et per consequens in eo contineatur, tanquam in causa, habeatque esse in illo, quamvis id tunc non exprimatur: alioqui sicut subterfugeret rationem vel entis creati, et contenti, habentisque esse in sua causa, vel rationem entis per essentiam, ita subterfugeret rationem entis realis.

121 Confirmatur. Quoniam, quod lectio crastina sit determinate futura pro die v. g., hodierna, ita ut vere, et realiter sit infallibilis futuritio eius determinata potius, quam non futuritio, atque adeo praedicta determinatio secundum esse obiectivum sit hodie vera, et realis, non potest provenire ex eo praecise, quod die crastino verificabitur, quod existentia, et actualitas praedictae lectionis revera est: ergo debet provenire ex eo, quod praedicta futuritio potius, quam non futuritio habeat esse determinatum in suis causis pro die hodierna, seu habeat esse exercitum verum, et reale earum. Consequentia videtur perspicua. Quia non est unde habeat esse reale obiectivum, seu ubi praedictum esse fundetur, nisi vel in esse existentiae, seu actualitatis, et praesentialitatis, quam pro die crastino habebit, vel in praedicta determinatione, et esse, quod in suis causis habent.

Antecedens autem probatur, et explicatur, ex discrimine, quod intercedit inter actualitatem essentiae, et existentiae, collatam cum instanti praesenti, et instantibus succedentibus ad illam, et inter eandem comparatam cum instantibus praecedentibus. Nam per praedictam actualitatem tam pro instanti praesenti, quam pro instantibus succedentibus ad ipsam, extrahitur res ab indifferentia, et indeterminatione causarum, et collocatur in statu certo, et determinato ad alteram partem, nempe in statu, in quo habet esse actu in se ipsa: et ideo pro his instantibus, queunt praedictae actualitates esse ei ratio determinationis ad alteram partem. Caeterum pro instantibus praecedentibus non habent praedictae actualitates extrahere rem extra causarum indifferentiam, nec tribuere ei, ut habeat esse in se ipsa, sed prorsus eam sinunt in virtute causarum, quae est indifferens ad utramque partem: et propterea nequeunt esse ipsi ratio determinationis ad alteram partem. Et deinde quia praedictae actualitates sunt posteriores quam res considerata pro instantibus praecedentibus, et priores in aliquo genere causae, quam ipsa, ut habet esse pro instantibus sequentibus, idcirco poterunt esse ei causa determinationis pro instantibus sequentibus; secus vero pro praecedentibus, ex eo, quod causa semper debet aliquo modo praeire suum effectum.

§ VI. Primum, et secundum argumentum, necnon et eius confirmatio in favorem primae sententiae adducta diluuntur.

122 Ad primum respondetur, negando antecedens. Ad cuius probationem ut respondeamus, praemittenda est doctrina quaedam D. Thom. 1. part. quaest. 19. art. 7. ad 2. nempe posse aliquid tripliciter dici futurum. Primo quidem in ordine ad solas causas secundas, non vero ad primam: quo pacto mors Ezechiae praedicta est Isaiae 38. ut futura: quia attendendo ad causas secundas, scilicet ad morbum, quo laborabat, erat necessario futura, ut exponit etiam idem Angelicus Doctor 2. 2. quaest. 171. art. 2. ad 2. Deinde dicitur aliquid futurum ex ordine ad solam causam primam, non vero ad causas secundas, ut contingit in resurrectione Lazari, et caeteris operibus miraculosis. Ultimo per ordinem ad omnes causas, scilicet primam, et secundas, ut Antichristus, et similia.

Ex quibus futurum primo modo non est futurum absolute, et complete: quia deest illi id, quod potissime desideratur ad futuritionem absolutam, et completam, nimirum efficax decretum divinae voluntatis circa eius existentiam pro tempore futuro, quamvis aliquo modo habeat coniunctum decretum eiusdem voluntatis Dei, non quidem eo modo, quo futura secundi, et posterioris generis, sed quatenus utrumque istorum Deus vult: nempe quod aliquid quandoque sit futurum secundum causam inferiorem, id est, secundum inclinationem, et determinationem praedictae causae; quod tamen non sit futurum secundum causam superiorem.

123 Hinc ergo ad praedictam probationem respondetur, Augustinum, et Anselmum loqui de futuris secundo, et tertio modo sumptis, ac proinde de eisdem non ut praecise conceptis ante determinationem efficacem divinae voluntatis, sed ut praefinitis per praedictum decretum. Sic autem sumpta habent ex suppositione suae futuritionis infallibilem determinationem ad essendum: siquidem ex suppositione divini decreti efficacis circa futuritionem alicuius rei pro aliquo determinato tempore, necesse, seu (ut melius loquamur) infallibile est, praedictum futurum habere esse pro praedicto tempore futuro; non autem loquuntur de futuris priori modo ex tribus enumeratis. Nam haec quantumvis supponantur futura, nunquam de facto habebunt existentiam, neque intelliguntur complete futura, ac proinde nec re ipsa, et de facto habitura existentiam, hoc ipso, quod divinum decretum efficax circa illa desit.

Esse autem hanc expressam mentem Augustini aperte constabit legenti totum illud cap. 4. sicut etiam idem de Anselmo intuenti illum, notum erit. Tum quia loquitur de futuro, quod a Deo praescitur esse futurum: et iuxta eius sententiam ibidem, praescientia futurorum in Deo praesupponit voluntatem, ut sunt futura. Tum etiam: quia paulo inferius explicans, quomodo haec futura ex voluntate Dei habeant ista duo, scilicet et esse futura, et fieri libere a voluntate, ita inquit: Quoniam quod Deus vult, non potest non esse, cum vult hominis voluntatem nulla cogi, vel prohiberi necessitate ad volendum, vel ad non volendum; et vult effectum sequi voluntatem, tunc necesse est, voluntatem esse liberam, et esse quod vult.

Tum denique: quia postea ibidem dicit totam hanc necessitatem convenire futuris liberis, non ut sunt in tempore futura, sed ut sunt praesentia secundum esse reale in aeternitate: et constat nihil habere hanc praesentiam in aeternitate, sicut neque esse reale, nisi ex determinatione divinae voluntatis. Eius verba sunt: Quidquid de iis, quae libero fiunt arbitrio, vel ut necessarium sacra Scriptura pronunciat, secundum aeternitatem loquitur, in qua praesens est omne verum immutabiliter, non secundum tempus, in quo non semper sunt voluntates, et actiones nostrae; et sicut dum non sunt, non est necesse, eas esse, ita saepe non est necesse, ut aliquando sint.

124 Ad illud autem, quod ad expensionem utriusque testimonii ibidem primo loco additum est, scilicet quod sicut praeteritum ex suppositione suae praeteritionis habet etiam independenter a divino decreto, certam, et necessariam determinationem, ratione cuius non potest non esse praeteritum, ita etiam futurum, ex suppositione suae futuritionis habebit eodem proportionali modo, certam, et necessariam determinationem, ratione cuius determinate, et necessario erit satis constat ex dictis, si loquamur de futuris secundo, et posteriori modo sumptis, quae habent adiunctam efficacem determinationem divinae voluntatis, et ut sic concipiantur. Haec enim licet ex suppositione suae futuritionis necessario necessitate secundum quid, sive infallibiliter erunt, semper tamen in eis involvitur, et supponitur dependentia a divino decreto, etiam in ordine ad quemcunque intellectum; alioqui non conciperentur ut complete futura.

Si autem fiat sermo de futuris priori modo acceptis, tunc optima est solutio, quam adhibet Curiel lib. primo controversiarum controversia septima, in caput 4. Sapientiae articulo tertio num. 65. nimirum dupliciter posse explicari hanc suppositionem, sive potius illationem effectus contingentis ex ipsa suppositione. Primo quidem sic: Quod futurum est, supposito quod futurum sit, necessario erit. Secundo autem hoc modo: Quod futurum est, supposito quod futurum sit, necessario est futurum. Est autem discrimen non parvum inter hos duos modos explanationi illationem effectus ex suppositione. Quia in priori per illa verba, necessario erit, significatur id, quod dicitur futurum, supposito quod sit futurum, esse determinate, et necessario habiturum suum esse praesens in tempore, pro quo dicitur esse futurum. In posteriori vero significatur: id, quod dicitur esse futurum, supposito, quod sit futurum, habere necessario modum essendi futurum, prout distinguitur a modo esse possibilis, et praeteriti.

125 Cum ergo dicimus futura primo ex illis tribus modis num. 122. relatis sumpta, non esse ex suppositione suae futuritionis necessario futura, et similiter adhuc ex suppositione praedictae futuritionis, non reperiri in propositionibus de praedicto futuro necessitatem ex suppositione, non loquimur de eis, quando illatio effectus ex suppositione explicatur posteriori modo ex his duobus nuper recensitis. Quia tunc effectus non est aliquid futurum pro tempore futuro, sed aliquid praesens, scilicet modus essendi praesens, ratione cuius aliquid dicitur futurum: qui, ut diximus, consistit in quadam determinatione, terminatione, et inclinatione causarum ad eius productionem: et ita ex suppositione, quod effectus futurus habeat pro aliquo tempore hoc esse determinatum, et impedibile, ac proinde non infallibile, in suis causis proximis, non potest non quantum est ex vi praedictarum causarum, et cum eisdem circumstantiis, ac pro praedicto tempore, illud habere. Sed loquimur de eis quando illatio explicatur priori modo. Nam tunc etiam facta suppositione suae futuritionis convenientis illi ratione determinationis impedibilis, et non infallibilis suarum causarum proximarum, non bene sequitur, quod praedicta futura pro tempore futuro necessario erunt de facto existentia.

126 Ratio vero, propter quam tunc ex suppositione non inferatur necessario effectus, sicut infertur in praesentibus, et praeteritis, est manifesta ex modo dictis. Quia tunc suppositio futuritionis non est quid determinatum immutabiliter in ordine ad hoc, ut futurum habeat esse praesens in tempore, pro quo dicitur futurum; sed est quaedam determinatio, et inclinatio causarum simpliciter indifferens, et adhuc in sensu composito impedibilis: at vero suppositio praesentialitatis, et praeteritionis est quid determinatum omnino ad hoc, ut res habeat esse in tempore praesenti, vel habuerit in praeterito suum esse praesens. Per quae ad id, quod ibidem pro expensione testimonii Anselmi additum est, satis constat.

127 Ad secundum, concesso antecedenti, neganda est consequentia. Quia arguitur a sensu composito ad divisum: sicut non valet: In tempore futuro erit necessarium ex duobus actibus immediate oppositis, et repugnantibus, alterum eorum distincte, et in particulari inhaerere subiecto capaci: ergo etiam in tempore praesenti est necessarium, potentiam in tali subiecto esse distincte, et in particulari ad alterum illorum actuum tantum, et non ad utrumque. Et ratio in utroque casu est eadem. Quia nimirum sumitur argumentum ex incompossibilitate actuum, al incompossibilitatem ex parte potentiae, quod est argumentum a sensu composito ad divisum.

Et ad primam probationem, negandum est antecedens. Quia licet adveniente tempore, pro quo res dicitur futura, non possit manere suspensa inter esse, et non esse, seu manere cum indifferentia ad utrumque; sed tunc de ea verificabitur, quod habet, vel determinate esse, vel determinate non esse; nihilominus in tempore antecedenti, in quo res de praesenti habet futuritionem, bene potest antecedenter ad divinum decretum convenire illi futuritio contingens cum indifferentia ad utrumlibet, ex eo, quod habet futuritionem impedibilem, seu non infallibilem.

Ad secundam vero probationem, negandum est antecedens in sensu iam num. 101. dicto, scilicet per ordinem ad nostros conceptus absque fundamento in re. Et ad probationem ibidem involutam constat ex nuper dictis, et ex statim dicendis amplius patebit. Unde licet illudmet, quod est futurum complete, id est, post determinationem efficacem divinae voluntatis, qua decernit, ut pro tempore futuro sit, ac proinde post determinationem aliarum causarum, habeat postea esse existens: et e converso id, quod postea est existens, fuerit prius futurum pro omni signo in quo rationis, cum fundamento tamen in rebus, quia semper ibi involvitur decretum efficax divinae voluntatis: attamen si id, quod dicitur futurum, consideretur ante praedictam determinationem divinae voluntatis, seu ea non concepta, tunc quantum est ex vi illius conceptus, ut est sub hac praecisione, non habet unde sumatur infallibilis illius determinatio ad essendum.

128 Caeterum, quando consideratur ut praesens, habet unde sumatur praedicta determinatio, scilicet ex ipsa praesentialitate, quae dum est, ex suppositione, quod est, non est indifferens ad essendum, et non essendum: sicut futurum contingens ante determinationem efficacem divinae voluntatis, circa eius existentiam pro tempore futuro, est indifferens ad habendam, vel non habendam existentiam pro tali tempore; ita ut re ipsa de facto multoties illam non habeat, ex eo, quod Deus in signo sequenti intelligitur decernere, quod non sit, seu (ut melius loquamur) ex eo, quod decretum de non esse illius, quod antea praeerat, et non intelligebatur ex nostro imperfecto modo concipiendi, iam nunc intelligitur esse.

Ad ultimam probationem dicendum est, quod ante decretum efficax divinae voluntatis, nullum futurum contingens dicit determinatum, et infallibilem ordinem ad esse potius, quam ad non esse: quia ordo iste determinatus, et infallibilis non potest pertingere ad esse rei pro tempore futuro, nisi fiat transitus per determinationem causarum, maxime vero per determinationem, et decretum efficax divinae voluntatis, ita ut nisi mediantibus praedictis determinationibus, nequeat dari praedictus respectus: per quem res percipiat, v. gr., esse potius, quam non esse, ut infallibiliter habendum.

Ad confirmationem patet, tum ex iis, quae nuper in solutione ad primum; tum etiam ex illis, quae in ultima ratione pro assertione a num. 119. usque ad num. 122. asseruimus.

§ VII. Tertium argumentum primae sententiae solvitur.

129 Quia vero solutio huius argumenti doctrinam satis notandam continet, idcirco in peculiari § illam proponimus. Ad tertium ergo principale bene respondent Curiel controversia citata art. 3. a num. 84. usque ad 88. et Corneio ubi supra num. 45. et 46. negando antecedens. Quoniam licet ex duabus propositionibus, quae re ipsa, et in quovis instanti reali sunt contradictoriae, necesse sit alteram verificari a parte rei de qualibet re, ac proinde esse determinate veram, non tamen est necessarium, quod intelligatur verificari in quocunque signo rationis.

Potestque hoc explicari sequenti exemplo. Nam sicut ex his duabus propositionibus de praedicto contradictorio, Petrus est albus, Petrus est non albus, necesse est, ut una earum in quovis instanti reali sit, absolute et simpliciter loquendo, determinate vera, et altera falsa; non tamen pro quovis signo, aut reduplicatione: et ita pro illo signo rationis, in quo Petrus praecise concipitur secundum sua praedicata essentialia, neutrum convenit illi: quia essentialiter nec est albus, nec est non albus: ita ex his duabus propositionibus pro quovis instanti reali contradictoriis, scilicet Divus Petrus ter negabit Christum, Divus Petrus ter non negabit Christum, una earum, nempe affirmativa, pro quovis etiam instanti reali est determinate vera; sed tunc iam exstitit decretum de permissione talis negationis: ex eo, quod tale decretum est ab aeterno: et ideo nulla duratio realis potest illud praecedere, imo nec aliquod signum rationis in quo cum fundamento in re, ut num. 48. dicebamus. Caeterum neutra debet verificari pro quolibet signo rationis praevio, in sensu num. 101. explicato, ad efficacem determinationem Dei, ut ex dictis constat.

Et ad probationem in contrarium, dicendum est, propositiones illas in eo signo, neque esse propositiones formaliter, neque earum terminos, formaliter significare, sed tantum materialiter, quatenus termini earum sunt alias impositi ad significandum: ac proinde neque ibi reperiri veram contradictionem, quae non nisi in propositionibus formaliter talibus invenitur. Cuius ratio est. Quia, ut docet Divus Thomas supra quaest. 13. art. 1. in principio, voces, quae sunt formaliter significativae, debent esse signa conceptuum, qui sunt in intellectu: alioqui voces Psittaci essent formaliter significativae, et non tantum materialiter. Cum ergo a nullo intellectu etiam divino, antecedenter ad decreta libera Dei, possit aliqui determinate concipi circa futuritionem, vel non futuritionem Antichristi, ut ostensum est: ideo propositiones illae non possunt esse signa conceptuum, et consequenter nec formaliter significativae, nec contradictoriae. Quamvis cum hoc stet (ut ita tacita quaedam obiectio dissolvatur) quod propositio disiunctiva affirmans, Antichristum fore, vel non fore, sit vera propositio, propter illa, quae ex Aristot. et D. Thom. supra diximus.

130 Secundo respondetur, negando antecedens. Et ad probationem, quod lex contradictoriarum est, quod una sit vera, et altera falsa determinate formaliter; non tamen determinate materialiter, id est, quod de facto nunquam utraque sit vera, nec utraque falsa, sed una tantum: ut si una est vera, altera sit falsa. Quod vero in individuo ista sit vera determinate prae alia, id non efficit contradictio, sed causarum determinatio, praesertim divina. Imo (ut melius loquamur) ideo provenit ex contradictione, quod una sit vera, et altera falsa determinate formaliter, id est, quod haec, vel illa sit vera, et rursus quod haec, vel illa sit falsa, quia divina voluntas licet non sit in signo antecedenti determinata, ad habendum determinate decretum de creatione mundi, vel ad habendum determinate decretum de non creando illum; attamen in eodem signo est determinata ad habendum unum, vel alterum vage: ex eo, quod, ut in tract. de Voluntate Dei disp. 5. num. 73. dicemus, non potest manere suspensa.

Unde sicut cum dicitur, quod ad videndum requiritur oculus, talis propositio est vera de oculo determinate, non quidem materialiter, sed formaliter sumpto, id est, non de oculo dextro, vel sinistro determinato; sed de oculo, sive dextro, sive sinistro, secundum quam rationem sumitur oculus determinate formaliter, et determinate de illo verificatur, quod requiritur ad videndum; ita cum dicitur, quod una ex contradictoriis debet esse determinate vera, et altera determinate falsa, debet intelligi de illis determinate formaliter, non vero determinate materialiter, ut explicatum est.

131 Tertio tandem respondetur cum Aristot. et D. Thom. notando, quod cum dicitur neutram ex propositionibus de futuro contingentibus esse determinate veram, aut determinate falsam antecedenter ad divinum decretum, tunc particula illa determinate potest dupliciter sumi, scilicet ut modificans propositionem, de qua est sermo; vel ut modificans veritatem, et falsitatem, quae ei attribuitur. Et cum sumitur priori modo, sensus est: neutram determinate, id est, sumptam per se, et in particulari, esse veram, aut falsam; sed alteram earum sub disiunctione continere veritatem, aut falsitatem. Cum vero sumitur posteriori modo, sensus est: neutram earum per se sumptam esse determinate, id est, immutabiliter, et necessario, seu infallibiliter veram; sed alteram earum sub disiunctione. Inter hos autem duos sensus, est magnum discrimen. Nam iuxta priorem, negatur cuivis harum propositionum per se sumptae veritas, aut falsitas. At iuxta posteriorem, solum negatur eis determinata, hoc est immutabilis, et necessaria, seu infallibilis veritas, aut falsitas.

132 Hinc ergo ad argumentum respondetur, negando antecedens, si intelligatur de determinata veritate, prout dicit veritatem inevitabilem, seu infallibilem; secus vero si intelligatur de veritate mutabili, seu fallibili. Nam cum futurum contingens ante determinationem efficacem divinae voluntatis habeat aliquam determinationem in suis causis, quatenus sunt aliquo modo inclinatae ad illius productionem, licet non complete, ex eo, quod in illo priori deest determinatio efficax Dei, inde est, ut ratione praedictae inclinationis sit verum, quod erit: et ex eo, quod deest decretum efficax, per quod tantummodo redditur infallibilis futuritio alicuius rei, nequeat esse infallibiliter verum, quod praedictum futurum erit. Ac tandem, quia divina voluntas ante suum decretum est indifferens ad hoc, ut velit, vel nolit efficaciter futuritionem praedicti futuri, quod quantum est ex vi inclinationis causarum iam explicatae, habiturum erat existentiam; consequens est, ut veritas propositionis de tali futuro sit variabilis non solum in potentia, sed etiam in actu. Nam si Deus in signo (ut sic dicamus) sequenti decernat non futuritionem efficacem praedicti futuri, tunc propositio illa, quae in priori antecedenti erat vera, transit in falsam, imo et in falsam infallibiliter, et ita prius tantum erat vera veritate fallibili, et mutabili.

133 Nec contra hoc vim habet probatio ibidem adducta. Nam lex contradictoriarum de futuro contingenti, et pro quocunque signo consideratarum, non est, quod quaevis earum determinate sumpta, sit determinate, seu infallibiliter vera, aut determinate, seu infallibiliter falsa; sed satis est, quod una earum determinate formaliter, et in sensu in secunda solutione assignato sit infallibiliter vera: vel quod quaevis earum determinate, seu in particulari sumpta, habeat in particulari esse veram, aut in particulari esse falsam; quamvis non veritate infallibili, et immutabili, adhuc ex suppositione, v. gr., suae veritatis, sed veritate mutabili, et fallibili.

Esse autem hanc solutionem satis consonam Aristoteli, et Divo Thomae locis citatis, patet ex iis, quae ex eisdem retulimus: maxime vero ex ratione, quam adduximus, nimirum, quod si propositiones de futuro contingenti essent (ut volunt adversarii) determinate verae, tunc tolleretur contingentia, et cuncta evenirent necessario. Haec autem ratio solum probat, si sunt verae veritate infallibili, non autem veritate fallibili, contingente, et mutabili, ut intuenti constabit.

134 Nec refert, si obiicias, ex his duabus solutionibus duas posteriores coincidere: ergo, etc. Antecedens probatur.

Nam cum in secunda dicitur, unam illarum propositionum determinate formaliter, non vero determinate materialiter esse veram: tantum fit sermo de veritate infallibili; non vero de veritate fallibili, et evitabili iam explicata: siquidem decretum Dei efficax, et infallibile, ex cuius defectu pro illo signo non intelligitur, illam propositionem esse veram, vel non est radix veritatis propositionis de futuro, vel solum potest esse radix veritatis infallibilis: ergo cum in posteriori solutione solum negatur veritas infallibilis alicuius ex illis propositionibus sumpta determinate materialiter, seu, ut est, v. g., determinate propositio affirmans, quod D. Petrus ter negabit Christum, consequens est, ut secunda, et tertia solutio coincidant.

Respondetur enim, negando antecedens. Et ad probationem dicendum est, in secunda solutione ita negari praedictae propositioni sumptae determinate materialiter, quod in illo priori ante decretum habeat, verbi gratia, determinatam veritatem infallibilem; ut non curetur, an habeat determinatam veritatem fallibilem, sed potius supponatur, non habere illam: ex eo, quod ut in calce huius dubii dicemus, haec secunda solutio debet accommodari propositionibus de futuro, quae versantur circa illa contingentia, quae non habent sufficienter determinationem adhuc fallibilem in suis causis, ad hoc, ut potius sint, quam non sint: et tamen praedictae propositiones de futuro versantur circa illa, absque eo, quod sint determinate verae, aut determinate falsae. Quia, ut iam dice­mus, non enunciant de illis hanc determinationem, sed quod pro tempore futuro habebunt existentiam. Et ideo sicut praedicta contingentia in illo priori habent praecise hoc, quod est esse indifferentia, ad hoc, ut praedicto tempore sint, vel non sint: ita propositio enuncians de illis, quod pro eodem tempore habebunt, v. g., esse, est tantum indifferens ad hoc, ut sit vera, vel falsa.

Caeterum iuxta ultimam solutionem, ita negatur cuivis ex illis propositionibus per se, et in particulari, seu determinate materialiter sumptae, quod habeat determinatam, et infallibilem veritatem, ut admittatur, vel positive permittatur, quod habeat veritatem fallibilem, et evitabilem: siquidem in eadem solutione expresse asseritur, quod ad propositiones contradictorias desideratur, vel quod quaevis earum determinate formaliter sumpta, sit infallibiliter vera, vel quod quaevis earum determinate materialiter accepta, habeat veritatem fallibilem. Et ita haec ultima solutio, quod id, quod addit supra secundam, est, ut citato loco dicemus, peculiariter applicanda illis contingentibus, quae habent determinationem fallibilem in suis causis ad hoc, ut sint, licet non habeant determinationem infallibilem in illis ex defectu decreti efficacis, et infallibilis Dei, quae determinatur, quod una ex illis propositionibus in particulari, et determinate, ac signate accepta, v. gr., affirmativa, sit determinate, et infallibiliter vera.

135 Ad confirmationem patet ex dictis, quomodo ad veritatem illius disiunctivae satis sit, quod una ex illis propositionibus formaliter sumpta, sit determinate vera; vel quod sit determinate, id est in particulari vera veritate fallibili, licet non infallibili. Unde sicut disiunctiva est necessaria, si constet ex partibus incompossibilibus, licet neutra earum sit necessaria, ita tota disiunctiva est vera veritate determinata, et insuper infallibili, licet neutra pars sit determinate vera: quia ambae partes sunt incompossibiles in falsitate.

§ VIII. Fit obviam caeteris argumentis pro prima sententia allatis.

136 Ad quartum respondetur primo, concedendo maiorem, et negando minorem, ex eo, quod illa propositio pro eo signo antecedenti ad decretum, solum materialiter, non vero formaliter habet rationem propositionis, et voces illae, aut termini nihil formaliter significant, ut iam diximus. Et ad probationem dicendum est, nihil referre, quod re ipsa, ita forte (ut sic dicamus) postea contingat, ut res sic disponantur, quod in sequenti signo detur decretum, ratione cuius pro tempore futuro verificetur, Antichristum esse. Quia haec concomitantia, et dispositio materialiter contingit, non vero formaliter: sicut si Psittacus proferret illam propositionem, tunc solum materialiter esset ibidem propositio, aut conformitas, ac proinde solum materialiter continget respectu praedictae propositionis, quod ita res postea disponantur, ut revera verificetur pro tempore futuro, quod Antichristus est. Unde ad hoc, ut aliqua propositio de futuro contingenti sit formaliter propositio pro aliquo priori², et pro eodem sit formaliter conformis cum suo obiecto, requiritur, ut pro illo priori suum obiectum habeat determinate rationem futuri in determinatione suarum causarum, praesertim primae: quia si hoc non adsit, non erit ratio, propter quam respiciat illud, ut formaliter futurum, ac proinde sit formaliter conformis ei.

137 Secundo respondetur, concedendo etiam maiorem, et negando minorem, intellectam de conformitate determinata; secus vero si de conformitate indeterminata intelligatur. Et ratio est. Nam ad hoc, ut aliud sit conforme alteri, oportet ut illud alterum habeat esse, et quod habeat illud sicut de illo enunciatur. Quare cum ante determinationem efficacem divinae voluntatis non habeant creaturae determinate esse futurum, nec determinate esse non futurum, positive (ut sic dicamus) sumptum, ut infra explicabimus, quamvis debeant esse futura, vel non futura, consequens est, ut nulla ex illis propositionibus de futuro contingenti materialiter sumpta, seu nulla in particulari sit in illo signo determinate conformis, vel determinate difformis suo obiecto: siquidem in eo obiectum illarum, nec habet esse determinate futurum, nec esse determinate non futurum, quamvis sit determinatum ad habendum unum, vel alterum.

Et ad probationem in contrarium dicendum est, nihil referre, quod res ita postea disponantur, ut pro tempore futuro, et ratione decreti in signo sequenti existentis, verificetur Antichristum esse, ad hoc, ut propositio illa sit in omni signo antecedenti conformis suo obiecto, seu ad hoc, ut obiectum ita sit, sicut de illo enunciatur; sed requiritur, ut si enunciatur in aliquo signo aliquid conveniens illi pro tempore futuro, quod ex tunc, seu ex vi illius signi ita sit pro tempore futuro, sicut per illam propositionem enunciatur: alioqui non erit in eo signo conformis suo obiecto.

138 Et ratio est aperta. Nam sicut quod res ita postea disponantur, ut pro tempore futuro verificetur, Antichristum esse, non sufficit ad hoc, ut Antichristus revera habeat, pro signo antecedenti ad decretum Dei, rationem futuri determinati, ut constat ex iis, quae pro assertione diximus; sed requiritur in eo signo aliquid praesens, in quo fundetur talis determinatio, ita neque ad hoc, ut propositio id affirmans sit vera, et conformis tali obiecto potius, quam difformis eidem: quia non stat, hanc propositionem de futuro contingenti, nempe Antichristus erit, esse determinate conformem suo obiecto, et Antichristum non habere rationem futuri determinate.

Unde prima radix, et regula veritatis, et conformitatis praedictarum propositionum est decretum efficax divinae voluntatis, ita quidem ut si praedictum decretum sit de futuritione, tunc propositio affirmans sit determinate conformis: si autem fuerit de non futuritione, talis propositio erit difformis. Et tandem si in aliquo signo non adsit decretum de futuritione, vel de positiva (ut sic dicamus) non futuritione tunc praedicta propositio, nec habet esse determinate conformem, nec determinate difformem, et per consequens, nec determinate veram, nec determinate falsam: sed tantum non conformem, aut non difformem, seu non determinate veram, aut non determinate falsam.

Quare ad formam probationis praedictae minoris distinguenda est maior: Quando ita se res habet in illo signo, et ex vi illius signi, in quo enunciatur, transeat: Quando non ita se habet in illo signo, et ex vi illius signi, negatur. Et eodem proportionali modo distinguenda est minor. Et ad probationem ibidem involutam dicendum est, quod licet enuncietur de Antichristo, quod pro tempore futuro erit; enunciatur tamen ex vi illius signi, seu in illo signo antecedenti ad decretum: et tamen ex vi illius signi, aut eorum, quae tale signum infert, non ita se res habet, ut habebit, ac proinde neque in eo signo tale res se habet pro tempore futuro.

139 Nec refert, si urgeas, tum quod non recte sequitur, ex eo, quod pro illo signo, nec Antichristus, verbi gratia, sit determinate futurus, nec determinate non futurus per non futuritionem (ut sic dicamus) positivam (de qua in praesenti fit sermo, ut statim magis explicabitur) quod propositio negativa, nempe, Antichristus non erit, non sit determinate vera, et affirmativa falsa. Quoniam hoc ipso, quod non habeat positivam futuritionem, erat falsum, quod erit; sicut et veram, quod non erit: siquidem ut sit verum, quod erit, requiritur, quod habeat futuritionem: et ut sit falsum, satis est, quod illam non habeat. Sicut ad hoc, ut in illo signo sit falsum, Antichristum esse, sat est, tunc non esse: et ut esset verum, requirebatur, ut tunc esset.

Tum etiam; saltim ex dictis sequi, esse veram praedictam propositionem ante divinum decretum, si sic formetur: Licet in hoc signo ante decretum non sit aliquid ratione cuius Antichristus erit pro tempore futuro; attamen revera erit ratione eorum, quae postea dabuntur. Patet sequela. Nam ad veritatem huius propositionis, tantum abest, quod desideretur decretum, quod potius si tale decretum esset, ac proinde ratione eius Antichristus determinaretur ad essendum, tunc non esset vera.

Non itaque haec referunt. Nam ad primam probationem constabit num. 148. Ad secundam vero, respondetur, praedictam propositionem esse chimericam, et constare ex dictis repugnantibus, atque adeo se ipsam destruere. Nam ex quo capite dicitur, in eo signo non esse aliquid, ratione cuius Antichristus erit pro tempore futuro, supponitur existentiam Antichristi pro tempore futuro non esse in eo signo, adhuc secundum esse obiectivum: atque adeo neque exercere rationem obiecti respectu praedictae propositionis. Quia, ut esset in illo signo secundum esse obiectivum, et exerceret rationem obiecti, requirebatur ut esset in eodem signo aliquid, ratione cuius haberet tunc illud esse reale obiectivum determinatum: et per consequens ibidem innuitur, talem propositionem non esse determinate veram: siquidem propositio determinate vera, et cuius obiectum debent esse in eodem signo. Sicut in universum res inter se aliquo modo conformes, vel difformes in aliquo signo, debent supponi cum esse in illo, et habere aliquo modo conformitatem, vel difformitatem in praedicto esse. At ex quo capite dicitur, Antichristum habiturum existentiam pro tempore futuro, desideratur ad hoc, ut sit verum, esse simul in eo signo propositionem illam, et existentiam Antichristi secundum esse reale obiectivum ipsius: et ita esse tunc aliquid, ratione cuius talis existentia pro eodem tempore futuro erit. Sed haec amplius in solutione ad priorem confirmationem huius argumenti elucidabuntur.

140 Tertio respondetur, concedendo maiorem, et negando minorem de conformitate inevitabili, et infallibili; secus vero de conformitate fallibili, et evitabili. Nec amplius convincit probatio. Nam ante divinum decretum, ad summum fallibiliter potest verificari, quod pro tempore futuro erit Antichristus: quandoquidem ante praedictum decretum, integrum fuit Deo decernere, quod non existeret pro praedicto tempore. Et si hoc in sequenti signo decrevisset, tunc iam illa propositio, in signo antecedenti ad summum fallibiliter vera propter maiorem inclinationem causarum, post ea, seu in signo sequenti esset falsa. Et ita solum sequitur, quod ante praedictum decretum dabatur conformitas fallibilis praedictae propositionis ad suum obiectum: et per consequens, quod illa propositio determinate sumpta, non erat determinate vera veritate infallibili, sed fallibili.

Diximus, Quod illa propositio determinate sumpta, non erat determinate vera veritate infallibili: quia sumpta praedicta propositione indeterminate, vel sumpta veritate determinate, id est, pro veritate, vel falsitate indeterminate, tunc potest esse proportionato modo infallibilis.

141 Ad primam confirmationem, neganda est minor. Ad probationem concedendum est, determinationem causarum de praesenti, et causatam per decretum efficax divinae voluntatis, non esse id, quod enunciatur de subiecto, ac proinde nec esse obiectum conformitatis illius propositionis de futuro: esse tamen primam radicem, et primum requisitum, primamque regulam talis conformitatis, propter rationes pro assertione factas. Et ita nisi adsit praedictum decretum, non poterit ulla ratione esse vera, et determinata conformitas, aut determinata difformitas inter illam, et suum obiectum.

Potestque hoc explicari exemplo intellectionis, et volitionis liberae. Nam in intellectio proponens obiectum cum indifferentia, est radix, et requisitum, et (ut sic dicamus) prima regula libertatis, quae est in volitione liberi obiecti propositi; et tamen cognitio illa indifferenter sic proponens obiectum, non est radix, et regula volitionis liberae per modum obiecti voliti ab ipsa, sed est quid omnino praerequisitum ad hoc, ut obiectum illud sit volitum secundum suam bonitatem. Ita ergo efficax decretum Dei non est radix, et regula conformitatis propositionis de futuro cum suo obiecto, tanquam aliquid necessario enunciatum per illam: et per consequens nec tanquam obiectum conformitatis, sed tanquam quid omnino requisitum, et per modum primae radicis praedictae conformitatis: quae hoc ipso quod creata, et per accidens, non potest non ortum ducere a divino decreto transferente futurum illud a statu possibili, vel futuri fallibilis, ad statum infallibilis futuritionis.

142 Nec refert, si obiicias, quod si efficax decretum divinae voluntatis desideratur ad veritatem propositionis affirmativae de futuro contingenti, tunc hoc ipso, quod decretum desit, propositio affirmativa de praedicto futuro erit falsa: siquidem deest illi primum requisitum, primaque radix suae conformitatis et veritatis: sicut hoc ipso, quod desit intellectio proponens obiectum cum indifferentia, debet volitio habere oppositum libertatis, scilicet necessitatem.

Respondetur enim, inde ad summum colligi, praedictam propositionem esse non veram, et non conformem, ex eo, quod deest primum requisitum conformitatis et veritatis; non tamen esse positivae difformem, seu falsam: nam verum, et falsum respectu cuiusvis propositionis, non sunt contraria immediate opposita: et ita potest dari medium, scilicet non verum, et non falsum.

Nec exemplum adductum obest, sed potius prodest. Nam sicut deficiente omnino intellectione proponente obiectum cum indifferentia, tunc si loco illius non subrogetur alia intellectio proponens ipsum cum determinatione, et necessitate non datur volitio necessaria, neque etiam volitio libera; si vero ponatur intellectio proponens illud cum determinatione, e necessitate, tunc dabitur volitio necessaria: ita in illo priori antequam sit decretum divinae voluntatis de futuritione Antichristi, propositio affirmans de illo quod erit, licet non habeat determinatam veritatem, et conformitatem; non tamen habebit difformitatem, quae est contraria opposita conformitati, ac proinde tantum erit non conformis, seu non vera, et non difformis, seu non falsa, non tamen conformis, vel difformis, vera, vel falsa. Si autem fuisset in signo sequenti decretum de non futuritione eiusdem Antichristi, tunc propositio illa in eo signo posteriori esset difformis. Sic ut quia Deus habuit decretum de futuritione illius, propterea post praedictum decretum talis propositio est determinate vera.

143 Et licet per ea, quae nunc diximus, satis hoc explicatum maneat, nihilominus addi potest, quod sicut necessitas, et libertas sunt immediate oppositae respectu actus voluntatis, absolute, et pro quavis duratione reali existentis, et ita nequit absolute, et in aliquo instanti reali dari volitio, quae non sit vel determinate necessaria, vel determinate libera, non tamen pro quocunque signo, et sub quavis praecisione; et ideo satis probabile est, quod eademmet volitio secundum substantiam potest transire de necessaria ad liberam, et e contra, atque adeo, quod in illo priori, in quo consideratur secundum sua essentialia praecise, nec est determinate libera, nec determinate necessaria, quamvis possit verificari de eadem, quod est non libera, seu non necessaria, quatenus per hoc significatur nondum habere necessitatem, aut libertatem: ita ergo cum proportione respectu propositionis de futuro contingenti philosophandum est, quatenus haec pro omni duratione reali debet esse vel determinate vera, vel determinate falsa, non tamen pro omni signo rationis, et antecedenter ad decretum. Quia tunc, et sub praedicta praecisione, tantum est non conformis, aut non difformis, ex eo, quod non datur obiectum pro illo priori, cui conformetur, aut difformetur: atque adeo tantum erit non vera, vel non falsa, quatenus pro praedicto signo nondum habet veritatem, aut falsitatem.

Sicut hoc ipsum, cum debita tamen proportione, de quavis propositione, sive de praesenti, sive de praeterito, aut de futuro dicendum est, si praedicta propositio consideretur in illo signo, in quo praecedit ad suam proprietatem, scilicet ad veritatem, vel falsitatem. Tunc enim non est formaliter vera, aut formaliter falsa, nec formaliter conformis, aut formaliter difformis; sed tantum nondum vera, seu nondum conformis; et nondum falsa, seu nondum difformis. Quae omnia in propositionibus iam dictis potiori ratione debent admitti, quam in exemplo illo de volitione, potente transire de necessaria in liberam, et e contra; absque eo quod secundum suam substantiam mutetur: ex eo, quod est longe certior assertio nostra, quam doctrina illa contenta in praedicto exemplo.

144 Ad secundam confirmationem respondetur ex dictis, propositionem de inesse non esse regulam, et mensuram veritatis propositionis de futuro enunciatae pro omni signo, nisi adsit primum illud praerequisitum, et fons conformitatis unius propositionis cum altera, scilicet determinatio efficax divinae voluntatis. Et ideo in illo signo priori, in sensu supra explicato, ante possibilitatem Antichristi non erat futuritio illius, ut supra ostendimus, et ex se constat: et nihilominus pro tempore futuro est vera propositio de inesse ei correspondens, scilicet quod Antichristus est.

Ad tertiam confirmationem patet ex dictis, quomodo verum, vel falsum determinate, et immutabiliter sint contraria immediate respectu propositionis pro quocunque instanti reali, non vero pro quocunque signo rationis.

145 Ad ultimum constat etiam ex dictis, quomodo ad rationem propositionis satis sit, vel esse in signo antecedenti ad divinum decretum indeterminate veram aut falsam; vel esse fallibiliter, et in particulari veram, aut fallibiliter, et in particulari falsam, aut tandem in quacunque duratione reali, et per consequens stante decreto Dei esse determinate, et infallibiliter veram, aut determinate, et infallibiliter falsam.

146 Nec refert, si obiicias, quod licet propositio in communi possit esse vera, vel falsa indeterminate; attamen hoc ipso, quod sit haec propositio in individuo, necesse est, ut habeat determinate veritatem, aut determinate falsitatem. Quia quoties aliqua passio sub disiunctione, et indeterminate convenit alicui essentiae in communi, toties convenit determinate individuis contentis sub illa, ut patet in numero, cui sumpto in communi convenit saltim per modum proprietatis, quod sit par, vel impar indeterminate, et sub disiunctione: et tamen cuilibet numero in particulari debet competere, quod sit determinate par, vel determinate impar.

Respondetur enim, negando antecedens. Et ad probationem dicendum est, eam esse veram in proprietatibus absolutis, ut in exemplo allato contingit; non vero in proprietatibus respectivis, qualis est significare verum, vel falsum. Nam proprietas ista convenit propositioni de futuro contingenti per ordinem ad suum obiectum, scilicet futurum: et ita quia hoc pro illo signo rationis non habet determinate fore, nec determinate non fore, sed tantum habet indeterminate, quod erit, vel indeterminate, quod non erit; ex eo, quod divina voluntas est determinata pro illo priori ad habendum aliquem actum vage, et indeterminate sumptum, quo decernat fore, vel non fore, v. g. Antichristi; propterea haec propositio Antichristus erit, pro illo priori, et in individuo sumpta, habet significare veritatem, vel falsitatem indeterminate, non tamen determinate.

Adde, quod iuxta priorem illam solutionem num. 129. adductam, propositio praedicta in illo priori non est formaliter propositio, nec constat subiecto, copula, et praedicato formaliter talibus, ut ibidem explicatum est.

147 Ad confirmationem primam respondet Curiel controversia citata num. 86. non futurum sumi duobus modis. Primo negative pro eo, quod non habet modum essendi futuri, quamvis possit illum habere, ut contingit in possibili: quod quidem non habet omnia requisita, ut sit futurum, et potest ea habere. Secundo contrarie pro eo, quod importat aliquid repugnans modo essendi futuri: ut id, quod est possibile fieri, et Deus decrevit non esse faciendum, habet aliquid, ratione cuius repugnat ipsi esse futurum. Quando ergo dicitur de aliquo non esse futurum, quia consideratur antecedenter ad determinationem divinae voluntatis de eius productione, sumitur non futurum priori modo. Quando vero in propositione negativa opposita affirmativae negatur esse futurum, sumitur posteriori modo. Et sicut non valet argumentum a negatione alicuius requisiti, ut aliquid sit futurum, ad positionem alicuius repugnantis, ut sit futurum; ita neque valebit argumentum, quo ex cognitione alicuius sub ratione non futuri priori modo, colligitur esse non futurum modo posteriori.

Caeterum in hac solutione, nisi amplius explicetur, non videtur omnino animus quiescere. Nam si praecise sistitur in hoc, quod sumpto non futuro positive, et contrarie, nihil potest esse non futurum, nisi post decretum, consequens erit, ut antecedenter ad divinum decretum sint falsae omnes propositiones negativae contrariae de futuro contingenti: sicut etiam propter eandem rationem erunt falsae omnes affirmativae de eodem futuro: siquidem, nec futuritio, nec positiva non futuritio possunt esse, iuxta nostram sententiam, ante divinum decretum, sed debent subsequi ad illud: at hoc non est concedendum propter ea, quae num. 141. et 142. diximus: ergo, etc.

Unde ad confirmationem hanc respondetur ex dictis loco citato, eam non convincere intentum. Quia decretum praesens divinae voluntatis non est obiectum illius propositionis, sed solum est primum requisitum, primaque fontalis ratio conformitatis cum obiecto, et ipsius obiecti, necnon et illius praedicati, quod de subiecto per illam enunciatur, scilicet existentiae pro tempore futuro. Et similiter secunda confirmatio intentum non convincit, eo quod obiectum illius propositionis negativae, scilicet Antichristus non erit, nequaquam est non futuritio negativa eiusdem Antichristi; sed illud, quod modo insinuavimus, et loco citato magis explicuimus.

148 Ex quo etiam patet ad illud, quod in fine huius confirmationis adducitur, scilicet quod sicut ad hoc, ut sit falsum in illo signo antecedenti ad decretum, quod Antichristus est, sufficit, ut in illo signo non sit: quia ad veritatem requirebatur, ut esset, ita ad hoc, ut sit in eodem signo falsum, quod erit, sufficiet, quod non habeat positivam futuritionem: siquidem haec futuritio ad eius veritatem requirebatur. Ex dictis igitur ad hoc patet. Quoniam respectu illius propositionis affirmativae in illo signo enunciatae, nempe Antichristus est, habet rationem obiecti enunciati esse illius pro illo signo: et non esse eiusdem, secundum eam rationem, secundum quam in eo signo dari potest, habet rationem obiecti propositionis negativae, tanquam duo inter se immediate opposita. Et ideo sicut si in illo signo daretur esse Antichristi, mensuraret utramque propositionem reddendo unam (scilicet affirmativam) veram, et aliam (nempe negativam) falsam, ita hoc idem de non esse, quod pro eodem signo datur, cum proportione dicendum est.

Caeterum, obiectum alterius propositionis, scilicet Antichristus erit, non est determinata, et positiva futuritio, quae Antichristo in illo signo rationis ante decretum conveniat. Nam haec nihil est aliud, quam quod de praesenti, et in eo signo habeat esse determinatum in suis causis, et praesertim in prima; sed quod pro tempore futuro, positive erit, sicut et obiectum propositionis negativae est, quod pro tempore futuro positive (ut sic dicamus) non erit: ex eo, quod pro sequenti signo erit decretum, quo Deus decernat, illud habiturum, vel non habiturum existentiam pro praedicto tempore. Quare cum ex vi signi antecedentis, seu in praedicto signo, nec sit hoc obiectum, nempe, quod Antichristus pro tempore futuro erit, neque hoc, quod non erit, modo dicto explicatum, inde est, ut praedicta propositio ex defectu obiecti, et per consequens ex defectu regulae mensurantis, nec sit determinate vera, nec determinate falsa, quamvis sit non vera, et non falsa.

149 Unde ad falsificandam aliquam ex his propositionibus determinate sumptam, vel ad verificandam illam, non sat est, quod Antichristus in illo signo ante divinum decretum sit non futurus negative, id est non habeat ea, quae requiruntur ad futuritionem, quamvis nihil habeat, ratione cuius ei repugnet existentia pro tempore futuro. Quia obiectum praedictarum propositionum, tantum est, quod pro tempore futuro habebit Antichristus, quod positive existat, vel quod positive, et in sensu dicto non existat; et ita licet praedicta propositio non habeat esse positive conformem, aut difformem suo obiecto, nisi dependenter a divino decreto; non tamen propterea ante illud, seu ex hoc, quod non intelligatur divinum decretum, erit ex vi, et rigore sermonis falsa.

Diximus: Ex vi, et rigore sermonis: quia si redderet alium sensum, qui tamen non est proprius illius ex vi, et rigore sermonis, scilicet, quod causae sunt determinatae ad hoc, ut praedictum futurum pro tempore futuro sit, vel quod habeat esse determinatum in suis causis, ratione cuius in tempore futuro erit, tunc propositio affirmativa erit falsa, sicut et negativa, eodem proportionali modo explicata, veritatem continebit; at praedictae propositiones sic exposita potius sunt ex vi, et rigore sermonis propositiones de praesenti, quam de futuro.

150 Sed in calce huius dubii forte inquires. Quaenam ex illis tribus solutionibus, quibus plura ex argumentis contrariae sententiae dissolvimus, sit aliis praeeligenda. Respondetur ex iis, quae supra innuimus, quod loquendo de propositionibus enunciantibus, ante decretum Dei efficax, quod aliquid erit, ad quod tamen nulla est determinatio etiam impedibilis in suis causis, ac proinde nec res illa, de qua enunciatur, quod erit, habet futuritionem in illis ratione maioris inclinationis, quae in eis sit in ordine ad productionem, quam ad non productionem talis rei, tunc prima, et secunda solutio est eligenda. Si autem loquamur de propositionibus enunciantibus ante praedictum decretum, quod aliquid erit, ad quod quidem producendum causae sunt sufficienter determinatae, licet talis determinatio sit impedibilis, tunc eligenda est posterior solutio.