Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

Dubium hoc simplici veritatis propositionis decisione decidendum est: quia res, de qua in illo agitur, nihil amplius petit. Pro decisione igitur eius notandum est primo futurum conditionatum posse dupliciter accipi. Primo quidem ita ut denotet futurum, quod de facto erit, quia conditio, a qua dependentiam habet, etiam erit: et ita solum vocatur futurum, non quacunque, sed conditionatum: quia pendet ab aliqua conditione. Unde in hoc sensu incarnatio Verbi habuit rationem futuri conditionati, ex eo, quod pendebat a peccato Adami, ita ut si peccatum hoc non esset, nec etiam incarnatio foret, ut docet D. Thom. 3. part. quaest. 1. art. 3. Secundo modo appellatur futurum contingens conditionatum, quod de facto non habebit existentiam; haberet tamen illam, si conditio, a qua pendet, poneretur, quamvis revera nunquam sit ponenda, ut si diceres: Si Judas non se suspendisset, salvaretur.

2 Secundo notandum est, futurum conditionatum, hoc secundo modo sumptum, rursus DIVIDI. Nam alia sunt, quae aliquo modo nectuntur cum conditione, ex eo, quod conditio aliquo modo influit ad illa: sive talis influxus sit per modum causae, aut occasionis, vel conditionis sine qua non, ut: Si Petrus audiret concionem, converteretur. Alia vero sunt, quae nullam habent, quantum est ex se, connexionem cum conditione; sed secundum se spectata habent se concomitanter ad illam. Quae quidem appellantur conditionata disparata, ut: Si Paulus caneret Vallisoleti, Franciscus dormiret Matriti.

3 Tertio notandum est, utrumque ex his membris posse ulterius subdividi. Nam in primis futurum conditionatum, habens aliquam connexionem cum conditione, aliud est, quod nectitur necessario necessitate simpliciter cum illa, ut in his propositionibus: Si Sol luceret, dies esset, vel: Si Petrus ambularet, moveretur. Aliud vero, quod tantum habet connexionem infallibilem cum conditione, seu connexionem necessariam necessitate secundum quid, et praecise ex suppositione, ut: Si Judas efficaciter vocatus fuisset a Christo, non se suspenderet, sed converteretur, vel: Si praedestinatus esset, non damnaretur, sed salvus foret. Aliud tandem, quod probabiliter, aut coniecturaliter habet nexum cum conditione, ut: Si Petro sitienti propinaretur vas aquae, biberet illam.

Et deinde futurum conditionatum disparatum potest etiam in alia membra secari. Nam aliud est, in quo positio conditionis habet dependentiam a causa libera, effectus vero concomitans a causa necessaria, ut: Si Petrus peteret Vallisoletum, Joannes occideretur a fulmine. Aliud vero, in quo tam positio conditionis, quam effectus ipse secutus habent dependentiam a causa libera creata, ut: Si Petrus ambularet Vallisoleti, Joannes dormiret Matriti.

4 Ex his ergo notandum est quarto, praesentem disputationem non esse de futuris conditionatis, quae tam ipsa, quam conditiones, a quibus dependent, habebunt de facto existentiam, seu (ut alii loquuntur) de his futuris, in quibus purificatur conditio, et ita transeunt in absoluta, quia eo ipso talia futura, quippe quae vere habent rationem futurorum absolutorum, non pertinent ad hanc disputationem, sed ad praecedentem, in qua de futuris absolutis late egimus.

Loquendo autem de futuris conditionatis, in quibus non purificabitur conditio, et habent aliquam connexionem cum illa, non discutiemus de illis futuris, quae habent connexionem necessariam simpliciter cum sua conditione, si per propositionem, quae de illis efformatur, solum importetur necessitas illationis; seu si illa propositio accipiatur praecise in vi conditionatae importantis solum bonitatem illationis unius ex alio. Tum quia certum est praedictam propositionem hoc modo sumptam, revera non esse propositionem de futuro ex parte obiecti, et cum fundamento in re; sed solum quantum ad formulam enunciandi: quia re ipsa eadem connexio necessario significatur etiam in propositione de praesenti, vel de praeterito. Et ita nihil refert sive dicas: Si Sol lucet, dies est, aut si asseras: Si Sol lucebit, dies erit. At propositiones conditionatae, de quibus in praesenti agimus, revera, et cum fundamento in re ex parte obiecti enunciant aliquid de futuro, quod re ipsa erit, si ponatur conditio. Tum etiam: quia indubitatum est praedicta futura conditionata, seu propositiones de illis efformatas, esse ex terminis, et ab intrinseco, necessarias; ita ut implicet ab intrinseco oppositum fieri: ac proinde non poterunt non cognosci certo a Deo; imo non poterunt non ab illo certo cognosci per scientiam omnino necessariam, scilicet per scientiam simplicis intelligentiae.

5 Ex quo etiam fit, non esse etiam in hac disp. sermonem de futuris conditionatis, in quibus conditio expresse posita in propositione de illis efformata, habet infallibilem connexionem, licet liberam simpliciter, cum eventu futuro, si per eas tantum significetur illatio unius ex alio, ut si dicas: Si Petrus efficaciter vocaretur a Deo, consentiret.

Tum quia hae propositiones hoc modo sumptae, quatenus solum enunciant bonitatem illationis, seu necessitatem consequentiae, non sunt revera propositiones de futuro, ut de aliis propositionibus nuper recensitis dicebamus; sed re ipsa solum de possibili, quamvis quantum ad formulam enunciandi, sint de futuro. Et ideo eadem veritas significaretur, si illa propositio sub formula de praesenti, aut de praeterito efformaretur; ut si dicatur: Si Petrus efficaciter vocatur a Deo, consentit, vel: Si Deus efficaciter vocavisset Petrum, consensisset, aut si asseratur: Ex efficaci vocatione qua Petrus vocatur a Deo, recte sequitur, quod consentiet. Non secus proportione servata, ac ista propositio: Homo est risibilis, ex parte obiecti, et cum fundamento in re eandem veritatem significat, ac istae: Si homo est, risibilis est. Si homo fuerit, risibilis erit: et ita revera sunt de possibili; quamvis quoad formulam enunciandi, differant.

Tum etiam (id, quod ex praecedenti sequitur), quia certum est, talem propositionem de futuro conditionato importante solam necessitatem illationis, habere omnino antecedenter ad liberum decretum, existens in Deo, veritatem determinatam, ac proinde omnino necessariam, et scitam certo, et necessario a Deo, et per consequens per scientiam simplicis intelligentiae.

6 Diximus, non esse sermonem de praedictis futuris, et de propositionibus de illis, in quibus conditio expresse posita, habet infallibilem connexionem cum eventu futuro. Nam licet alias sit infallibile ex vi divini decreti, non vero ex meritis solius conditionis expresse positae, quod effectus ille, posita tali conditione, habebit esse, hoc nihil interest. Nec propterea consideratio, et discussio de scientia praedicti futuri excluditur; sed potius includitur in hac disputatione, quae non utcunque de scientia futurorum conditionatorum, sed de praedicta scientia, habita in efficaci, et infallibili decreto conditionato inscribitur. Et ita ad praesentem disputationem spectat; an certo cognoscat Deus, quod si in Tyro, et Sidone factae fuissent virtutes, quae in Bethsaida factae fuerunt, tunc Tyrii, et Sidonii crederent Christo, et poeniterent. Quia licet, ut in hac eadem disp. dicemus, non possit hoc sciri, nisi ex vi decreti efficacis, et conditionati, habentis infallibilem connexionem cum praedicto effectu; non tamen conditio ibidem expresse posita, est praedictum decretum; sed alia, nimirum, quod signa, et prodigia, quae facta fuerunt in Bethsaida, et Corozaim, fierent in Tyro, et Sidone.

7 Addidimus autem: Si per eas tantum significetur illatio unius ex alio. Nam si sumantur ut enunciantes aliquid de futuro, etiam sub conditione, requirunt ad sui veritatem decretum efficax absolutum ex parte subiecti, et conditionatum ex parte obiecti. Unde sub ista consideratione non spectabunt ad scientiam Dei naturalem; sed potius ad scientiam liberam, ut bene notavit Gonzalez in praesenti disp. 44. sectione 4. ex eo, quod veritas per illam significata, non est pure de possibili; sed revera de futuro, saltim sub conditione: et nulla res potest extrahi a ratione pure possibilis, ad rationem aliquo modo futurae, nisi dependenter a libero decreto Dei in illo existente. Unde ad hoc, ut haec propositio: Si Petrus cras efficaciter vocaretur a Deo, consentiret, sit vera, non tantum in vi illationis, sed ut enuncians aliquid de futuro etiam sub conditione, seu sit de praedicto futuro ex parte obiecti, requiritur, ut Deus habeat decretum, quo decernat, quod Petrus consentiat cras, si efficaciter a Deo tunc vocaretur. Quae duo accurate notanda sunt, ut aliquibus obiectionibus adversariorum fiat satis.

8 Ex quo etiam sequitur, non esse in praesenti sermonem de iis futuris conditionatis disparatis, in quibus conditio expresse posita pendet a libera voluntate, et tamen effectus subsecutus, et concomitanter fit ab aliqua causa necessaria. Quia certum est, Deum cognoscere praedicta futura: siquidem futura necessaria, seu pendentia praecise a causis secundis necessariis, sunt omnino nota Deo: praedictum autem futurum solum pendet a causis secundis necessariis: quia conditio illa disparate se habet ad illud, ut dictum est.

Quare tota haec disputatio tantum versabitur in explicando, tum an Deus certo, et infallibiliter tam ex parte subiecti, quam ex parte obiecti cognoscat futura contingentia conditionata, sive illa sint disparata, ita tamen ut tam conditio, quam futurus eventus pendeat a causa libera; sive non sint disparata, sed habentia aliquam connexionem cum futuro eventu, dummodo haec connexio inter conditionem expresse positam, et eventum non sit infallibilis, sed tantum coniecturalis, vel probabilis. Tum etiam quomodo praedictam cognitionem de illis ex vi decreti iam insinuati habeat.