Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

9 In hoc dubio non agemus de medio, in quo Deus praedicta futura cognoscit; sed an omnimoda certitudine tam ex parte subiecti, quam ex parte obiecti cognoscat praedicta futura, quae in titulo recensita sunt.

§ I. Proponitur prior sententia.

Prima sententia asserit, quod iuxta Scripturam sacram, Deus non cognoscit praedicta certitudine futura contingentia conditionata, de quibus loquimur. Ita Ledesma lib. de auxil. disp. 2. affin. de scientia futurorum contingentium fol. 582. et alii ex iunioribus Thomistis. Quam reputant probabilem Curiel controver. 7. et noster Corneio in praesenti disp. 3. dub. 2. Probatur primo. Quia saepe cum est sermo de eventu horum futurorum, habentium tantum probabilem connexionem cum conditione, loquitur Deus de illis non assertive, ut de re certa, sed ut de re dubia. Nam Genes. 3. inquit: Ecce Adam quasi unus ex nobis factus, etc. Nunc ergo ne forte mittat manum suam, et sumat etiam de ligno vitae, et comedat, et vivat in aeternum, etc. Et Deut. 4. sic Deus per Moysen populum alloquitur: Non vidistis aliquam similitudinem in die, qua locutus est vobis Dominus, ne forte decepti faciatis vobis sculptam similitudinem, etc. Et. Matth. ii. dixit Christus: Si in Sodomis factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, forte mansissent usque in hanc diem. Quibus verbis illa futura conditionata praedicta, scita sunt a Deo sub illa particula forte. Cum igitur eadem sit ratio de omnibus futuris conditionatis, dicendum est, Deum non habere certam, et infallibilem notitiam, et scientiam futuritionis ipsorum.

10 Secundo probatur. Quia Deus Exod. 4. dans Moysi signa, quibus inducere posset Aegyptios, ut crederent ipsi, ita inquit: Si non crediderint tibi, nec audierint sermonem signi prioris, credent verbo signi sequentis: quod si nec duobus quidem his signis crediderint, neque audierint vocem tuam, sume aquam fluminis, et effunde eam super aridam, et quidquid hauseris de fluvio vertetur in sanguinem. Ubi aperte praedicitur ut incertus, et dubius secundum se hic effectus futurus, nempe Aegyptios credituros esse Moysi sub hac conditione, si fierent priora signa: et est apertum signum huius dubitationis providisse Deum posteriora signa in casu, quo priora non haberent effectum.

§ II. Assertio prior.

11 Dicendum tamen est primo, Deum iuxta sacram Scripturam certo, et infallibiliter omnino cognoscere futura contingentia conditionata, et disparata, de quibus in praesenti loquimur. Ita omnes Doctores Scholastici, quos infra referemus. Probatur ex illo 4. Reg. 13. ubi cum Eliseus Propheta praecepisset Regi Israel, ut iaculo terram percuteret in signum, quod reportaturus esset victoriam a Rege Syriae: et Rex Israel ter tantum percuteret terram, tunc Eliseus ad eum dixit: Si percussisses quinquies, aut sexies, sive septies, percussisses Syriam usque ad consummationem, nunc autem tribus vicibus percuties eam. Ubi, ut vides, praedicitur a Deo hoc futurum contingens conditionatum, et disparatum: Si Rex Israel percussisset terram quinquies, aut sexies, etc. percuteret Syriam usque ad consummationem: ergo Deus certo, et infallibiliter illud cognoscit. Conseq. patet. Quia ex quo capite praedictum est a Deo, non potuit non esse scitum ab illo: et ex quo capite non habet aliquam connexionem etiam coniecturalem, vel probabilem cum conditione, sed disparate ad illam se habet, non potest cognosci a Deo scientia coniecturali ex parte obiecti, ex vi connexionis probabilis, quae est inter conditionem et futurum; sed necessario debet cognosci ex vi alterius medii, nimirum vel ratione veritatis obiectivae, et infallibilis, quam praedictum futurum habet (ut authores scientiae mediae, falso tamen, ut ex dictis disp. praecedenti constat, sentiunt) vel ratione decreti efficacis, et infallibilis, quod Deus circa illud futurum habuit, atque adeo per cognitionem omnino infallibilem, et certam, seu (quod idem est) infallibilem, tam ex parte obiecti, quam ex parte subiecti.

12 Ex quo etiam constat, non satisfacere solutionem illam, quam aliqui ex adversariis huic testimonio adhibent, nimirum in hoc futuro conditionato fuisse aliquam proportionem, et connexionem in ratione signi, et signati, inter illud, et suam conditionem: quae connexio consistebat in hoc, quod quoties rex percuteret terram illo iaculo, toties percuteret Syriam. Et sic victoriae illae, iuxta dispositionem rerum, poterant probabiliter iudicari, ut sufficientes ad totalem interemptionem Syriae.

Ex dictis igitur, satis constat, nullam esse hanc solutionem. Nam hoc signum vel esset naturale, vel ad placitum. Non primum, cum nulla sit connexio naturalis, in qua fundetur talis significatio. Neque secundum. Quia vel ex institutione humana, vel divina? Non ex institutione humana, quia nullus homo posset scire illum futurum eventum: ergo ex institutione divina, ac proinde ex libero decreto Dei circa tale futurum. Quo admisso, non potest negari, Deum certo illud cognoscere.

13 Nec refert, si dicas, ex hoc testimonio solum colligi, Deum certo, et infallibiliter cognovisse hoc futurum disparatum, non vero caetera alia huic similia: ex eo, quod non est sufficiens fundamentum ad asserendum, Deum habuisse decreta conditionata, et efficacia circa omnia futura conditionata, et disparata.

Non itaque hoc refert. Nam, iuxta Scripturam sacram, concedenda est Deo perfectissima libertas, et summe actualis: at ut dub. 4. huius disp. dicemus, ad actualitatem, et perfectionem summam divinae libertatis spectat, ut circa nullum futurum, sive absolutum, sive conditionatum maneat suspensa; sed de quolibet decernat efficaciter suum fore, aut suum non fore. Quamvis, an in particulari, et determinate habuerit decretum circa fore, vel determinate circa non fore, debeat nobis peculiariter ex Scriptura, vel Patribus constare: ergo, etc.

§ III. Assertio posterior, et prima illius probatio.

14 Dicendum est secundo, probabilius esse, et magis consonum Scripturae, Deum omnino certo, et infallibiliter cognoscere futura contingentia conditionata, quae tantum habent probabilem, sive coniecturalem connexionem cum conditione. Diximus, probabilius hoc esse, quia non negamus, quin oppositum suam habeat probabilitatem: et ideo plures, et non contemnendi Theologi, id defendunt.

Assertionem hanc absolute tuentur Zumel lib. 3. de scientia conditionatorum disp. 5. Alvarez lib. 2. de auxiliis disp. 7. Nazarius in praesenti controversia 1. notabili 1. et conclus. 1. Gonzalez disp. 44. sect. 2. Cabrera 3. part. quaest. 1. art. 3. disp. 1. Ripa in praesenti dub. 4. cap. ultimo, Corneio disp. 3. dub. 3. qui bene addit, sententiam hanc esse fere communem inter discipulos D. Thom. abstrahendo a medio, de quo cognoscuntur, de quo dub. 4. dicemus; et tandem omnes authores, tuentes scientiam mediam, sive conditionatam, disput. sequenti, referendi: quamvis illi, et isti diverso fundamento ducantur. Nam hi existimant praedicta futura certo cognosci a Deo antecedenter ad divinum decretum; et ideo praedictam scientiam mediam, sive conditionatam admittunt. Illi vero, nimirum discipuli D. Thom. solum concedunt scientiam infallibilem eorum, post divinum decretum efficax, et conditionatum, circa futuritionem eorundem; et propterea eandem scientiam conditionatam pro viribus denegant.

Probatur primo, ex illo Matth. 11. et Luc. 10. VAE tibi Corozaim, vae tibi Bethsaida: quia si in Tyro, et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in vobis, olim in cinere, et cilicio poenitentiam egissent. Ubi hoc futurum conditionatum a Christo asseveranter praedicitur: ac proinde certo ab eo scitur, tum per scientiam infusam, tum etiam per scientiam divinam.

15 Nec refert, si primo respondeas cum Curiel loco citato a num. 62. cum Jansenio in concordia cap. 47. Christum non dixisse, acturos poenitentiam ex praescientia aliqua, quam haberet de tali eventu posita conditione, quia revera id non praescivit; sed id asseruisse more humano per quandam exaggerationem, et hyperbolen, ut durities Bethsaidae, et Corozaim gravius increparetur. Quem modum loquendi, esse usitatum in Scriptura ostendunt Martinez lib. 9. Hypothesis, et Ribera in Amos cap. 2. num. 19. et 34.

Non itaque hoc refert. Quoniam solutionem hanc optime impugnat noster Corneio ex August. et Prospero. Nam August. in Enchirid. cap. 93. et lib. 2. de dono perseverant. cap. 9. et 10. sic inquit: Sed numquid possumus dicere, Tyros, et Sidonios, si tales apud illos virtutes fierent, non fuisse credituros: cum ipse Dominus attestetur, quod acturi essent magnae humilitatis poenitentiam: ubi expendenda sunt illa verba; Cum ipse Dominus attestetur: quae de propositione hyperbolica, et de re, quae futura non esset, dici non possent. Et similiter D. Prosper explicans hunc locum Matth. ita inquit: Nos etiam si rationem facti, et profunditatem iudicii eius penetrare non possumus, manifeste tamen scimus et verum esse quod dixit, et iustum esse quod fecit. Ergo iuxta horum Patrum doctrinam, non fuit sola exaggeratio, nec hyperbole rei non praecognitae ut futurae: sed vera asseveratio, et praedictio futuri eventus, posita conditione.

16 Et confirmatur. Quia si haec verba solum sunt hyperbolica, idem quod dixit Christus Dominus de Tyriis, et Sidoniis, potuisset asserere de caeteris omnibus Gentilibus; at aliquid vere affirmavit de illis, quod non affirmaret de omnibus Gentilibus; ergo non hyperbolice, et per exaggerationem, sed ex certa scientia de Tyriis, et Sidoniis locutus est. Maior patet; quia hyperbole non continet veritatem determinatam, cum apud Rhetores sit, ementiens quaedam superiectio.

Minor vero (praeterquam quod ex se videtur constare) suadetur ex illis verbis: Verum tamen Tyro, et Sidoni remissius erit in die iudicii, quam vobis. Quae verba determinantam continent prophetiam levioris supplicii in Tyros, quam in Bethsaitas: atque adeo Christus Dominus in verbis illis: VAE tibi Corozaim, etc. aliquid vere affirmavit de Tyriis, et Sidoniis, quod non affirmaret de omnibus aliis Gentilibus.

17 Nec etiam refert, si secundo occurras cum eodem Curiele, verba illa dicta esse a Christo non ut de re futura infallibiliter, posita conditione; sed ut certa tantum moraliter, attenta dispositione Tyriorum. Cui interpretationi favet, quod infra dicit de Sodomitis; ubi simile quid praedicens de illis, addidit particulam, forte, asserens: Et tu Capharnaum nunquid usque in caelum exaltaberis, usque in infernum descendes: quia si in Sodomis factae fuissent virtutes, quae factae sunt in te, forte mansissent usque in hanc diem. Unde in Graeco post vocem olim in nostro testimonio adductam, habetur particula quaedam, significans idem, quod utique; pro qua noster interpres secundo loco vertit, forte: et videtur, eam in priori suppresse; quia existimavit, satis esse apponere eam in fine totius sententiae, dum simile quid de Sodomitis praedixit.

Non itaque hoc refert. Nam in primis id, quod de particula forte adducitur, non probat, in praedictis testimoniis contineri dubitationem aliquam ex parte obiecti, ac proinde solum certitudinem moralem ex parte eiusdem. Quoniam verbum illud forte in sacra Scriptura non indicat dubitationem; sed potius confirmationem rei, quae dicitur, quoties Deus, aut Christus loquitur; ut constat ex illo Actorum 8. ubi D. Petrus loquens ad Simonem Magum inquit: Poenitentiam age ab hac nequitia tua, et roga Deum, si forte remittatur tibi haec cogitatio cordis tui. Quem locum exponens Ambrosius, inquit: Particulam (si forte) apparenter quidem afferre dubitationem, re ipsa autem nullam. Et id confirmat ex sacris, et profanis authoribus.

Et similiter Joan. 4. Si Scires donum Dei et quis est qui dicit tibi: da mihi bibere, tu forsitan petiisses ab eo, etc. et 5. Si crederetis Moysi; crederetis forsitan et mihi, et cap. 8. Si me sciretis; forsitan et Patrem meum sciretis. In quibus locis certum est, praedictam particulam non sumi ullo modo dubitanter. Et propterea nostra vulgata non solum in loco dicto, sed etiam saepe vertit ex Graeco pro particula forte, particulam utique, ut in illo Psalm. 50. Quoniam si voluisses, sacrificium dedissem utique. Ubi D. Hieronymus explicans illud Jerem. 26. Noli subtrahere verbum, si forte audiam. Augustin. tract. 37. in Joan. Chrysost. homil. 78. in Matthaeum, Gregor. homil. 9. in Ezechielem, Eusebius lib. 6. de praeparatione Evangel. cap. 9. expresse affirmant particulam forte, non importare dubitationem, cum Deus loquitur; sed apponi ad denotandum vel libertatem arbitrii, vel difficultatem rei, quae praedicitur, et quam pauci futuri sint, qui illud sunt facturi.

18 Placuit autem verba Hieronymi, et August. quia notatu digna sunt, aliis suppressis referre: Verbum (inquit Hieronymus) ambiguum (forsitan) maiestati Domini non potest convenire, sed nostro loquitur affectu, ut liberum hominis servetur arbitrium. Augustinus vero sic inquit: Qui omnia scit, cum dicit forsitan, non dubitat, sed increpat: dubitationis verbum est cum dicitur ab homine, ideo dubitante quia nesciente: quando vero dicitur a Deo, cum Deum nihil lateat, illa dubitatio arguitur infidelitas, non opinatur divinitas.

Et deinde, id, quod in eadem solutione continetur, nimirum praedictum futurum non esse revelatum, ut certo, et infallibiliter futurum; sed tantum ut certo moraliter, seu attenta dispositione causarum, non videtur consonum huic testimonio, maxime iuxta mentem Augustini. Nam cum Tyrii, et Sidonii essent Gentiles, et vitiis implicati, posset utique, attenta hac dispositione causarum, probabiliter iudicari, eos non esse convertendos: sicut attentis aliis potuit etiam probabiliter existimari, subsequendam esse eorum conversionem, si signa, et prodigia illa viderent: ac proinde sicut potuit absolute affirmari, eos esse convertendos, poterit etiam oppositum dici attenta dispositione earundem causarum: hoc autem repugnat explicationi, quam ex D. Augustino adduximus. Nam ille asseveranter asserit, non posse hoc dici, ex eo, quod Dominus attestetur illos fore poenitentiam acturos, ut ex verbis nuper relatis constat. Sed haec amplius ex iis, quae statim exponentes alia testimonia dicemus, elucidabuntur.

19 Nec refert, si obiicias contra ea, quae circa hoc testimonium diximus. Tum quia iuxta regulam eiusdem Augustini lib. 3. de doctrina Christiana cap. 10. universaliter ab omnibus Theologis receptam, verba sacrae Scripturae debent semper intelligi in sensu proprio, quando ex eo, quod ita intelligantur, non sequitur aliquid contra fidem, aut contra rationem: ergo cum particula forte, indicet aliquam dubitationem saltim ex parte obiecti, et nullum sequatur absurdum, ex eo, quod praedictum testimonium sic intelligatur, consequens erit, ut debeat sic intelligi: ac proinde per illam denotari, praedictum futurum esse dubium, et solum coniecturabile ex parte obiecti; quamvis ex parte subiecti certo cognoscatur ut moraliter, seu coniecturaliter futurum. Tum etiam: quia ex eo, quod Christus dixerat, nimirum convertendos fore Sidonios, et Tyros, si in illis factae fuissent virtutes illae, quae in Bethsaida fuerunt factae: colligitur statim in sacra Pagina, remissius fore agendum cum Tyriis, et Sidoniis in die iudicii, quam cum Judaeis: ergo signum est, solum locutum fuisse Christum de praesenti dispositione Tyrorum et Sidoniorum, et de dispositione Judaeorum: ac proinde solum affirmasse, istos existere in deteriori dispositione, quam illos: ex eo, quod minora habebant peccata. Consequentia patet. Nam illa die cum nullo remissius est agendum propter bona opera, quae faceret, sed propter minora peccata, quae commisit.

20 Respondetur enim ad primam ex his impugnationibus. Tum quod ex opposito sequitur non leve absurdum, nimirum, quod si Deus solum certitudine morali ex parte obiecti cognosceret praedicta, non habuisset decretum efficax conditionatum tamen, circa illa. Et ex hoc rursus sequitur, non esse in illo perfectissimam, et actualissimam libertatem, ut in dub. 4. huius disp. iterum insinuabimus, et in tract. de Voluntate, disp. 5. dub. 3. dicemus. Tum etiam, satis esse, quod iuxta communem expositionem eiusdem August. et aliorum Patrum, praedicta particula forte, in sensu iam dicto ratione materiae accipiatur, quia eo ipso nihil absurdi sequitur, ex eo quod sic sumatur. Nec ob id verba Scripturae suam firmitatem amittent, aut ad alios sensus extorqueri possunt: quia in aliis cessabit ratio consensus tot Patrum, quae in praesenti adest.

Ad secundam vero impugnationem dicendum est, utrumque praedixisse Christum Dominum, nimirum obcaecationem, et duritiam cordis Tyrorum et Sidoniorum fuisse minorem, quam Bethsamitarum, et habitantium in Corozaim: et deinde illos convertendos, si vidissent praedicta signa: non tamen istos, ut innuit August. lib. 2. de bono perseverantiae cap. 14 his verbis: Non erant sic excaecati oculi, nec sic induratum cor Tyrorum, et Sidoniorum, quoniam credidissent, si qualia viderunt isti, signa vidissent. Quare in die iudicii non agetur remissius cum Tyriis, quam cum Judaeis propter bona opera, quae facerent, posita illa conditione, sed propter minora peccata, quae commiserunt, ratione cuius non erant ita indurati, sicut ILLI.

§ IV. Probatio secunda eiusdem assertionis.

21 Secundo probatur eadem assertio aliis testimoniis. Nam 1. Reg. 23. cum David esset in Ceila, et audivisset, quod Saul veniret illuc, ut everteret urbem propter eumdem Davidem consuluit Dominum dicens: Si tradent me viri Ceilae in manus eius, et si descendet Saul, sicut audivit servus tuus, indica servo tuo. Et ait Dominus, descendet. Dixitque David: Si tradent me viri Ceilae? et viros, qui sunt mecum in manus Saul? et dixit Dominus, tradent. Ubi, ut constat, duplex futurum conditionatum asseveranter a Deo praedicitur, nimirum descensus Saulis, et traditio Ceilanorum, si David ibidem permaneret.

Et similiter Jerem. 38. dicitur ad Sedechiam Regem: Si profectus exieris ad Principes Regis Babylonis, vivet anima tua, et civitas haec non succendetur igne, et salvus eris tu, et domus tua. Ubi tria ad minus asseveranter praedicuntur futura. Nimirum, praedictum Regem vivum conservandum. Secundum, urbem non esse succendendam. Tertium, totam eius domum fore salvam. Et haec fuisse conditionata etiam liquet ex capite sequenti: in quo enarratur, ipsum non exivisse ad Principes Regis Babylonis: et ita accidisse oppositum illorum trium, quae revelata fuerant.

Et deinde Lucae 16. cum dives ille peteret ab Abraham, ut aliquis ex mortuis descenderet ad praedicandum fratribus poenitentiam, ut ita facilius crederent, et converterentur, respondit: Si Moysen, et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrexerit, credent.

22 Et confirmatur ex illo Joan. 5. Est qui accuset vos Moyses, in quo vos speratis. Si enim crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi: de me enim ille scripsit. Ubi particula forsitan, non est dubitantis, sed affirmantis, ut supra diximus. Et ita authores vetustissimi eam omittunt, ut notavit Maldonatus, et Albeinus apud D. Thom. Item Cyprianus, et Aug. lib. 16. contra Faustum. Et similiter hoc idem suadet illud Joan. 6. Jesus ergo cum cognovisset, quia venturi essent ut raperent eum, et facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. Et primae ad Corinth. Si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent. Ac tandem illud 3. Reg. cap. 11. Non ingrediemini ad eas: neque de eis ingrediuntur ad vestras: certissime enim avertent corda vestra, ut sequamini Deos eorum. Ubi licet hoc futurum fuerit absolutum respectu Salomonis, v. g., qui cum mulieribus alienigenis ardentissimo amore copulatus est: et ita, ut ait sacer textus, cum iam esset senex, depravatum est cor eius per mulieres, ut sequeretur Deos alienos; attamen respectu aliorum multorum, qui cum eisdem copulati non sunt, habuit rationem futuri contingentis conditionati.

23 Nec potest in his testimoniis recurri ad solam certitudinem moralem, ac proinde, quod solum erant sic eventura, quantum est ex determinatione causarum secundarum.

Nam contra hoc est primo, quod in omnibus fere testimoniis relatis, absolute, et absque ulla particula denotante dubitationem ex parte obiecti praedicuntur futura in illis contenta. Et si quod est testimonium, continens particulam forte, quae videtur dubitationem ex parte obiecti innuere, et infallibilitatem metaphysicam excludere, iam ostensum est supra num. 17. et 18. non habere vim dubitationis, sed potius affirmationis: ergo multo congruentius sacro textui haec testimonia intelliguntur, si futura in eis contenta, omnino certo, et infallibiliter eventura esse credantur.

24 Confirmatur primo. Quia in praedictionibus futurorum absolutorum, non continentibus prophetiam comminationis, aut promissionem alicuius remunerationis, non recurritur ad scientiam solum coniecturalem ex parte obiecti; sed ad infallibilitatem metaphysicam: eo quod in illis absolute, et absque aliquo verbo innuente dubitationem, praedicuntur: alioqui enim de quavis revelatione cuiuscunque futuri absoluti, non continente verbum aliquod, innuens cognitionem dubiam ex parte obiecti, possemus cordate dubitare, an re ipsa, et infallibiliter ita eventurum sit: ergo cum in praedictis testimoniis de futuris conditionatis eodem modo loquatur sacer textus, et in omnibus fere ex illis non contineatur prophetia comminationis, aut promissio alicuius remunerationis, debent intelligi de revelatione eventus infallibiliter, et non solum moraliter futuri. Maxime cum inde nulla imperfectio Deo accrescat; sed potius hoc maximam in eo perfectionem indicet. Unde Stapletonius dixit, quod sicut in praedictionibus de futuris absolutis esset corruptela verbi Dei, solum confugere ad coniecturalem cognitionem, et inclinationem, ac dispositionem causarum secundarum, ita etiam in similibus revelationibus de futuris conditionatis.

25 Confirmatur secundo. Quoniam licet in praedictionibus de futuris absolutis, continentibus prophetiam, v. g., comminationis, solum soleat revelari futurus eventus, quantum est ex parte causarum secundarum; nihilominus hoc non ideo est, quia Deum lateat, an effectus ille certo, et infallibiliter futurus sit: ergo idem cum proportione debet intelligi, adhuc in revelationibus conditionatis, et continentibus prophetiam comminationis, ac proinde potiori ratione in aliis, eam non continentibus. Consequentia patet ex paritate rationis, et praecipue, quia (ut modo innuebamus, et dub. 5. huius disp. dicemus) nullum absurdum sequitur, ex eo quod Deus certo cognoscat haec futura conditionata; sed potius id maximam perfectionem in Deo arguit.

Antecedens autem ostendit D. Thom. 2. 2. quaest. 171. art. 6. ad 2. his verbis: Quamvis futura contingentia, prout sunt in se ipsis, sint determinata ad unum, tamen prout sunt in suis causis, non sunt determinata, quin possint aliter evenire. Et quamvis ista duplex cognitio semper intellectui divino coniungatur, non tamen coniungitur semper in revelatione prophetiae, quia impressio agentis non semper adaequat eius virtutem. Unde quandocunque revelatio prophetiae est impressa quaedam similitudo divinae praescientiae prout respicit ipsa futura contingentia in se ipsis: et talia sic eveniunt, sicut prophetantur, secundum illud Isaiae 7. ecce virgo concipiet. Quandoque vero prophetiae revelatio est impressa similitudo divinae praescientiae, prout scilicet cognoscit ordinem causarum ad effectus: et tunc quandoque aliter evenit, quam prophetetur, nec tamen prophetiae subest falsum. Nam sensus prophetiae est, quod inferiorum causarum dispositio, sive naturalium, sive humanorum actuum hoc habet, ut talis effectus eveniat, et secundum hoc intelligitur verbum Isaiae dicentis: Morieris, et non vives, id est, dispositio corporis tui ad mortem ordinatur.

Quod etiam docuit, quaest. 12. de Verit. art. 10. ubi postquam distinxit dispositionem causarum ab exitu, et eventu, qui postea erit, et dixit, virtutem creatam in futuris solum attingere ordinem causarum, addidit: Sed Deus non solum cognoscit futura ratione ordinis causarum, sed etiam quantum ad ipsum exitum, vel executionem ordinis: ergo quamvis demus, quod Deus in prophetiis comminationis, solum praedicat dispositionem, et inclinationem causarum; non tamen ideo dicendum est, illum non cognoscere certo, et infallibiliter eventum futurum sub conditione.

26 Secundo contra eandem solutionem obstat, quod si praedicta testimonia solum de coniecturali cognitione ex parte obiecti, et ratione inclinationis causarum intelligerentur, tunc potius praedicendum a Deo videbatur oppositum eius, quod ab ipso revelatum est; vel saltim posse optime id praedici in duobus illis testimoniis, quae in secunda probatione principali assertionis adduximus. Nam Ceilaei erant valde affecti ad Davidem: eo quod maxima beneficia ab eo receperant, praecipue vero, quod urbem illam liberaverat a Philisthaeis; a quibus oppugnabatur: et ita verbis, et promissionibus maximum affectum in signum grati animi exhibuisse Davidi, dubitandum non est.

Et similiter valde credibile, et verisimile est, quantum est ex parte inclinationis, et modi operandi causarum secundarum liberarum, quod si aliquis ex mortuis resurgeret, et ex experimentali scientia praedicaret peccatoribus (qui nomine fratrum intelliguntur in illo testimonio Lucae 16.) tunc plures ex illis rei novitate perterriti crederent, et resipiscerent: ergo si haec testimonia intelligenda essent de certitudine morali solum ex parte obiecti, et inclinationis causarum, potius debebat oppositum in illis praedici, vel saltim poterat oppositum revelari. Quare cum in eis praedicatur eventus oppositus inclinationi causarum, credendum est, revelationem hanc non inniti in hac scientia coniecturali, sed in alia infallibili metaphysice, orta ex infallibili aliquo principio, nimirum ex divino decreto efficaci, et conditionato circa eventum praedictorum futurorum.

27 Tandem contra eandem solutionem obstat, hunc modum intelligendi praedicta testimonia de cognitione certa, et infallibili metaphysice, non vero de sola certitudine morali, et ex parte causarum secundarum videri magis consonum regulae illi, quam tradidit Moyses Deuter. 18. num. 22. ad dignoscendum quando aliquis in nomine Dei prophetaret: ubi cum sic inquit: Si tacita cogitatione responderis, quomodo possum intelligere verbum, quod Dominus non est locutus? Respondet statim: Hoc habebis signum, quod in nomine Domini propheta ille praedixerit, et non evenerit, hoc Dominus non est locutus, sed per tumorem animi sui propheta confinxit. Ubi, ut communiter docent Theologi, loquitur de prophetiis non continentibus comminationem, aut promissionem remunerationis. Unde in aliis similibus prophetiis, aut revelationibus perinde erit aliquid revelari a Deo, ac esse infallibile, ut id semper eveniat; sive absolute, si futurum illud sit absolutum; sive conditionate, si sit conditionatum: et ita non est recurrendum ad inclinationem causarum secundarum solummodo: quia stante hac inclinatione, multoties non evenient. Maxime quia causae secundae liberae sunt ita facile mutabiles, ut ex dispositione, quam modo habent, quando advenit tempus impletionis prophetiae, et revelationis, non posset a nobis colligi, an in tempore revelationis antecedenter habuerint hanc eandem dispositionem, vel e contra? et ita frustraretur regula, quam Spiritus Sanctus per Moysen tribuit, ad secernendos veros Prophetas a falsis.

Quibus omnibus accedit, quod testimonium illud ex lib. Regum, ultimo loco adductum, in quo particula illa certissime continetur, indicat maximam certitudinem in cognitione divina, quae non potest commode de certitudine morali explicari, cum huic multoties subsit falsum: et ita testimonium illud habet maiorem energiam, quam sit illa, quae ei in praedicta explicatione tribuitur. Si autem testimonium istud de scientia infallibili debet intelligi, protinus caetera alia eodem modo sunt intelligenda. Nam si semel habet Deus medium ad futurum hoc conditionatum infallibiliter cognoscendum, non est cur ei denegetur hoc medium respectu aliorum futurorum, et ex se patere videtur, et ex infra dicendis magis constabit.

Ad fundamentum primae sententiae patet ex dictis in secunda assertione.