Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem
Collegii Salmanticensis Cursus Theologicus, tomus I
First published 1870
The Cursus Theologicus of the Discalced Carmelites of Salamanca (the 'Salmanticenses'), tomus I, in the 1870 Paris reprint. Contains the Prooemium and the three great treatises of this volume: De principio individuationis (a digression on the principle of individuation), De Visione Dei (in quaest. 12), and De Scientia Dei (in quaest. 14, including the extended rejection of middle knowledge). The edition prints St Thomas's Prima Pars text alongside; that text is not republished here.
Prooemium, et partitio totius Operis
Quaestio I: De simplicitate Dei
Tractatus I: De principio individuationis substantiae materialis, et accidentium eius
Disputatio I: De principio individuationis substantiae materialis
Dubium I: Utrum forma substantialis se ipsa sit individua, et primum principium individuationis, et distinctionis pure individualis totius compositi?
Dubium II: Utrum materia secundum se, et praecise sumpta, an vero materia signata quantitate sit primum, et radicale principium individuationis totius compositi substantialis?
Dubium III: Utrum materia signata quantitate, prout dicit compositum quoddam ex materia, et quantitate, tanquam ex forma inhaerente, et constituente, sit prima radix individuationis compositi?
Dubium IV: Utrum materia signata quantitate, prout dicit modum quendam substantialem, ex natura rei diversum a materia, et eam determinantem ad hanc potius quantitatem, quam ad illam habendam, sit prima radix individuationis substantiae materialis, et formae substantialis illius?
Dubium V: Utrum materia signata quantitate, prout dicit materiam, ut praehabentem per modum radicis hanc potius quantitatem, quam illam, sit prima radix individuationis substantiae materialis completae, atque adeo formae substantialis illius?
Disputatio II: De principio individuationis accidentium
Dubium I: Utrum subiectum sit prima radix, et principium individuationis accidentium, et distinctionis pure individualis eorum?
Dubium II: Utrum quantitas hoc sibi peculiare vendicet, ut quodammodo ex se, tanquam a prima radice individuetur?
Dubium III: Utrum essentialiter repugnet distinctioni pure numericae accidentium, ut tali, quod duo ex illis numero solum diversa sint simul in eodem subiecto?
Tractatus II: In quaest. 12 primae partis Divi Thomae: De Visione Dei
Quaestio I: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Disputatio I: De possibilitate, et appetibilitate visionis Dei per essentiam
Dubium I: Utrum visio clara Dei per essentiam sit possibilis intellectui creato?
Dubium II: Utrum SS. Patres cognoverint, possibilem esse intellectui creato visionem Dei per essentiam?
Dubium III: Utrum possibilitas visionis Dei per essentiam ab intellectu creato possit evidenter cognosci per lumen naturae?
Dubium IV: Utrum in natura intellectuali secundum se sumpta sit appetitus innatus ad visionem Dei per essentiam?
Dubium V: Utrum detur in creatura intellectuali secundum se sumpta appetitus elicitus, et naturalis respectu visionis clarae Dei?
Disputatio II: De similitudine, seu specie requisita ad visionem claram Dei
Dubium I: Utrum iuxta mentem D. Thomae sit admittenda aliqua similitudo creata in ordine ad visionem claram Dei eliciendam?
Dubium II: Utrum essentia divina uniatur de facto cum intellectu beati per modum speciei intelligibilis in ordine ad claram Dei visionem?
Dubium III: Utrum essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis, concurrat active ad visionem claram Dei?
Dubium IV: Utrum sit possibilis per divinam potentiam species impressa creata, per quam Deus quidditative, et prout est in seipso, possit videri?
Dubium V: Utrum prima ratio, quam D. Thom. in hoc articulo adducit, sufficienter convincat impossibilitatem speciei impressae quidditative, et clare Deum repraesentantis?
Dubium VI: Utrum ex secunda ratione D. Thom. sufficienter colligatur impossibilitas speciei impressae repraesentantis quidditative, et clare Deum, prout est in se ipso?
Dubium VII: Quae specialiter obstent contra secundam rationem D. Thomae, et quomodo solvenda
Dubium VIII: Utrum ultima ratio articuli probet impossibilitatem speciei intelligibilis creatae, repraesentantis quidditative Deum: ubi etiam argumenta, quae dub. 4 huius disp. ex adversariis adduximus, dissolvuntur?
Dubium IX: Utrum necessario, et indispensabiliter detur in beatis verbum, seu species expressa repraesentans quidditative Deum, prout est in se?
Dubium X: Utrum recte probetur impossibilitas verbi creati clare et quidditative repraesentantis Deum, ex eo, quod Deus essentialiter est ipsum esse quidditative intellectum, et ita nequit mediante verbo creato quidditative intelligi?
Disputatio III: De impossibilitate visionis Dei, prout est in se, per vires creatas ordinis naturalis, vel alicui intellectui creato connaturales
Dubium I: Utrum per potentiam Dei absolutam sit possibilis aliquis intellectus, qui per vires proprias ordinis naturalis possit videre Deum prout est in se?
Dubium II: Utrum sint possibiles per divinam potentiam aliquae substantiae, aliquisque intellectus, quibus sit connaturale lumen gloriae, et possint ex propriis viribus videre Deum per essentiam?
Disputatio IV: De necessitate luminis gloriae ad videndum divinam essentiam, prout est in se
Dubium I: Utrum lumen gloriae concurrat ad visionem Dei, prout est in se, per modum speciei impressae?
Dubium II: Utrum lumen gloriae sit dispositio necessaria, ad hoc, ut essentia divina in ratione formae seu speciei intelligibilis uniatur intellectibus beatorum?
Dubium III: Utrum lumen gloriae ad visionem Dei recipiendam necessario desideretur?
Dubium IV: Utrum per potentiam Dei absolutam possit intellectus creatus sine lumine gloriae per solam suam potentiam obedientialem, addito tamen influxu concomitante in visionem, non vero aliquo alio praevio, in eundem intellectum, illam elicere?
Dubium V: Utrum per divinam potentiam possit in ratione luminis divina essentia uniri intellectui creato, et ita constituere illum absque creato lumine in actu primo ad videndum Deum, ut est in se?
Disputatio V: De qualitate, et inaequalitate visionum in beatis
Dubium I: Utrum inter visiones beatificas reperiatur inaequalitas?
Dubium II: Utrum inaequalitas reperta in visionibus beatificis non solum sit intensiva, et extensiva, sed etiam essentialis, et specifica?
Dubium III: Utrum melior potentia intellectiva cum aequali lumine gloriae clarius essentiam divinam intueatur?
Disputatio VI: De incomprehensibilitate Dei ab intellectu creato
Dubium I: Utrum per divinam potentiam possit intellectus creatus comprehendere Deum?
Disputatio VII: De iis, quae viso Deo in eo videntur, aut videri possunt
Dubium I: Utrum videntes Deum videant omnia absoluta, quae formaliter, et omnino necessario sunt in illo?
Dubium II: Utrum divina essentia possit videri sine personis, vel una persona sine alia?
Dubium III: Utrum beati ex vi visionis divinae essentiae possint videre, et de facto videant decreta libera Dei?
Dubium IV: Utrum ex vi visionis divinae essentiae possint, aut debeant videri effectus existentes in aliqua differentia temporis?
Dubium V: Utrum ex vi visionis divinae essentiae possint videri creaturae possibiles?
Tractatus III: In quaest. 14 primae partis Angelici Doctoris: De Scientia Dei
Quaestio I: De Scientia Dei
Dubium I: Utrum ea, quae D. Thom. in Prooemio huius quaestionis docet, sint vera?
Disputatio I: De scientia Dei, quoad an est?
Dubium I: Utrum cognitio intellectiva sit formaliter in Deo?
Dubium II: Utrum ex eo, quod Deus sit summe immaterialis, recte probet Angelicus Doctor eum esse summe intelligentem?
Dubium III: Utrum in Deo sit scientia proprie, et formaliter dicta, et respectu quorum?
Dubium IV: Utrum scientia Dei sit attributum illius?
Disputatio II: De duplici discrimine, quod D. Thom. in hoc articulo inter cognoscentia, et non cognoscentia constituit
Dubium I: Utrum sit vera prima differentia, quam D. Thom. assignat inter cognoscentia, et non cognoscentia, quod haec tantum habent suam formam, illa vero habent etiam formas aliarum rerum?
Dubium II: Utrum cognoscentia non solum habeant formam rei alterius, sed etiam fiant per identitatem aliae res in esse cognoscibili, sive repraesentativo?
Disputatio III: De intellectione, et scientia Dei quoad eius primarium obiectum
Dubium I: Utrum Deus se ipsum primario intelligat?
Dubium II: Utrum obiectum per se primum, et specificativum intellectionis essentialis Dei sit divina essentia, ut distincta ab attributis, et relationibus: an vero ut omnia haec formaliter, et expresse dicit?
Disputatio IV: De intelligere Dei quoad vim, quam habet ad constituendam divinam essentiam, et naturam
Dubium I: Utrum constitutivum divinae essentiae, vel naturae sit sola ratio substantiae spiritualis a se, seu per essentiam talis, prout distincta virtualiter a ratione substantiae intelligentis per essentiam, sive radicaliter, et in actu primo, sive in actu secundo?
Dubium II: Utrum constitutivum divinae essentiae, seu naturae sit sola ratio substantiae radicaliter, et per essentiam intellectivae, prout distincta virtualiter ab intellectione per essentiam, an vero prout absque omni distinctione virtuali est ipsamet intellectio?
Disputatio V: De scientia Dei quoad eius causalitatem erga creaturas
Dubium I: Utrum scientia Dei sit aliquo modo causa rerum?
Dubium II: Quaenam scientia Dei sit causa rerum?
Dubium III: Utrum sicut scientia Dei formaliter sumpta est causa dirigens ad productionem creaturarum, ita etiam sit principium immediate effectivum, et exequens productionem earundem?
Disputatio VI: De scientia Dei collata cum malis
Dubium I: Utrum Deus cognoscat mala?
Decisio huius dubii brevis, et facilis est, quamvis non desint rationes dubitandi, quae suadere videntur, non esse in Deo scientiam malorum.
§ I. Rationes dubitandi.
1 Prima dubitandi ratio desumitur ex sacra Scriptura. Nam Habacuc. 1. de Deo dicitur: Mundi sunt oculi tui, ad iniquitatem respicere non poteris. Et Jeremiae 19. dicitur de aliquibus peccatis, quod non ascenderunt in cor Dei.
Et confirmatur ex Origen. qui Psalm. 33. homil. 3. et 4. in Genesi, et ad Roman. 8. super illud: Scimus quoniam diligentibus Deum, etc. ait, quod secundum Scripturae consuetudinem, Deus non dicitur scire mala, sed bona.
2 Secunda. Quoniam obiectum divini intellectus est bonum, non quidem quacunque, id est, secundum aestimationem tantum, sed vere bonum, licet non sub ratione boni, sed veri: ergo non potest ferri in mala, quae tantum secundum aestimationem sunt bona. Patet consequentia: quia nulla potentia potest ferri extra suum obiectum adaequatum.
3 Dicendum tamen est, Deum cognoscere mala sive culpae, sive poenae. Haec est de fide: et eam probat D. Thom. in praesenti ex illo Proverb. 15. Infernus, et perditio coram Domino, et 2. contra Gent. ex illo Psal. 68. Delicta mea a te non sunt abscondita, et Job 11. dicitur: Ipse novit hominum vanitatem, et videns, iniquitatem nonne considerat? Unde assertionem hanc communiter tuentur omnes Patres, et Theologi.
4 Probatur primo ratione D. Thom. ex 1. cont. Gent. cap. 71. quam ipse his verbis adducit: Verum est bonum intellectus: ex hoc enim aliquis intellectus dicitur bonus, quod verum cognoscit: verum autem non solum est bonum esse bonum, sed etiam malum esse malum: sicut enim verum est esse, quod est; ita verum est non esse, quod non est: bonum igitur intellectus, etiam in cognitione mali consistit: sed cum divinus intellectus sit perfectus bonitate, non potest illi deesse aliqua intellectualium perfectionum: adest igitur illi malorum cognitio.
5 Confirmatur ratione eiusdem S. Doct. ibidem, quam ipse ad hanc formam reducit: Nam malorum cognitio nunquam vituperatur, secundum id, quod per se scientiae est; id est, secundum iudicium, quod habetur de malis, sed per accidens, secundum quod per considerationem malorum interdum aliquis inclinatur ad malum: hoc autem non est in Deo: quia immutabilis est: nihil igitur prohibet, quin Deus mala cognoscat. Quae ratio etiam convincit intentum quoad mala poenae: quandoquidem licet sit vituperabile ea luere propter proprias culpas: non tamen secundum quod per se scientiae est respectu illorum, alioqui ratio supremi iudicis, et gubernatoris, cui necessario debent esse nota mala poenae, ut peccatores puniat, esset quid vituperabile.
6 Secundo probatur ratione eiusdem Sancti Doctoris in hoc articulo, quam ipse sub hac forma proponit: Dicendum, quod quicunque perfecte cognoscit aliquid, oportet, quod cognoscat omnia, quae possunt illi accidere. Sunt autem quaedam bona, quibus accidere potest, ut per mala corrumpantur. Unde Deus non perfecte cognosceret bona, nisi etiam cognosceret mala.
§ II. Occurritur rationibus dubitandi initio adductis.
7 Ad primam respondetur, quod illa et similia testimonia, quae negant Deum cognoscere peccata, debent intelligi de cognitione per scientiam approbationis, et complacentiae. Ita D. Greg. 11. Moral. cap. 7. et lib. 23. cap. 1. et lib. 28. cap. 3. D. August. quaest. 152. in Exod. et lib. 83. quaestionum, quaest. 60. et 65. Adde, quod etiam dicitur nescire peccata, quia dissimulat illa, ut exponit Ambros. lib. 5. de Fide cap. 8. ad Theophyl. Lucae 13. sicut etiam dicitur, ea nescire, vel secundum operationem, quia non potest esse causa illorum, ita Epiphanius lib. de Haeresibus, vel quia non cognoscit ea per propriam ideam, sed per bonum creatum, cui opponuntur, ut exponit D. Thom. in praesenti. Per quod etiam ad confirmationem satis patet.
Ad secundam respondetur, quod ut scientia non feratur extra suum obiectum formale adaequatum, quod sit vere bonum; satis est, quod cognoscat mala per bonum: siquidem oppositorum eadem est scientia.