Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

Quia divinum decretum praecedit quodammodo praesentiam rerum in aeternitate, propterea acturi in hac disputatione de eo, et de praesentia rerum in aeternitate, et quomodo haec conducant ad hoc, ut Deus certo, et infallibiliter cognoscat futura contingentia absoluta, inquirimus primo loco de divino decreto, an in eo praedicta futura certo a Deo per suam scientiam attingantur?

§ I. Explicatio tituli.

Ut autem titulus melius capiatur, notandum est primo, consulto in illo positam fuisse illam particulam, Cuncta futura contingentia absoluta. Quoniam futura contingentia absoluta possunt esse in duplici differentia. Alia quidem, quae a sola divina voluntate pendent, qualia sunt creatio Angeli, et plura opera miraculosa, quae a solo Deo fiunt. Alia vero, quae habent etiam aliquam dependentiam a causis secundis liberis, ut volitiones liberae voluntatis creatae, et alii effectus ab ea aliquo modo pendentes. Et licet receptum communiter sit apud omnes, vel fere omnes, Doctores, Deum certo cognoscere priora illa futura contingentia in decreto suae voluntatis, ut statim dicemus; nihilominus ut generalem doctrinam quoad modum, quo Deus certo cognoscit futura contingentia, tradamus, ideo de cunctis futuris contingentibus absolutis universaliter dubium hoc excitamus.

2 Secundo notandum est, quod data opera in eodem titulo addidimus aliam particulam, nempe: Antecedenter, ad quamlibet eorum infallibilem futuritionem. Quoniam dupliciter posset intelligi, Deum habere decretum circa futura contingentia absoluta. Uno modo post praevisionem futuritionis eorum in statu conditionato: ita quidem ut prius Deus praeviderit, quid voluntas creata operatura esset, si in hac serie, et ordine rerum, et occasionum, vel in ista, aut illa collocaretur; et semel praeviso consensu illius, si in hac serie collocaretur, et dissensu, si in illa constituatur, tunc Deus statuat constituere illam in illa serie, in qua praevidit eius consensum; non vero in ea, in qua fuit praescius dissensus ab ea eliciendi. Et ita voluntas Dei constituendi voluntatem creatam in praedicta serie iam praevisa, erit voluntas praedicti consensus, dependens tamen ab eodem consensu in statu conditionato praeviso, ut futuro. Alio modo ante praevisionem cuiuscunque futuritionis eorum sub quovis statu.

Titulus ergo non de cognitione certa Dei in decreto prioris, sed posterioris rationis intelligendus est. Tum quia prius illud decretum non est antecedens quamlibet infallibilem futuritionem contingentium; tum etiam: quia ex dictis in dubiis disputationis proxime praecedentis, et ex dicendis duabus disputationibus sequentibus satis constabit, Deum ante suum decretum in eo existens non posse ulla ratione cognoscere aliquam futuritionem alicuius rei. Et propterea in titulo etiam addidimus particulam illam: In decreto exercito, sive in decreto actu existente in Deo, quia suppositis iis, quae in praecedentibus dubiis diximus, tantum de decreto existenti, ut tali potest dubitari, an Deus in illo cognoscat futura contingentia absoluta, sive in statu conditionato, sive in absoluto considerentur.

§ II. Adducitur duplex opinio.

3 Prima sententia asserit, Deum nulla ex praedictis futuris contingentibus certo cognoscere in praedicto decreto, sive in sua essentia determinata per tale decretum, ita ut haec sit sufficiens ratio praedictae cognitionis. Sententia haec quoad futura pendentia etiam a voluntate creata, defenditur ab iis, quos pro sequenti sententia, quoad secundam eius partem referemus. Quoad omnia vero futura eam tuetur Vazquez in praesenti disp. 65. Probaturque hoc unico fundamento.

Quoniam praedicta futura non possunt certo cognosci in divina essentia nude sumpta: ergo neque in eadem ut determinata per suum decretum. Antecedens constat ex dictis. Consequentia vero probatur. Quoniam decretum tantum addit supra nudam Dei essentiam, quamdam relationem rationis: haec autem nihil potest conferre ad hoc, ut in eadem essentia cognoscantur illa futura: siquidem quod nihil est, non potest ad realem; et infinitam cognitionem deservire, ita ut in eo alia cognoscantur.

4 Confirmat hoc idem ipse Vazquez. Quoniam decretum secundum id, quod addit supra divinam essentiam, atque adeo sub conceptu decreti, cognoscitur ex vi cognitionis effectuum futurorum, circa quos versatur: ergo futura illa non cognoscuntur in eodem decreto prius cognito. Consequentia videtur perspicua. Quia alioqui idem respectu eiusdem, esset simul prius, et posterius cognitum. Antecedens autem probatur. Quoniam relatio non cognoscitur, nisi praenoscatur fundamentum, et terminus; quare cum futura contingentia, quorum existentia decernitur per illud decretum, sint terminus habitudinis rationis, quam decretum addit supra essentiam, consequens est, ut non possit cognosci praedicta habitudo, ac proinde nec decretum sub conceptum decreti, nisi prius futura illa cognoscantur.

5 Secunda sententia docet, Deum in praedicto decreto certo, et infallibiliter cognoscere futura contingentia absoluta, quae a sola eius voluntate pendent; secus vero illa, quae a causa secunda dependentiam habuerint. Ita quod priorem partem omnes, vel fere omnes Theologi. Quod posteriorem vero tribuitur haec sententia Caietano in 1. dist. 38. art. 2. quaest. 1. ad argumenta Durandi contra primam conclusionem. Et eam docet Palatius ibidem quaest. 2. circa finem in dubio appendice, Franciscus a Christo dist. 39. quaest. 6. Vazquez in praesenti disp. citata, Molina disp. 13. Suarez lib. 1. de scientia absoluta futurorum conting. cap. 8. Arrubal in praesenti, Herice tractatu de scientia Dei disp. 6. cap. penult. et fere omnes alii Patres Societatis.

Sententia haec quoad priorem partem, scilicet quoad futura contingentia pendentia a sola divina voluntate, haec unica ratione satis efficaci suadetur. Nam quivis effectus certo cognoscitur in sua causa unica, et totali, quae impediri nequit; ergo futura contingentia pendentia a sola divina voluntate, certo cognoscentur a Deo in decreto efficaci circa eorum futuritionem. Antecedens non indiget probatione; quia cognita causa totali, et non impedibili futuritionis alicuius effectus, certo scitur praedictum effectum esse futurum. Consequentia vero probatur. Quia decretum efficax divinae voluntatis circa huiusmodi futura, est causa unica, et totalis futuritionis ipsorum, alioqui non penderent a sola ipsa: et insuper praedictum decretum est causa non impedibilis; quoniam nec potest impediri vel ab extrinseco, ut constat ex illo ad Roman. 9. Voluntati eius quis resistit? vel ab intrinseco, ex eo, quod semel habito a Deo decreto absoluto, et efficaci de futuritione alicuius rei, repugnat, quod habeat decretum oppositum de non futuritione eiusdem; alioqui divina voluntas esset mutabilis, sicut propter hanc rationem voluntas creata mutabilis est: ergo Deus in praedicto decreto certo cognoscet futura contingentia, quae a praedicto decreto, absque interventu aliarum causarum secundarum pendent.

6 Deinde secunda pars eiusdem sententiae, nempe futura contingentia absoluta pendentia a causis secundis non posse certo a Deo cognosci in praedicto decreto, probatur primo testimoniis D. Thom. Nam ipse quoties agit de cognitione certa eorum a Deo, toties recurrit ad praesentiam eorundem in aeternitate; non vero ad determinationem suarum causarum, ac proinde nec ad decretum, et determinationem liberam, et efficacem divinae voluntatis in ordine ad eorum productionem. Unde in 1. dist. 38. quaest. 1. art. 5. postquam dixit, praedicta futura non posse cognosci in suis causis, explicans statim quomodo sint cognoscibilia, inquit: Sed quando efficiuntur in rerum natura, tunc habent esse determinatum: et ideo quando sunt in actu, certo cognoscuntur: et ita nihil prohibet, Deum habere certam scientiam futurorum contingentium, cum intuitus eius ad rem feratur, secundum quod praesentialiter est in actu, et iam habet esse determinatum. Et in responsione ad secundum: Futurum contingens non est determinate verum, antequam fiat, quia non habet causam determinatam, sed dum est in actu, est determinate verum. Et ad tertium: Futurum (ait) contingens relatum ad Dei cognitionem est necessarium, quia ad ipsum non fertur, nisi secundum quod est in esse actuali. Et in solutione ad sextum: Scientiam Dei (licet) non respicere rem contingentem, nisi ut est in suo esse actuali praesentialiter. Et infra: Si vidisset Deus causam, et non vidisset immediate effectum in suo esse, nunquam potuisset illum certo scire.

7 Confirmatur primo. Nam iuxta Sanctum Doctorem, futura contingentia non possunt certo cognosci, quandiu sunt futura, seu ut habent rationem futurorum: ergo nec in suis causis determinatis: et per consequens nec in divino decreto determinante divinam voluntatem ad eorum productionem. Haec secunda consequentia patet ex prima. Prima vero ex antecedenti. Quoniam futura cognita in suis causis determinatis, cognoscuntur ut futura: ergo, etc. Antecedens autem asseritur a D. Thom. quaest. 2. de Veritate art. 12. his verbis: Contingens ut futurum est, per nullam cognitionem cognosci potest, cui falsitas subesse non possit. Unde cum divinae scientiae non subsit falsitas, nec subesse possit, impossibile esset, quod de contingentibus futuris scientiam haberet Deus, si cognosceret ea, ut futura sunt. Et in solutione ad primum: Licet contingens non sit determinatum quandiu futurum est, tamen ex quo productum est in rerum natura, veritatem habet determinatam: et hoc modo super illud fertur intuitus divinae cognitionis.

Confirmatur secundo ex eodem Angelico Doctore. Nam prophetia comminationis non semper est certa, et tamen per eam revelatur futurum, ut est in suis causis creatis, et increata, determinatis ad producendum illud: ergo praedictum futurum non potest certo cognosci in determinatione suarum causarum, ac proinde nec in determinatione divinae voluntatis. Maior est D. Thom. 2. 2. quaest. 171. art. 6. ad 2. et constat ex prophetiis de morte Ezechiae, et de devastatione Ninivitarum, quae non sunt impletae. Minor autem probatur. Quoniam non revelantur praedicta futura, ut sunt in se ipsis; alioqui re ipsa essent: nec ut sunt in suis causis indeterminatis, alioqui non revelarentur magis, ut futura, quam ut non futura: ergo in causis determinatis, quarum potissima est divina voluntas determinata per suum decretum.

8 Secundo principaliter probatur eadem pars. Quoniam posito quocunque decreto, manet voluntas creata indifferens ad utrumlibet: ergo ex vi cognitionis talis decreti nequit certo sciri futurum contingens, v. gr., actus liber ab ea pendens. Consequentia videtur certa. Nam sicut ex vi cognitionis eiusdem voluntatis praecise sumptae, non possunt certo cognosci eius actus futuri, ex eo, quod ipsa est indifferens ad utrumlibet, et in causa indifferente ut tali nequit certo cognosci, in quam partem sit inclinanda, ita si decretum divinae voluntatis non tollit praedictam indifferentiam voluntatis creatae, non poterunt ex vi cognitionis eiusdem decreti certo sciri actus futuri praedictae voluntatis: siquidem tale decretum non tollit radicem unde provenit incertitudo futuritionis suorum actuum, scilicet indifferentiam ad utrumlibet. Antecedens autem non indiget probatione. Maxime quia si per illud decretum tolleretur libertas voluntatis creatae, tunc actus illius non essent de numero futurorum contingentium, de quibus loquimur, nempe aliquo modo pendentium a causis secundis liberis, ut talibus.

Confirmatur. Nam vel praedictum decretum habet infallibilem, et necessariam connexionem cum futuro illo contingenti, vel solum fallibilem. Si primum, ergo tollitur libertas voluntatis creatae in ordine ad influxum, quem praestiturae est ad productionem talis futuri: siquidem posito praedicto decreto, quod antecedit eius concursum, et cuius positio, vel ablatio non est in sua potestate, non potest non praedictum futurum poni, ne sit fallibilis connexio inter ipsum, et divinum decretum. Si autem secundum dicatur, ergo ex vi cognitionis talis decreti nequibit certo cognosci illud futurum: quandoquidem ex vi cognitionis alicuius rei habentis fallibilem nexum cum altera, non potest haec certo, et infallibiliter cognosci.

Ultimo. Quia futura contingentia, saltim peccaminosa, non poterunt certo a Deo cognosci in decreto libero suae voluntatis: siquidem Deus non vult peccata fieri; ut diffinitur in Concil. Trident. sess. 6. can. 10. et 17.

§ III. Juxta mentem Scripturae, et Patrum dubii nodus dissolvitur.

9 Dicendum tamen est, Deum cognoscere certo, et infallibiliter cuncta futura contingentia absoluta in decreto efficaci suae voluntatis. Ita videtur expressum apud Isaiam 14. Juravit Dominus exercituum, dicens: si non ut putavi, ita erit; et quomodo mente tractavi, sic eveniet, ut conteram Assyrium in terra mea. Et paucis interpositis additur: Hoc consilium quod cogitavi super omnem terram, Dominus enim exercituum decrevit; et quis poterit infirmare? et manus eius extenta; et quis avertet eam? Ubi ex eo dixit Deus, contritionem Assyriorum certo, et infallibiliter futuram, quia ipse eam decreverat, cui nemo resistere potest. Et ita in suo decreto infallibiliter inferenti praedictam contritionem, eam praecognovit, quamvis talis devastatio aliquo modo pendebat ex voluntate Assyriorum, qua libere venirent in terram Domini, in qua conterendi erant.

10 Nec sufficit solutio Valentini Herice, nempe ex testimonio hoc non probari, decretum Dei de exercitu Assyriorum conterendo, fuisse omnino efficax, et absolutum, nullamque ex parte liberi arbitrii expectasse conditionem, et praevisionem. Nam contra hoc est. Tum, quod in verbis prioribus satis indicat sacer textus, eventum illum futurum: quia Deus mente illum tractavit, non vero e contra. Et ita inquit: Juravit Dominus exercituum; si non ut putavi, ita erit, et quomodo mente tractavi, sic eveniet; tum etiam: quia in hoc testimonio gloriatur Deus de efficacitate, et potentia sui decreti, quod hoc ipso, quod ipse sit, qui decrevit, nemo valet id infirmare. Si autem decretum illud esset infallibiliter efficax, quia praevisus est eventus futurus, tunc non esset maior gloriatio Deo, quam creaturae id ipsum decernenti, nec requireretur ad hoc infinitas divinae potentiae, et voluntatis, quam nemo potest infirmare; sed creatura posset similiter gloriari, quod ea decernente talem devastationem, et adhibente media ad illam, praevisoque effectu futuro, nemo posset resistere: Unde verba illa, et modus loquendi Isaiae maiorem energiam habent, quam illam, quae eis ab Herice conceditur.

11 Idem etiam expressum videtur in illo Psal. 134. Omnia quaecunque voluit Dominus, fecit in caelo, et in terra. Et ad Roman. 9. Voluntati eius quis resistit? Quae testimonia intelligi, non solum de futuris, quae a sola divina voluntate pendent, sed etiam de illis, quae ab utraque voluntate, increata scilicet, et creata dependentiam habent, ostendit eleganter August. in Enchirid. ad Laur. cap. 95. ubi ut probaret, quantam certitudinem, immutabilitatem, ac efficacitatem habeat voluntas Dei erga adultos, quos vult aeternam beatitudinem consequi, quorumque salus, non solum a voluntate Dei, sed etiam a libero eorum consensu pendens est, affert praedicta verba Psalmi: Omnia quaecunque voluit Dominus fecit: et addit: Quod non esset verum, si aliqua voluit facere, et non fecit. Et quod est indignius: ideo non fecit, quia ne fieret, quod volebat omnipotens, voluntas hominis impedivit. Et post pauca: Hoc nisi credamus, periclitatur ipsum nostrae fidei confessionis initium, qua nos in Deum Patrem omnipotentem credere, confitemur. Nec enim ob aliud veraciter vocatur omnipotens, nisi quia quidquid vult, potest, neque voluntate cuiuspiam creaturae, voluntatis omnipotentis impeditur effectus. Ubi, ut intuenti constabit, eximiam, et summam efficacitatem tribuit divino decreto, ratione cuius, salva libertate arbitrii creati, possit infallibiliter facere quidquid suae infinitae voluntati placuerit: atque adeo in hoc decreto efficacissime inferenti quaevis futura, poterit, et debebit Deus certo omnia futura contingentia scire.

12 Unde hoc ipsum tuetur D. Thom. primo contra Gentes cap. 68. ubi agens in particulari de volitione creata, dixit in prima ratione, Deum cognoscere illam, quatenus cognoscit suam essentiam. Et in secunda ratione, cognoscere eandem per suam essentiam, sicut per cognitionem causae cognoscuntur effectus. Et deinde subdit: Omnia igitur Deus cognoscit, suam essentiam cognoscendo, ad quae sua causalitas extenditur; extenditur autem ad operationes intellectus, et voluntatis. Loquitur autem de actibus creatis voluntatis, non ut possibilibus; nam de possibilibus in genere egerat cap. 66. sed ut existentibus pro aliqua duratione, ut constat ex toto illo capite.

Et quaest. 2. de Veritate art. 12. aperte docet, Deum scire futura contingentia in se ipso, tanquam in causa illorum: atque adeo in se ipso, ut determinato per decretum, secundum quam rationem est causa eorum. Nam in quarto argumento pro sua sententia sic ait: Deus cognoscit res, quatenus est causa earum: sed Deus non tantum est causa necessariorum, sed etiam contingentium: ergo tam necessaria, quam contingentia cognoscit. Et in sexto argumento sic habet: Scire est causam rei cognoscere: sed Deus scit omnium contingentium causas, scit enim se ipsum, qui est causa omnium: ergo ipse scit contingentia. Et in solutione ultimi aperte docet: cognoscere futura contingentia in se ipso, ut in medio: quia essentia divina, licet non sit mediam proportionatum, et adaequatum alicui creaturae, est tamen medium proportionatum respectu singulorum. Quare cum non sit medium, nec causa, nisi determinata per decretum, consequens est, ut in ea sic sumpta attingat praedicta futura.

13 Idem etiam docet art. 9. huius quaestionis in solutione ad tertium: ubi inquit: Scientia Dei est causa rerum adiuncta voluntate: unde non oportet, quod quaecunque scit Deus, sint, vel fuerint, vel futura sint; sed solum ea, quae vult esse, vel permittit esse. In quibus verbis aperte docet futuritionem rerum debere desumi per ordinem ad voluntatem Dei ordinantem, vel permittentem: et ita semel cognita hac voluntate, cognoscetur in ea infallibiliter effectus futurus. Sicut cognita causa possibilitatis rerum, scilicet divina omnipotentia, ut continet, verbi gratia, equum, non potest non certo sciri possibilitas eiusdem equi.

15 Quare, ut magis explicaret Sanctus Doctor, quomodo divina voluntas sit ratio, et causa futuritionis, verbi gratia, consensus pii, et non solum conditio concomitans, inquit, quod futura non sciuntur a Deo, quia sunt futura, sed e contra. Nam futuritio non antecedit scientiam, sed subsequitur illam (ut etiam docet articulo 8. huius quaestionis, et primo contra Gentes capite 67. ratione 6.) non quidem utcumque, sed ut habet adiunctam voluntatem, ut asserit in eodem articulo octavo, et ita deinde infert praedicto articulo nono, quod non quaecunque scit Deus, sunt futura, sed quaecunque vult. Ubi, ut vides, divinae voluntati tribuit, quod ex se sit causa efficax futuritionis rei contingentis ante praevisionem illius: alioqui non dixisset: ideo futura esse, quia sciuntur a Deo; sed potius oppositum debuisset asserere, nempe, ideo sciri, quia futura sunt: et per consequens semel cognito decreto isto efficaci, efficaciter inferente futuritionem contingentium, non poterit non ibidem cognosci eadem futuritio.

Idem habet Sanctus Doctor testimonio illo, dubio praecedenti adducto, nempe in hac prima parte quaest. 16. art. 7. ad tertium, inquiens: Illud, quod nunc est, ex eo futurum fuit, antequam esset, quia in causa sua erat, ut fieret. Unde sublata causa, non esset futurum illud fieri. Sola autem prima causa est aeterna. Unde ex hoc non sequitur, quod ea, quae sunt, semper fuerit verum, ea esse futura, nisi quatenus in causa sempiterna fuit, ut essent futura: quae quidem causa solus Deus est. Ubi, ut vides, futuritionem aeternam rerum solum reducit in Deum, tanquam in causam unicam aeternam illius: cumque ipse causet per voluntatem (modo tamen nuper insinuato, et disput. 5. dub. 3. explicato) consequens est, ut illam in eandem voluntatem eodem modo reducat: ac subinde cognita praedicta voluntate, seu decreto, ut causa illius, non poterit non praedicta futuritio cognosci.

14 Tandem hoc ipsum docuit Sanctus Doctor infra quaest. 19. art. 8. et quaest. 6. de Veritate art. 3. ad quartum. Nam cum sibi opposuisset, quod omnis certitudo, quae est cum suppositione alicuius, non est certitudo absoluta: sicut non est certum, quod Sol causabit fructum in planta, nisi cum hac conditione, scilicet quod virtus generativa plantae sit bene disposita: ex eo, quod virtus Solis supponit virtutem plantae, quasi causam secundam: ac proinde pari ratione si certitudo praedestinationis sit cum praesuppositione causae secundae, non erit certitudo absoluta, sed conditionalis tantum. Respondet idem Angelicus Doctor: Causa secunda, quam oportet supponere ad inducendum praedestinationis effectum, etiam ordini praedestinationis subiacet. Non autem est ita in virtutibus inferioribus respectu alicuius superioris virtutis agentis. Et ideo ordo divinae praedestinationis, quamvis sit cum suppositione voluntatis humanae, nihilominus tamen absolutam habet certitudinem, etsi in exemplo inducto contrarium appareat.

Ubi, ut constat ex diametro, opponitur D. Thom. adversariis, negantibus absolutam, et efficacia decreta Dei, et tantum admittentibus decretum, innitens scientiae conditionatae, et expectanti operationem causae secundae. Et insuper addit esse absolutam certitudinem in divina praedestinatione; et hanc oriri ex ordine, et causalitate ipsius; ex eo, quod quidquid supponitur, seu requiritur ad inducendum praedestinationis effectum, subiacet ordini praedestinationis; licet quidquid requiritur ad causalitatem Solis respectu fructuum in planta, non subiaceat eius causalitati, seu non infallibiliter inferatur ex causalitate Solis: atque adeo etiam futura, quae dependent a causis secundis liberis, qualia sunt effectus praedestinationis, cognoscentur a Deo per absolutam certitudinem, ex vi eiusdem praedestinationis, ut causae illarum; et per consequens ex vi decreti efficacis ibidem involuti, ratione cuius praedestinatio habet modo supra insinuato inferre efficaciter praedictos effectus: non vero quia divina scientia expectet quid faciendum sit a causis secundis, ut ex hoc videat effectus futuros secundum certitudinem conditionalem antecedenter.

15 Idem etiam docuerunt alii Sancti Patres, praecipue August. de praedestinatione Sanctorum capite 10. et lib. 26. contra Faustum cap. 4. Hilar. 9. De Trinitate paulo post principium: ubi ait: Quod Deus facere decrevit, in sua voluntate cognovit: sed decrevit facere universa, quae fiunt, quia propositum eius universa operatur: ergo quae futura sunt, in decreto suae voluntatis cognoscuntur ab illo. Et plures alii ex Sanctis Patribus, quos refert Alvarez lib. 3. de auxiliis divinae gratiae disput. 22. a quibus in particulari referendis, necnon et ab aliis locis Scripturae, et eorumdem Patrum consulto abstinemus: quia in tract. de Voluntate

Dei art. 8. ex professo de hoc iterum redibit sermo, dum ibi tanquam in proprio loco explicuerimus efficacitatem summam divinae voluntatis: et quomodo salva libertate arbitrii creati, cuncta eius opera efficaciter praefiniat per decretum, quo vult, vel efficaciter permittit illa.

Et tandem hanc eandem sententiam tuentur Scholastici, ut Ricardus in 1. dist. 38. art. 1. quaest. 5. Scotus dist. 39. quaest. unica, et in quodlib. quaest. 14. Herveus ibidem quaest. unica, et dist. 46. quaest. 2. Ludovicus Vivas super 5. librum D. August. de Civitate Dei, Leonardus Coquaeus loco infra disput. 10. num. 128. referendo, Caietanus, Bannez, Zumel, Nazarius, Gonzalez, Machin, Petrus Corneio in praesenti, Alvarez lib. 2. de auxiliis divinae gratiae, disp. 10. et 11. Ledesina lib. de auxiliis, disput. de scientia futurorum conting. dub. 3. circa solutionem 4. argumenti, Aestius in 1. sentent. dist. 38. § 7. et alii quamplures.

§ IV. Ratio unica, et fundamentalis pro assertione.

16 Sed antequam assertionem probemus, oportet eam breviter explicare: non enim in illa intendimus diffinire, an Deus cognoscat futura contingentia absoluta in suo decreto, ut in obiecto omnibus modis primario, et quasi specificante illam scientiam. An vero sola divina essentia, determinata tamen per decretum, sit obiectum primarium, et quasi specificativum eius; hoc enim ex iis, quae in hoc eodem tract. disp. 3. num. 17. diximus, satis liquet: sed solum, quod hoc ipso, quod in Deo dicitur decretum efficax de futuritione, v. g., Antichristi, statim divina essentia illud intellectui Dei repraesentat. Et ita essentia divina, et praedicto decreto cognito, seu cognita essentia divina, determinata tamen per praedictum decretum, non poterit non praedictum futurum in ea cognosci.

Rationem autem fundamentalem assertionis sic explicatae tetigit D. Thom. locis citatis, et in tractatu de Voluntate Dei latius eam prosequemur, potestque ad hanc formam reduci. Quoniam voluntas divina est universalissima, et efficacissima: ergo debet efficaciter praediffinire, tam quoad substantiam, quam quoad modum, quidquid a Deo ad extra faciendum est, aut quidquid a quibusvis causis secundis postea fiet; ita ut haec omnia infallibiliter eveniant, secundum praescriptum eiusdem voluntatis: ergo Deus in hoc decreto praefinitivo poterit, et debebit cuncta futura contingentia certo scire. Haec secunda consequentia ex priori aperte sequitur. Quia non stat cognitio decreti divini, seu (quod in idem quoad praesens redit) essentiae divinae, ut determinatae per tale decretum, certo, et infallibiliter inferentis futuritionem cuiusvis futuri contingentis, et non cognosci certo praedictam futuritionem.

17 Prima vero consequentia ex antecedenti etiam constat. Nam si divina voluntas non praefiniret omnia illa, tam quoad substantiam, quam quoad modum, non esset universalissima: siquidem non extenderetur ad cuncta futura volibilia per illam, tam quoad substantiam eorum, quam quoad modos, nempe necessitatis, aut contingentiae, et libertatis eorundem: sicut etiam non esset efficacissima, si cuncta non ita infallibiliter evenirent, sicut ipsa decernit, id est, si ipsa decernente, quod fiant necessario, id est, mediantibus causis secundis necessario operantibus, tunc non necessario fierent; et eadem decernente, quod libere producerentur, tunc libere infallibiliter tamen, non evenirent, hoc est, re ipsa, et de facto non ita fierent, quamvis possint non ita esse, ex eo, quod hoc modo praediffinita sunt: quandoquidem ad hoc, ut aliqua voluntas sit efficacissima, oportet, ut sit efficax, tam circa substantiam, quam circa modum rei fiendae. Si autem cuncta non evenirent eo modo, quo divina voluntas in sensu explicato decrevit, ut evenirent, tunc non extenderetur efficaciter, tam quoad substantiam, quam quoad modum omnium futurorum, ita ut sic evenirent, sicut per illam praediffinita sunt: ergo, etc.

Antecedens autem probatur. Quoniam Deus est universalissimum, et efficacissimum agens, ex eo quod est universalissimum ens, habens infinitam efficacitatem ad operandum: ergo cum agat etiam per voluntatem, oportet, ut eius voluntas sit universalissima in volendo, et efficacissima in causando, vel inferendo quidquid sub eius volitione cadit, et eo modo, quo sub illa cadit.

Confirmatur, et explicatur primo, ratione desumpta ex eodem Sancto Doctore. Quoniam Deus certo scit cuncta possibilia in sua essentia, tanquam in causa prius cognita: ergo etiam certo sciet cuncta futura in eadem essentia, tanquam in causa prius scita: et per consequens in divino decreto efficaci, seu (quod in idem redit) in eadem essentia determinata per tale decretum. Haec ultima consequentia ex priori aperte sequitur. Quoniam essentia divina non est causa praedictorum futurorum, nisi determinata per suum decretum efficax. Prima vero consequentia ex antecedenti patet. Quia tota ratio, propter quam cognoscuntur certo possibilia in divina essentia, tanquam in causa prius cognita, est, quoniam continentur in illa tanquam effectus in sua causa, a qua participant omnem suam entitatem, et intelligibilitatem: et ita solum sunt obiecta secundaria respectu divinae scientiae: quae proinde ex vi illius, tanquam obiecti prius cogniti, debent attingi. Haec autem ratio parem vim habet in creaturis futuris, ad hoc, ut in eadem essentia determinata per praedictum decretum, et prius scita, certo cognoscantur, ut intuenti constabit. Antecedens autem ex iis, quae supra art. 5. et 6. et in tract. de Visione Dei art. 8. diximus, satis constat, et ab omnibus fere adversariis admittitur.

Confirmatur, et explicatur secundo ratione eiusdem Sancti Doctoris. Quoniam voluntas divina non utcumque est causa rerum, sed causa prima, ac proinde eius efficacitas independens est a quacunque alia efficacitate voluntatis secundae, quamvis eam inferat; ergo Deus in eadem voluntate efficaciter decernente futuritionem cuiuscunque futuri, certo sciet illud esse futurum, sicut a divina voluntate decretum est. Consequentia videtur perspicua. Antecedens autem quoad primam partem constat. Quoad secundam vero etiam liquet. Nam sicut de ratione voluntatis secundae est dependentia in sua volitione, et efficacitate a voluntate prima, ita e contra, de ratione voluntatis primae erit independentia in sua volitione, et efficacitate a voluntate secunda, licet quoties vult concursum eiusdem voluntatis secundae, debeat ratione suae efficacitatis illum inferre, eo modo, quo illum voluerit.

§ V. Solutiones adversariorum, et impugnatio earum.

19 Haec autem ratio cum suis confirmationibus est adeo efficax, ut ex sola earum expensione, facile evasiones, quas adversarii adducunt, corruant. In primis enim aliqui dicunt, hinc non concludi sufficere cognitionem divini decreti respectu futurorum, dependentium a causa libera creata: ex eo, quod divina voluntas non est causa totalis, et adaequata illorum: effectus autem non cognoscitur certo, et infallibiliter in sua causa, nisi illa sit adaequata.

Ad haec solutio ex dictis in nostra ratione, et confirmationibus, maxime si paulisper expendantur, satis corruit. Tum quia, licet causa creata concurrat multoties ad productionem futurorum ab illa dependentium; attamen non ita se habet, ut ex D. Thom. supra dicebamus, respectu voluntatis divinae, sicut planta respectu Solis in ordine ad productionem fructus in illa contenti: quia haec non subiacet omnino virtuti Solis, propter limitationem eiusdem Solis: qui non potest semper inferre dispositionem requisitam ex parte plantae, una cum illo operaturae ad productionem fructus. Caeterum divinae voluntati propter eius infinitam universalitatem, et efficacitatem quaevis voluntas secunda omnino subiacet, ita ut in ea, et cum ea quidquid sibi placuerit, et eo modo, quo placuerit, possit efficere. Nam sicut causae secundae necessariae obediunt ad nutum divinae voluntati, iuxta suum modum, scilicet modo necessario, ita causae liberae obediunt etiam ei ad nutum, iuxta modum proprium illarum, scilicet modo libero; alioqui voluntas divina non esset prima, nec infinite efficax in volendo, ut ex dictis constat.

Tum etiam; quia licet voluntas creata concurrat simul cum increata ad productionem plurium futurorum contingentium, scilicet actuum liberorum procedentium ab ipsa; non tamen propterea divina voluntas non producit illum actum totum, et totaliter, id est, ita ut sit in eo aliqua formalitas, vel formalitatis modus, qui non quoad omnia, quae dicit, a divina voluntate, modo sibi proprio, non attingatur; alioqui esset aliquod ens creatum, vel formalitas, aut modus eius, quae divinam subterfugeret causalitatem; atque adeo esset, et non esset ens per participationem, ut intuenti patebit. Constat autem, quod hic modus causandi est satis ad hoc, ut decreto praedictae voluntatis cognito, cognoscatur certo in eo quivis effectus futurus; siquidem secundum omne id, quod habet, procedit ab illa. Sed circa haec videantur ea, quae nostri Complut. in lib. Physicor. disp. 15. num. 59. asserunt.

20 Deinde occurrunt alii, non sequi ex ratione facta. Deum certo cognoscere in suo decreto futura contingentia, quamvis eorum futuritio sequatur ex divino decreto. Nam primus actus liber hominis sequitur ex iudicio naturali, non vero libero, seu imperato a voluntate, ita ut tale iudicium determinet illam ad praedictum actum: et tamen Angelus cognoscens hoc iudicium naturale, non propterea cognoscit actum liberum, inde causatum; alioqui actus liberi humani paterent Angelo, cuius oppositum in materia de Angelis communiter dicunt Theologi; ergo ex hoc, quod Deus cognoscat suum decretum, et hoc sit causa futuritionis rerum contingentium, non propterea sequitur cognosciturum talia futura, inde subsequuta.

21 Nam contra hoc est, quod, ut docet D. Thom. prima secundae quaest. 9. art. 4. et 6. ad tertium, et Caietan. ibidem, prima volitio, quam habet homo, est boni universalis, et ex motione divina, ac proinde est necessaria: ex hac autem volitione determinat se voluntas, modo alibi, Deo dante, explicando, ad obiecta particularia haec, vel illa volenda, et ideo consequenter potest movere intellectum ad habendum efficax imperium, quo determinet eamdem voluntatem ad hoc, ut eliciat actum circa aliquod obiectum particulare: et hoc imperium, ac iudicium est, quod movet voluntatem ad exercitium actus liberi respectu particularis obiecti.

Quare, quia tale imperium participat libertatem, ideo non cognoscitur ab Angelo: et consequenter neque actus, ad quem determinat. Si autem praedictum imperium ab Angelo cognosceretur, tunc quia non utcunque determinat, sed ita ut infallibiliter ex eo sequatur actus liber imperatus, tunc talis actus absque dubio ab Angelo attingeretur, ac subinde cum ex libero Dei decreto efficaci, infallibiliter sequantur quaevis futura contingentia a Deo praediffinita, oportet, ut praedicto decreto cognito, cognoscantur eadem certitudine futura inde subsequuta. Sed circa haec videantur ea, quae in tract. de Praedestinatione disp. 2. a num. 76. usque ad 84. dicemus.

22 Praeterea respondet Suarez, et alii, tum quod Deus non potest praefinire futura contingentia, pendentia a libertate creata, per decretum efficax, et infallibiliter inferens illa, nisi prius per scientiam conditionatam praevideat, quid praedicta voluntas in tali occasione, vel cum talibus circumstantiis volitura sit; ne si aliter praediffiniat, tollatur libertas eiusdem voluntatis. Tum etiam, quod ad salvandam in voluntate divina rationem primae causae, et dependentiam cuiuscunque futuri ab ipsa, non est necesse, quod sit prima causa futuritionis, ratione decreti efficacis, quod in eius sententia, subsequitur scientiam mediam; sed ratione alterius voluntatis inefficacis, antecedentis illam. Nam ad talem scientiam, qua Deus scit, Petrum consensurum ex hypothesi, quod ponatur in hac, vel illa occasione, et cum his, vel illis circumstantiis, praesupponitur in Deo voluntas, qua vult dare ei concursum ad quidquid ipse voluerit facere; non tamen determinando, quod talis concursus sit ad istum, aut illum actum determinate, nec respectu huius, aut illius determinati obiecti; sed vel praescindendo ab illis, vel respectu huius determinati actus, et obiecti, sub conditione, si voluntas creata voluerit: et respectu alterius actus, et obiecti, si eadem voluntas similiter voluerit: et ista voluntas Dei conditionata, praecedens consensum illum creatum, est prima radix, et prima causa futuritionis talis consensus: et fit absoluta, ac efficax, posita conditione, nempe quod Petrus, v. gr., velit operari, et consentire.

23 Caeterum licet haec solutio pluribus sit impugnanda in tract. de Voluntate Dei art. 8. ubi ostendemus, efficacem praediffinitionem Dei ante omnem scientiam mediam, qua praefinit actus liberos voluntatis creatae, non solum non tollere, verum etiam ponere libertatem in ipsis. Et similiter quamvis praedicta solutio ex dictis in praecedentibus dubiis maneat impugnata, in quibus probavimus, ante decretum efficax divinae voluntatis non posse cognosci per aliquam scientiam certo, et infallibiliter aliquod futurum absolutum; nam rationes ibidem factae, neque probant de futuro conditionato, ut intuenti constabit, et ex dicendis in sequentibus disputa-

tionibus patebit: et tandem licet impossibilitas huius scientiae mediae peculiariter sit ostendenda disput. 10. et 11. necnon 12. huius tract. nihilominus praedicta solutio ex sola maiori quadam expensione rationis factae, et confirmationum eius, facile corruit.

Nam in primis id, quod primo in ea continetur, scilicet non posse Deum, salva libertate arbitrii creati: ante praevisionem per scientiam mediam futuri consensus, praediffinire efficaciter illum, satis convincitur falsitatis ex efficacitate, universalitate, et primitate, quam in divina voluntate esse diximus. Nam ad haec spectat, ut tam substantia actus, quam modus eius, scilicet libertas, in quocunque statu, sive absoluto, sive conditionato proveniat ex efficacitate divinae voluntatis, ita ut ideo fiat actus tam quoad substantiam, quam quoad modum, quia Deus vult illum sic fieri; non tamen e contra: alioqui talis voluntas nec esset prima, ut constat, nec universalissima in causando, nec tandem summe efficax: siquidem aliqua efficacia voluntatis creatae sub aliquo statu, non oritur ex efficacitate illius. At si prius deberet praevideri efficax consensus voluntatis, si voluntas collocaretur in hac, vel illa occasione, quam quod divina voluntas efficaciter praefiniret praedictum actum quoad substantiam, et modum eius, tunc haec causalis esset vera: Ideo Deus vult, et decernit Petrum legere, quia ipse vult, aut voliturus est legere; quandoquidem scientia conditionata, qua id videtur, praesupponit suum obiectum, scilicet praedictam volitionem; non vero causat illud. Et similiter haec causalis esset falsa: Ideo Petrus vult, aut voliturus est legere, quia Deus vult, et decernit, eum legere. Et ita voluntas creata esset prima causa, et prima radix futuritionis sui actus, et Deus esset causa secunda illius: ac proinde nec esset causa universalissima, et efficacissima illius: siquidem prima inchoatio talis futuritionis non a Dei voluntate, sed ab humana proveniret.

24 Nec id, quod eadem solutio secundo loco adducit de voluntate illa inefficaci, et conditionali, antecedente scientiam mediam, ei favet, ad hoc, ut universalitatem, primitatem, et multo minus efficacitatem divinae voluntatis salvet. Nam ex hoc, quod Deus habeat voluntatem illam inefficacem, et conditionalem respectu actus liberi voluntatis creatae, non sequitur praedictum actum, in specie et in individuo consideratum, esse futurum, quia Deus illum ea voluntate inefficaci, ac conditionali vult; ergo ratione praedictae voluntatis nequit salvari, Deum esse primam, et universalissimam causam totius futuritionis, talis actus, et cuiuscunque alterius, et multo minus habere summam efficacitatem. Consequentia videtur perspicua ex dictis.

Antecedens autem suadetur. Quia sub illa voluntate Dei non cadit iste actus determinate, et in individuo potius, quam oppositus, aut eius omissio: quandoquidem voluntas illa solum extenditur ad dandum auxilium, et concursum libertati creatae, ad hoc, ut libere velit, aut non velit; vel ut velit hoc, aut illud prout ipsa sua se libertate determinaverit, ita ut quantum est ex parte ipsius divinae voluntatis pro illo signo, in quo talis voluntas ponitur, non habeat potius hic actus rationem futuri, quam quivis alius: quia hoc relinquitur, iuxta hunc modum dicendi, innatae libertati voluntatis creatae; ergo falsum erit, quod idcirco voluntas creata habet, aut habitura est ex hypothesi istum numero actum hic, et nunc, quia Deus id vult voluntate illa antecedente, et conditionali: et per consequens nec salvatur, quod ideo ille actus in individuo fiat, quia Deus vult illum fieri, nec quod divina voluntas sit prima, universalissima, et efficacissima in causando.

25 Confirmatur, et explicatur. Quia ad summum ex illa voluntate potest sequi, Deum esse primam causam respectu actus liberi voluntatis creatae in communi, aut vage accepti; non tamen in particulari, ac in specie, et in individuo considerati; siquidem per illam voluntatem Deus non vult, adhuc inefficaciter, hunc actum in particulari potius, quam alium; sed solum, quod voluntas eliciat hunc actum, vel eius oppositum, aut omissionem illius, aut alium, qui eidem placuerit: quod autem eliciat hunc potius, quam illum, eius arbitrio relinquitur: ergo nec salvatur primitas digna universalissimae causae, qualis est divina voluntas. Nam haec debet extendi per modum primae causae ad cuncta futura secundum speciem, et individuum, ita ut ideo sint futura, quia Deus illa vult. Sed de hac solutione iterum, ut nuper innuebamus, redibit sermo in hoc eodem tract. ubi amplius impugnabitur.

26 Tandem. Junior quidam solutionem aliam rationi nostrae principali adducit.

scilicet ex ea ad summum probari, Deum certo cognoscere cuncta futura contingentia absoluta in decreto suae voluntatis, non quidem quoad quid est eorum, sed tantum quoad an est. Nam ex habitudine unius ad aliud, qualis est in divino decreto respectu futurorum, ad summum colligitur cognitio illius, ad quod terminatur praedicta habitudo; non quidem perfecta in esse cognitionis, et quidditativa, sed tantum quoad an est, ut ex cognitione potentiae visivae, dicentis habitudinem ad visibile, non sequitur cognitio quidditativa eiusdem visibilis, sed tantum quoad an est.

Verum haec solutio ex facta ratione evanescit. Quia futura contingentia non cognoscuntur in decreto, seu (quod idem quoad praesens est) in divina essentia, ut determinata per illud, ratione habitudinis, quam praedictum decretum ad illa dicit: sed ratione connexionis causae cum suo effectu, quatenus tota entitas illorum futurorum, ut talium, continetur tanquam in causa in divina essentia, ut determinata per suum decretum: constat autem quod cognitio alicuius in alio, ut in sua causa omnino continente illud, potest esse quidditativa, quippe quae est cognitio a priori, et per aliquid eius, siquidem est per causam, quae censetur esse aliquid effectus. Et propterea cognitio eorundem futurorum, ut possibilium, et habita in divina essentia, et omnipotentia, tanquam in causa illorum secundum istam rationem, est cognitio quoad quid est illorum, et non solum quoad an est.

Ex quo etiam patet, exemplum de visu, et re visibili, quamvis demus ex cognitione visus non sequi quidditativam cognitionem visibilis, non esse ad rem: siquidem visus non est causa visibilis. Si autem esset causa illius, tunc penetrato, et quidditative cognito visu, posset ex vi illius cognitionis quidditative cognosci visibile.

§ VI. Fit obviam unico fundamento primae sententiae.

27 Ad fundamentum primae sententiae concedendum est antecedens, et neganda consequentia. Et ad probationem dicendum est, quod licet divinum decretum fundet relationem rationis ad res futuras, ut ad effectum, et obiectum; nihilominus talis relatio non pertinet intrinsece ad illud, neque ipsum in ratione talis complet, sed satis est, quod volitio necessaria Dei connotet ratione suae eminentiae hoc obiectum, et effectum potius, quam istum, et inferat illum, ut ponendum pro tempore futuro ad hoc, ut sit volitio libera futuritionis, ipsius, ut in tract. de Volunt. Dei disput. 7. a num. 58. usque ad num. 72. fuse explicatur. Unde sicut ad hoc, ut sit in Deo decretum liberum, et efficax futuritionis rerum, non est necesse, ut tale decretum addat aliquid intrinsecum, additione etiam virtuali supra actum necessarium divinae volitionis, sed satis est praedicta connotatio; ita ad hoc, ut idem decretum sit ratio cognoscendi futura contingentia, non est necesse, ut addat aliquid intrinsecum, virtualiter distinctum a volitione necessaria; sed sufficiet, quod connotet, modo dicto, hoc obiectum potius, quam istud. Videantur tamen ea, quae in tract. de Visione Dei disp. 7. dub. 3. diximus, et in tract. de Voluntate Dei loco citato dicemus.

Adde, quod, ut ibidem explicatur, satis probabile est, actum liberum Dei, ut talem, addere aliquid intrinsecum, et virtualiter distinctum supra volitionem necessariam. Quomodo autem cum hoc cohaereat, actum liberum Dei, quo decrevit productionem mundi, potuisse non esse in illo, et nihilominus non idcirco potuisse abesse a Deo aliquid intrinsecum, et reale, in eadem disp. et tract. de Voluntate Dei a num. 72. usque ad num. 90. a nobis explicatur.

28 Ex quo ad confirmationem satis constat. Quoniam licet daremus ad cognitionem relationis debere praecedere cognitionem fundamenti, et termini (de quo alibi) nihilominus nihil contra nos, quoad praesens sequitur: quandoquidem, ut modo dicebamus, ad conceptum, et complementum intrinsecum actus liberi, nequaquam pertinet illa relatio rationis formaliter sumpta, et licet obiectum futurum sit connotatum indispensabile decreti, quo Deus vult illud esse futurum, non tamen est connotatum antecedens, sed potius consequens, et illatum ex vi eiusdem actus liberi, ita ut non a priori, sed tantum a posteriori collegatur, quod non fuisset in Deo talis actus, si non fuisset tale obiectum, seu si non fuisset talis res, ut futura: et ita non praecedit cognitio futuri ad cognitionem decreti; sed potius e contra. Sicut licet creaturae possibiles sint connotatum indispensabile divinae potentiae, sunt tamen connotatum subsequens, et illatum, non tamen antecedens. Et propterea ex impossibilitate omnium creaturarum colligitur non a priori, sed a posteriori impossibilitas, et implicatio divinae potentiae; et cognitio possibilium non praecedit, sed subsequitur subsequutione alibi explicata, ad cognitionem omnipotentiae. Sed haec late in tract. citato de Voluntate Dei disp. 7. a num. 54. usque ad num. 58. explicantur.

§ VII. Occurritur primo argumento, et eius confirmationibus in favorem secundae sententiae quoad secundam eius partem adductis.

29 Ad fundamentum secundae sententiae pro prima eius parte non oportet responsum praebere: quia potius est pro nobis, quam contra nos.

Ad primum vero pro secunda eiusdem sententiae parte ex variis D. Thomae testimoniis conflatum, satis constat ex dictis, quomodo Sanctus Doctor admittat decretum praediffinitivum, et efficaciter inferens futuritionem contingentium absolutorum respectu nostri; ac proinde quomodo, in illo possint certo cognosci. Unde licet dum agit de cognitione certa eorum, recurrat ad praesentiam eorundem in aeternitate, negandum tamen est, non recurrere ibidem vel expresse, ut in locis a nobis citatis, vel virtualiter, et implicite ad praedictum decretum; nam futura ista non fiunt praesentia in aeternitate, nisi mediante decreto. Et ita licet ad assignandam certitudinem divinae scientiae non recurrat ad causas proximas praedictorum futurorum, ut non intelliguntur determinatae per decretum (de qua sola determinatione in praesenti loquimur, non curantes an ex hoc decreto resultet in causis secundis aliqua alia determinatio, praecedens causalitatem earum, vel non: quia praecepto Sanctissimi Domini nostri Pauli V. cautum est, ne id, quoad auxilia, et praedeterminationes divinae gratiae, explicando qualis sit eorum efficacia, Typis mandetur) bene tamen ad ipsum decretum, hoc ipso, quod dicat, quod cognoscit illa, secundum quod sunt praesentia, non quidem in propria mensura adaequata eorum, sed in mensura aeternitatis.

30 Unde omnia testimonia in hoc argumento adducta nihil nobis obsunt, sed potius prosunt. Quia decretum Dei est talis conditionis, ut sine eo nequeant futura absoluta habere esse praesens in aeternitate (de qua praesentia loquitur in eis D. Thom. ut intuenti constabit) et hoc ipso, quod illud ponatur, statim ponitur praesentia rei, quae dicitur futura in aeternitate, et omnia necessaria ad illam. Et propterea de divina essentia quatenus determinata per suum decretum est causa futuritionis rerum, non potest verificari id, quod in solutione illa ad 6. ultimo loco adducta Angelicus Doctor docet, nimirum: Quod si vidisset Deus causam, et non vidisset immediate effectum in suo esse, nunquam potuisset illum certo scire: quia licet aliae causae possint videri non viso simul immediate effectu in suo esse; non tamen divinum decretum, ut est causa futurorum absolutorum potest videri, quin simul immediate videatur effectus in suo esse, seu existens actu in mensura aeternitatis.

Addendum tamen, quod licet daremus D. Thomam, dum agit in particulari de cognitione futurorum, contingentium absolutorum, non recurrisse expresse ad decretum efficax divinae voluntatis, adhuc tamen nihil inde contra nos. Nam idem Angelicus Doctor artic. 5. huius quaest. egit universaliter de medio in quo Deus cognoscit omnes creaturas: et ibi docet videre illas in sua essentia, ut in causa illarum atque adeo cognoscere futura contingentia in eadem essentia, ut determinata per decretum, secundum quam rationem est causa eorum. Et ita non erat necessarium (quamvis id praestiterit, ut ex dictis constat) ut agens in particulari de cognitione futurorum contingentium, exprimeret medium, in quo ab eo cognoscuntur: sicut nec id erat necessarium, dum in particulari de cognitione aliorum agit.

31 Ex quo ad primam confirmationem respondetur, D. Thom. loqui de futuris contingentibus absolutis: et de his docet non cognosci, ut futura, id est, ut sibi futura: sed ut futura nobis, et ut praesentia sibi. Ex hoc autem non sequitur, non posse ab eo certo cognosci in decreto efficaci suae voluntatis: siquidem, ut modo dicebamus, decretum hoc est talis conditionis ut eo ipso, quod detur, extrahantur, modo supra insinuato, praedicta futura extra statum possibilitatis, et fiant futura nobis, et actu praesentia respectu Dei, et aeternitatis eius. Et ita cognosci in illo, est cognosci in ipso, ut habent simul, esse futura nobis, et praesentia aeternitati; non vero cognosci praecise, ut futura, Nam cognosci praecise, ut futura contingentia, et cognosci certo, repugnat.

Ex quo etiam fit, quod si semel verum est, ex divino decreto resultare ad extra physicam quandam praemotionem, et praedeterminationem, per quam causae secundae etiam liberae applicentur a Deo ad actus liberos, sive naturales, sive supernaturales (de quo in praesenti, ut iam innuimus, non disputamus), tunc in hac praemotione, seu in voluntate creata, ut per illam praemota, et aeternitati praesente, poterit certo, et infallibiliter sciri, iuxta mentem D. Thomae futurum contingens liberum. Quia non praevidetur, ut futurum praecise ex vi talis causae, sed futurum quoad nos, et simul ut praesens in aeternitate: quia non stat, nec stare potest in sensu composito praedicta praemotio, cum carentia praesentialitatis actus, ad quem datur.

32 Ad secundam confirmationem respondetur, per prophetiam comminationis revelari futura, ut habent esse in suis causis proximis determinatis, determinatione fallibili, necnon et in voluntate divina, secundum exigentiam talium causarum; non tamen revelantur impedimenta, quae possunt impedire causas proximas, et proveniunt ex voluntate Dei, ut considerat rationes superiores: ut constat in revelatione, qua Isaiae revelavit mortem Ezechiae attendendo ad naturalem eius dispositionem, et ad id, quod exigebat voluntas divina, iuxta exigentiam talis dispositionis, necnon et iuxta exigentiam suae iustitiae, qua volebat morte punire Ezechiam: eo quod non reddidit gratias Deo pro victoria de bello obtenta, et quia non duxerat uxorem, ut series David per Salomonem continuaretur, usque ad Nativitatem Christi. At vero haec determinatio, et voluntas signi, quam habuit Deus respectu huius mortis, impedita fuit ab eadem voluntate, ut respiciebat causas superiores, scilicet ut impleret Deus promissionem, quam fecerat domui David, ut ex progenie Salomonis nasceretur Christus: et quia Isaiae non fuit revelata haec causa impediens priores illas, ideo non cognovit mortem Ezechiae in omnibus suis causis determinatis: et sic nihil mirum, quod talis prophetia non fuerit certo impleta. Secus tamen esset, si Isaias praedicens illud futurum, cognovisset ipsum in efficaci decreto divinae voluntatis: quo, attentis omnibus, absolute et efficaciter decrevit, quod Ezechias ex illa infirmitate convalesceret. Nam tunc salutem eius posset certo praedicere, et certo impleretur illa praedictio per salutem, quam de facto acquisivit.

§ VIII. Respondetur caeteris argumentis eiusdem sententiae.

33 Ad secundum principale, concesso antecedenti, neganda est consequentia. Et ad probationem respondetur, esse disparem rationem. Quoniam voluntas creata secundum se, et praecise sumpta, ita est libera, ut non sit libero modo determinata infallibiliter ad unam partem, sed est indifferens ad utrumlibet sine praedicta determinatione. At voluntas, et essentia divina determinata per suum decretum habet determinationem liberam, et infallibilem ad unam partem, et ita in ea sic determinata possunt certo sciri futura contingentia, quae per illam praediffiniuntur. Quomodo autem cum hac infallibili praediffinitione stet libertas arbitrii creati, latius in tract. de Voluntate Dei art. 8. explicabitur: et ex dictis in hoc dubio num. 17. et 19. constat: siquidem forma (ut sic dicamus) decreti haec est: Fiat actus liber, verbi gratia conversio D. Petri libero modo, id est, ita ut licet re ipsa nunquam verificetur, quod non fiet, possit tamen non fieri, et id verificari. Et ita ex qua parte efficaciter decernitur, quod fiat, fiet utique: et ex qua parte stabilitur, quod possit non fieri, fiet libero modo.

34 Ad confirmationem patebit etiam ex dicendis in tract. de Voluntate Dei disp. 10. num. 78. et deinceps, et constat ex dictis dub. 2. praecedentis disp. necnon et ex iis, quae modo dicebamus, quomodo inter decretum, et futurum per illud praefinitum, sit connexio infallibilis, licet non necessaria necessitate simpliciter tollente libertatem: ex eo, quod non tollitur, sed potius decernitur, quod ita fiat praedictus actus, ut possit non fieri.

Diximus: Licet non necessaria, necessitate simpliciter tollente libertatem: quia revera illa connexio est omnino necessaria, quatenus efficax Dei decretum, ratione suae efficaciae infinitae, indispensabiliter petit subsequutionem rei per illud decretae: attamen quia id, quod petit, est totum hoc coniunctum, nempe quod fiat actus voluntatis creatae, et quod fiat libero modo, seu quod ita fiat, ut possit non fieri, propterea non laeditur libertas, sed potius inde sequitur, esse omnino necessarium, actum illum liberum fieri libero modo. Nam sicut id, quod est fallibile, nequit esse infallibile; bene tamen potest esse infallibile, illud fore fallibile, ita liberum, ut tale, nequit esse necessarium: attamen necessarium est, ut id, quod est intrinsece liberum, fiat libero modo, et habeat rationem liberi.

Ad ultimum neganda est sequela. Et ad probationem, quod licet Deus non velit peccata formaliter sumpta; vult tamen illa permittere: et insuper habet decretum efficax circa substantiam actus alias peccaminosi: et in istis decretis potest illa certo scire. Sed de hoc videantur ea, quae in tract. de Volunt. Dei disp. 10. dub. 5. dicemus.