Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

1 Quia nihil potest esse in Deo, quod ad aliquid non sit necessarium, vel quod cum aliis, quae sunt in ipso, incompossibilitatem habeat, ut ex se constat; propterea possibilitas, vel impossibilitas conveniendi Deo scientiam mediam, ex hoc quod sit, vel non sit illi ad aliquid necessaria, vel ex eo, quod habeat, aut non habeat incompossibilitatem cum aliis perfectionibus divinis, optime desumitur: et ideo ad impossibilitatem scientiae mediae magis examinandam, sigillatim disputationem hanc excitare placuit.

Quia duae ex potissimis rationibus, quibus plures auctores sententiae oppositae moventur ad ponendam scientiam mediam, est, quia credunt eam esse omnino necessariam ad duo illa munera, quae in titulo recensuimus, propterea ut ex hoc etiam capite inter alia maneat haec scientia media impugnata, de hoc, primo loco in hac disp. inquiramus.

§ I. Opinio recentiorum.

Suarez, et omnes, aut fere omnes scientiae mediae auctores, sentiunt scientiam mediam esse omnino necessariam ad illa duo in titulo recensita. Fundamentum autem quod necessitatem huius scientiae in ordine ad certitudinem divinae praedestinationis, nullum est aliud, nisi quia Deus non potest aliquem adultum praedestinare per praedestinationem omnino certam, nisi sciat media, quibus aeternam beatitudinem consecuturus est; alioqui enim temere, et non per praedestinationem omnino certam praedestinaret, ut ex se constat; at haec media debent sciri per scientiam mediam, sive conditionatam; ergo, etc. Minor probatur. Quoniam haec media, quorum cognitio debet praecedere praedestinationem, adulti, nulla alia possunt esse, nisi quod si in tali, vel tali occasione vocetur, consentiet; et quod si talibus, vel talibus tentationibus urgeatur, non succumbet; sed tandem ita se habebit, ut saltim in gratia decedat; haec autem omnia, quippe quae sunt futura contingentia conditionata, videntur ad scientiam mediam pertinere, ut proprium illius obiectum, atque adeo per illam debere cognosci.

Fundamentum vero eiusdem sententiae, quod secundam partem nullum etiam potest esse, nisi illud, quod saepe Adversarii adducunt, nimirum, quod si Deus aliquid pendens a voluntate creata praediffiniat, ante praevisum consensum illius per scientiam mediam, ac proinde talis scientia non praecedit illam praediffinitionem, tunc tolleretur libertas arbitrii creati; ex eo quod infallibilitas talis consensus, inde secuta, provenerit ex aliquo extrinseco, et quod non esset in potestate voluntatis creatae, sed consensum illius antecederet, scilicet ex efficacia divinae voluntatis; et ita esset infallibilitas, et necessitas antecedens; quae iuxta communem sententiam Theologorum, libertati opponitur.

§ II. Assertio prior.

2 Dicendum tamen est primo, scientiam mediam non esse necessariam ad hoc, ut Deus efficaciter praediffiniat consensum liberum voluntatis creatae, salva eius libertate; quinimo tali scientia data, nequit talem consensum, salva praedicta libertate, sive voluntatis creatae, sive divinae, praediffinire. Ita communiter Thomistae, et omnes fere auctores scientiam mediam denegantes. Assertio haec, quod primam partem constat ex iis, quae supra disp. 7. dub. 2. et disp. 8. dub. 1. diximus; et ex illis, quae in tract. de Volunt. Dei disp. 10. num. 78. et deinceps dicemus, ostendentes, quod ex hoc quod divina voluntas sit ex se efficax, et possit efficaciter velle quidquid sibi placuerit, et eo modo, quo placuerit, scilicet quod fiat libero, vel necessario modo a creatura, oritur, quod ipsa creatura in actu secundo sit libera: ac proinde ex eo, quod Deus absque dependentia a praevisione consensus per scientiam mediam, efficaciter praediffiniat aliquid libere faciendum a creatura, non destruitur, sed potius ponitur eius libertas in actu secundo.

Quoad secundam vero partem eadem assertio suadetur ex iis, quae in hoc tract. disp. 7. num. 64. et sequentibus asseruimus, nempe data scientia media, destrui, tam libertatem voluntatis divinae, quam creatae: et per consequens si talis scientia est necessaria ad praediffinitionem divinam, non poterit Deus, salva libertate, sive suae, sive creatae voluntatis, aliquid praediffinire.

§ III. Assertio secunda.

3 Dicendum est secundo, scientiam mediam non esse necessariam ad certitudinem divinae praedestinationis; sed sine illa posse optime Deum, quem sibi placuerit, praedestinare. Ita omnes Doctores, quos praecedenti disput. dub. ult. pro nostra sententia retulimus. Assertio haec ex praecedenti aperte sequitur. Nam hoc ipso, quod voluntas divina sit ex se ita efficax, ut quidquid ipsa voluerit fieri a creatura libero modo, id libere fiat ab eadem creatura, non poterit non veritas haec per scientiam simplicis intelligentiae cognosci: siquidem haec efficacitas pertinet ad intrinsecam perfectionem divinae voluntatis: ergo eo ipso poterit certissime, quem sibi placuerit praedestinare, absque indigentia alicuius alterius scientiae mediae, praesuppositae ad praedestinationem. Patet consequentia. Nam qui certo scit, se habere omnipotentissimam potestatem inclinandi libere voluntatem creatam, quo sibi placuerit, atque adeo inclinandi illam perseveranter in bonum, eo ipso absque aliqua ulteriori scientia media, sive conditionata, praerequisita ad id, poterit quamcumque creaturam intellectualem, et liberam, in aeternam beatitudinem, certo, et libere consequendam, ordinare.

§ IV. Assertio posterior.

4 Dicendum est tertio, scientiam mediam non solum non esse necessariam ad praedestinationem, aut certitudinem eius; verum praedestinationem ipsam, ac proinde eius certitudinem non posse cum scientia ista cohaerere. Assertionem hanc communiter docent discipuli Divi Thomae: et eam tueri tenentur plures Doctores disp. praecedenti, dub. ult. pro nobis relati.

Ratio autem fundamentalis illius innuitur a Divo Thoma locis statim referendis, potestque sub hac forma proponi. Quoniam non potest cohaerere cum essentia praedestinationis, quod non sit causa mediorum efficaciter, seu cum effectu conducentium ad consecutionem aeternae vitae, necnon et consecutionis eiusdem aeternae vitae, ac proinde nec cum certitudine praedictae praedestinationis id poterit cohaerere, siquidem praedestinatio ab intrinseco petit, quod sit certa; ergo nec poterit cum ea cohaerere, quod praedicta media, et consecutio aeternae vitae non habeant ab ea dependentiam: ergo nec etiam poterit cum ipsa necti, quod detur scientia media praecedens eandem praedestinationem.

Antecedens, ex quo utraque consequentia pendet, suadetur, tum ex D. Thom. tum etiam ratione ex eodem desumpta. Ex D. quidem Thoma. Nam ipse 1. part. quaest. 22. art. 2. et 3. et de Veritate quaest. 5. art. 1. et 2. ait, quod providentia Dei est causa rerum: et in eadem quaest. 5. art. 1. ad 7. asserit, quod providentia Dei est causa omnium: et in art. sequenti probat, Deum per suam providentiam cuncta gubernare; et 1. part. quaest. 103. art. 4. ait, quod si effectus huius gubernationis divinae providentiae, qui in nobis ab illa causantur, considerantur in particulari, sic sunt nobis innumerabiles. Unde cum praedestinatio sit perfectissima quaedam, et specialis Dei providentia, inde est, ut debeat esse causa eorum, ad quae se extendit. Et ita idem S. Doctor loquens de illa infra quaest. 23. art. 6. et quaest. 6. de Verit. art. 3. sentit, eam esse certam, non solum certitudine praescientiae, sed etiam certitudine causalitatis, his verbis: Praescientia ergo Dei, quia non importat universaliter habitudinem causae respectu horum, quorum est, non consideratur in ea, nisi certitudo cognitionis tantum: sed praedestinatio, quia praescientiam includit, et habitudinem causae ad ea, quorum est, addi, in quantum est directio, sive praeparatio quaedam, et sic potest in ea considerari supra certitudinem cognitionis, certitudo ordinis.

5 Ratione vero ex eodem Angel. Doct. desumpta, idem antecedens suadetur. Tum quia providentia, tam generalis, quam specialis est recta ratio agibilium, non quidem speculativa, sed practica. Constat autem rectam, et practicam rationem agibilium esse causam rerum. Tum etiam; nam ut ex Philosopho explicat D. Thom. 1. part. quaest. 23. art. 4. providentia praesupponit voluntatem finis, et formaliter consistit in ordinatione, et praeparatione mediorum ad illum adipiscendum; et ita erit causa, saltim directiva adipiscendi praedictum finem; siquidem praedicta voluntas finis, et ordinatio mediorum non potest non habere aliquem influxum, et causalitatem respectu adeptionis illius per talia media.

Ex quo etiam prima consequentia satis constat. Quoniam non potest cohaerere cum hoc, quod est aliquid esse causam alicuius rei, quod consecutio talis rei, et media, per quae assequenda est, non habeant ab eo dependentiam, ut ex se constat; ergo si praedestinatio debet esse causa consecutionis aeternae vitae, et mediorum cum effectu ad illam conducentium, non poterit cum ea cohaerere, quod praedicta media, et consecutio vitae aeternae non habeant ab ea dependentiam.

Ex quo etiam secunda consequentia satis patet. Tum, quia hoc ipso, quod detur scientia media, per quam Deus cognoscat antecedenter ad praedestinationem, et independenter ab illa, quod si Petrus in his, et illis occasionibus vocetur, et constituatur, consentiet, et tandem perseverabit, et vitam aeternam consequetur; tunc media ista, et consecutio vitae aeternae non penderent a praedestinatione, tanquam a causa illorum; alioqui non posset Deus antecedenter ad eandem praedestinationem, et independenter ab illa praescire per scientiam mediam praedictos effectus contingentes, et conditionatos; ergo sicut non potest cohaerere cum essentia praedestinationis, atque adeo nec cum certitudine illius, quod consensus ille, perseverantia, et consecutio vitae aeternae non habeant dependentiam a praedestinatione, tanquam a causa; ita nec poterit cum ipsa, et per consequens nec cum certitudine eius necti, quod detur scientia media, praecedens eandem praedestinationem, seu independens ab illa; siquidem, ut modo dicebamus, hoc ipso, quod haec detur antecedenter ad praedestinationem, et independenter ab illa, nequeunt praedicta futura conditionata pendere a praedestinatione, tanquam a vera causa illorum.

6 Tum etiam: quia cum dicitur, Deum cognoscere, quod si Petrus in his, et illis occasionibus vocetur, consentiet, ac tandem vitam aeternam consequetur: vel in hoc obiecto involvitur implicite praedestinatio ipsa, ita ut sit sensus, quod si Petrus praedestinetur, et vocetur in praedictis occasionibus, consentiet, et vitam aeternam consequetur? vel non involvitur? Si primum, ergo illud obiectum non cognoscetur per scientiam mediam, sed per scientiam simplicis intelligentiae: siquidem illa consequentia conditionalis, si Petrus praedestinetur a Deo, salvabitur, est consequentia formalis, et cuique nota: ac proinde nec cum essentia, et certitudine praedestinationis cohaerebit, quod scientia ad illam necessario praecedens, sit scientia media. Si autem secundum dicatur, ergo scientia illa, qua cognoscitur praedictum obiectum independenter a praedestinatione, et absque eo, quod ipsa ibidem involvatur, non poterit etiam cohaerere cum essentia praedestinationis, atque adeo nec cum certitudine illius: quandoquidem eo ipso tollitur a praedestinatione, quod ab ea pendeat praedictum obiectum: et per consequens, quod sit causa illius consensus, et consecutionis vitae aeternae; quod quidem per se, et ab intrinseco requiritur ad essentiam praedestinationis, et eius certitudinem.

7 Confirmatur, et explicatur. Nam si loquamur de Petro ordinato ad salutem aeternam, non quidem in sensu conditionali, sed absoluto, certum est illum non consecuturum aeternam vitam, nisi dependenter a praedestinatione, tanquam a causa illius consecutionis; ergo nec sub hypothesi, aut conditione aliqua futurum erit, quod Petrus consequeretur vitam aeternam, nisi Deus illum praedestinaret, praeparando illi per hanc suam providentiam specialem specialiora media ordinis gratiae; ergo nec Deus potest scire, antecedenter ad praedestinationem, quod facta quavis hypothesis Petrus salvabitur, nisi ibidem involvatur, saltim sub conditione, praedestinatio, per quam praeparentur illa specialiora auxilia, nec talis scientia poterit ulla ratione esse scientia media.

Antecedens huius confirmationis ex se constare videtur; et illud docent, tum. D. August. lib. de haeresibus num. 88. ubi referens haeresim Pelagii, et Caelestii, sic ait: Hi Dei gratia, qua praedestinati sumus in adoptionem filiorum per Jesum Christum in ipsum, et qua eruimur de potestate tenebrarum, ut in eum credamus, atque in regnum ipsius transferamur, propter quod ait, Nemo venit ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo, et qua diffunditur charitas in cordibus nostris, ut fides per dilectionem operetur, in tantum inimici sunt, ut sine hac posse hominem credant facere omnia divina mandata. Tum etiam, Conc. Trid. sess. 6. can. 22. ubi definitur, iustificatum, sine speciali auxilio Dei in accepta iustitia perseverare non posse, ac proinde nec sine speciali Dei providentia, quae non potest esse alia, nisi praedestinatio, a qua donum perseverantiae procedit, vitam aeternam consequetur.

8 Prima vero consequentia ex antecedenti constat. Nam quod requiritur ex parte causae, ut executioni mandetur futurum absolutum, desideratur sub hypothesi, ut executioni mandaretur futurum conditionatum, et nihil aliud ad illud requiritur; alioqui non esset verum: quandoquidem ut mandaretur executioni, aliquid aliud desideraretur, quam totum illud, quod in eius hypothesi clauditur. Et ita licet poneretur in re, illa conditio, et totum, quod in ea includitur, non esset futurus ille effectus, quod quidem est, esse falsum illud conditionatum.

Ex quo etiam secunda consequentia, quod priorem partem satis constat. Nam si futura salus Petri, adhuc sub conditione non dabitur, nisi ibidem sub hypothesi involvatur praedestinatio, consequens est, ut nec possit a Deo etiam sub conditione certo cognosci, nisi ibidem, saltim sub hypothesi praedestinatio eiusdem Petri involvatur.

Ex quo tandem secunda pars eiusdem consequentia satis liquet: siquidem ut saepe diximus, scientia de aliquo futuro conditionato, involvens praedestinationem, aut decretum efficax Dei, saltim sub hypothesi, non pertinet ad scientiam mediam. Sed de his videantur ea, quae supra disp. 7. a num. 48. usque ad 75. et a num. 102. usque ad num. 150. diximus, necnon et ea, quae disp. 9. a num. 5. usque ad num. 88. adduximus. Per quae omnes evasiones Adversariorum corruunt: et ideo ne eadem iterum repetamus, ab eis consulto abstinemus, maxime quia ex sequenti ratione magis corruent.

9 Secundo ergo principaliter probatur assertio, et simul tacita quaedam evasio praecluditur, ratioque praecedens magis confirmatur, supponendo tamen tria. Primum est, quod donum perseverantiae, iuxta Trident. loco citato, est speciale donum adhuc respectu iustificatorum: quae tamen specialitas non tribuitur pluribus aliis auxiliis ordinis gratiae, quale est illud, quod tribuitur iustificato ad peculiarem aliquem actum, v. g. fidei supernaturalis eliciendum. Secundum est, hanc specialitatem non posse consistere in hoc, quod postquam Deus habuit conditionatam voluntatem salvandi omnes, id est, voluntatem salvandi illos, nisi per ipsos steterit, atque adeo tribuendi communia auxilia ad perseverandum, et postquam (iuxta oppositam sententiam) vidit, quod talia auxilia communia in aliquibus constitutis in hoc ordine, v. g. rerum sortiuntur effectum, in alio vero non sortiuntur, tunc elegerit respectu eorum, qui perseveraturi sunt, constituere eos in ordine, in quo praevidit cum communibus auxiliis perseveraturos, non vero in eo ordine, in quo praeviderit, quod non perseverabunt, ita ut in hac voluntate consistat specialitas doni perseverantiae: quandoquidem hoc etiam invenitur in aliis auxiliis ordinis gratiae, quae non dicuntur specialia, cum Deus etiam praeviderit Petrum positum in tali ordine rerum cum communibus auxiliis crediturum; et in alio ordine cum praedictis auxiliis non crediturum: et similiter elegerit tribuere illi praedictum auxilium in eo ordine, et serie rerum, in quo praescivit crediturum. Tertium est, quod hoc ipso, quod specialitas doni perseverantiae non consistat in hoc, quod nuper diximus, debet afferre infallibilem nexum cum ipso perseverare: alioqui ipse actus perseverandi, tantum mandaretur executioni per communia auxilia, oblata tam perseveraturis, quam non perseveraturis, de quibus, iuxta oppositam sententiam, praevisum est, quod aliquando habebunt effectum, aliquando vero non.

10 Hinc ergo sequens deducitur ratio. Quoniam illa scientia debet praecedere, ut necessaria ad certitudinem praedestinationis, per quam praecognoscitur specialitas doni perseverantiae iam dicta, et infallibilis nexus, quem habet cum ipso perseverare; et illa scientia repugnat praecedere ad illam, ut quid necessarium ad eius certitudinem, per quam praedicta specialitas, et nexus nequit cognosci: at hoc nequit cognosci per scientiam mediam; ergo repugnat, hanc praecedere ad praedestinationem, ut necessariam ad eius certitudinem. Maior videtur certa. Quoniam ad certitudinem praedestinationis requiritur, ut praecedat scientia, et certitudo mediorum, inter quae potissimum est donum perseverantiae, habens praedictam specialitatem, et nexum.

Minor vero probatur. Quia specialitas illa, et infallibilis nexus doni perseverantiae affert secum bonitatem consequentia, ita ut haec sit legitima consequentia: Si Petro, v. g. aut cuivis alteri tribuitur donum perseverantiae, seu auxilium speciale ad perseverandum; nunquam stabit, nec in eo, nec in aliquo alio, quod non perseveret: ergo obiectum hoc repugnat pertinere ad scientiam mediam: quae etiamsi admittatur, non terminatur ad veritates infallibiles, quae innituntur in bonitate consequentia; sed ad veritates conditionatas, in quibus non reperitur bonitas, et illatio consequentia, consistens in hoc, quod non stet antecedens esse verum, et consequens falsum.

11 Confirmatur, et explicatur. Quia alioqui praedestinatio, solum adderet supra providentiam Dei generalem, certitudinem praescientiae, quatenus Deus ordinat praedestinatum ad salutem, sicut quemlibet alium, cum hoc tamen discrimine, quod de praedestinato scit per scientiam mediam, quod non deficiet a consecutione aeternae salutis; hoc autem videtur maximum inconveniens; ergo, etc. Sequela videtur perspicua. Quia iuxta oppositam sententiam (de cuius veritate modo non disputamus) scit Deus, quod si Petro, v. g. tribuuntur in hac, vel illa occasione communia auxilia gratiae, convertetur, et perseverabit; secus vero Paulus; et postea Deus in sequenti signo non providet de aliis auxiliis, in ordine ad hoc, ut idem Petrus consequatur vitam aeternam; sed solum de iis, cum quibus praevidit consensurum, et perseveraturum; quamvis cum eisdem, et forte maioribus Paulus praevisus sit non consensurus, aut in gratia non perseveraturus; ergo praedestinatio supra certitudinem providentiae nihil aliud addit, nisi certitudinem praescientiae, quatenus Deus ordinat praedestinatum ad salutem, sicut quemlibet alium, cum hoc tamen discrimine, quod de praedestinato scit, quod non deficiet a consecutione vitae aeternae.

Falsitas autem consequentis etiam constat. Quia alioqui praedestinatus non differret a non praedestinato ex parte ordinis, seu directionis divinae, et peculiari efficacitate ipsius, sed tantum ex parte praescientiae eventus; et ita praescientia esset causa praedestinationis, et praedestinatio non esset per omnino gratuitam electionem praedestinationis.

Quem discursum desumpsimus ex D. Thom. quaest. 6. de Veritate art. 3. ubi impugnans hunc Adversariorum dicendi modum, sic ait: Non enim potest dici, quod praedestinatio supra certitudinem providentiae nihil aliud addit, nisi certitudinem praescientiae, ut si dicatur, quod Deus ordinat praedestinatum ad salutem, sicut et quemlibet alium, sed cum hoc tamen de praedestinato scit, quod non deficiet a salute. Sic enim dicendo, non diceretur praedestinatus differre a non praedestinato ex parte ordinis, sed tantum ex parte praescientiae eventus, et sic praescientia esset causa praedestinationis, nec praedestinatio esset per electionem praedestinationis: quod est contra sacram Scripturam, et dicta Sanctorum. Unde praeter certitudinem praescientiae ipso ordo praedestinationis habet infallibilem certitudinem.

12 Nec necesse erit, adducere solutionem Adversariorum, scilicet quod hoc ipso, quod praedestinatio supra certitudinem providentiae addat certitudinem praescientiae, oportet, ut etiam addat peculiarem voluntatem gratuitam constituendi praedestinatum in his, vel illis occasionibus, in quibus praescit Deus per scientiam mediam, illum consensurum, ac tandem in gratia perseveraturum.

Non itaque necesse erit, solutionem hanc adducere. Quoniam ex dictis in confirmatione ista, necnon dub. 4. disp. praeced. satis corruit. Nam quod haec voluntas sit efficax, et certo habitura effectum, non oritur ex meritis ipsius: ex eo, quod ipsa habeat independenter a consensu liberae voluntatis creatae, per scientiam mediam praeviso, efficacitatem infallibilem, ad hoc, ut faciat, quod voluntas creata libere consentiat, et perseveret: nec etiam talis voluntas Dei habet hanc efficaciam infallibilem, et certam ex vi alterius voluntatis divinae, ut Adversarii fatentur; ergo loquendo de iis, quae ex parte Dei se tenent, praedestinatio nullam aliam certitudinem addit supra providentiam, nisi tantum certitudinem praescientiae: siquidem haec certitudo ex parte Dei, solum potest oriri vel ex certitudine, et infallibilitate suae scientiae, vel ex efficacitate infallibili, et certissima suae voluntatis. Quare si quae erit discretio inter praedestinatum, et non praedestinatum, et si quae infallibilitas consequendi vitam aeternam in praedestinato invenitur, haec orietur, ut a prima radice, ex libera voluntate praedestinati, associata tamen gratuitae voluntati Dei, ut multis disp. praeced. num. 12. et deinceps ostendimus: et ex parte Dei solum addetur certitudo divinae praescientiae, quatenus hoc ipso, quod praedestinatus reipsa se discernat a non praedestinato per suum consensum, et perseverantiam, modo dicto sumptam, non poterit non hoc certo a Deo praevideri. Ex quo etiam fiet, ut optime infert D. Thom. quod praedestinatio non esset per electionem praedestinantis: siquidem prima radix huius discretionis, et praedestinationis non orietur ex gratuita Dei voluntate, sed ex libero arbitrio ea associato.

§ V. Solutio fundamenti primae sententiae.

12 Ad fundamentum primae sententiae pro prima eius parte ex dictis in hoc eodem dub. concedendam esse maiorem, et negandam minorem. Et ad probationem dicendum est, media, per quae adulti consequuntur vitam aeternam, esse bona eorum opera: ad hoc autem, ut Deus certo sciat, suam praedestinationem non esse frustrandam ex defectu eorum, satis est, quod per scientiam simplicis intelligentiae praecognoscat efficaciam suae voluntatis, esse tantam, ut quidquid ipsa voluerit, et eo modo quo voluerit fieri id ipsum a creaturis fiet. Nam eo ipso poterit certo intendere quemcumque finem, qui sibi placuerit: siquidem in potestate divinae voluntatis sunt omnia media, ab ipsis etiam creaturis adhibenda. Sed de his videantur ea, quae supra diximus, disp. 9. num. 5. explicantes, quomodo haec propositio, Si voluntas divina voluerit efficaciter aliquid a creatura fieri libero modo, id infallibiliter fiet, et aliae similes, si sumantur in vi consequentia formalis, tantum sunt nomine tenus propositiones de futuro; et ita per scientiam simplicis intelligentiae debet obiectum illarum a Deo attingi. Utrum autem aliunde, ante decretum praedestinationis cognoscat Deus aliqua futura conditionata in decretis conditionatis, et efficacibus illorum? alia quaestio est, quae ad praesens non spectat.

Ad fundamentum eiusdem sententiae pro secunda eius parte patet ex iis, quae supra disp. 7. dub. 2. et disput. 8. dub. 1. diximus, et in tract. de Voluntate Dei disp. 10. num. 78. et deinceps dicemus.

14 Ut magis pateat, quomodo scientia media, non solum non prosit, verum etiam obsit fini, propter quem introducitur, nempe divinae praedestinationi: propterea visum est nobis dubium hoc peculiariter movere.

§ I. Enodatio dubii.

Dicendum ergo est, quod ex alio capite scientia media non potest cohaerere cum praedestinatione adultorum, et e contra, quatenus praedestinatio istorum, saltim connaturaliter, debet fieri independenter, vel tanquam a causa, seu ratione a priori, aut saltim tanquam a conditione praevia, a bonis operibus eorum, praevisis ut futuris. Si autem detur scientia media, debet oppositum contingere. Ita quamplures Doctores disp. 10. dub. ult. relati.

Ratio huius assertionis; quoad priorem partem, nimirum praedestinationem adultorum, saltim connaturaliter loquendo, non dari cum praedicta dependentia a bonis operibus, praevisis, ut futuris, constabit ex dicendis in tract. de Praedestin. pro nunc autem sufficiat, tum illud Pauli ad Rom. 9. Cum enim nondum nati fuissent aut aliquid boni, aut mali egissent (ut secundum electionem propositum Dei maneret) non ex operibus; sed ex vocante dictum est ei: quia maior serviet minori, sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Quae verba D. August. lib. 2. contra duas Epist. Pelagianor. cap. 7. sic explicat, Propter quod desipitis, qui dicente veritate non ex operibus, sed ex vocante dictum est, vos dicitis ex futuris operibus, quae Deus illum facturum esse praesciebat, Jacob fuisse dilectum: atque ita contradicitis Apostolo dicenti, Non ex operibus: quasi non posset dicere, Non ex praesentibus, sed ex futuris operibus: sed ait, Non ex operibus, ut gratiam commendaret.

Tum etiam aliud testimonium D. August. lib. de Praedest. Sanct. cap. 17. ubi sic ait: Haec est immobilis veritas praedestinationis, et gratiae. Nam quid est, quod ait Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mun- di constitutionem? quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes, contra istam praescientiam loquitur filius, dicens: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos; cum hoc potius praesciverit Deus, quod ipsi eum fuerant electuri, ut ab illo mererentur eligi. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione, in qua Deus sua futura facta praescivit: electi sunt autem de Mundo ea vocatione, qua Deus id, quod praedestinavit, implevit.

15 Ratio vero eiusdem assertionis, quoad secundam partem, nempe, quod si datur scientia media, seu antecedens libera decreta divinae voluntatis, sequatur quod necessario debeat dari causa, seu ratio a priori, vel saltim conditio praerequisita ad praedestinationem adultorum, scilicet bona opera praevisa eorum, insinuatur a D. Thom. locis supra citatis; et in tract. de Praedestinatione referendis, potestque sub hac forma proponi. Quoniam si Deus per hanc scientiam mediam praevidisset Petrum, v. g. si constituatur in hoc, vel illo, aut in quovis alio ordine, restiturum gratiae, et non perseveraturum in ea, non posset illum praedestinare: siquidem iuxta oppositam sententiam, indispensabiliter requiritur ad hoc, ut Deus aliquem adultum, qui mediis bonis operibus vitam aeternam consequatur, possit praedestinare, ut per hanc scientiam mediam prius videat, quod si in hoc, vel illo ordine rerum constituatur, et a Deo vocetur, tunc in aliquo eorum constitutus, non resistet gratiae, sed potius illi consentiet, et in Dei amicitia perseverabit; ergo, quod illum praedestinet, dependet a bono consensu prius viso per hanc scientiam, vel tanquam a causa, seu ratione a priori, vel saltim tanquam a conditione, non qualicumque, sed necessario praerequisita. Patet consequentia. Nam quoties negatio est causa negationis, etiam affirmatio debet esse causa, seu ratio a priori, vel saltim conditio praerequisita, ad affirmationem: ut si Petrus nequit currere, quin vivat, oportet, ut affirmatio vitae aliquo ex modis praedictis requiratur ad affirmationem cursus eiusdem Petri.

§ II. Duae priores evasiones iuniorum, et praeclusio earum.

16 Occurrunt primo Adversarii, casum illum esse impossibilem; quia cum sint infiniti ordines rerum, in quibus Petrus potest constitui, implicat, quod saltim in aliquo eorum non praevideatur, quod si a Deo sic, vel sic vocetur, consentiet gratiae, et perseveret. Sed haec solutio non evacuat vim rationis factae. Tum quia, iuxta oppositam sententiam, non potest assignari sufficiens ratio, propter quam sit infallibile, Petrum constitutum in aliquo ex illis ordinibus rerum, consensurum gratiae, et in ea perseveraturum: atque adeo non est ratio, cur in omnibus illis non coniungatur de facto dissensus Petri cum vocatione Dei: siquidem voluntas Dei vocantis, et ad consensum Petri praecedens, non est iuxta oppositam sententiam, de se efficax, et infallibiliter inferens effectum: et ita nihil obstat, quo minus in quocumque ordine rerum coniungatur cum dissensu Petri. Tum etiam: quia adhuc admisso, casum esse impossibilem, manet argumentum in sua vi. Quoniam consequentia, seu conditionalis in eo facta, est formalis, et ita semper, et universaliter est verum, quod si Petrus in illo ordine rerum praevideatur per scientiam mediam non consensurus (sive conditio haec sit possibilis, sive impossibilis) tunc Petrus nequibit mediis bonis operibus, seu quatenus adultus praedestinari: ergo signum est, quod per locum intrinsecum praedestinatio pendet a bonis operibus Petri praevisis, vel tanquam a causa, seu ratione a priori, vel saltim tanquam a conditione, necessario praerequisita: alioqui enim non esset cur praedicta conditionalis esset indispensabiliter vera. Sicut si ad distinctionem Verbi Divini ab Spiritu Sancto non praerequireretur necessario, et indispensabiliter processio huius ab illo, non esset cur haec conditionalis esset etiam indispensabiliter vera: nimirum, Quod si Spiritus Sanctus per possibile, vel impossibile non procederet a Filio, tunc non distingueretur realiter ab illo.

17 Secundo occurrunt Suarez, et alii, quod cum opera bona praevisa, ut futura sub conditione non possint habere rationem meriti, vel demeriti in conspectu Dei magis, quam opera considerata praecise, ut possibilia, ut affirmat August. lib. 2. de Dono persever. cap. 9. et 10. et lib. 10. de Genesi ad litteram cap. 16. necnon lib. 1. de Anima, et eius origine cap. 12. et alibi saepe contra Pelagianos, inde est, quod bona opera adultorum praevisa per scientiam mediam non possint concurrere ad praedestinationem eorum, tanquam causa, aut motivum divinae voluntatis. Et ita semper est verum, adultos non praedestinari ex bonis operibus eorum: quamvis cum hoc stet, quod indispensabiliter requiratur scientia media, et quod Deus per illam antequam praedestinet, aut habeat decretum efficax aeternae salutis Petri, praevideat bonum eius consensum, et perseverantiam in statu conditionato, ut ita decretum, et praedestinatio divina sint omnino certa, et sortiantur infallibiliter effectum: alioqui enim praedictam certitudinem habere nequibunt.

Sed nec haec solutio satisfacit. Nam in primis per illam non salvatur sufficienter, quomodo praedestinatio non pendeat a praedictis operibus, saltim tanquam a conditione, non qualicumque, sed omnino praerequisita ad eandem praedestinationem: atque adeo non salvatur, cur in hoc sensu praedestinatio non sit ex operibus praevisis, cuius tamen oppositum docent Aug. et D. Thom. et in tract. de Praedestinat. ostendemus: ergo, etc. Antecedens patet: siquidem iuxta eam non satis occurritur axiomati a nobis adducto, scilicet quod quando negatio est causa negationis, tunc affirmatio est causa, vel saltim conditio praerequisita ad affirmationem.

18 Deinde, quia iuxta principia scientiae mediae, et suorum auctorum, non est cur bona opera, quae D. Petrus, v. g. peregit, etiamsi considerentur pro illo statu conditionatorum, seu (quod in idem quoad praesens redit) pro signo rationis praevio ad decreta libera, et efficacia Dei, non possint, et debeant habere rationem meriti, seu motivi divinae voluntatis in ordine ad praedestinationem eiusdem D. Petri. Et ratio est. Nam iuxta praedictam sententiam, ad hoc, ut in illo priori habeant rationem futuri absoluti, sufficiet quod in posteriori signo sit futurum Dei decretum absolutum circa illorum futuritionem, ut disp. 7. n. 34. vidimus: ergo si bona opera D. Petri, absolute futura, habent rationem meriti, non est cur in illo priori illam non habeant, ac proinde non erit, cur non detur ex hac parte causa meritoria praedestinationis, seu causa movens divinam voluntatem in ordine ad illam: siquidem in illo signo antecedenti ad praedestinationem, et decreta efficacia Dei, sunt, iuxta Adversarios, absolute futura.

19 Tandem. Quia si semel admittitur, esse indispensabiliter requisitum ad hoc, ut Deus aliquem adultum praedestinet, quod prius per scientiam mediam praevideat bonum consensum voluntatis illius, et perseverantiam in gratia, non est cur praedestinatio non fiat ex operibus bonis, tanquam ex motivo divinae voluntatis in ordine ad praedestinationem eiusdem adulti: quia, semel admissa scientia media, decretum absolutum Dei concurrendi cum voluntate Petri, v. gr. ad actum fidei, non aliter est in Deo, nisi iuxta exigentiam voluntatis Petri, scilicet quia praevidetur a Deo in tali occasione, talibus auxiliis praeparatam, fore, quantum est ex se crediturum: igitur cum huiusmodi decretum Dei concurrendi tunc cum illa, sit electio ad finem, sequitur manifeste, quod eligatur Petrus ad fidem, supposita tali exigentia voluntatis eius. Quia si non eligeretur, tunc suppositis illis circumstantiis, et supposito, quod Deus vellet constituere Petrum in illo ordine rerum, fieret ei violentia a Deo, seu (quod in idem quoad praesens redit) non concurreret Deus connaturaliter cum illa: ac proinde consensus Petri, praevisus a Deo, ut futurus sub conditione, quod Deus vellet concurrere, est ratio motiva divinae voluntatis, ut eligat illum ad finem, et adeo motiva, ut inferret Deus violentiam voluntati Petri, seu non concurreret connaturaliter cum illa, secundum id, quod ipsa, ut est specialis voluntas, petit, si tunc illam non eligeret. Quae impugnatio ex statim dicendis magis confirmabitur.

§ III. Alia solutio Adversariorum, et impugnatio illius.

20 Ultimo respondent Adversarii rationi nostrae fundamentali, negando consequentiam. Quia sicut Deus praevidit merita Petri futura, si poneretur in illo ordine rerum, in quo erat habiturus merita, ita etiam praevidit demerita illius futura, si poneretur in alio ordine rerum: et tunc non est signabilis ratio, et causa, quae Deum moverit ex parte obiecti, quare potius constituerit Petrum in illo ordine rerum, in quo erat habiturus merita, quam in eo, in quo erat habiturus demerita; sed hoc refundendum est in solam Dei voluntatem.

Caeterum nec haec solutio placet. Tum quia nec iuxta eam satis occurritur axiomatis, ex Arist. a nobis adducto, ad probandam illam consequentiam, nimirum, quod quando negatio est causa negationis, tunc affirmatio est causa, vel saltim conditio, non qualiscumque, sed praerequisita ad affirmationem. Tum etiam: quia licet ex hac solutione sequatur, non dari causam, nec rationem, propter quam Deus ex infinitis rerum ordinibus, et occasionibus, in quibus potuit Petrum constituere, elegerit magis istum, in quo praecognovit bene usurum auxiliis, quam alterum, in quo praescivit esse male usurum illis; attamen, quod semel electo hoc ordine, in quo praevisus est praedictus bonus usus, praedestinet ipsum ad gratiam, et gloriam, et suo decreto efficaci praediffiniat eius bona opera, habet indispensabilem dependentiam a tali praescientia, seu a tali bono usu praecognito, vel tanquam a ratione, vel saltim tanquam a conditione, sine qua nec esset, nec posset esse talis praedestinatio.

21 Nec refert, si obiicias, quod etiam in quavis sententia praedestinatio adulti pendet a consensu futuro liberi arbitrii ipsius: siquidem nisi talis usus bonus esset futurus, non posset praedestinari per modum adulti, seu (quod in idem quoad praesens redit) mediis bonis operibus ab ipso praestitis. Et similiter etiam pendet a meritis, ut possibilibus: quandoquidem Deus nullum adultum potest efficaciter eligere ad gloriam, ut coronam, nisi praevideat, illum posse habere merita, et nihilominus non ob id praedestinatio fit ex meritis; ergo licet bonus usus adulti praevisus sub conditione per scientiam mediam, requiratur indispensabiliter ad praedestinationem adulti; non tamen propterea adultus praedestinabitur ex meritis, seu praedestinatio eius habebit dependentiam ab illis, vel tanquam a causa, e ratione a priori, vel saltim tanquam a conditione omnino praerequisita.

Confirmabis. Quia in nostra sententia debet admitti, Deum cognoscere huiusmodi futura in decreto efficaci, et conditionato suae voluntatis, et nihilominus praedicta merita ita cognita non sunt ratio, vel conditio sine qua non praedestinationis, quae fit postea per decretum absolutum; ergo eodem proportionali modo philosophari poterit, etiamsi detur scientia media, et per illam bonus usus liberi arbitrii praevideatur futurus, ante ipsum decretum efficax, et absolutum praedestinationis.

22 Respondetur enim ad obiectionem, quod si loquamur de bono usu, et consensu supernaturali praedestinati, absolute futuro, tunc iuxta nostram sententiam, licet praedestinatio habeat nexum infallibilem cum illo, tanquam cum effectu ab ea infallibiliter illato, non tamen habet ab eo dependentiam, sed potius talis consensus dependet ab ipsa praedestinatione; et ita est posterior illa; ac proinde nec potest esse causa, aut ratio a priori ipsius, nec etiam conditio praevia requisita ad illam: at iuxta oppositam sententiam, praedestinatio non nectitur cum libero illo consensu, de quo loquimur, tanquam cum effectu ipsius praedestinationis, quin potius praesupponitur futurus, et praecognitus ut futurus ante illam, ut ex dictis constat: et per consequens cum alias indispensabiliter ad eam desideretur, non poterit non esse vel ratio, vel saltim conditio praevia requisita ipsius. Si vero loquamur de bono usu, seu meritis praecise ut possibilibus, tunc fatemur, haec ut praecognita per scientiam simplicis intelligentiae debere in ratione possibilium praecedere.

Caeterum hinc non sequitur, praedestinationem fieri aliquo modo ex operibus praevisis. Quia ad hoc desideratur, ut aliquo modo, scilicet saltim per modum conditionis meritoriae, et praeviae requisitae, alliciant divinam voluntatem in ordine ad praedestinandum. Constat autem, quod merita, praecise ut possibilia, non habent movere ullo modo divinam voluntatem, etiam per modum conditionis meritoriae ad aliquid alicui praestandum. Quia ad hoc ad minus desideratur, ut habeant rationem futurorum. Caeterum iuxta oppositam sententiam, merita, et bonus usus praedestinati praesupponuntur futura, tam sub conditione, quam absolute in illo priori ante praedestinationem, et decretum efficax ipsius: siquidem, ut dicebamus, satis est, iuxta praedictam sententiam, quod in sequenti signo sit praedictum decretum, et praedestinatio.

Accedit, quod Scriptura, et Patres non tollunt omnino bona opera, ut possibilia, et ut talia cognita, praecedant saltim per modum conditionis praedestinationem, secus vero, quod haec eadem, adhuc modo isto, praecedant illam ut futura, ut ex testimoniis in hoc dub. citatis, et ex iis, quae in tract. de Praedestinatione dicemus, constabit.

23 Ad confirmationem, concessa utraque praemissa, neganda est consequentia. Et ratio disparitatis est. Quoniam licet ad decretum praedestinationis praecedat voluntas illa efficax, et conditionata; haec tamen in nostra sententia non requiritur ad hoc, ut Deus cum omnimoda certitudine, et infallibilitate praedestinet quem sibi placuerit, ex eo, quod divina voluntas habet ex se infallibilem efficaciam iam dictam, sed desideratur ob summam actualitatem divinae libertatis, ut in tract. de Volunt. Dei disp. 5. num. 73. explicabimus, et in disp. 9. num. 66. huius tract. tetigimus. Et ideo licet per impossibile Deus non haberet praedicta decreta conditionata, et efficacia, nihilominus eodem modo praedestinaret, ac nunc praedestinat: ac proinde praedestinatio nequit a praedicta voluntate pendere. Caeterum, iuxta oppositam sententiam, nequit Deus (ut omnes, vel fere omnes eius sectatores fatentur) aliquem adultum praedestinare, salva eius libertate, quin praevideat per scientiam mediam, quod positus in his, vel illis occasionibus revera consentiet, perseverabit, ac tandem vitam aeternam consequetur: et ideo non potest non bonus usus liberi arbitrii, praevisus per scientiam istam, esse saltim conditio praerequisita in ordine ad praedestinationem.

24 Ex quibus omnibus inferendum, et dicendum est secundo, ex alio etiam capite non esse composibilem scientiam mediam cum divina praedestinatione, nempe quia ea data nunquam potuisset Deus ullum ex illis, qui de facto in peccato lethali mortui sunt, aut morientur, praedestinare, nec quamplurimos ex illis, qui nunquam creabuntur. Quod sane, ut constat, satis falsitatis continet. Ita discipuli D. Thom.

Ratio assertionis est. Quoniam possent de Juda, verbi gratia, et de quovis alio ex iam dictis formari hae duae contradictoriae: Si Judas creetur, morietur in peccato: Non si Judas creetur, morietur in peccato, et tunc admisso scientia media, sciret Deus ante suum decretum efficax, quaenam ex illis esset determinate vera, vel determinate falsa; cumque evidenter sit, non scivisse affirmativam esse falsam, alioqui falleretur, siquidem ex eventu constat, illum obiisse in peccato, consequens erit, ut sciverit, Judam obiturum in peccato; ergo non potuit illum, semel hac scientia admisso, praedestinare.

Potestque hoc idem argumentum, non solum circa homines de facto creatos, sed etiam circa quamplures ex illis, qui de facto creati non sunt, ac proinde circa futura contingentia conditionata sic formari. Quoniam signatis, v. g. decem mille hominibus ex iis, qui nunquam creabuntur, tunc, admissa scientia media, sciret etiam Deus, vel determinate veritatem, vel determinate falsitatem harum contradictoriarum, nempe, Si hi decem mille homines creentur, omnes morientur in gratia: Non si hi creentur, omnes morientur in gratia: et si sciat affirmativam falsam, nequibit ex hac collectione illos praedestinare, quos praescit, non desituros in gratia. Si autem sciat, esse veram, tunc, cum negari non possit, esse dabilis alias, et alias collectiones aliorum decem millium, de quibus cognoscat, quod aliqui ex illis si creentur, non morientur in gratia, ac proinde in quibus formatis similibus propositionis contradictoriis, sit vera haec negativa, Non si isti decem mille creentur, omnes morientur in gratia, fiet inde, ut non possit Deus, semel hac scientia praesupposita, eos ex illis collectionibus praedestinare, quos praescivit in gratia non morituros.

25 Nec refert evasio aliquorum iuniorum, nempe, quod hoc futurum conditionatum non habet ratione huius praecisae conditionis nexum cum eventu futuro: siquidem ex hoc praecise, quod aliquis creetur, non magis sequitur, moriturum in gratia, quam non moriturum: et ideo per scientiam mediam non cognosci.

Nam contra hoc est, quod solutio ista prorsus destruit fundamentum potissimum scientiae mediae, nempe quod ex duabus propositionibus contradictoriis, praecise quia contradictoriae sunt, una earum determinate debet esse vera, et alia determinate falsa: ac proinde totum hoc debet esse scitum a Deo; ergo cum propositiones iam dictae, et sub illa praecisa conditione sint contradictoriae, oportebit, Deum cognoscere quaenam illarum sit vera, et quaenam falsa.

Accedit, quod si semel desideratur nexus inter conditionem, et eventum futurum ad hoc, ut Deus cognoscat futurum conditionatum, consequens erit, ut iuxta quantitatem nexus debeat esse cognitio illius, ita quidem ut si nexus sit fallibilis, tunc cognitio non sit infallibilis ex parte obiecti: ac proinde eo ipso destruitur scientia media. Quia ad cognoscendum infallibiliter ex parte subiecti, et fallibiliter ex parte obiecti ea conditionata, quae habent nexum verosimilem cum eventu futuro, id est, ad cognoscendum scientifice, quod est verosimile, posita tali conditione, illum effectum esse futurum, eo quod est nexus verosimilis, seu probabilis inter illam conditionem, et eventum, non est necessaria scientia media; sed id poterit per scientiam simplicis intelligentiae cognosci, ut ex se constat.