Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

104 Ut melius explicemus propriam Divi Thomae mentem, quod id, quod ipse intelligit per materiam signatam quantitate, de qua inquit esse principium individuationis, non parum conducet, quod prius in hoc dubio discutatur, an per praedictam materiam intelligatur materia, ut per aliquem modum substantialem, ex natura rei diversum ab illa, et determinatur ad habendam hanc potius quantitatem, quam illam? et ideo, ut clarius, et distinctius procedamus, placuit dubium hoc prius sigillatim, et breviter discutere.

§ I. Proponitur prior sententia.

105 Partem affirmantem tuentur aliqui, quos refert Suarez primo tomo suae Metaphys., disput. 5, sectione 3, numero 22. Fundamentum est. Nam materia prima in ratione primi principii, et causae individuationis, non est purus actus, sed potius pura potentia: ergo, ut re ipsa, et in exercitio sit causa, et radix individuationis, debet illi superaddi saltim aliquis modus: ergo modus iste debet esse quid substantiale, ex natura rei a materia distinctum, per quod determinetur ad habendam hanc quantitatem potius, quam illam, et ratione cuius dicatur esse sigillatam quantitate. Haec secunda consequentia patet ex prima. Nam quod hoc ipso, debeat materiae addi aliquis modus, ut re ipsa sit principium individuationis, non potest esse quid accidentale, ne individuum inde coalescens, scilicet compositum substantiale, sit ens per accidens: ut ex dictis dub. praeced. constat. Et similiter debet a materia ex natura rei distingui: siquidem realiter advenit illi, et perit, non pereunte materia. Ac tandem non potest non determinare eandem materiam ad habendam hanc potius quantitatem, quam illam, seu (quod idem est) signare materiam quantitate, quatenus mediante praedicta determinatione est signata, et determinata ad habendam praedictum quantitatem: siquidem modus iste ad nihil aliud potest in ordine ad individuationem deservire, ut intuenti constabit, et ex dictis duobus praecedentibus dubiis constat.

Prima vero consequentia ex antecedenti, et ex dictis a nostris Complutens. in libro Physicorum, disp. 6, num. 21 et deinceps, videtur sequi. Nam ideo materia indiget modo unionis superaddito ad causandam re ipsa formam: et rursus forma ad causandam existentiam, et speciem positivam materiae: et tandem efficiens creatum indiget actione, quae sit saltim modus quidam desideratus ad producendum effectum, quia nihil horum est actus purus, sed aliquid admixium potentialitate: et ideo, ut sint in actu secundo indigent saltim aliquo modo superaddito.

106 Confirmatur. Nam per materiam signatam quantitate, non potest intelligi materia, ut intrinsece constituta per quantitatem, tanquam per formam inhaerentem, ut ex dictis dubio praecedenti constat: ergo intelligitur materia, ut determinata, saltim per aliquem modum substantialem, ad hanc potius quantitatem, quam illam. Patet consequentia: quia hoc ipso, quod quantitas, ut actu habita per modum formae inhaerentis, non concurrat ad individuationem, atque adeo, nec per materiam sic signatam, intelligatur materia, quae est principium individuationis, debet per praedictam materiam intelligi materia, ut quodammodo petens quantitatem hanc potius, quam illam, ut ex se constare videtur: ergo cum materia de se non petat magis istam quantitatem, quam illam, oportet, quod determinetur per aliquem modum substantialem, per quem eam petat: ac proinde oportebit etiam, quod per materiam signatam quantitate, intelligatur materia, ut ratione praedicti modi eam exigit.

§ II. Juxta Aristotelis, et Divi Thomae mentem dubium deciditur.

107 Dicendum tamen est, materiam signatam quantitate, prout dicit praedictum modum substantialem determinantem eam ad hanc potius quantitatem, quam ad illam habendam, non esse primam radicem individuationis substantiae materialis completae, aut formae substantialis illius. Ita Aristotel., et Div. Thom. locis in dubiis praecedentibus relatis, ut statim expendemus. Maxime id docuit D. Thom. locis a numero 55 usque ad 58 citatis: quos, omnes Doctores numero 116 referendi sequuntur.

Rationem autem fundamentalem huius assertionis tetigit Divus Thomas opuscul. de natura materiae capite tertio, quae potest sub hac forma proponi. Nam materia est primum principium individuationis totius compositi, ac proinde formae substantialis, quatenus habet rationem primi subiecti non recepti, nec receptibilis in alio: ergo non ratione alicuius modi substantialis eidem realiter superadditi: ergo per materiam signatam quantitate, quae ponitur principium individuationis, non potest intelligi materia, ut habens praedictum modum. Antecedens constat ex dictis num. 5 et deinceps. Prima vero consequentia ex antecedenti constat. Nam de ratione praedicti modi esset, quod actuaret materiam, et reciperetur in illa: ergo praedictus modus non posset tribuere materiae, quod esset prima radix individuationis: siquidem haberet rationem oppositam rationi illi, per quam materia habet esse primam radicem individuationis: scilicet irreceptibilitati in alio, tanquam in subiecto. Secunda vero consequentia ex hac priori aperte sequitur.

Unde D. Thom. ibidem concludit, quantitatem ipsam secundum suum esse formale sumptam, quatenus habet rationem formae inhaerentis, non posse esse primam radicem individuationis: ex eo, quod secundum istam rationem est in alio, ut in subiecto, et id quod est prima individuationis ratio, non potest, ut talis esse in alio, ut in subiecto.

108 Confirmatur primo. Quoniam modus iste non posset esse modus singularis, et physicus, ut ex se constat: ergo non posset non recipi in materia singulari, et praesupponere illam singularem: et per consequens materia ratione illius non esset singularis, nec prima singularitatis radix. Haec ultima consequentia ex priori patet: prior vero ex antecedenti. Nam haec est differentia inter actum metaphysicum, et physicum, quod licet actus metaphysicus singularis non supponat potentiam metaphysicam singularem, sed eam actuando reddat illam singularem, et propterea petreias, v. g., supponit potentiam specificam, scilicet naturam humanam, non vero singularem, sicut differentia specifica, et metaphysica supponit solum potentiam genericam, et constituit potentiam specificam: at tamen actus physicus, et singularis, re ipsa secundum suum esse formale receptus, non potest non praesupponere potentiam physicam, et singularem.

Tum, quia id inductive constat. Tum etiam: quia informatio, quae est inter potentiam physicam, et actum physicum, est realis actualis: atque adeo debet esse inter extrema realiter actualiter, et a parte rei distincta: et per consequens inter extrema, quorum quodlibet sit vere singulare, ut ab altero distinguitur: siquidem distinctio a parte rei, seu realis actualis non potest non esse inter singularia. At vero actuatio, qua actus metaphysicus actuat suam potentiam metaphysicam, tantum est actuatio secundum rationem cum fundamento in re: ista autem actuatio non petit, ut sit inter extrema actu distincta a parte rei, sed solum secundum rationem ratiocinatam: ac proinde, nec petit extrema, quorum quodlibet sit singulare, sed eorum unum potest, quantum est de se esse universale, aliudque singulare: quia hoc modo possunt universalia distingui a suis singularibus.

109 Confirmatur, et explicatur secundo ratione illa Divi Thomae, quam numeris nuper citatis adduximus. Nam ex communicatione, qua forma, aut actus communicatur materiae, sequitur suo modo communicatio superioris respectu sui inferioris: ergo ex eo, quod modus aliquis superaddatur materiae, et informet illam, non reddetur materia singularis, nec prima singularitatis radix: sed potius quantum est ex vi illius communicationis, reddetur apta ad hoc, ut possit fieri universalis. Consequentia ex antecedenti videtur constare. Antecedens autem probatur. Tum quia propter hanc rationem Divus Thom. num. 54 citato dixit, formam alteri, ut subiecto communicabilem, esse quantum est de se universalem, et communem multis. Tum etiam: quia ex eo, quod aliquid sit in alio, oritur, quod possit de illo (modo alibi insinuato) praedicari: et ita superius habet se veluti forma respectu inferioris. Quod quidem est adeo verum, ut etiam si genus praedicetur per modum partis materialis, materialitas illa attenditur penes differentiam, de qua non praedicatur: non vero respectu inferioris, ut sic, de cuius ratione est, ut subiiciatur superiori, et veluti in se illud recipiat.

110 Nec refert si dixeris, modum istum substantialem, per quem materia determinaretur ad hanc potius quantitatem, quam illam, identificandum esse cum materia: et ita fore irreceptibilem, sicut illa, posseque non supponere ipsam positive singularem. Sicut propter hanc identificationem, singularitas metaphysica non supponit suam potentiam, scilicet speciem, tanquam aliquid singulare. Et tandem sicut materia non dicitur informare se ipsam, ex eo, quod est idem sibi ipsi, ita nec modus praedictus haberet actuare, seu informare eamdem materiam.

Non itaque hoc refert. Quoniam hinc ad summum sequitur, quod modus iste realiter entitative non distinguatur a materia, non vero quod realiter formaliter, seu ad minus ex natura rei, et secluso intellectu non distinguatur ab illa, ut constat ex iam dictis in titulo huius dubii, et ex iis, quae in Logica, disp. 14, num. 48 et sequentibus, et in libro Physicorum, disp. 19, num. 27 et deinceps, nostri Complut. dicunt: ergo licet identice, et ratione materiae habeat eas conditiones, quae in hac evasione referuntur, non tamen formaliter, et ex propriis meritis: sed potius ex se, et ex propriis meritis habebit ex natura rei, et secluso intellectu, quod recipiatur in materia, quod sit actus physicus, et quod eam per modum actus informet. Et ita materia ratione praedicti modi non habebit esse individuum, et primam individuationis radicem: sed si id tunc haberet, conveniret illi aliunde, vel ex propriis meritis.

§ III. Fit obviam fundamento primae sententiae.

111 Ad fundamentum adversariorum concesso antecedenti, neganda est prima consequentia, si intelligatur de modo aliquo, materiae realiter superaddito, a quo formaliter, et in recto habeat esse re ipsa, et in exercitio primam radicem individuationis. Et ad probationem dicendum est, esse disparem rationem. Nam actualis causatio materiae respectu formae, et e converso, necnon et causalitas causae efficientis habent ex genere suo esse actus secundus. Et ita nulla forma, nullumque efficiens potest actu causare, sine novo saltim modo, nisi talis forma, taleque efficiens sint actus purus: ac proinde si materia re ipsa causaret formam sine aliquo modo superaddito, scilicet sine unione ex natura rei ab ea distincta, esset quantum est ex hoc capite actus purus. Caeterum esse re ipsa, et in exercitio primam radicem individuationis substantiae materialis: ac proinde primam radicem huius causalitatis materialis, potius quam illius, non est ex genere suo, et in recto actus secundus, sed potius ex genere suo dicit rationem purae potentiae omnino irreceptibilis in alio, quamvis habeat nexum cum actu primo, et secundo. Et propterea ex hoc, quod materia per se, id est, sine aliquo modo realiter superaddito, a quo formaliter, et in recto habeat esse primam radicem individuationis, possit esse prima radix praedictae individuationis, non sequitur illam fore actum purum, sed potius habituram esse rationem purae potentiae.

Diximus: Sine aliquo modo realiter superaddito, a quo formaliter, et in recto habeat re ipsa, et in exercitio esse primam radicem individuationis, quia sicut ad hoc, ut praedicta materia sit re ipsa, et in exercitio radix, requiritur, quod actu componat totum, et subiiciatur formae, quia nequit exercere praedictum munus, nisi adsit ibi forma, et compositum substantiale, quae ab eadem materia, ut a prima radice individuanda sunt, ita etiam requiritur modus unionis ex parte materiae, et formae, qui una cum praedicto toto ab ipsa materia individuandus est. Quamvis nec forma, nec compositum, nec praedictus modus requirantur, ut tribuentes materiae esse primam radicem individuationis, sed solum requirantur tanquam effectus materiae habentes connexionem cum illa, ut re ipsa, et in exercitio est prima radix individuationis. Taliter tamen, ut re ipsa, et in exercitio prius habeat materia esse radix huius potius unionis ex parte illius se tenentis, quam huius formae: et rursus prius habeat esse radicem huius formae, quam huius compositi. Sed circa haec videantur illa, quae in lib. Physic., disp. 6, quaest. 2, nostri Complut. docent.

112 Potestque hoc aliqualiter explicari: tum exemplo eiusdem materiae, ut dicit appetitum desiderii respectu formae nondum habitae: quam tamen naturaliter potest habere. Nam ad hoc, ut re ipsa, et in exercitio habeat praedictum appetitum, non est necesse, ut illi habeat in recto ratione alicuius superadditi, sed ratione suae potentialitatis, connotando tamen privationem eiusdem formae, ut ex dictis 1 Physicorum, disp. 3, num. 94, a nostris Complut. constat: quia talis appetitio ex genere suo, et in recto non est actus secundus. Tum etiam ex dicendis dub. sequenti. Nam materia ratione suae potentialitatis in recto, et connotando aliqua alia ibidem insinuanda, praecontinet re ipsa, et in exercitio hanc quantitatem potius, quam illam. Constat autem, quod eo ipso, quod materia praecontineat hanc potius quantitatem, quam aliam, habet re ipsa et in exercitio esse principium individuationis huius compositi, et non alterius: siquidem eo ipso petit componere hoc compositum, et non aliud, et haec petitio est satis ad hoc, ut sit re ipsa, et in exercitio radix individuationis huius compositi, et non alterius.

Ad confirmationem concedendum est antecedens, et neganda consequentia. Et ad probationem patet ex dictis, et ex dicendis num. 133. quomodo licet materia de se non petat magis hanc quantitatem, quam illam, nihilominus non sit necesse ei superaddi aliquem modum substantialem, ratione cuius habeat formaliter, et in recto esse primam radicem individuationis: sed satis sit ipsamet, connotando ea, quae ibidem innuimus, et loco citato dicemus, ad hoc, ut possit praehabere hanc potius quantitatem, quam illam.