Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

Ex huius difficultatis exacta intelligentia, et decisione cuncta fere, quae de individuatione substantiae materialis diximus, et plura, quae in gravissimis aliis difficultatibus in via D. Thomae dici solent, dependent: et ideo tam propter nuper dicta, quam propter rationem istam, sigillatim dubium hoc excitamus.

§ I. Sententia negans.

19 Partem negantem tuentur Durandus; Aureolus apud Capreol. in 2, dist. 3, quaest. 1, art. 2; Scotus, quaest. 4; Suarez, disput. 5 suae Metaphysic., et alii. Praecipuum autem huius sententiae fundamentum est illud, quod circa alia supra tactum est: quodque potest ad hanc formam reduci, scilicet quantitatem non esse magis ex se ens, quam plura alia accidentia: ergo non magis erit ex se individua, quam illa. Antecedens videtur perspicuum. Nam potius accidentia ex se perfectiora quantitate, habent ex se magis de entitate, quam quantitas: ex eo quod entitas est radix perfectionis, et id quod ex se est ens perfectius, etiam ex se est magis ens. Consequentia vero etiam constat. Quoniam unumquodque ita est unum quavis unitate reali, sicut est ens; ergo, quod ex se non habet esse magis ens, quam alia, non erit ex se magis unum unitate reali, scilicet individuali, quam illa.

Secundo probatur eadem sententia. Nam forma substantialis non habet ulla ratione ex se esse tanquam ex prima radice individuam, ut ex dictis disput. praecedenti, dub. 1, constat: ergo multo minus id habebit quantitas. Patet consequentia. Tum quia forma substantialis est nobilior quantitate; et ita si hac nobilitate non obstante, non potuit ita elevari supra materiam, ut ex se aliquo modo tanquam a prima radice individuaretur, sed solum a materia, multo minus id poterit quantitati convenire. Tum etiam: quoniam forma substantialis, ideo non est ex se individua, ut ex prima radice, quia est forma receptibilis in materia: ex eo, quod haec forma est ex se communis, et communicabilis pluribus, ut dub. praecedenti dicebamus: sed quantitas etiam est forma receptibilis in subiecto; ergo, etc.

20 Tertio. Nam, vel hoc convenit quantitati, quia accidens, vel quia tale accidens? at neutro ex his modis: ergo nullo. Antecedens quoad primam partem non indiget probatione: alioqui omnia accidentia essent eodem modo ex se individua, cuius oppositum: dub. praecedenti docuimus. Quoad secundam vero partem probatur. Quoniam quantitas, quatenus tale accidens talitate specifica, dicit esse extensionem substantiae, et quatenus tale accidens talitate numerica, importat esse hanc extensionem, et non illam, respectu huius substantiae, et non respectu illius; ergo secundum utramque rationem sumit tanquam a prima radice totum suum esse a substantia, quam respicit: siquidem ideo alia accidentia non possunt ex se, ut ex prima radice esse individua, quia, ut sint haec, non possunt non respicere suum subiectum determinatum.

Ultimo. Quoniam alias nullum esset inconveniens in hoc, quod saltim supernaturaliter possent duae quantitates esse simul in eodem subiecto: hoc autem admitti nequit, ut constabit ex iis, quae num. 57 dicemus: ergo, etc. Sequela patet. Nam si quantitas est ex se individua, et eius unitas numerica ex unitate subiecti non desumitur, non est cur existente unico tantum subiecto, non possent ibidem duae quantitates supernaturaliter existere: siquidem in eo eventu ex nullo capite id repugnaret, nisi tantum ex impenetrabilitate unius quantitatis cum alia. Quae tamen repugnantia solum est in ordine ad potentiam Dei ordinariam: non vero in ordine ad absolutam, et supernaturalem, ut ex dictis in lib. Physic., disp. 19, num. 56, a nostro Collegio Complutens. constat.

§ II. Vera Aristotelis, et D. Thomae sententia.

21 Dicendum tamen est, hoc esse peculiare quantitati inter omnia alia accidentia, et inter cunctas alias formas in materia receptibiles, ut ex se tanquam ex prima radice quodammodo individuetur. Haec est Aristotelis, locis disp. praeced. citatis. Nam hoc ipso, quod quantitas sit, modo ibidem insinuato, radix individuationis substantiae materialis, oportet ut ipsa ex se sit quodammodo individua, ut ibidem expendimus, et ex Divo Thoma dicemus.

Idem etiam docuit D. Thom. opusc. 70, quaest. 4, art. 2 ad tertium, his verbis: De ratione individui est, quod sit in se indivisum et ab aliis divisum ultima divisione: nullum autem accidens habet in se propriam rationem divisionis nisi quantitas: unde dimensiones ex se ipsis habent quamdam rationem individuationis secundum determinatum situm, prout situs est differentia quantitatis, et sic habet duplicem rationem individuationis, unam ex subiecto, sicut, et quodlibet aliud accidens: aliam ex se ipsa in quantum habet situm, ratione cuius in abstrahendo a materia sensibili imaginamur hanc lineam, et hunc circulum.

22 Et hoc ipsum tuetur idem Sanctus Doctor, 3 parte, quaest. 11, art. 2, ubi etiam ex eo quod quantitas est radix, modo tamen supra explicato, individuationis aliarum formarum, colligit, eam esse ex se quodammodo individuam; atque adeo non a subiecto secundum praedictam rationem individuari: et ita postquam dixit esse de ratione individui, ut non possit in pluribus esse, statim addidit: Quod quidem contingit dupliciter: uno modo, quia non est natum esse in aliquo, et hoc modo formae immateriales separatae per se subsistentes, sunt etiam per se ipsas individua. Alio modo ex eo, quod forma substantialis, vel accidentalis est quidem nata in aliquo esse, non tamen in pluribus: sicut haec albedo, quae est in hoc corpore. Quantum igitur ad primum, materia est individuationis principium omnibus formis inhaerentibus: quia cum huiusmodi formae, quantum est de se, sint natae in aliquo esse sicut in subiecto, ex quo aliqua earum recipitur in materia, quae non est in alio, iam nec forma ipsa sic existens potest in alio esse. Quantum autem ad secundum dicendum est, quod individuationis principium est quantitas dimensiva: ex hoc enim aliquid est natum esse in uno solo, quod illud est in se indivisum, et divisum ab omnibus aliis: divisio autem accidit substantiae ratione quantitatis, ut dicitur in primo Physicorum: et ideo ipsa quantitas dimensiva est quoddam individuationis principium huiusmodi formis, in quantum scilicet diversa forma numero sunt in diversis partibus materiae. Unde, et ipsa quantitas dimensiva secundum se habet quamdam individuationem; ita, quod possumus imaginari plures lineas eiusdem speciei differentes positione, qua cadit in ratione huius quantitatis: convenit enim dimensioni, quod sit quantitas positionem habens.

23 Et tandem hoc ipsum asseruit Sanctus Praeceptor, 4 contra gentes, cap. 65, in 4, dist. 12, quaest. 1, art. 1, quaestiuncula 2, et quodlib. 7, art. 10, his verbis: Quantitas non individuatur solum ex subiecto, sicut alia accidentia, sed etiam ex situ, qui est de ratione ipsius quantitatis dimensivae, quae est quantitas positionem habens: et ideo possibile est imaginari duas lineas separatas eiusdem speciei numero diversas, secundum diversum situm. Alias non esset divisibilis ex ipsa ratione sui generis: non enim dividitur linea nisi in lineas: plures autem albedines eiusdem speciei sine subiecto imaginari est impossibile: et sic patet, quod albedo non individuatur, nisi ex subiecto.

Unde Sanctum Doctorem sequuntur Capreolus in 2, dist. 3, quaest. 1, art. 3; Cajet. 1 part., quaest. 29, art. 1; Ferrara, 4 contra gentes, cap. 65; Bannez, 1 de Generat., cap. 5, quaest. 3, art. 8, in 1 solutione ad tertium, Gonzalez, 1. p., disp. 23, num. 13, et alii plures ex Thomistis.

§ III. Sententia D. Thomae explicatur et probatur.

24 Caeterum quia assertio haec indiget explicatione propter illam particulam, quodammodo, in eadem positam, propterea prius explicanda, quam probanda est. Etenim sicut in materia de Trinitate, quaest. 40, art. 2, communiter, maxime vero in schola Divi Thomae dici solet, quod relatio divina, verbi gratia, Paternitas, adhuc secundum suam ultimam rationem considerata, potest in duos conceptus inadaequatos partiri, scilicet in se ipsam, ut habet rationem formae hypostaticae, et in se ipsam, ut exprimit ad proprium eiusdem relationis Paternitatis: et quod secundum priorem rationem exercet quoddam munus, quod secundum posteriorem exercere nequit, nam considerata constitutione personae Patris secundum analogiam ad constitutionem personarum creatarum (de qua constitutione in praesenti loquimur), tunc persona Patris constituitur per Paternitatem divinam, secundum suam quasi atomam rationem consideratam in esse primae personae, quatenus praedicta Paternitas habet rationem formae hypostaticae, non vero secundum, quod exprimit esse ad, scilicet ad Filium, quia munus istud, et conceptus inadaequatus referendi Patrem ad Filium concipitur quodammodo posterius generatione activa, et passiva Filii: et ratio personae Patris iam constitutae debet concipi aliquo modo prius ipsa generatione activa Filii: siquidem actiones, sive productiones sunt suppositorum, sive personarum iam constitutarum: et propterea nequit relatio illa secundum praedictum munus constituere modo dicto Patrem; bene tamen eumdem iam constitutum referre ad Filium.

25 Ita ergo quantitas considerata, non quidem secundum communem accidentis, sed secundum propriam sui rationem potest bipartiri in duos conceptus inadaequatos, scilicet tum in se ipsam, ut extensio, et haec extensio huius substantiae, et non alterius, ac proinde ut exprimit hanc habitudinem ad hanc substantiam potius, quam ad illam: tum etiam in se ipsam, quatenus exprimit hoc, quod est habere determinatum situm ortum ex partialibus sitibus suarum partium: ac proinde quatenus praedicta partes, ita conferuntur cum illa, ut retineant rationem materiae, sive principii materialis respectu illius: et ideo ipsa constat ex illis, ut ex materia eiusdem, non qualicumque, sed tribuente ei, quod ratione earumdem partium habeat peculiarem positionem seu situm. Et licet quantitas sic sumpta non possit omnino praescindi ab ordine ad subiectum: non tamen ut consideratur sub hac expressa, et inadaequata ratione curatur (saltim per se primo, et in recto) de ordine isto, sed de eo, quem praedictae partes ad quantitatem illam totalem dicunt, et de quantitate ipsa, ut praecise exprimit esse rem quamdam talis conditionis, et naturae, ut habeat praedictas partes, et praedicto modo cum illa collatas: non curando (saltim per se primo, et in recto) an eadem quantitas, ut ex illis constat, dicat habitudinem ad hanc substantiam potius, quam ad illam.

Quod ergo in assertione una cum Sancto Doctore volumus, est, quod quantitas hoc habet peculiare inter alia accidentia, et quascunque formas receptibiles in materia, quod ipsa in diversos quodammodo conceptus inadaequatos sui bipartita, habet quodammodo esse individuam a subiecto, et quodammodo individuam a se, tanquam a prima radice. Nam illud prius convenit ei, secundum priorem illum conceptum ex nuper recensitis; hoc vero posterius competit eidem secundum posteriorem. Et ideo D. Thom. in locis pro assertione adductis tali verborum serie usus est, ut hoc, ipsum manifeste denotaret, ut intuenti patebit.

26 Assertio ergo sic explicata, quoad illud, quod innuit, scilicet quantitatem secundum quod exprimit rationem extensionis, et huius extensionis substantiae, ac proinde secundum priorem illum conceptum inadaequatum individuari a subiecto, ut a prima radice, constat ex dictis dub. praecedenti. Quia secundum hanc rationem consideratur per modum formae, et non qualiscumque, sed communicabilis suo subiecto, non minus quam caetera alia accidentia: et propterea non potest aliunde, quam ex suo subiecto, tanquam ex prima radice individuari, ut ex ibidem dictis patet.

Quoad secundam vero partem non alia ratione praeter eam, quam Sanctus Doctor in testimoniis allatis astert, probanda est: quae quidem potest sub hac forma proponi. Quoniam quantitas ex se ipsa, tanquam ex prima radice habet esse divisibilem in plures partes eiusdem rationis, seu in plures partes entitativas solo numero diversas: ergo ex se ipsa, tanquam ex prima radice habet quodammodo esse individuam. Antecedens constat ex dictis a nostro Collegio Complut. in Logica, disput. 13, num. 30 et deinceps, et in lib. de Generat., disp. 5, num. 32 et sequentibus, ubi ostendunt, quomodo conveniat quantitati, secundum quod ipsa, habere partes entitativas, ita ut nihil eas habeat, nisi vel ipsa, vel ratione ipsius. Consequentia vero probatur. Tum quia hoc ipso quod quantitas habeat ex se partes eiusdem rationis, seu sola numero differentes, habet etiam ex se ipsa unde quodammodo sit una numero. Tum etiam: quia hoc ipso, quod habeat praedictas partes, habet utique eas secundum distinctam positionem, et ex ipso possunt inter se numero distingui ex illo distincto situ et positione: et similiter una quantitas poterit ab alia numero differre ex determinato situ, et positione, quam habet. Et ideo si darentur duae lineae separata ab omni subiecto, possent intelligi, et esse numero diversae: ex eo quod una haberet distinctum situm ab alia.

§ IV. Obiectiones adversariorum contra rationem Divi Thomae.

27 Caeterum contra rationem hanc obiiciunt primo adversarii, male colligi ex eo, quod quantitas habeat ex se partes eiusdem rationis, quod ipsa sit quodammodo ex se individua, et prima radix suae individuationis: ergo, etc. Antecedens probatur. Quoniam totum hoc pertinet ad conceptum eius specificum, ut praecisum ab eius individuatione, et radice illius: et propterea omnes quantitates conveniunt specifice in hoc, quod habeant partes eiusdem rationis: ergo ratione huius non poterit quantitas esse ex se individua, nec suae individuationis, et distinctionis pure individualis radix: quandoquidem per id, quod pertinet ad conceptum specificum alicuius formae, ut praecisae a sua individuatione, nequit individuari, aut esse radix unitatis, et distinctionis pure individualis.

28 Confirmatur primo. Nam ex eo individuum vagum non potest ex se esse individuum determinatum, et omnino singulare, sed ratione alterius, ut primae radicis, quia ex se dicit rationem singularis in communi sumptam: sed per hoc, quod quantitas ex se, et ex vi suae speciei habeat partes solo numero diversas, solum sequitur, quod habeat illas diversas diversitate numerali in communi sumpta: siquidem in hoc omnes quantitates conveniunt: ergo ex hoc modo habendi partes, nequit colligi, quod ex se sit individua individuatione hac, seu individuatione determinata, de qua in praesenti fit sermo.

Confirmatur secundo. Quia alioqui in quantitate, non distingueretur adhuc virtualiter, sive cum fundamento in re, unitas specifica ab unitate numerica, nec possent duae quantitates solo numero distingui: hoc autem est aperte falsum: ergo, etc. Sequela probatur. Nam propterea in Angelis non distinguitur unitas specifica cuiuslibet ab unitate numerica eiusdem, nec possunt solo numero inter se distingui, quia sunt formae quaedam ex se individuae, ut disput. praeced., num. 17, innuimus, et in tract. de Angelis latius ex D. Thoma dicemus: ergo si quantitas ex se ipsa est individua, non poterit in ea unitas illius specifica a numerica virtualiter distingui, nec erit distinguibilis numerice ab alia quantitate, quae specie ab eadem distinguitur.

29 Secundo obiiciunt. Nam quidquid est in quantitate, et ei secundum, quod tali competit, quale est habere ex se partes entitativas, et quaevis alia ratio intrinseca quantitati, tantum potest esse peculiaris ratio talis formae, et ad lineam formae spectans: ergo eo ipso erit ineptum ad hoc, ut quantitas ratione illius sit ex se individua, aut individuationis radix. Antecedens videtur certum. Nam cum quantitas secundum suam rationem superiorem sit forma quaedam, non potest secundum suam peculiarem rationem constituentem illam importare aliquid, quod non sit peculiaris ratio talis formae, et ad lineam formae spectans. Sicut quia forma substantialis, v. g., leonis secundum suam rationem superiorem, habet rationem formae, propterea nequit secundum suam peculiarem rationem, ei secundum, quod tali convenientem, importare aliquid, quod non sit peculiaris ratio talis formae, et ad lineam formae spectans. Consequentia vero probatur. Quia, ut ex dictis disput. praecedenti constat, ideo forma substantialis leonis, ut talis, secundum nullam sui rationem potest ex se tanquam ex prima radice esse individua, quia quidquid ei competit secundum hanc rationem, tantum potest esse peculiaris ratio talis formae.

30 Tertio. Nam ratio totius integralis, et partium eius est longe diversa a ratione totius universalis, qualis est species atoma, et partium subiectivarum eius, scilicet individuorum: ergo ex eo, quod quantitas sit ex se totum quoddam integrale constans suis partibus integralibus, male infertur, quod etiam habeat ex se unde possit fundare rationem totius universalis, scilicet speciei atomae, et simul absque aliquo alio dividi in diversas partes subiectivas sub praedicto toto contentas. Consequentia videtur certa. Nam ex eo, quod aliquid habeat propria unius totius, non sequitur habiturum ex se propria alterius totius diversae rationis ab illo. Antecedens autem probatur. Quoniam totum integrale est talis conditionis, ut debeat realiter distingui a suis partibus, secus vero totum universale, et propterea illud quatenus tale nequit praedicari de sua parte, sed haec est falsa: Dimidia pars ulnae est ulna; bene tamen totum universale: et propterea haec propositio est vera: Ista numero quantitas, est quantitas: ergo, etc.

Quarto. Nam ex eo, quod quantitas gaudeat partibus habentibus diversos situs, ac proinde ex diversitate situum possint, tam diversae partes eiusdem quantitatis inter se, quam diversae quantitates totales, ut diversae lineae inter se numero distingui, male colligitur, quod quantitas sit sibi quodammodo radix suae individuationis: ergo, etc. Antecedens videtur certum. Nam cum situs pertineat ad distinctum praedicamentum, non poterit inde colligi, quod quantitas ex se, sed aliunde sit individua, ac proinde, quod aliquid aliud sit ei radix suae individuationis.

§ V. Solutio obiectionum contra rationem D. Thomae.

31 Ad primum negandum est antecedens. Et ad probationem distinguendum est antecedens. Et si sensus eius sit, quod totum illud in communi sumptum, pertinet ad conceptum specificum quantitatis, concedendum est: secus vero si sensus fuerit, quod totum illud in particulari, et omnino determinate acceptum, spectet ad specificum conceptum eiusdem quantitatis. Et eodem proportionali modo distinguendum est consequens, ac iuxta modo dicta debet negari, vel concedi consequentia. Nam licet quantitas nequeat esse sibi prima radix individuationis, per hoc praecise, quod habeat partes eiusdem rationis in communi; bene tamen per hoc, quod habeat illas in particulari, et omnino determinate acceptas.

Itaque quantitas, et alia accidentia partim conveniunt, et partim differunt, quoad individuationem. Conveniunt quidem: quia sicut albedo individuatur proxime, et intrinsece per illud idem realiter, per quod habet suam speciem, particulariter tamen acceptum: et ideo solum ei additur differentia quaedam individualis virtualiter distincta a sua specificatione, scilicet esse hanc, et non illam, ita etiam quantitas. Et propterea solum ei additur differentia individualis eodem modo distincta, scilicet, quod sit haec, et non illa, ac proinde habeat has partes, et non illas.

32 Differunt autem: quia albedinem esse hanc, et ejus individualis differentia oritur ab alio, scilicet a subjecto, ut a prima radice: atque adeo praedicta differentia individualis non est sibi prima radix sui proprii muneris; sed subiectum est id, quod per se primo, et in recto est primus fons, et radix illius. At in quantitate, eam esse hanc, et non illam, quodammodo habet oriri ab eadem quantitate, ut a prima radice: et ita illa eadem differentia individualis physice considerata, est sibi, saltim in recto, prima radix sui proprii muneris, constituentis quantitatem in esse huius.

Et ratio est. Nam sicut hoc ipso, quod materia, non quidem secundum se (sic enim pertinet ad conceptum specificum totius compositi substantialis, modo tamen a nostris Complutensibus, in lib. Physic., disp. 6, num. 8, insinuato), sed, ut quodammodo importans quantitatem in communi, sit prima radix individuationis, ut sic, et eademmet, ut quodammodo importat eamdem quantitatem, vage etiam acceptam, sit prima radix eiusdem individuationis vage consideratae, non potest non ipsamet, ut quodammodo affert eamdem quantitatem, ut est haec, et non illa, esse primae radix huius individuationis omnino determinatae: ita eo ipso, quod quantitas seipsa, et ratione suae differentiae specificae, connotando tamen subiectum ratione communi subiecti, ut sic, sit prima radix habendi partes solum diversas diversitate numerali, ut sic, oportet, ut ratione suae differentiae individualis vage acceptae, et sub connotatione subiecti eodem modo sumpti, sit etiam prima radix habendi easdem partes numerice vage distinctas. Ac tandem ratione suae differentiae individualis, omnino in particulari consideratae, connotando tamen hoc subiectum, et non illud omnino determinate consideratum, erit prima ratio habendi has partes, et non illas, et diversas hac diversitate numerali, et non illa, ac proinde erit etiam prima radix huius, quod est esse hanc quantitatem, et non illam. Et ideo hoc ipso, quod praedicta quantitas connotet praedictum subiectum, nihil ei deerit ad hoc, ut in exercitio sit sibi quodammodo radix suae individuationis, et distinctionis pure individualis.

33 Quare sicut materiae primae non tollitur, quominus sit prima radix individuationis compositi, quamvis requirat aliquid pro connotato, ut quod fuerit disposita per has dispositiones, et non illas, ac proinde acceptas in hoc numero composito corrumpendo, et non in illo, ita in praesenti (servata tamen ea proportione, quam iam innuimus) philosophandum est.

Accedit, quod hoc ipso, quod materia, ut praehabens hanc quantitatem, et non illam, connotando tantum praedictas dispositiones, sit prima radix individuationis substantiae materialis, fit inde, quod etiam quantitas secundum suum esse formale sumpta, connotando etiam, tanquam connotatum easdem dispositiones, poterit sibi ipsi esse quodammodo, propter rationem tactam, radix suae individuationis.

34 Ex quo, ad primam confirmationem satis constat. Solum enim probat, individuum vagum non posse esse individuum determinatum, nisi aliquid virtualiter ab eo distinctum superaddatur, scilicet differentia quaedam individualis, et signata: non tamen, quod illa debeat aliunde ut a prima radice desumi, sed ab illamet linea (modo tamen nuper explicato) a qua desumpta est differentia individualis vage accepta: ut in individuatione totius compositi substantialis, et accidentium dicimus. Unde confirmatio haec potius nobis prodest, quam obest.

Ad secundam confirmationem patet etiam ex dictis, negandam esse sequelam. Et ad probationem esse disparem rationem. Quoniam Angeli sunt formae subsistentes, et irreceptibiles in alio, tanquam in subiecto: et propterea, nec ex subiecto, tanquam ex prima radice, neque ex eodem, tanquam ex connotato possunt individuari, atque adeo nec habere distinctionem pure individualem: secus vero quantitas: quae, quatenus ex se, quodammodo individuatur, connotat subiectum, ut explicatum est.

35 Ad secundum concedendum est antecedens, sumpta linea formae, prout dicit formam ex se habentem multitudinem partium entitativarum, et eiusdem rationis specificae, diversae tamen secundum numerum, seu petentium distinctam positionem in suo toto. Et deinde neganda est consequentia. Ad cuius probationem patet ex dictis. Nam peculiaris ratio formae leonis secundum se consideratae, non pertinet ad lineam formae habentis ex se partes praedictas, sicut quantitas ad eam spectat: et propterea nequit secundum ullam sui rationem esse sibi prima radix suae individuationis.

Itaque in hoc distinguitur quantitas ab aliis formis, quod cum ipsa ex se habeat partes entitativas eiusdem rationis, seu quae praecise sint diversae secundum numerum, debet quodammodo ex se habere unde distinguatur specifice, et numerice. Numerice quidem, ex eo, quod partes praedictae illam disponentes, habent se per modum materiae respectu eiusdem, atque adeo est in illa aliquid, per modum principii materialis, unde, tanquam ex prima radice unitas eius numerica, et distinctio pure individualis, modo dicto, desumatur. Maxime, quia tales partes non sunt utcunque partes, sed habentes distinctam positionem, sive situm, ac proinde talis conditionis, ut licet sint eiusdem rationis, sive speciei, nihilominus aliquo modo distinguantur: et ita ratione huius possunt, ut iam tetigimus, esse quodammodo prima radix praedictae individuationis.

Et similiter debet ex se habere unde distinguatur specifice, nempe quatenus est forma quaedam directe pertinens ad suum praedicamentum, ratione cuius habet sufficientius esse formale, a quo eius specificatio desumatur.

Caeterum cum aliae formae non habeant ex se praedictam distinctionem partium, et per consequens neque pertineant ex se ad lineam formae illas habentis, propterea non est in eis sufficiens radix, unde tanquam ex primo principio unitas earum specifica, et individualis accipiatur.

36 Ad tertium, quod licet illa duo tota sint distincta, sunt tamen ita inter se nexa ut accidens illud, quod ex se habuerit totalitatem illam entitativam, possit ex se, et modo dicto dividi divisione totius universalis in suas partes subiectivas: ita, ut absque aliquo alio, quod sit a tertiis praedicamenti, et in recto importetur, possit praedicta divisio fieri (ut ex dictis pro assertione constat) cum tamen alia accidentia non possint secundum ullam sui rationem sic dividi divisione totius universalis in partes subiectivas; sed hoc ex subiectis, ut a primis radicibus habeant.

Ad ultimum negandum est antecedens. Quia non fit in hac ratione sermo de sitibus formaliter sumptis, et pertinentibus ad praedicamentum situs, sed de situ, prout est differentia quantitatis, prout dicitur constare ex partibus habentibus positionem, quae alias a posteriori optime explicantur, per hoc, quod habeant diversos situs. Quae solutio desumitur ex D. Thom., opusc. 70, quaest. 4, art. 2, in solutione ad tertium, et alibi saepe.

37 Nec refert, si urgeas, saltim hinc fieri quantitatem, ut ratione suarum partium praehabet virtualiter distinctos situs ad peculiare praedicamentum situs spectantes, esse quodammodo primam radicem individuationis eiusdem quantitatis, atque adeo totam hanc rem esse reducendam, tanquam in primam radicem in praedicamentum situs: quandoquidem quantitas non nisi, ut petit, aut fundat distinctos situs, habet numerice distingui ab alia quantitate.

Respondetur enim, negando sequelam. Et ad probationem negandum est antecedens. Nam licet eadem quantitas habeat distinctam positionem suarum partium in ordine ad se, et simul distinctam positionem earum in ordine ad locum, sive distinctum situm pertinentem ad praedicamentum situs, et prior illa ratio petat hanc posteriorem, et fundet ipsam, sicut petit, et fundat alias proprietates, sive affectiones illius, nihilominus quantitas non est quodammodo prima radix suae individuationis, ex hoc, quod peculiariter praehabeat virtualiter praedictos dictos situs, sed quatenus per se, et formaliter habet distinctam positionem suarum partium in ordine ad se. Nam cum situs isti non habeant ex se distinctionem partium entitativarum, seu eiusdem rationis etiam in ordine ad locum, quandoquidem solum praedicamentum quantitatis eis gaudet, fit inde, ut non possint quodammodo esse sibi prima radix suae individuationis: et per consequens, quod nec quantitas, ut illos praehabeat virtualiter quasi in radice, sit quodammodo sibi fons primus suae individuationis: sed potius e contra, situs ipsi habentes partes eiusdem rationis, seu solo numero diversas, ratione quantitatis individuantur quodammodo ab illa. Quamvis quia distincta positio partium in ordine ad totum, valde innotescit per distinctos situs, propterea possit optime per illos explicari.

§ VI. Corollaria animadversione digna.

38 Ex his omnibus deducitur primo, cum Nazario, 1 part., quaest. 3, art. 2, controversia unica, et aliis quam plurimis ex gravioribus Thomistis, non ita ad mentem D. Thomae philosophari aliquos (paucos tamen) qui radicem individuationis substantiae materialis reducunt, tam in materiam, quam in formam substantialem, in unamquamque tamen, ut in primam radicem in suo genere, nulla facta mentione quantitatis: ita quidem, ut materia connotando formam, sit prima radix individuationis in genere causae materialis: forma vero, connotando materiam, habeat hoc ipsum in genere causae formalis: et facta collatione inter utramque, non fiat resolutio in aliquam earum; tanquam in radicem absolute, et simpliciter priorem: ex eo, quod materia est haec, et radix individuationis, quia respicit hanc formam: et rursus forma est haec, ex eo, quod respiciat hanc materiam: ita ut neutra habeat esse hanc, ex eo, quod sit signata quantitate.

Ratio autem huius corollarii deducitur ex modo dictis. Nam hoc ipso, quod quantitas habeat ex se partes entitativas, ac proinde sit ex se tanquam ex prima radice modo dicto individua, non potest materia prima, v. g., esse in via Divi Thomae individua, atque adeo, nec prima radix individuationis, nisi, ut aliquo modo ex iis, quos disput. praeced., a num. 34 usque ad num. 36 recensuimus, est signata quantitate. Quia, ut optime concludit S. Doctor, opusc. 70 super Boethium, de Trinitate quaest. 4, art. 2 ad tertium, ex eo, quod quantitas habeat ex se partes eiusdem rationis, et ita ex se quodammodo sit individua, recte infertur, quod materia convenit individuare alias formas ex hoc, quod, modo supra explicato, subditur illi formae, scilicet quantitati, quae ex se ipsa habet individuationis rationem.

39 Accedit, quod, ut constat ex dictis disp. praeced., num. 9 et deinceps, forma substantialis in via Divi Thomae non potest esse prima radix individuationis. Quia, ut ex eodem latius expendemus, unitas, et distinctio proveniens a forma substantiali, tanquam a prima radice, et per consequens ab eadem, ut saltim in recto considerata; est unitas, et distinctio specifica. Ex quo etiam, et ex dictis disp. praeced. maior confirmatio eiusdem corollarii deducitur. Nam hoc ipso, quod forma non sit ex se individua, nec individuationis radix, et materia secundum se, et praecise sumpta non possit hoc habere, siquidem secundum istam considerationem, solum pertinet ad conceptum speciei, fit inde, ut materia, quatenus praehabet aliquid aliud, debeat esse prima individuationis radix: ac per consequens quatenus praehabet hanc quantitatem: siquidem nullius alterius rei praehabitio in materia potest esse ad hoc munus aptior, quam illius, scilicet quantitatis, quae ex se, et modo explicato sit individua.

40 Secundo deducitur, non posse ita plene, iuxta vestigia Angelici Doctoris, in hac materia de principio individuationis substantiae materialis, et quantitatis incedere, nec rationes, quibus Sanctus Doctor ducitur, adeo ad unguem defendere eos, qui substantiae materiali suas proprias partes entitativas, et distinctionem earum in ordine ad se tribuunt, ita, ut hae non proveniant a quantitate, ut a forma inhaerente, et intrinsece constituente eamdem substantiam in ratione totius entitativi, constantis ex praedictis partibus. Nam hi non possunt ita plene defendere, quantitatem, modo explicato, esse sibi quodammodo rationem individuationis, et materiam signatam quantitate esse primam individuationis radicem.

Et ratio est. Quoniam, ut in lib. de Generatione, disput. 5, a num. 39 usque ad 42, optime nostrum Collegium Complut. docet, hoc ipso, quod substantia materialis haberet ex se proprias partes entitativas eiusdem rationis, ac proinde solo numero diversas, tunc prima radix habendi illas non esset quantitas, ut ex terminis ipsis constat: sed potius quantitas haberet eas ratione substantiae, tanquam primae radicis earumdem: quia in illo eventu substantia materialis perprius haberet partes eiusdem rationis, quam quantitas. Et ratio, ob quam quantitas, et caetera accidentia materialia eas haberent, esset, quia perprius substantia materialis, et materia prima, a qua, ut a primo principio, quo quantitas dimanat, eis gauderent. Et ita, nec quantitas esset ex se prima suae individuationis radix, nec substantia materialis esset in individuatione materiae primae signatae quantitate. Siquidem potissima ratio, et fundamentum, quo Angelicus Doctor innititur ad perpetuo asserendum, quantitatem esse ex se, et modo dicto individuam, et primam radicem individuationis substantiae materialis esse materiam primam, non, utcunque, sed signatam quantitate, est, quia quantitas ex se tanquam ex prima radice habet partes eiusdem rationis, ut constat ex locis num. 22 relatis, et ex iis, quae S. Doctor, 4 contra gent., cap. 65, docuit, et ex ratione, quam ex eis, in favorem nostrae assertionis deduximus.

41 Accedit, quod D. Thomas est perpetuus in hoc, quod tribuat peculiari ratione quantitati, quod sit ex se, et modo dicto individua, non vero reliquis aliis accidentibus, ut constat ex locis nuper citatis. Si autem substantia materialis ex se haberet partes entitativas, tunc etiam caetera accidentia materialia eis ex se gauderent, ut communiter docent omnes illi, qui substantiae materiali proprias partes entitativas ei ex se competentes tribuunt: ut ita una pars praedictorum accidentium possit recipi in una parte substantiae, et quantitatis, et alia in alia, ne (ut ipsi inquiunt) accidens materiale inhaereat indivisibiliter, id est, inhaerendo secundum se totum in tota substantia, et quantitate, et secundum se totum in quavis parte, et indivisibili utriusque: ac proinde praedicta accidentia non minus, quam quantitas haberent quodammodo ex se individuari. Siquidem in via Sancti Doctoris unicum fundamentum propter quod quantitas habet hoc peculiare, ut ex se quodammodo individuetur, est, quia ex se habet partes eiusdem rationis, seu (quod in idem, quoad praesens redit) quia habet diversos situs partiales, prout situs est differentia quantitatis, ut constat ex omnibus locis, in quibus S. Doctor de hac re agit.

Ex quibus omnibus fit, nihil referre, si dixeris, non qualescunque partes entitativas, sed peculiariter partes entitativas, quae sunt de genere quantitatis, posse esse primam radicem individuationis: et ideo D. Thomas non fecit mentionem, nisi de partibus entitativis habentibus distinctum situm, sive positionem. Istae autem solum sunt partes entitativae, et quantitativae: unde merito partes hae, ut diversimode situatae (seu petentes distinctos situs, in quibus specialiter splendet distinctio numerica) non vero aliae dicuntur esse prima radix individuationis.

42 Ex dictis igitur constat, hoc nihil referre. Tum quia propterea Divus Thomas, ut explicaret, cur sit proprium solius quantitatis inter formas materiales, esse ex se individuam ratione suarum partium, fecit mentionem de partibus entitativis habentibus distinctum situm, seu positionem, quae est de ratione quantitatis. Quia iuxta eius sententiam, nihil aliud praeter quantitatem potest ulla ratione habere partes entitativas, et distinctionem earum, sed quidquid eis gaudet, debet illas a quantitate, ut a causa formali, et inhaerente participare, ut ex eodem S. Doctore late in lib. de Generat., disp. 5, num. 32 et deinceps, nostrum Collegium Complut. ostendit. Tum etiam: quia ut ex D. Thoma quodlib. 7, art. 10, diximus, et 4 contra gent., cap. 65, docet, situs iste, et diversitas eorum, non est situs, et diversitas de praedicamento situs, sed positio, et diversa positio partium in toto. Constat autem, quod si substantia ex se haberet partes entitativas componentes unum, et idem totum entitativum, et substantiale, tunc praedicti partes haberent positionem in toto: alioqui non componerent illud, et eo ipso quod essent distinctae in ordine ad se, et ad totum, non possent non tam inter se, quam in ordine ad idem totum, habere distinctam positionem, sive unionem.

43 Tum denique. Quia Angelicus Doctor, 4 contra gentes, cap. 65, ex eo praecise colligit, quantitatem gaudentem partibus habentibus positionem in toto, esse ex se individuam, quia repugnat aliquid habere partes eiusdem speciei, et eo ipso non esse ex se, seu ex vi propriae lineae individuum. Et ita postquam dixit: Habet autem, et hoc proprium quantitas inter accidentia reliqua, quod ipsa secundum se¹ individuatur, quod ideo est, quia positio, quae est ordo partium in toto, in eius ratione includitur: est enim quantitas positionem habens: statim, ut huius redderet rationem, praecise attendit ad diversitatem partium eiusdem speciei, et ideo solum addidit: Ubicunque autem intelligitur diversitas partium eiusdem speciei, necesse est intelligi individuationem: nam quae sunt unius speciei non multiplicantur, nisi secundum individuum: et inde est, quod non possunt apprehendi multae albedines, nisi secundum, quod sunt in diversis subiectis (intellige actu, vel aptitudine), possunt autem apprehendi multae lineae, etiam si secundum se considerentur.

Unde apud ipsum, gaudere partibus habentibus diversum situm, non quidem de genere, et praedicamento situs, sed, prout dicit partes eiusdem speciei habentes positionem praecise in toto, seu (quod idem est) ponentes se ipsas in illo per distinctam numero communicationem sui tam respectu totius, quam respectu sui adinvicem, idem prorsus est, ac habere partes praecise eiusdem speciei: alioqui solum ex eo, quod de ratione habentis partes eiusdem speciei, est, esse ex se individuam, ad quod in verbis immediate relatis tantum attendit, non redderet sufficientem rationem ad hoc, ut quantitas gaudens partibus positionem habentibus, sit ex se individua.

Et merito sane Angelicus Doctor tantum attendit ad hoc, quod est quantitatem praecise habere partes eiusdem speciei, ac proinde solo numero diversas, ad hoc, ut inde sufficienter colligeret, esse quodammodo ex se individuam: siquidem ut num. 32 ostendimus, ab eodem realiter principio, et prima radice debet oriri, quod aliquid sit ex se unum numero, ut sic, et unum numero vage, ac tandem esse omnino unum numero determinatum. Constat autem, quod hoc ipso, quod aliquid concipiatur, ut habens partes, ut sic, quae sint distinctae, et simul sint eiusdem speciei, ac proinde solo numero distinguantur, concipitur unum numero, ut sic, et radix suae unitatis numericae, ut sic; alioqui non haberet ex se partes distinctas solo numero, ut sic; ergo illud idem realiter erit, hoc ipso, quod a parte rei existat individuum determinatum, et radix suae individuationis.

44 Unde id, quod pro se haec solutio adducit, scilicet distinctionem numeralem maxime splendere in partibus petentibus distinctum situm de praedicamento situs, et per consequens solas has partes posse esse primas radices suae individuationis, nihil ei favet. Nam eadem ratione contra suos authores probaretur, solam quantitatem habere partes entitativas, non vero substantiam ex se ipsa, et ex vi propriae lineae: siquidem partes solius quantitatis petunt distinctos illos situs, in quibus maxime distinctio partium entitativarum elucet. Accedit, quod praedicti situs praedicamento, et genere situs, nec secundum se, nec, ut praehabiti possunt esse radix individuationis, ut num. 36 diximus. Et ideo ex eo, quod quantitas illos petat, non potest habere hoc speciale, ut scilicet sit suae individuationis radix.

Ex quo etiam manet impugnata alia solutio, qua posset rationibus pro nostro corollario adductis occurri, nempe ideo quantitatem esse ex sua ratione individuam, ratione suarum partium, licet substantia ex se habeat partes entitativas, quia licet substantia non habeat illas a quantitate, ut habita, habet tamen easdem ab eadem quantitate, ut radicaliter praehabita; et ita, quod ratione suarum partium sit individua, non tollit quominus quodammodo individuetur a quantitate, ut a prima radice, et quantitas ipsa sit sibi prima radix suae individuationis.

45 Ex dictis itaque haec solutio corruit. Primo quidem, quia si per impossibile repugnaret quantitas, manente tamen possibilitate substantiae materialis: nihilominus praedicta substantia in sententia adversariorum haberet partes entitativas eiusdem rationis: siquidem in eorum sententia hoc ipso, quod non esset spiritualis, non esset in ordine ad se indivisibilis. Tum etiam: quia alia accidentia materialia non praehabent in se radicaliter quantitatem: et nihilominus habent partes eiusdem rationis, ut adversarii fatentur: ergo signum est, substantiam non habere ex se partes entitativas, ex eo, quod praeehaberet in se quantitatem: siquidem non minus habet illas ex se, quam caetera alia accidentia materialia. Tum deinde (id quod ex praecedenti sequitur): nam hoc ipso, quod aliquid convenit rebus diversorum praedicamentorum, non competit illis ob peculiarem aliquam rationem alicuius ex illis praedicamentis, sed ob rationem analogice communem omnibus illis, ut ex se, et inductione facta constat: ergo cum hoc, quod est, habere proprias partes eiusdem rationis, tam substantiae materiali, quam quantitati, et reliquis accidentibus materialibus iuxta adversarios, conveniat, consequens erit, ut non conveniat uni ratione alterius, sed secundum rationem aliquam generalem, et ita quidquid habet praedictam entitatem materialem, gaudet etiam ex se partibus entitativis.

Tum denique: quia sicut implicaret, materiam, ut praehabentem quantitatem, esse primam radicem individuationis substantiae materialis; si ipsa ex se secundum suam speciem, aut quasi speciem, et secundum id, quod formaliter loquendo exprimit, haberet unde esset prima radix praedictae individuationis, ut constat ex iis, quae disp. praeced. dub. 2 et 5 diximus; ita quia substantia materialis secundum suam essentiam, et secundum id, quod exprimit, sortitur unde habeat partes entitativas eiusdem rationis, scilicet rationem entis materialis, ut distincti contra ens spirituale, fit inde, ut etiam implicet habere praedictas partes ex quantitate ipsa, virtualiter, seu radicaliter praehabita, sed praecise ex eo, quod ex se exprimit praedictam rationem entis materialis; et ideo quidquid est materiale, debet, in contraria sententia, propriis partibus entitativis gaudere.

46 Accedit, quod hoc ipso, quod habere partes proprias, sive partes eiusdem rationis, seu entitativas, conveniat substantiae, et quantitati, ratione entis materialis, ut sic, non potest non convenire eis ratione materiae, quae est prima radix materialitatis. Quare cum esse materiale materiae per prius reperiatur in genere substantiae, secundum suum (ut sic dicamus) formale, seu expressum, quam secundum, quod praehabet esse materiale, ut tale aliorum generum, inde est, ut per prius reperiantur partes in genere substantiae, si semel in hoc genere habeat illas, ut sibi proprias, quam in genere quantitatis.

Accedit tandem, quod facta collatione inter partes entitativas substantiae, et quantitatis, secundum, quod praecise dicunt partes eiusdem rationis, et inter se aliquo modo, scilicet numerice distinctas, non considerato, quod sint, vel non sint impenetrabiles in ordine ad locum, tunc partes substantiae sunt ex se nobiliores, et potiores, quam partes quantitatis: ergo non est cur istae conveniant substantiae ex quantitate, ut virtualiter praehabita, sed ex vi suae essentiae, et eius, quod exprimit, secundum quod alias praehabet virtualiter praedictas partes.

§ VII. Satisfit argumentis pro prima sententia adductis.

47 Ad primum transeat antecedens, et negetur consequentia. Et ad probationem distinguendum est antecedens. Et si sensus illius sit, quod unumquodque ita est unum proxime, et immediate, sicut est ens, concedendum est: et propterea, quod habuerit magis de entitate, seu fuerit nobilius in ratione entis, erit etiam proxime, et immediate magis numerice unum, id est, habebit unitatem numericam aliquo modo nobiliorem. Si vero sensus fuerit, quod id, quod habuerit magis de entitate, potiori ratione habebit esse magis unum radicaliter, ita, ut non supponat aliquid aliud, ut primam radicem suae unitatis numericae, negandum est: quia hic modus essendi magis unum numero, non sequitur ad entitatem eo ipso, quod est nobilior. Et ideo licet forma substantialis sit nobilior, quam materia; nihilominus non est hoc modo magis una, quam illa, ut ex dictis disput. praecedenti dub. 1 et 2 constat: sed consequitur ad peculiarem modum entitatis, scilicet ad entitatem, quae sit ex se primum subiectum, vel sit forma non receptibilis in subiecto, vel tandem sit aliquid habens ex se, et ex vi propriae lineae partes entitativas eiusdem rationis, et speciei, quae proinde ab intrinseco habeant, ut solo numero inter se differant.

48 Ad secundum concesso antecedenti, neganda est consequentia. Et ad primam probationem patet ex nuper dictis, quomodo esse ex se tanquam ex prima radice quodammodo individuum, non consequatur ad ens, quia nobilius, sed ad peculiarem modum, seu rationem habendi entitatem aliquo ex modis nuper recensitis. Ad secundam vero probationem distinguenda est maior: Quia est forma receptibilis in materia, utcumque, neganda est: Quia est forma receptibilis in materia, ita, ut ex se, et ex propria linea non habeat simul aliquod principium materiale sibi intrinsecum, et eam intrinsece componens, quodque se habeat per modum materiae respectu illius, concedenda est. Et eodem proportionali tamen modo distinguenda est minor. Quoniam licet quantitas sit ex se forma receptibilis in subiecto, habet tamen praedicatum tum principium materiale, scilicet partes entitativas, et eiusdem rationis: et licet forma receptibilis quantum est ex hoc capite sit communis, si tamen habeat ex se partes entitativas, quae comparantur per modum materiae respectu illius, et insuper connotando et hoc subiectum, potius, quam illud, habet ex se in recto, et secundum rationem iam dictam individuari, ut explicatum est.

Unde maxima illa, quae ex Divo Thoma opusc. supra citato desumitur, scilicet, quod forma receptibilis in subiecto non est ex se, ut ex prima radice individua, intelligitur de individuatione, quae ab eadem, ut a prima radice adaequate, et solummodo proveniat. Quod quidem non convenit quantitati: quia solum quodammodo, et in sensu explicato, est ex se, ut ex prima radice singularis. Vel potest intelligi de individuatione, quae etiam quodammodo proveniat a forma praedicta, ut a prima radice, non connotando hoc potius subiectum determinatum, quam illud: secus vero si talis forma habuerit in se sufficiens principium materiale, et connotaverit praedictum subiectum.

49 Ad tertium concedenda est maior, quoad secundam partem, et in sensu explicato, et neganda minor, quoad eamdem partem. Et ad probationem distinguendum est antecedens. Et si sensus illius sit, quod adaequata ratio quantitatis, secundum, quod est talis talitate specifica, vel numerica, sit esse ex se extensionem, vel hanc extensionem substantiae, vel huius substantiae, quatenus per hoc praecise significatur per se, et in recto habitudo praedicta ad substantiam, vel ad hanc substantiam, negandum est: secus vero si sensus illius fuerit, quod habitudo iam dicta, et modo explicato, tantum est inadaequata ratio eiusdem quantitatis, ut talis talitate specifica, vel numerica. Et deinde neganda est consequentia, si intelligatur de utraque ratione secundum id, quod adaequate dicit, et non solum secundum rationem inadaequatam nuper dictam. Et ad probationem distingui debet eodem proportionali modo antecedens. Nam propterea alia accidentia non sunt ex se individua sicut quantitas, quia eorum adaequata ratio, ut sunt haec, sita est per se, et in recto in habitudine ad suum subiectum: quod tamen non convenit quantitati, ut num. 25 diximus.

Explicantur ista. Etenim in hoc distinguitur quantitas, ut est haec, et alia accidentia, ut etiam sunt haec, quod tota ratio istorum, ut sunt haec, non dicit habitudinem ad aliquid aliud, ex quo intrinsece, et realiter componantur, ut ad principium materiale, sed tantum ad subiectum: et propterea non habent esse ex se, ut ex prima radice aliquo modo individua, sed ex subiecto. At tota ratio quantitatis ut est haec, non solum est respicere subiectum, sed etiam, ut ad principium materiale, ita, ut non respiciat aliquid aliud, ex quo componatur, ut materiale sui principium. Nam cum ex se, et intrinsece constet ex partibus eiusdem rationis, ac proinde numero diversis, et habentibus distinctam positionem in toto, quae comparantur per modum materiae respectu illius, inde est, ut ultra rationem illam inadaequatam respiciendi subiectum, habeat etiam hanc eidem inadaequatam, per quam praedictas partes per modum principii materialis respiciat. Et licet habitudo haec, ut supra tetigimus, non possit omnino praescindi ab habitudine ad subiectum, non tamen, ut inadaequate concipitur sub hac expressa, et inadaequata ratione, curatur per se primo expresse, et in recto de ordine isto, sed de eo, quem praedicta quantitas ad suas partes, ut ad principium sui materiale importat. Et propterea quantitas potest esse quodammodo ex se individua, et quodammodo ex subiecto: ex se quidem quodammodo, quatenus respicit suas partes, et ex se convenientes, ut materiam sui, has nimirum, et non illas, connotando tamen subiectum omnino determinatum: ex subiecto vero quodammodo, ut ex prima radice, quatenus secundum alium conceptum inadaequatum, habet adhuc secundum suam ultimam rationem exprimere per se, et in recto habitudinem extendendi hanc substantiam, et non illam, et per consequens dicit expresse, et in recto habitudinem ad hoc subiectum.

Unde caetera accidentia semel tantum petunt subiectum ad sui individuationem, scilicet ad hoc, ut influat in eam per modum primae radicis, at vero quantitas exigit illud semel per modum primae radicis; et iterum per modum connotati. Nam cum ipsa quodammodo individuetur a subiecto, et quodammodo a se ipsa, ut a prima radice, oportet, ut subiectum semel concurrat per modum primae radicis, et semel per modum connotati: et ita nisi ponatur praedictum connotatum, non poterit quantitas exercere, quod sit sibi ipsi quodammodo radix suae individuationis, quoad illam rationem inadaequatam, secundum quam est se ipsa individua.

50 Diximus, quod, ut inadaequate concipitur sub illa expressa, et inadaequata ratione, sub qua ex se individuatur, non curatur expresse per se primo, et in recto de ordine ad subiectum, quia licet quantitas posset expresse, et inadaequate concipi, ut res quaedam est, constans partibus suis, ut ex materia, ex qua componitur, non concipiendo expresse habitudinem ad subiectum, ut ad materiam, in qua recipitur, vel ex qua educitur, ut intuenti constabit, attamen non potest omnino praescindi a tali habitudine, sed eam, et subiectum debet adhuc tunc implicite, et in obliquo involvere. Sicut licet Paternitas, ut constituit primam personam divinam, secundum analogiam ad constitutionem personae creatae, non exprimat alium conceptum ad, id est, respiciendi expresse Filium, attamen implicite semper dicit ordinem ad illum, ita, ut secundum nullam sui inadaequatam rationem possit ab illo omnino praescindi.

Ex quo etiam magis intelligitur, quare Divus Thomas in ultimo testimonio pro assertione adducto constituerit discrimen inter duas quantitates, et duas albedines, quod illae possunt separatae a subiectis imaginari unius speciei, et distinctae numero, secus vero duae albedines. Non enim sensus eius est, non posse tam albedines, quam quantitates separari re ipsa a subiecto per divinam potentiam, ut ex dictis disput. praec. num. 87 constat: sed, quod conceptis duabus quantitatibus, non concepto expresse subiecto, nec ordine ad illud, atque adeo quodammodo separatis ab illo, tam actu, quam aptitudine, possunt ratione suae aliqualis eminentae, quam, quod hoc habent, concipi expresse, ut distinctae praecise secundum numerum, quia sunt conceptibiles cum fundamento, et radice iam dictis, et modo explicato, suae individuationis, et distinctionis numericae, eodem proportionali modo separatis a subiectis: at conceptis duabus albedinibus sine suis subiectis actu, et aptitudine, impossibile est eas imaginari, ut duas eiusdem speciei, distinctas secundum numerum: quia ex sola habitudine ad subiectum habent individuari. Sed de hoc testimonio videatur etiam alia explicatio, quam disp. praeced. num. 87 et deinceps tradidimus.