Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

Quia quaestionem an est? alias quaestiones praecedere debet; propterea primo loco, post explicationem naturae, et multiplicitatis futuri contingentis, in qua termini desiderati ad notitiam huius, et sequentium dubiorum declarati sunt, de an est? scientiae Dei respectu futurorum contingentium, et absolutorum dubitamus.

§ I. Sententia negans.

5 Partem negantem secuti sunt Commentator. 12. Metaphysic. text. 62. ut refert D. Thom. in 1. dist. 48. Quem errorem tribuunt Aristoteli, Clemens Alexand. lib. 1. Stromatum, et Gregor. Nyssenus lib. 8. suae Philosophiae: quamvis D. Thom. de Veritate, quaestione 2. art. 2. 3. et 4. eum a praedicto errore defendat. Idem etiam ex parte docuit Cicero libro 2. de Divinitate, et libro 2. de Natura Deorum. Quem refert D. August. libro 5. de Civitate Dei, cap. 9. dum dicit, quod licet Deus cognoscat futura contingentia, quae procedunt a causa naturali; non tamen ea, quae fiunt a causis liberis. Et tandem hunc eundem errorem tenuerunt Aegyptii: de quibus in Psalmo 93. Non videbit Dominus, nec intelliget Deus Jacob, facta nimirum libera, quae ab hominibus fiunt.

Probatur primo: quia alioqui vel scientia Dei esset fallibilis, vel futurum illud contingens, quod a Deo sciri dicitur, esset necessarium, seu non contingens: quod tamen, ut constat, est omnino falsum. Haec sequela satis liquet. Nam vel futurum illud contingens posset aliter evenire, vel non? Si primum, ergo scientia Dei falli potest: siquidem quod per illam scitur, potest non esse sicut scitur. Si secundum, ergo praedictum futurum erit omnino necessarium: siquidem non potest non esse futurum.

6 Confirmatur primo. Nam hoc ipso quod scientia Dei non sit fallibilis respectu alicuius obiecti, non potest aliter esse, ac est, seu non potest terminari ad obiectum aliter ac terminatur: ergo nec etiam eius obiectum potest aliter esse, quia hoc petit proportio, quae inter scientiam, et obiectum intercedere debet: ergo obiectum praedictae scientiae nequit esse futurum contingens: de cuius ratione est, ut possit aliter evenire.

Confirmatur secundo. Nam si Deus cognoscit futura contingentia, v. g. fletum amaruum D. Petri, non erit in potestate eiusdem D. Petri tollere hoc antecedens, nimirum: Quod Deus praesciverit illum fletum. Tum quia id ex se constare videtur. Tum etiam: quia scientia illa est aeterna; aeternum autem invariabile, et immutabile est: ergo neque erit in potestate D. Petri tollere consequens, nempe, quod sit de facto ploraturus; sed necessario plorabit: quandoquidem in bona consequentia, qui non potest tollere antecedens, non potest tollere consequens; alioqui posset quis efficere,, ut in legitima consequentia daretur antecedens verum, et falsum; et ita si consequens non potest D. Petrus tollere, quin Deus praesciverit suum fletum, non poterit tollere, quin talis fletus sequatur.

7 Secundo principaliter, et eadem via procedendo probatur hoc ipsum. In omni vera conditionali si antecedens est necessarium absolute, debet et consequens esse eodem modo necessarium, quia consequens semper sequitur antecedens, et ad necessarium, nunquam sequitur nisi necessarium; sicut ad verum, nunquam sequitur falsum, ut probatur Posteriorum textu 17. sed huiusmodi conditionalis, Sortes curret, si est praescitum a Deo, antecedens est necessarium absolute: ergo et consequens, nimirum, quod Sortes curret: ac proinde cum scientia Dei circa futura contingentia, nequit stare contingentia eorum. Minor, in qua est difficultas, probatur: quia omne praeteritum est necessarium: et ita non potest non esse praeteritum.

Confirmatur primo. Quia secundum Philosophum in lib. Priorum, ex maiori de necessitate, et minori de inesse, sequitur conclusio de necessitate: ergo si futura contingentia sciuntur a Deo, tunc ex hac maiori omnino necessaria, scilicet, Omne scitum a Deo, necesse est esse verum, et ex hac minori nimirum hoc futurum contingens, scilicet, Petrus curret, est scitum a Deo, sequetur haec conclusio necessaria, nempe, Ergo necesse erit, esse verum quod Petrus curret: ac proinde necesse erit, ipsum currere: alioqui non erit necessario verum, quod curret.

Confirmatur secundo. Nam scire Dei est ipsum esse eius: sed ipse non potest non esse: ergo non potest non scire, quod scit: ergo nequibit scire futura contingentia. Patet consequentia: quia haec sunt talis naturae, ut sicut possunt esse, et non esse, ita qui illa scit, potest ea scire, et non scire.

8 Tertio, Scientia debet esse de necessariis, quae non possunt aliter se habere, ut constat ex 1. Posteriorum cap. 2. sed futura contingentia hoc ipso, quod talia non sunt necessaria: ergo non possunt cadere sub obiecto scientiae summae necessariae, qualis est divina.

Confirmatur. Per medium necessarium non potest cognosci aliquid contingens, quia si medium est necessarium, et conclusio erit necessaria: sed Deus cognoscit omnia, quae scit, per medium necessarium, nempe per suam essentiam: ergo nequit aliquid contingens scire.

9 Ultimo. Quia si Deus certo sciret futura contingentia, tunc auferretur omnis humana providentia, et cura, ac sollicitudo, quam unusquisque debet habere de suis rebus, et praecipue de spirituali salute, contra illud secundae Petri 1. Salutare, ut per bona opera certam vestram vocationem faciatis. Probatur sequela. Nam prudenter posset dicere unusquisque apud se, aut Deus scit me consensurum vocationi, et habiturum dolorem de peccatis? aut scit non consensurum? si secundum, nunquam consentiam, quantumvis id ex parte mea praestare contendam: si vero scit primum, quomodocunque me geram, consentiam, etiamsi nullam diligentiam adhibeam, quia meus consensus est futurus; siquidem est a Deo praevisus: ergo possum otiose, ac voluptati vacare, et de mea conversione sollicitus non esse.

§ I. Vera, et catholica sententia.

10 Dicendum tamen est, Deum certo scire futura contingentia absoluta. Ita passim in Scriptura sacra, Psal. 138. Intellexisti cogitationes meas de longe: semitam meam, et funiculum meum investigasti: et omnes vias meas praevidisti. Daniel 13. Domine, qui nosti omnia, antequam fiant. Eccles. 23. Domino Deo, antequam crearentur, omnia sunt cognita. Quare Isaiae 41. speciali ratione tribuitur Deo, in signum suae divinitatis, quod sciat futura: unde dicitur: Annunciate quae ventura sunt et sciemus quia Dii estis vos. Et propterea Joann. 14. inquit Christus Dominus: Nunc dixi vobis prius quam fiat, ut cum factum fuerit, credatis: nimirum me esse Deum: cui soli convenit futura praenoscere. Quae testimonia de cognitione certa, et infallibili a Patribus, et universis Theologis intelliguntur.

Et deinde hoc ipsum confirmant omnes prophetiae, quae in sacra Scriptura continentur. Quia tota certitudo prophetiae in hac scientia, et cognitione certa Dei innititur: quandoquidem ideo creduntur, et revelantur a Prophetis, ut infallibilia, quia revelantur ut dicta a Deo tanquam certo futura; cum tamen non posset Deus ita illa praedicere, nisi eodem modo ea cognosceret. Unde optime Tertul. lib. 2. contra Marcionem dixit, quod praescientia Dei tot habet testes, quod sunt prophetiae. Tandem hoc ipsum docent Patres, ut nuper innuebamus. August. lib. 5. de Civit. Dei cap. 9. ubi contra Ciceronem, negantem Deo scientiam futurorum contingentium, a voluntate creata procedentium, invehitur, inquiens: Quod ut homines faceret liberos, fecit sacrilegos. Et ibidem loquens contra eundem Cicer. ait: Qui non est praescius omnium futurorum, non est utique Deus. Idem docet lib. 4. de Trinit. cap. 8. et similiter Fulgentius de fide ad Petrum cap. 31. et 32. Hieronym. Isaiae 41. et Ezechiel 2. Basilius Isaiae 3. Dionys. de divin. nominibus, cap. 9. Cyrill. lib. 9. cap. 10. in Johan. Nyssaenus lib. 8. cap. 4. Anselm. lib. de praescientia, et praedestinatione liberi arbit. c. 1. et D. Thom. in hoc art. et infra quaest. 86. art. 3. ac 4. in 1. dist. 38. art. 5. ibidemque ad Anibaldum 1. cont. Gent. cap. 67. de Verit. quaest. 2. art. 12. et quodlib. 12. quaest. 3. eandemque veritatem receperunt Philosophi, ut Seneca lib. de providentia, et Plutar. lib. de sapientia Aegyptiorum, et omnes fere nationes: quae ob hanc rationem summam venerationem divinis oraculis de futuris semper habuerunt.

11 Ratio autem prior, et fundamentalis huius veritatis, adducta est a D. Thom. loco citato ex 1. contra Gent. et locis disput. 5. num. 43. et 49. huius tractatus adductis; quae potest ad hanc formam reduci. Nam scientia Dei connotando voluntatem, seu scientia practica ipsius, est causa futuritionis omnium futurorum contingentium, ut ex ibidem dictis constat, et infra magis ostendetur: ergo non possunt non per eam praedicta futura contingentia certo sciri. Patet consequentia. Nam sicut calor non potest producere calorem, nisi calefaciendo; nec aqua potest causare frigus, nisi frige faciendo, ita nec scientia poterit esse causa futuritionis contingentium, nisi sciendo, ac proinde nisi certo cognoscendo.

12 Secunda ratio, quam idem Sanctus Doctor innuit, potest sub hac forma proponi. Nam certum est, Deum scire futura contingentia, dum in suo determinato tempore habent in se existentiam: ergo etiam certum erit, ea ab aeterno scivisse. Consequentia patet. Quoniam alioqui scientia Dei esset variabilis, ita ut posset pati additionem, vel diminutionem in tempore, et per consequens non esset infinite simplex, nec actus purissimus. Antecedens autem probatur. Tum quia in nobis pertinet ad perfectionem, scire contingentia quando sunt: ergo hoc non debet Deo denegari. Tum etiam: quia si Deus nesciret contingentia, adhuc quando sunt, non posset esse iudex actionum liberarum voluntatis creatae, ac proinde nec illis debitum praemium, aut poenam tribuere. Tum denique: quia futura contingentia, quamdiu sunt in se ipsis existentia, habent certam et determinatam entitatem, iuxta illud: Omne, quod est, quando est, necesse est esse: ergo eodem modo habent determinatam et necessariam scibilitatem: et sic poterunt tunc a Deo certo sciri.

§ III. Diluuntur argumenta initio adducta.

13 Ad primum, neganda est sequela. Et ad probationem, eligenda est prior pars illius dilemmatis; sed neganda est consequentia inde illata. Nam cum Deus illud futurum contingens, quod de facto erit, sciat eo modo, quo futurum est, et modus illius consistat in hoc, quod licet in suo determinato tempore habeat postea de facto existentiam, nihilominus poterit non habere illam; inde est, quod per hoc, quod praedictum futurum potuerit non existere, non fallatur, aut falli possit divina scientia, sed potius falleretur, aut fallibilis esset, si tale futurum non posset non esse aut si de facto non daretur.

14 Nec refert, si obiicias, quod si conversio, v. g. futura D. Petri, et eius fletus amarus re ipsa non daretur, tunc falleretur divina scientia, quae praecognovit praedictam conversionem: ergo si fletus ille potuit non esse, potuit utique praedicta scientia falli. Patet consequentia. Quia quod facit actus actu, facit potentia in potentia: ergo si data actuali omissione illius fletus, falleretur scientia Dei; fiet inde, quod si potest talis omissio dari, possit etiam divina scientia falli.

Respondetur enim, concedendo antecedens, et negando consequentiam. Quia, ut in tract. de Voluntate Dei disp. 10. num. 93. et 94. magis explicabimus, arguitur virtualiter ab una de sensu composito, et ab alia de sensu diviso, ad alteram de sensu composito: qui modus arguendi est vitiosus. Nam ibidem fit virtute hic syllogismus: Si conversio, v. g. D. Petri, et eius fletus amarus re ipsa non daretur, tunc falleretur divina scientia: at talis fletus potest non dari: ergo potest falli divina scientia: cumque ex his tribus propositionibus prima reddat sensum compositum, et secunda divisum, tertia vero compositum, ut loco citato explicabitur; fit inde, ut virtualiter arguatur ab una de sensu composito, et alia in diviso, ad alteram in sensu composito.

Et ad probationem in contrarium respondetur, concedendo antecedens, si intelligatur (ut re vera debet intelligi) de actu, et potentia ei correspondente, et negando consequentiam: quia in consequenti non ponitur propria potentia correspondens illi actui. Nam actus, qui ibi conditionaliter ponitur, est non fletus coniunctus cum divina scientia de futuritione fletus, et existentia illius pro tempore futuro, ac proinde coniunctus cum futuritione eiusdem fletus, et existentia eius tempore praedicto: at potentia, quae ibidem admittitur non est potentia ad ponendum non fletum coniunctum cum his omnibus, sed ad ponendum ipsum non fletum secundum se: et per consequens non ponitur propria potentia correspondens praedicto actui.

15 Manebitque haec solutio magis elucidanda, si notetur, quod semel supposita futuritione libera illius fletus, et determinatione adaequata omnium causarum in ordine ad ipsum, praescivit Deus: tum, quod erit talis fletus, non utcunque, sed libero modo; ac proinde, quod ita erit pro tempore, pro quo fuit, ut etiam potuerit esse omissio illius, quamvis de facto non erit: tum etiam, quod semel supposita omnimoda futuritione fletus ex parte determinationis omnium causarum, ac proinde quod in debito tempore reipsa sit, nequit componi, seu simul poni omissio illius. Et ita si adhuc facta suppositione, quod D. Petrus libere fleret, ac proinde, quod potest non flere, daretur, quod impossibile esset flere, vel quod non posset non flere, vel supposito, quod fleret, daretur simul omissio talis fletus; tunc in aliquo ex his eventibus, et non aliter falleretur actu, et in exercitio Deus: quia tunc tantum daretur actu, et in exercitio oppositum eius, quod Deus praescivit, ut intuenti constabit.

Unde ad hoc, ut detur potentia correspondens huic actui, nimirum Deum falli, requirebatur, ut posset contingere, vel quod impossibilis esset ille fletus, vel quod non posset non esse, vel quod facta suppositione illius, posset componi cum eo, ac proinde cum scientia Dei de tali fletu futuro, omissio ipsius: non vero sufficit, quod talis omissio possit esse, vel quod non facta suppositione praedicta fletus, et scientiae de illo, daretur actu praedicta omissio. Quare cum ad haec non detur, nec possit dari aliqua potentia, fit inde, ut in hac obiectione non arguatur ab actu ad potentiam ei correspondentem. Et ita ex eo, quod facta suppositione illius futuri, daretur omissio illius, ac proinde falleretur divina scientia, non recte colligitur posse falli ex possibilitate omissionis illius fletus; sed, ut nuper dicebamus, id tantum posset colligi, vel ex impossibilitate fletus, vel ex eo, quod non possit non esse, vel ex possibilitate compositionis praedictae omissionis cum fletu futuro; atque adeo cum scientia de illo: quia tantum ex his, vel ex eorum aliquo sequitur, scientiam Dei actu, et in exercitio fallendam.

16 Nec refert, si urgeas, non posse inter se cohaerere ea, quae in hac solutione diximus. Nam iuxta Aristotel. possibile dicitur illud, quo posito nullum sequitur impossibile: sed si D. Petrus non fleret de facto suum peccatum, sequeretur quoddam impossibile, nempe quod praescientia Dei circa illum fletum falleretur, ut nuper asserebamus: ergo non potest cum hoc cohaerere, omissionem praedicti fletus esse possibilem.

Respondetur enim, quod illa diffinitio rei possibilis, ab Aristot. tradita, debet intelligi, quoties possibilitati rei non est coniuncta infallibilis, et certa futuritio sui oppositi. Nam si haec coniungatur, non est admittendum, quod tale possibile ponatur in esse, ex eo, quod inde fieret coniungendam esse existentiam illius cum existentia sui oppositi: et ita in casu obiectionis, simul dandum esse fletum D. Petri, et omissionem illius, quod implicat. Unde quia posita praescientia praedicti fletus, est infallibile, et omnino certum, quod actu, et in exercitio talis fletus dabitur, ideo nunquam debet admitti, quod oppositum illius, scilicet non fletus de facto ponatur, quamvis absolute, et simpliciter sit possibilis.

17 Ad primam confirmationem respondetur, distinguendo antecedens: et si intelligatur de impotentia in sensu composito, et orta ex suppositione aliqua, seu ex hoc, quod Omne, quod est, quando est, necesse est esse, sive (quod in idem redit) de impotentia consequente, concedendum est; si vero intelligatur de impotentia in sensu divino, seu simpliciter tali, sive antecedente, negandum est. Et eodem proportionali modo distinguendum est consequens primae consequentiae. Et deinde debet negari secunda consequentia. Quia, ut esset legitima, requirebatur, ut antecedens, et similiter consequens primae consequentiae essent vera in posteriori sensu.

Explicatur hoc. Etenim ex hoc, quod scientia Dei non sit fallibilis, et terminetur ad aliquod futurum contingens, quod de facto erit, sciendo illud re ipsa habiturum existentiam, quamvis possit eam non habere, solum sequitur, quod non possit in sensu composito, seu simul scire non existentiam illius futuri, et per consequens nec scire possibilitatem sui oppositi in sensu composito: quia haec tantum requiruntur ad eius infallibilitatem, ut nuper dicebamus. Hinc tamen nullum infertur inconveniens. Quia non posse Deum scire ea, quae diximus, ortum habet ex sensu composito, et ex suppositione huius, quod est; quamlibet rem dum est, necesse est esse, et eius oppositum non esse cum ea componibile; seu (quod in idem redit) tantum est impossibilitas consequens, et orta ex existentia, tam divinae scientiae, quam futuri eventus: non vero praedicta impossibilitas est in sensu divino, seu non est impossibilitas absolute, et simpliciter talis, sive (quod in idem coincidit) non est impossibilitas antecedens, tam ex parte obiecti, quam ex parte scientiae, consistens in hoc, quod nulla facta suppositione divinae scientiae, aut futuritionis effectus, et existentiae eius respecta aeternitatis, nec obiectum potest aliter esse, nec divina scientia potuisset aliter terminari ad illud obiectum. Nam si haec impossibilitas esset impossibilitas antecedens, tunc per illam scientiam Dei non cognosceretur praedictum contingens quatenus tale: siquidem ad cognoscendum illud, ut contingens, non satis est cognosci habiturum existentiam pro tempore illo determinato, pro quo eam habiturum dicitur; sed quod simul cognoscatur, posse nihilominus eam non habere, et quod divina scientia in illo priori antequam terminetur ad futurum, et antequam supponatur futuritio effectus, et praescientia ipsius in aeternitate, potuerit non terminari ad illud, ut futurum.

18 Et ita ex hoc tantum habetur, futurum illud contingens in sensu composito futuritionis, et existentiae habitae pro tempore, pro quo eam habiturum dicitur, non posse aliter evenire, seu quod facta suppositione suae futuritionis, et existentiae, non possit potestate consequente non esse futurum: non tamen, quod absolute, et simpliciter, sive potestate antecedente, aut in sensu diviso, non possit non esse: at non hoc ultimum, sed illud prius ad rationem futuri contingentis desideratur. Sed de his videantur ea, quae in tract. de Volunt. Dei disp. 10. num. 84. et sequentib. dicemus: ubi sensus compositus, et divisus ex professo explicatur: et eo explicato, recteque intellecto, omnia haec satis patebunt.

Quae solutio desumitur ex D. Thom. tum de Verit. quaest. 6. art. 3. ad 10. et art. 4. ad 8. et quaest. 24. art. 1. ad 13. et 1. part. quaest. 19. art. 8. ad 1. et ad 3. necnon in 1. dist. 39. art. 1. ad 3. his verbis: Illud, quod est, necesse est esse dum est, absolute tamen quandoque non est necesse esse, ita et Deum scire, necessarium est dum scit, non tamen necesse est eum scire, nisi necessitate immutabilitatis, quae libertatem voluntatis non excludit, et haec libertas significatur cum dicitur, quod Deus potest hoc non scire. Tum etiam 1. cont. Gent. cap. 67. his verbis: Unumquodque; a Deo cognoscitur, sicut praesentialiter visum: sic necessarium erit, quod Deus cognoscit; sicut necessarium est, Socratem sedere ex hoc, quod sedere videtur.

19 Ad secundam confirmationem respondetur primo, distinguendo antecedens: Non erit in potestate D. Petri tollere hoc antecedens, nimirum quod Deus praesciverit illum fletum, potestate absoluta, et simul infallibilitatis, concedendum est: potestate praecise absoluta, quae est composibilis cum possibilitate infallibilitatis illius praescientiae, seu cum hoc, quod est esse infallibile, Deum praescire illum fletum, quamvis absolute possit eum non praescire, negandum est. Et eodem modo debet distingui prima pars consequentis: et deinde neganda omnino est consequentia quoad secundam eius partem.

Et ad probationem antecedentis, quatenus contra distinctionem datam pugnare potest, dicendum est, quod ex aeternitate divinae scientiae circa futuritionem illius fletus, solum potest colligi, quod hoc ipso, quod terminetur actu ad illum, debeat invariabiliter ad ipsum terminari: hoc autem tantum arguit, esse necessariam necessitate ex suppositione praesentialitatis; non tamen necessitate simpliciter; atque adeo hinc non fit, non terminari libere ad praedictum fletum. Sicut licet demus, quod actus liber, quo Deus voluit producere hoc universum, mensuretur etiam quoad terminationem per aeternitatem; non tamen inde fit esse necessarium necessitate simpliciter, et incomposibili cum libertate, sed solum necessitate secundum quid, et ex suppositione praesentialitatis. Qua solutio sumitur ex D. Thom. in 1. dist. 39. quaest. 1. art. 1. ad 1. et de Veritate quaest. 16. art. 3. ad 10. Ad probationem vero consequentia concedendum est antecedens, iuxta distinctionem datam. Et consequentia quoad ultima eius verba, scilicet: Non poterit tollere, quin talis fletus sequatur, neganda est, si intelligatur de potestate absoluta, et simpliciter tali.

20 Declaratur. Etenim licet D. Petrus non habuerit una cum potentia absoluta, et simpliciter tali, potentiam infallibilitatis ad tollendam praescientiam Dei circa suum fletum, seu (quod idem est) non potuerit facere, quod fuerit infallibile, Deum non praescire praedictum fletum, atque adeo non habuerit potentiam ad non flendum, quae sit incomposibilis cum scientia fletus actu futuri; attamen habuit praecise potentiam absolute, et simpliciter talem, ad tollendum praescientiam Dei circa suum fletum, ad hunc duntaxat sensum, quia nimirum potuit non habere fletum, qui si non esset, non praefuisset in Deo scientia fletus, sed potius omissio illius: et ideo fuit in eo potentia ad tollendum praedictam scientiam composibilis cum infallibilitate eiusdem divinae scientiae circa fletum, seu cum hoc, quod est, re ipsa, et de facto Deum praevidisse illum fletum; ita ut nunquam re ipsa, et actu verificetur, Deum absolute illum praevidere. Unde eodem etiam proportionali modo comparatur cum fletu futuro, qui est consequens illatum ex illo antecedenti, nimirum ex praescientia Dei. Nam licet non habeat potestatem absolutam, et simul infallibilitatis ad non flendum, quae quidem potentia est incomposibilis cum fletu; habet tamen potestatem praecise absolutam ad non flendum, quae composibilis est cum fletu infallibiliter futuro. Haec autem potestas satis est ad salvandam libertatem, et ad hoc, quod fletus ille futurus, maneat in ratione futuri contingentis.

21 Nec propterea regulae illae Dialecticorum, in hac confirmatione adductae, manent infirmatae. Non quidem prima. Quia iuxta hunc dicendi modum, parem potentiam, vel impotentiam ad tollendum antecedens, et consequens ponimus, ita ut in eo sensu, in quo potest tolli, vel non tolli antecedens, possit auferri, vel non auferri consequens. Sed nec secunda. Quia ad hoc, ut in bona consequentia non possit quis efficere, ut dato antecedenti vero, consequens sit falsum, satis est, ut consequens sit infallibiliter verum, seu (quod in idem redit) quod ita sit verum, ut de facto nunquam sit falsum: et ad hoc sufficit, quod praesens attinet, non esse in potestate D. Petri, potestate absoluta, et simul infallibilitatis, suus non fletus; sed quod sit ipsi impossibilis possibilitate infallibilitatis, et possibilis possibilitate absoluta, et composibili cum possibilitate infallibilitatis oppositi actus, scilicet fletus.

Diximus in idem redire, quod consequens ita sit verum, ut nunquam sit falsum, ac quod sit infallibiliter verum: quia hoc ipso, quod consequens sit actu verum, oportet, ut sit necessarium necessitate ex suppositione, et secundum quid, quatenus omne, quod est, quandiu est, ex suppositione, quod est, necesse est esse: constat autem, quod necessitas ex suppositione, vel secundum quid, aut in sensu composito existentiae rei, coincidit cum infallibilitate, et e converso.

22 Secundo ad eandem secundam confirmationem respondetur, quod regula illa: Qui non potest tollere antecedens, nec potest tollere consequens, intelligitur cum hac limitatione, nimirum dummodo antecedens sit necessarium, et necessario inferens consequens; non vero si propria causalitas antecedentis consistat in hoc, quod inferat libere illud consequens; seu in hoc, quod faciat, quod praedictum consequens libere causetur: tunc enim ablatio antecedentis non est necessaria ad hoc, ut possit auferri consequens; sed sicut positio illius desideratur ad hoc, ut consequens libere fiat, et inferatur, ita ad hoc, ut possit non subsequi. Quare cum ex scientia illa, qua Deus praescivit, fletum Divi Petri futurum libere, inferatur hoc consequens, scilicet fletus eiusdem Divi Petri, et proprius effectus illius scientiae sit facere, quod D. Petrus libere fleat; inde est, quod ad hoc, ut possit tolli illud consequens, non sit necesse posse auferri praedictum antecedens, nempe scientiam Dei circa illud.

Adde quod, ut bene notavit D. Thom. in praesenti in solutione ad secundum, et innuit in 1. dist. 39. quaest. 1. art. 1. ad quartum, quando in antecedente ponitur aliquid verbum designans actum animae: qui non potest tollere antecedens, non potest tollere consequens, ut substat illi antecedenti; bene tamen potest tollere illud absolute. Unde quia in hoc antecedenti, Deus scivit Petrum fleturum, illud verbum scivit designat actum animae; propterea qui non potest tollere praedictum antecedens, nequit auferre consequens, scilicet Petrus flebit, ut stat sub illo antecedenti. Quia vero stat sub illo, ut est praesens in aeternitate, ideo non potest tollere illud, ut est praesens, et ex suppositione praesentialitatis; bene tamen absolute: et sic manet libertas. Tum quia necessitas ex suppositione praesentialitatis non tollit libertatem. Tum etiam: quia non posse tollere consequens illud, ut subest praedicto antecedenti, seu ut infertur ex illo, tantum est, non posse tollere illud in sensu composito, id est, componendo, seu faciendo, quod sint simul scientia Dei de illo fletu, et quod talis fletus non sit; non vero, quod absolute, et simpliciter non possit non poni praedictus non fletus. Quia, ut nuper dicebamus, illud antecedens, nimirum scientia Dei, tantum infert, quod non componatur, nec componi possit cum non fletu; non tamen, quod ille non fletus non possit non esse, sed potius infert possibilitatem illius.

23 Ad secundum, concedenda est maior, et neganda minor. Et ad probationem respondetur, antecedens illius propositionis, Sortes curret, si est praescitum, non esse revera de praeterito, licet extrema specie, et secundum voces, de praeterito videatur, ut optime notavit D. Thom. in 1. sentent. dist. 39. art. 1. ad 1. inquiens: Actus divinae scientiae nunquam transit in praeteritum, sed semper est in actu: et ideo semper manet in libertate divinae voluntatis. Sicut ob eandem rationem, de Veritate quaest. 6. art. 3. ad 10. loquens de praedestinatione, ait: Absolute loquendo, Deus potest unumquemque praedestinare, vel non praedestinare, aut praedestinasse, vel non praedestinasse; quia actus praedestinationis, cum mensuretur aeternitate, nunquam cadit in praeteritum, sicut nunquam est futurus. Unde semper consideratur, ut egrediens a voluntate per modum libertatis. Tamen ex suppositione hoc efficitur impossibile: non enim potest non praedestinare, supposito, quod praedestinaverit, vel e converso. Et art. 4. ad 8. asserit, idem esse intelligendum de praescientia. Adde, quod ex iis, quae ad secundam confirmationem argumenti praecedentis diximus, satis hoc secundum argumentum manet solutum, ut intuenti patebit.

Ad primam confirmationem constat ex dictis, quomodo ex necessitate alicuius, vel aliquarum praemissarum, non sequatur necessitas in consequenti, nisi in quantum subest, et infertur ex antecedenti: et quomodo ex illis praemissis, solum sequatur hoc consequens, scilicet Petrus curret, si est scitum a Deo, esse verum: non quidem necessitate absoluta, sed ut subest antecedenti, id est, prout est praesens in aeternitate, et ratione illius praesentiae, ac proinde sola necessitate ex suppositione, quae non tollit libertatem.

Adde (ut bene notavit D. Thom. de Verit. quaest. 2. art. 12 ad 4.) quod cum dicitur, omne scitum a Deo necesse est esse verum, dupliciter potest intelligi: vel ita ut sit de dicto, vel ita ut sit de re. Si sit de dicto, tunc est composita, et vera: et reddit hunc sensum, quod non potest simul esse, ut Deus sciat aliquid, et id non sit. Si vero sit de re, sic est divisa, et falsa: quia est sensus, quod id, quod est scitum a Deo, est necessarium, et habet veritatem necessariam. Quod, ut constat, est aperte falsum: siquidem res, quae a Deo sunt scitae, non propter hoc necessario eveniunt. Unde ex illa maiori posita in hac confirmatione, et ex minori statim subsumpta, solum sequitur esse necessario verum in sensu composito, quod Petrus curret, si est scitum a Deo, id est, non posse componi scientiam Dei de cursu Petri cum non cursu illius, non vero in sensu diviso. At ad libertatem satis est, Petrum posse non currere in sensu diviso, ut tract. 4. disp. 10. num. 84. dicemus.

Ad secundam confirmationem patet ex dicendis tract. 4. disp. 7. num. 47. et deinceps.

24 Ad tertium, satis esse ad scientiam, ut id, quod per illam scitur, sit necessarium necessitate ex suppositione praesentialitatis, iuxta illud axioma: Omne, quod est, quando est, necesse est esse: at futura contingentia attinguntur a Deo, quatenus sunt praesentia in aeternitate, ut D. Thom. in praesenti art. docet, et disp. 8. num. 40. et deinceps dicemus: ubi etiam explicabimus, quomodo in futuris contingentibus absolutis, in idem redeat, videri in decreto, et ex suppositione illius, et videri ut praesentia in aeternitate: et per consequens in idem etiam coincidat, esse necessaria necessitate ex suppositione praesentialitatis, et necessitate ex suppositione decreti divini.

Ad confirmationem respondetur cum eodem Angelico Doctore de Veritat. quaest. 2. art. 12. ad 12. his verbis: Duplex est cognitionis medium. Unum, quod est medium demonstrationis: et hoc oportet esse proportionatum conclusioni, ut, eo posito, conclusio ponatur: et tale medium cognoscendi, non est Deus respectu contingentium. Aliud medium cognitionis est, quod est similitudo rei cognitae: et tale medium cognitionis, est divina essentia: non tamen est adaequatum, et proportionatum alicui; etsi sit proprium singulorum.

Adde, quod essentia divina secundum se, non est medium cognoscendi determinatae futurae contingentia, nisi ut praesupponit decretum liberum Dei. Unde medium cognoscendi, non est necessarium, ut opponitur libero, sed potius illud includit.

25 Ad ultimum respondet optime sapientissimus Mag. Corneio, 1. tom. in 1. part. tract. 1. circa quaest. 14. art. 13. disp. 1. dub. 2. num. 6. negando sequelam. Quia licet certum sit, Deum scire futurum esse, ut de tuis peccatis efficaciter doleas; attamen cum Deus non sciat hoc excludendo tuam diligentiam, et sollicitudinem, sed mediante illa, evidenter sequitur, sollicitudinem tuam frustraneam non esse, sed potius omnino requisitam, ut eveniat, quod non aliter, quam illa mediante praecognitum est fore. Sicut etiam in humanis stulta est similis argumentatio: aut Deus praescivit me sumpturum hodie cibum, aut praescivit non sumpturum? Si praescivit sumpturum, non est cur diligens sim, nec faciam, quod in me est, ut sumam, quia certo erit: si vero praescivit non sumpturum, quidquid faciam, non sumam, quia scientia Dei est infallibilis: otiosus ergo sim; nec est cur curem de sumendo cibo. Cuius ratio est eadem. Nam licet certum sit te sumpturum cibum, eo quod est a Deo praecognitum; tamen quia non praescivit Deus, nisi mediante tua cura, ac diligentia libere apposita, stulte non vis apponere illam.

Et certe idem argumentum potest fieri, etiam si Deus per impossibile praescius non esset futurorum. Nam de facto, et in re, seclusa Dei praescientia, aut iste effectus est futurus? aut non est futurus? si est futurus, ergo importunae, et superfluae sunt diligentiae, et curae hominum, quia etiam sine illis erit futurus: si vero futurus non est, nihil proderunt diligentiae nostrae, ut eveniant, quantumcunque efficaciter fiant: ergo non est cur solliciti simus, et diligentes in rebus nostris, sed omnia fato, et fortunae relinquamus. Invalida namque est, stulta ista consequentia: quia ex suppositione, quod talis effectus sit futurus, non est futurus, nisi cum dependentia ab his mediis.