Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

14 Ut magis pateat, quomodo scientia media, non solum non prosit, verum etiam obsit fini, propter quem introducitur, nempe divinae praedestinationi: propterea visum est nobis dubium hoc peculiariter movere.

§ I. Enodatio dubii.

Dicendum ergo est, quod ex alio capite scientia media non potest cohaerere cum praedestinatione adultorum, et e contra, quatenus praedestinatio istorum, saltim connaturaliter, debet fieri independenter, vel tanquam a causa, seu ratione a priori, aut saltim tanquam a conditione praevia, a bonis operibus eorum, praevisis ut futuris. Si autem detur scientia media, debet oppositum contingere. Ita quamplures Doctores disp. 10. dub. ult. relati.

Ratio huius assertionis; quoad priorem partem, nimirum praedestinationem adultorum, saltim connaturaliter loquendo, non dari cum praedicta dependentia a bonis operibus, praevisis, ut futuris, constabit ex dicendis in tract. de Praedestin. pro nunc autem sufficiat, tum illud Pauli ad Rom. 9. Cum enim nondum nati fuissent aut aliquid boni, aut mali egissent (ut secundum electionem propositum Dei maneret) non ex operibus; sed ex vocante dictum est ei: quia maior serviet minori, sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. Quae verba D. August. lib. 2. contra duas Epist. Pelagianor. cap. 7. sic explicat, Propter quod desipitis, qui dicente veritate non ex operibus, sed ex vocante dictum est, vos dicitis ex futuris operibus, quae Deus illum facturum esse praesciebat, Jacob fuisse dilectum: atque ita contradicitis Apostolo dicenti, Non ex operibus: quasi non posset dicere, Non ex praesentibus, sed ex futuris operibus: sed ait, Non ex operibus, ut gratiam commendaret.

Tum etiam aliud testimonium D. August. lib. de Praedest. Sanct. cap. 17. ubi sic ait: Haec est immobilis veritas praedestinationis, et gratiae. Nam quid est, quod ait Apostolus, Sicut elegit nos in ipso ante mun- di constitutionem? quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes, contra istam praescientiam loquitur filius, dicens: Non vos me elegistis, sed ego elegi vos; cum hoc potius praesciverit Deus, quod ipsi eum fuerant electuri, ut ab illo mererentur eligi. Electi sunt itaque ante mundi constitutionem ea praedestinatione, in qua Deus sua futura facta praescivit: electi sunt autem de Mundo ea vocatione, qua Deus id, quod praedestinavit, implevit.

15 Ratio vero eiusdem assertionis, quoad secundam partem, nempe, quod si datur scientia media, seu antecedens libera decreta divinae voluntatis, sequatur quod necessario debeat dari causa, seu ratio a priori, vel saltim conditio praerequisita ad praedestinationem adultorum, scilicet bona opera praevisa eorum, insinuatur a D. Thom. locis supra citatis; et in tract. de Praedestinatione referendis, potestque sub hac forma proponi. Quoniam si Deus per hanc scientiam mediam praevidisset Petrum, v. g. si constituatur in hoc, vel illo, aut in quovis alio ordine, restiturum gratiae, et non perseveraturum in ea, non posset illum praedestinare: siquidem iuxta oppositam sententiam, indispensabiliter requiritur ad hoc, ut Deus aliquem adultum, qui mediis bonis operibus vitam aeternam consequatur, possit praedestinare, ut per hanc scientiam mediam prius videat, quod si in hoc, vel illo ordine rerum constituatur, et a Deo vocetur, tunc in aliquo eorum constitutus, non resistet gratiae, sed potius illi consentiet, et in Dei amicitia perseverabit; ergo, quod illum praedestinet, dependet a bono consensu prius viso per hanc scientiam, vel tanquam a causa, seu ratione a priori, vel saltim tanquam a conditione, non qualicumque, sed necessario praerequisita. Patet consequentia. Nam quoties negatio est causa negationis, etiam affirmatio debet esse causa, seu ratio a priori, vel saltim conditio praerequisita, ad affirmationem: ut si Petrus nequit currere, quin vivat, oportet, ut affirmatio vitae aliquo ex modis praedictis requiratur ad affirmationem cursus eiusdem Petri.

§ II. Duae priores evasiones iuniorum, et praeclusio earum.

16 Occurrunt primo Adversarii, casum illum esse impossibilem; quia cum sint infiniti ordines rerum, in quibus Petrus potest constitui, implicat, quod saltim in aliquo eorum non praevideatur, quod si a Deo sic, vel sic vocetur, consentiet gratiae, et perseveret. Sed haec solutio non evacuat vim rationis factae. Tum quia, iuxta oppositam sententiam, non potest assignari sufficiens ratio, propter quam sit infallibile, Petrum constitutum in aliquo ex illis ordinibus rerum, consensurum gratiae, et in ea perseveraturum: atque adeo non est ratio, cur in omnibus illis non coniungatur de facto dissensus Petri cum vocatione Dei: siquidem voluntas Dei vocantis, et ad consensum Petri praecedens, non est iuxta oppositam sententiam, de se efficax, et infallibiliter inferens effectum: et ita nihil obstat, quo minus in quocumque ordine rerum coniungatur cum dissensu Petri. Tum etiam: quia adhuc admisso, casum esse impossibilem, manet argumentum in sua vi. Quoniam consequentia, seu conditionalis in eo facta, est formalis, et ita semper, et universaliter est verum, quod si Petrus in illo ordine rerum praevideatur per scientiam mediam non consensurus (sive conditio haec sit possibilis, sive impossibilis) tunc Petrus nequibit mediis bonis operibus, seu quatenus adultus praedestinari: ergo signum est, quod per locum intrinsecum praedestinatio pendet a bonis operibus Petri praevisis, vel tanquam a causa, seu ratione a priori, vel saltim tanquam a conditione, necessario praerequisita: alioqui enim non esset cur praedicta conditionalis esset indispensabiliter vera. Sicut si ad distinctionem Verbi Divini ab Spiritu Sancto non praerequireretur necessario, et indispensabiliter processio huius ab illo, non esset cur haec conditionalis esset etiam indispensabiliter vera: nimirum, Quod si Spiritus Sanctus per possibile, vel impossibile non procederet a Filio, tunc non distingueretur realiter ab illo.

17 Secundo occurrunt Suarez, et alii, quod cum opera bona praevisa, ut futura sub conditione non possint habere rationem meriti, vel demeriti in conspectu Dei magis, quam opera considerata praecise, ut possibilia, ut affirmat August. lib. 2. de Dono persever. cap. 9. et 10. et lib. 10. de Genesi ad litteram cap. 16. necnon lib. 1. de Anima, et eius origine cap. 12. et alibi saepe contra Pelagianos, inde est, quod bona opera adultorum praevisa per scientiam mediam non possint concurrere ad praedestinationem eorum, tanquam causa, aut motivum divinae voluntatis. Et ita semper est verum, adultos non praedestinari ex bonis operibus eorum: quamvis cum hoc stet, quod indispensabiliter requiratur scientia media, et quod Deus per illam antequam praedestinet, aut habeat decretum efficax aeternae salutis Petri, praevideat bonum eius consensum, et perseverantiam in statu conditionato, ut ita decretum, et praedestinatio divina sint omnino certa, et sortiantur infallibiliter effectum: alioqui enim praedictam certitudinem habere nequibunt.

Sed nec haec solutio satisfacit. Nam in primis per illam non salvatur sufficienter, quomodo praedestinatio non pendeat a praedictis operibus, saltim tanquam a conditione, non qualicumque, sed omnino praerequisita ad eandem praedestinationem: atque adeo non salvatur, cur in hoc sensu praedestinatio non sit ex operibus praevisis, cuius tamen oppositum docent Aug. et D. Thom. et in tract. de Praedestinat. ostendemus: ergo, etc. Antecedens patet: siquidem iuxta eam non satis occurritur axiomati a nobis adducto, scilicet quod quando negatio est causa negationis, tunc affirmatio est causa, vel saltim conditio praerequisita ad affirmationem.

18 Deinde, quia iuxta principia scientiae mediae, et suorum auctorum, non est cur bona opera, quae D. Petrus, v. g. peregit, etiamsi considerentur pro illo statu conditionatorum, seu (quod in idem quoad praesens redit) pro signo rationis praevio ad decreta libera, et efficacia Dei, non possint, et debeant habere rationem meriti, seu motivi divinae voluntatis in ordine ad praedestinationem eiusdem D. Petri. Et ratio est. Nam iuxta praedictam sententiam, ad hoc, ut in illo priori habeant rationem futuri absoluti, sufficiet quod in posteriori signo sit futurum Dei decretum absolutum circa illorum futuritionem, ut disp. 7. n. 34. vidimus: ergo si bona opera D. Petri, absolute futura, habent rationem meriti, non est cur in illo priori illam non habeant, ac proinde non erit, cur non detur ex hac parte causa meritoria praedestinationis, seu causa movens divinam voluntatem in ordine ad illam: siquidem in illo signo antecedenti ad praedestinationem, et decreta efficacia Dei, sunt, iuxta Adversarios, absolute futura.

19 Tandem. Quia si semel admittitur, esse indispensabiliter requisitum ad hoc, ut Deus aliquem adultum praedestinet, quod prius per scientiam mediam praevideat bonum consensum voluntatis illius, et perseverantiam in gratia, non est cur praedestinatio non fiat ex operibus bonis, tanquam ex motivo divinae voluntatis in ordine ad praedestinationem eiusdem adulti: quia, semel admissa scientia media, decretum absolutum Dei concurrendi cum voluntate Petri, v. gr. ad actum fidei, non aliter est in Deo, nisi iuxta exigentiam voluntatis Petri, scilicet quia praevidetur a Deo in tali occasione, talibus auxiliis praeparatam, fore, quantum est ex se crediturum: igitur cum huiusmodi decretum Dei concurrendi tunc cum illa, sit electio ad finem, sequitur manifeste, quod eligatur Petrus ad fidem, supposita tali exigentia voluntatis eius. Quia si non eligeretur, tunc suppositis illis circumstantiis, et supposito, quod Deus vellet constituere Petrum in illo ordine rerum, fieret ei violentia a Deo, seu (quod in idem quoad praesens redit) non concurreret Deus connaturaliter cum illa: ac proinde consensus Petri, praevisus a Deo, ut futurus sub conditione, quod Deus vellet concurrere, est ratio motiva divinae voluntatis, ut eligat illum ad finem, et adeo motiva, ut inferret Deus violentiam voluntati Petri, seu non concurreret connaturaliter cum illa, secundum id, quod ipsa, ut est specialis voluntas, petit, si tunc illam non eligeret. Quae impugnatio ex statim dicendis magis confirmabitur.

§ III. Alia solutio Adversariorum, et impugnatio illius.

20 Ultimo respondent Adversarii rationi nostrae fundamentali, negando consequentiam. Quia sicut Deus praevidit merita Petri futura, si poneretur in illo ordine rerum, in quo erat habiturus merita, ita etiam praevidit demerita illius futura, si poneretur in alio ordine rerum: et tunc non est signabilis ratio, et causa, quae Deum moverit ex parte obiecti, quare potius constituerit Petrum in illo ordine rerum, in quo erat habiturus merita, quam in eo, in quo erat habiturus demerita; sed hoc refundendum est in solam Dei voluntatem.

Caeterum nec haec solutio placet. Tum quia nec iuxta eam satis occurritur axiomatis, ex Arist. a nobis adducto, ad probandam illam consequentiam, nimirum, quod quando negatio est causa negationis, tunc affirmatio est causa, vel saltim conditio, non qualiscumque, sed praerequisita ad affirmationem. Tum etiam: quia licet ex hac solutione sequatur, non dari causam, nec rationem, propter quam Deus ex infinitis rerum ordinibus, et occasionibus, in quibus potuit Petrum constituere, elegerit magis istum, in quo praecognovit bene usurum auxiliis, quam alterum, in quo praescivit esse male usurum illis; attamen, quod semel electo hoc ordine, in quo praevisus est praedictus bonus usus, praedestinet ipsum ad gratiam, et gloriam, et suo decreto efficaci praediffiniat eius bona opera, habet indispensabilem dependentiam a tali praescientia, seu a tali bono usu praecognito, vel tanquam a ratione, vel saltim tanquam a conditione, sine qua nec esset, nec posset esse talis praedestinatio.

21 Nec refert, si obiicias, quod etiam in quavis sententia praedestinatio adulti pendet a consensu futuro liberi arbitrii ipsius: siquidem nisi talis usus bonus esset futurus, non posset praedestinari per modum adulti, seu (quod in idem quoad praesens redit) mediis bonis operibus ab ipso praestitis. Et similiter etiam pendet a meritis, ut possibilibus: quandoquidem Deus nullum adultum potest efficaciter eligere ad gloriam, ut coronam, nisi praevideat, illum posse habere merita, et nihilominus non ob id praedestinatio fit ex meritis; ergo licet bonus usus adulti praevisus sub conditione per scientiam mediam, requiratur indispensabiliter ad praedestinationem adulti; non tamen propterea adultus praedestinabitur ex meritis, seu praedestinatio eius habebit dependentiam ab illis, vel tanquam a causa, e ratione a priori, vel saltim tanquam a conditione omnino praerequisita.

Confirmabis. Quia in nostra sententia debet admitti, Deum cognoscere huiusmodi futura in decreto efficaci, et conditionato suae voluntatis, et nihilominus praedicta merita ita cognita non sunt ratio, vel conditio sine qua non praedestinationis, quae fit postea per decretum absolutum; ergo eodem proportionali modo philosophari poterit, etiamsi detur scientia media, et per illam bonus usus liberi arbitrii praevideatur futurus, ante ipsum decretum efficax, et absolutum praedestinationis.

22 Respondetur enim ad obiectionem, quod si loquamur de bono usu, et consensu supernaturali praedestinati, absolute futuro, tunc iuxta nostram sententiam, licet praedestinatio habeat nexum infallibilem cum illo, tanquam cum effectu ab ea infallibiliter illato, non tamen habet ab eo dependentiam, sed potius talis consensus dependet ab ipsa praedestinatione; et ita est posterior illa; ac proinde nec potest esse causa, aut ratio a priori ipsius, nec etiam conditio praevia requisita ad illam: at iuxta oppositam sententiam, praedestinatio non nectitur cum libero illo consensu, de quo loquimur, tanquam cum effectu ipsius praedestinationis, quin potius praesupponitur futurus, et praecognitus ut futurus ante illam, ut ex dictis constat: et per consequens cum alias indispensabiliter ad eam desideretur, non poterit non esse vel ratio, vel saltim conditio praevia requisita ipsius. Si vero loquamur de bono usu, seu meritis praecise ut possibilibus, tunc fatemur, haec ut praecognita per scientiam simplicis intelligentiae debere in ratione possibilium praecedere.

Caeterum hinc non sequitur, praedestinationem fieri aliquo modo ex operibus praevisis. Quia ad hoc desideratur, ut aliquo modo, scilicet saltim per modum conditionis meritoriae, et praeviae requisitae, alliciant divinam voluntatem in ordine ad praedestinandum. Constat autem, quod merita, praecise ut possibilia, non habent movere ullo modo divinam voluntatem, etiam per modum conditionis meritoriae ad aliquid alicui praestandum. Quia ad hoc ad minus desideratur, ut habeant rationem futurorum. Caeterum iuxta oppositam sententiam, merita, et bonus usus praedestinati praesupponuntur futura, tam sub conditione, quam absolute in illo priori ante praedestinationem, et decretum efficax ipsius: siquidem, ut dicebamus, satis est, iuxta praedictam sententiam, quod in sequenti signo sit praedictum decretum, et praedestinatio.

Accedit, quod Scriptura, et Patres non tollunt omnino bona opera, ut possibilia, et ut talia cognita, praecedant saltim per modum conditionis praedestinationem, secus vero, quod haec eadem, adhuc modo isto, praecedant illam ut futura, ut ex testimoniis in hoc dub. citatis, et ex iis, quae in tract. de Praedestinatione dicemus, constabit.

23 Ad confirmationem, concessa utraque praemissa, neganda est consequentia. Et ratio disparitatis est. Quoniam licet ad decretum praedestinationis praecedat voluntas illa efficax, et conditionata; haec tamen in nostra sententia non requiritur ad hoc, ut Deus cum omnimoda certitudine, et infallibilitate praedestinet quem sibi placuerit, ex eo, quod divina voluntas habet ex se infallibilem efficaciam iam dictam, sed desideratur ob summam actualitatem divinae libertatis, ut in tract. de Volunt. Dei disp. 5. num. 73. explicabimus, et in disp. 9. num. 66. huius tract. tetigimus. Et ideo licet per impossibile Deus non haberet praedicta decreta conditionata, et efficacia, nihilominus eodem modo praedestinaret, ac nunc praedestinat: ac proinde praedestinatio nequit a praedicta voluntate pendere. Caeterum, iuxta oppositam sententiam, nequit Deus (ut omnes, vel fere omnes eius sectatores fatentur) aliquem adultum praedestinare, salva eius libertate, quin praevideat per scientiam mediam, quod positus in his, vel illis occasionibus revera consentiet, perseverabit, ac tandem vitam aeternam consequetur: et ideo non potest non bonus usus liberi arbitrii, praevisus per scientiam istam, esse saltim conditio praerequisita in ordine ad praedestinationem.

24 Ex quibus omnibus inferendum, et dicendum est secundo, ex alio etiam capite non esse composibilem scientiam mediam cum divina praedestinatione, nempe quia ea data nunquam potuisset Deus ullum ex illis, qui de facto in peccato lethali mortui sunt, aut morientur, praedestinare, nec quamplurimos ex illis, qui nunquam creabuntur. Quod sane, ut constat, satis falsitatis continet. Ita discipuli D. Thom.

Ratio assertionis est. Quoniam possent de Juda, verbi gratia, et de quovis alio ex iam dictis formari hae duae contradictoriae: Si Judas creetur, morietur in peccato: Non si Judas creetur, morietur in peccato, et tunc admisso scientia media, sciret Deus ante suum decretum efficax, quaenam ex illis esset determinate vera, vel determinate falsa; cumque evidenter sit, non scivisse affirmativam esse falsam, alioqui falleretur, siquidem ex eventu constat, illum obiisse in peccato, consequens erit, ut sciverit, Judam obiturum in peccato; ergo non potuit illum, semel hac scientia admisso, praedestinare.

Potestque hoc idem argumentum, non solum circa homines de facto creatos, sed etiam circa quamplures ex illis, qui de facto creati non sunt, ac proinde circa futura contingentia conditionata sic formari. Quoniam signatis, v. g. decem mille hominibus ex iis, qui nunquam creabuntur, tunc, admissa scientia media, sciret etiam Deus, vel determinate veritatem, vel determinate falsitatem harum contradictoriarum, nempe, Si hi decem mille homines creentur, omnes morientur in gratia: Non si hi creentur, omnes morientur in gratia: et si sciat affirmativam falsam, nequibit ex hac collectione illos praedestinare, quos praescit, non desituros in gratia. Si autem sciat, esse veram, tunc, cum negari non possit, esse dabilis alias, et alias collectiones aliorum decem millium, de quibus cognoscat, quod aliqui ex illis si creentur, non morientur in gratia, ac proinde in quibus formatis similibus propositionis contradictoriis, sit vera haec negativa, Non si isti decem mille creentur, omnes morientur in gratia, fiet inde, ut non possit Deus, semel hac scientia praesupposita, eos ex illis collectionibus praedestinare, quos praescivit in gratia non morituros.

25 Nec refert evasio aliquorum iuniorum, nempe, quod hoc futurum conditionatum non habet ratione huius praecisae conditionis nexum cum eventu futuro: siquidem ex hoc praecise, quod aliquis creetur, non magis sequitur, moriturum in gratia, quam non moriturum: et ideo per scientiam mediam non cognosci.

Nam contra hoc est, quod solutio ista prorsus destruit fundamentum potissimum scientiae mediae, nempe quod ex duabus propositionibus contradictoriis, praecise quia contradictoriae sunt, una earum determinate debet esse vera, et alia determinate falsa: ac proinde totum hoc debet esse scitum a Deo; ergo cum propositiones iam dictae, et sub illa praecisa conditione sint contradictoriae, oportebit, Deum cognoscere quaenam illarum sit vera, et quaenam falsa.

Accedit, quod si semel desideratur nexus inter conditionem, et eventum futurum ad hoc, ut Deus cognoscat futurum conditionatum, consequens erit, ut iuxta quantitatem nexus debeat esse cognitio illius, ita quidem ut si nexus sit fallibilis, tunc cognitio non sit infallibilis ex parte obiecti: ac proinde eo ipso destruitur scientia media. Quia ad cognoscendum infallibiliter ex parte subiecti, et fallibiliter ex parte obiecti ea conditionata, quae habent nexum verosimilem cum eventu futuro, id est, ad cognoscendum scientifice, quod est verosimile, posita tali conditione, illum effectum esse futurum, eo quod est nexus verosimilis, seu probabilis inter illam conditionem, et eventum, non est necessaria scientia media; sed id poterit per scientiam simplicis intelligentiae cognosci, ut ex se constat.