Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

130 Quia veris D. Thom. discipulis non satis est eiusdem S. Doct. sententiam sequi, sed etiam rationes ab eo ex professo adductas, a quibusvis calumniis defendere, ostendendo eas esse legitimas, et intentum probare: ideo postquam sententiam Angelici Doct. tum dub. 1. huius disp. tum etiam dub. praeced. stabilivimus, eamque ratione, quam multis in locis obiter innuit, munire conati sumus: restat, ut proprias, et peculiares rationes, quibus in praesenti art. hanc eandem sententiam ostendit, ex professo examinemus, et earum vim in hoc, et in sequenti dub. aperiamus, ut clarius, et distinctius procedatur, et efficacia praedictarum rationum melius capiatur.

§ I. Deciditur dubium, et ratio D. Thom. proponitur.

131 Dicendum est ergo, priorem rationem S. Doct. in hoc art. adductam esse legitimam, et impossibilitatem speciei impressae creatae, quidditative, et clare repraesentantis Deum, sufficienter ostendere. Ita omnes eius discipuli, quos dub. praeced. retulimus.

Assertio haec non aliter melius probabitur, quam adducendo, et explicando praedictam rationem, eam autem ipse Doct. Angelicus sic proponit: Quia, sicut inquit Dionys. c. 1. de DIV. nom. per similitudines rerum inferioris ordinis nullo modo superiora possunt cognosci: sicut per speciem corporis non potest cognosci essentia rei incorporeae, multo igitur minus per speciem creatam quamcumque potest essentia Dei videri.

132 Confirmatur, et explicatur ratione desumpta ex eodem D. Thom. 3. cont. Gent. cap. 49. ratione 2. et quaest. 8. de verit. art. 1. Nam species impressa alicuius obiecti deserviens ad cognoscendum illud clare, et prout est in se ipso, est eiusdem essentiae, et speciei cum illo in esse repraesentativo; seu, ut loquitur D. Thom. est ipsa species, et quidditas rei repraesentatae, sicut forma domus, quae est in mente artificis, est in esse repraesentativo eiusdem speciei cum forma, quae est in materia, vel potius species eius, et per consequens talis species, et similitudo non potest esse inferioris ordinis, sive rationis respectu sui obiecti: sed nulla creatura potest esse eiusdem speciei, et naturae cum ipso Deo, etiam sub esse repraesentativo, seu esse ipsa natura et essentia Dei sub praedicto esse, ut communiter docent omnes Metaphysici, et Theolog.: ergo nulla creatura poterit habere rationem speciei impressae repraesentantis Deum clare, et prout est in se ipso, seu deservientis ad illum sic cognoscendum.

Min. cum conseq. satis constat. Mai. vero sic ostenditur a D. Thom. quaest. citata de verit. Nam si species impressa conveniat in esse repraesentativo cum obiecto secundum rationem genericam, non vero secundum rationem specificam, ac proinde deficiat a repraesentatione naturae specificae ipsius, non autem a repraesentatione proprii generis eiusdem, cognoscetur res illa secundum rationem generis, non secundum rationem speciei; si autem deficiat, etiam a repraesentatione generis, repraesentet tamen secundum convenientiam analogiae tantum, tunc, neque etiam secundum rationem generis quidditative cognoscetur, sicut si intelligeretur substantia per similitudinem accidentis: ergo signum est, quod species impressa deserviens ad cognitionem claram alicuius obiecti secundum atomam, et propriam eius rationem, seu, prout est in se ipso, debet habere (saltim sub alio modo essendi, scilicet sub esse repraesentativo) convenientiam specificam cum praedicto obiecto in propria, et peculiari eius natura, ac proinde non poterit esse inferioris ordinis, sive rationis respectu illius.

§ II. Evasiones Vazquez, et Arrubalis, ac impugnationes earum.

133 Diversimode occurrunt huic rationi adversarii. Nam in primis Vazqu. respondet, falsum esse, quod species intelligibilis sit eiusdem naturae, aut eiusdem ordinis in esse repraesentativo cum obiecto: quandoquidem obiectum aliquando est substantia, at vero species secundum esse repraesentativum est accidens, ac proinde non potest esse eiusdem essentiae specificae, aut eiusdem ordinis cum illo, ut D. Thom. vult.

Sed contra. Nam hoc ipso, quod species illa creata repraesentaret Deum, prout est in se, deberet dicere relationem similitudinis ad illum, ac proinde haec relatio debet fundari in aliqua unitate cum eo: at, non in unitate analoga, aut univoca, quae solum sit generica: ergo in unitate univoca, et specifica: et consequenter, cum quaevis unitas, seu convenientia univoca inter Deum, et creaturam repugnet, non poterit non talis species, repraesentans Deum, prout est in se, repugnare.

Maior quoad 1. part. patet. Nam species intelligibilis est similitudo obiecti; atque adeo debet fundare, et dicere relationem similitudinis ad illud. Quoad 2. vero part. constat ex communi Metaphysicorum sententia, asserentium relationem similitudinis fundari in unitate, et convenientia.

Min. vero quoad 1. part., scilicet quod unitatem analogam, satis liquet. Quia per similitudinem, seu repraesentationem analogam nequit repraesentari, aut videri Deus quidditative, et prout est in se; alioqui per effectus creatos posset cognosci, prout est in se, quod (ut constat) est aperte falsum. Quoad 2. vero part., nimirum quoad unitatem univocam, sed solum genericam, sic eadem min. suadetur: Nam praeterquam, quod repugnat, Deum, et creaturam convenire univoce in aliquo praedicato generico, alias Deus esset sub genere, quod est absurdum, ut in Log. cap. de quantitate a N. Complut. ostenditur; nihilominus per illam speciem nequiret Deus quidditative, et prout est in se, cognosci, sed tantum secundum illam rationem genericam: quia eo ipso non repraesentaret quidditative, nisi solam praedictam rationem genericam. Nam si repraesentaret quidditatem, et rationem atomam Dei, esset utique similis ei in illa, haberetque convenientiam, et unitatem cum ipso Deo in propria illius quidditate, et natura quasi specifica: quandoquidem species in eo quod ab illa repraesentatur, est similis obiecto, et in eo, in quo est similis, habet convenientiam cum praedicto obiecto.

134 Nec refert, si cum aliquibus dicas, quod sicut relatio similitudinis, qua imago Caesaris ad ipsum refertur, non fundatur in unitate, sed in mensura, et mensurato, ita relatio similitudinis, qua species intelligibilis creata referretur ad Deum, non fundaretur in unitate, sed in mensura, et mensurato.

Non itaque hoc refert. Tum quia repugnat dari similitudinem unius ad aliud, et non fundari inconvenientia aliqua, qua unum cum alio conveniat: alioqui nequirent esse similia: ergo repugnat eam non fundari in unitate. Patet conseq. Nam convenientia idem est, quod unitas: si quidem in eo, in quo aliqua habent convenientiam, quatenus in illo conveniunt, non distinguuntur, et per consequens in illo sunt idem. Tum etiam: quia exemplum illud de imagine Caesaris hoc ipsum convincit. Nam ideo per hanc imaginem nequit propria Caesaris essentia, et quidditas cognosci, sed solum externa eius accidentia, quia solum habet convenientiam cum illo in praedictis accidentibus, non vero in propria eius essentia, et quidditate: quod sane satis indicat, quod ad hoc, ut aliqua imago repraesentet quidditative, et prout est in seipso aliquod obiectum, requiritur ut habeat convenientiam, et unitatem specificam cum eo, saltim sub esse repraesentativo.

Adde, quod adhuc gratis concesso relationem illam similitudinis speciei impressae, et creatae ad Deum, ut ad proprium illius obiectum, fundari in mensura, et mensurato, nihilominus impugnatio contra Gabr. Vazq. facta, in sua vi, et robore manet. Nam cum illa proportio mensurati ad mensuram, quae esset inter Deum, et speciem, non posset esse univoca, seu specifica, vel generica, quia (ut dicebamus) Deo, et creaturis nihil potest dari commune univocum, oportet eam esse analogam: ac proinde per talem speciem nequiret Deus quidditative, et prout est in se ipso repraesentari, sicut ob hanc rationem non potest per species creaturarum praedicto modo repraesentari.

135 Nec illud, quod in sui favorem adducit Vazq. scilicet speciem impressam secundum esse repraesentativum habere rationem accidentis, obiectum vero multoties esse substantiam, et ita haec duo non posse esse eiusdem naturae, contra nos urget. Quia illudmet esse repraesentativum speciei realiter sumptum potest considerari dupliciter, scilicet, vel materialiter, et in esse rei, vel formaliter, et in esse similitudinis, et repraesentationis, ut ad ordinem intelligibilem spectat: et si priori modo sumatur, aliquando habet rationem accidentis, ut in speciebus sensibilibus, et quamplurimis ex intelligibilibus constat: aliquando habet rationem substantiae, ut patet in Angelo, qui seipsum per suam essentiam tanquam per speciem intelligibilem cognoscit, ut communiter docent Theologi: et ita species intelligibilis, et eius esse repraesentativum in esse rei consideratum aliquando est inferioris ordinis, aliquando eiusdem cum re cognita. At si species intelligibilis sumatur in esse speciei formaliter sumptae, sive secundum esse repraesentativum formaliter, et in esse intelligibili acceptum, secundum quam rationem dicit formam ipsam repraesentatam, ut intelligibiliter habet esse in specie intelligibili, tunc est eiusdem ordinis, et eiusdem naturae cum illo; atque adeo si obiectum illius fuerit aliquid substantiale, etiam ipsa species erit in esse repraesentativo, et intelligibili, substantia: quia praedicata illa substantialia, quae in esse rei sunt in obiecto, continentur in ipsa specie sub esse repraesentativo, et intelligibili. Unde licet natura hominis habeat alium modum essendi in se ipsa et in specie intelligibili, attamen formaliter in ratione naturae, eadem est. Sicut domus in mente artificis, et domus ad extra, licet habeat diversum modum essendi; nihilominus eadem forma domus utrobique est. Sed haec latius in tract. de scientia Dei disp. 2. a num. 14. usque ad 52. explicabuntur.

136 Secundo occurrit Arrubal dicens, nihil referre, quod species intelligibilis sit eiusdem naturae cum suo obiecto, non quidem in essendo, seu in esse entitativo, sed in repraesentando, seu in esse repraesentativo, ac proinde nihil etiam referre, quod species creata sit hoc modo eiusdem naturae cum Deo. Et addunt aliqui, ideo hoc esse verum: quia ad id nihil aliud requiritur, quam, quod repraesentet, ipsum prout est in se clare, et quidditative.

Sed contra. Nam, esse repraesentativum in specie intelligibili non est aliquod esse fictum, aut aliqua denominatio extrinseca, sed verum, et reale esse intrinsecum: ergo si species intelligibilis repraesentativa Dei, prout est in se ipso, est in esse repraesentativo eiusdem naturae univoce cum Deo, erit utique idem cum illo in aliquo vero, et reali esse, ac proinde haberet univocam, et atomam convenientiam in praedicto esse reali cum illo. Quod (ut communiter docent Metaphysici, et Theologi) est omnino falsum: alioqui in Deo daretur vera compositio ex genere, et differentia sub aliquo vero, et reali esse, quod sane satis absurdum est, ut bene N. Complut. in lib. Phys. disput. 18. a num. 20. usque ad 23. docent.

137 Accedit, solutionem hanc satis impugnatam manere ex impugnatione praecedenti. Nam licet quod species clare, et quidditative repraesentans aliquod obiectum sit in esse repraesentativo, seu intelligibili eiusdem naturae cum illo, nihil sit aliud re ipsa, quam, quod re vera ex natura sua habeat repraesentare obiectum illud quidditative, et clare, prout est in se ipso, sitque similis illi, attamen ad hoc, ut hoc ipsum realiter habeat, non potest non eandem naturam univoce, et atome cum praedicto obiecto habere, non quidem sub modo essendi naturali, et entitativo, sed in esse repraesentativo, seu intelligibili: quia, ut nuper dicebamus, repugnat, aliquid per se, et ex intrinsecis repraesentare aliud, prout est in se, et esse simile ei, quin sub aliquo esse reali, sive entitativo, sive repraesentativo habeat convenientiam univocam cum illo in eo, in quod illud repraesentat, et est simile ipsi.

138 Confirmatur, et explicatur ex discrimine, quod intercedit inter id, quod repraesentat aliud, et est simile illi per extrinsecam hominum impositionem, et inter id, quod repraesentat illudmet quidditative, et prout est in se, estque ei simile per se, et ab intrinseco. Nam licet id, quod priori modo repraesentat aliquid, non sit eiusdem naturae cum illo, sed tantum ad summum habeat aliquam convenientiam cum eo, et sit impositum ad illud repraesentandum, vel (ut melius loquamur) ad ipsum significandum, et propterea externa Christi imago licet hoc modo denotet, et significet ipsum, non ideo habet eandem naturam cum eo: attamen, quod per se, et ab intrinseco habet repraesentare quidditative, et prout est in se aliud, et esse simile illi, debet habere univocam convenientiam sub aliquo modo essendi reali cum ipso, in eo, in quo illud repraesentat. Tum, quia esse simile alteri in suo proprio, et quidditativo esse, necessario involvit, quod illud esse quidditativum, quod est in alio, sit sub aliquo esse reali in eo, quod in praedicto esse, est illi simile: sicut duplicem albedinem esse similem in esse albedinis involvit esse utrobique naturam albedinis. Tum etiam, quia alioqui non esset ratio, cur potius per se, et ab intrinseco repraesentaret illud quidditative, et prout est in se, essetque ei simile, non vero haberet hoc ipsum respectu alterius, ut ex terminis ipsis patere videtur.

§ III. Alia evasio Juniorum, et praeclusio illius.

139 Deinde respondent alii ex Junioribus, totam hanc rationem D. Thom. et ea, quae circa ipsam diximus, supponere speciem intelligibilem esse formalem similitudinem sui obiecti, atque adeo repraesentare illud formaliter, cum tamen species non repraesentet obiectum nisi tantum virtualiter, et per modum seminis, ac proinde hoc tantum modo sit ei similis.

Caeterum evasionem hanc optime impugnant N. Complut. in lib. de Anima disp. 18. quaest. 2. et oppositum eius ex Arist. et D. Thom. num. 26. eiusdem disp. ostendunt, et deinde ab eodem num. usque ad num. 30. id ratione desumpta ex D. Thom. probant, ac tandem a num. 30. usque ad 38. alia ratione ex Angelico Doctore infra quaest. 27. art. 2. deprompta, hoc ipsum suadent his verbis. Nam productio creata verbi est generatio quaedam vitalis, et verbum procedit, ut filius aliquo modo, id est, non secundum esse naturale, sed secundum esse intentionale, et repraesentativum: ergo species impressa debet esse formalis similitudo obiecti, non minus quam verbum adaequatum illius est similitudo formalis eiusdem obiecti.

Conseq. patet. Quia id, quod procedit tanquam, quid vitaliter genitum, et ut filius, debet esse simile suo principio: ita quidem, ut si procedat, ut filius in esse naturali, habeat esse simile illi, et eiusdem naturae cum eo in tali esse; si autem procedat, ut filius in esse intentionali et repraesentativo, sit simile illi, et eiusdem naturae cum eo in esse repraesentativo: ergo cum species impressa sit principium verbi foecundans intellectum in ordine ad eius generationem, necesse erit, ut verbum, et praedicta species sint eiusdem naturae, atque adeo si verbum repraesentat formaliter obiectum, etiam praedicta species illud formaliter repraesentabit.

140 Antecedens autem probatur. Tum quia propter hanc rationem communiter dicitur, quod ab obiecto, et potentia paritur notitia, et verbum, quia productio huius est partus, sive generatio quaedam vitalis, et verbum est aliquo modo filius. Tum etiam: quia generatio vitalis est origo viventis a vivente a principio coniuncto in similitudinem naturae, ut communiter docent Theologi, et Philosophi: at productio verbi est origo viventis a vivente, quia verbum per illam productum, est terminus intrinsece vitalis, et a principio vitali procedens: et similiter est a principio coniuncto, scilicet mediante specie impressa, quae est unita cum intellectu, et est in eodem subiecto cum eodem verbo: et tandem praedictum verbum procedit in similitudinem naturae cum suo principio, scilicet cum obiecto, quoniam in esse repraesentativo est omnino simile illi: ac proinde processio eiusdem verbi erit generatio vitalis, et verbum ipsum procedit aliquo modo, et secundum quid, ut filius, seu (quod idem est) procedet, ut filius in esse intentionali, et repraesentativo.

Tum denique: quia, iuxta communem Theologorum sententiam, ideo productio Verbi divini ex vi propriae lineae est generatio, non qualiscunque, id est, generatio secundum quid, et in esse repraesentativo solummodo, sed generatio simpliciter, et in esse naturali, ac entitativo, quia productio verbi, ut sic, habet ex vi suae lineae esse aliquo modo generationem, et productionem similis in natura cum suo principio: alioqui si productio haec non haberet ex vi sua esse aliquo modo generationem, saltim secundum quid, et modo explicato; consequens esset, ut nec productio Verbi divini, quae est productio intellectualis omnium perfectissima, haberet ex vi propriae lineae perfecte, et simpliciter generare producendo simile in natura secundum esse naturale, et entitativum.

141 Nec refert si contra hanc rationem obiicias primo, quod licet daretur verbum procedere ab intellectu, ut genitum, et ut filium, non tamen inde fieret debere esse simile in esse repraesentativo cum specie impressa, quoniam principium, et causa principalis generationis verbi non est species impressa, sed obiectum per illam repraesentatum: ergo verbum non deberet esse simile in esse repraesentativo cum praedicta specie, sed cum obiecto. Patet consequentia. Quoniam ad hoc, ut aliquid procedat, ut genitum, et ut filius satis est, ut procedat simile suo principio, et causae principali: et ita Petrus procedens, ut filius a suo patre, non procedit, ut similis semini habenti rationem instrumenti, sed patri, qui est causa principalis.

Respondetur enim, speciem intelligibilem, v. gr., et eius obiectum non ponere in numero ad productionem verbi, vel in ordine ad influendum in intellectionem, quia obiectum non concurrit, nisi, ut redditur intelligibile per praedictam speciem, neque species influit, nisi, ut reddens intelligibile tale obiectum: et ita in genere intelligibili habent se, ut forma, et id cuius est forma, ac proinde in hac generatione intellectuali oportet, ut id, quod est simile obiecto, tanquam principio principali illius, sit etiam eodem modo simile speciei intelligibili. Caeterum in generatione ordinis naturalis, et entitativi semen, et generans, a quo deciditur, ponunt in numero in ordine ad generationem prolis: quia semen non est forma reddens generans generativum, et constituens illum in esse principii proportionati ad generationem: ex eo, quod praedictum generans ratione suae formae naturalis est principium principale omnino proportionatum in ratione talis principii respectu generationis naturalis.

142 Potestque hoc amplius explicari, ex eo, quod generatio intellectualis est ad intra, et immanens, ac proinde eius principium principale debet etiam esse ad intra, et unitum cum intellectu: et consequenter tale principium non poterit esse obiectum secundum esse, quod habet extra intellectum; sed secundum esse, quod habet in specie intelligibili, ratione cuius unitur cum intellectu in ratione principii productivi ad intra: et propterea praedicta species, et obiectum non ponunt in numero in ratione principii principalis respectu talis productionis. At generatio naturalis, et in esse entitativo, quaeque distinguitur a generatione intellectuali, est processio transiens in externam materiam, et propterea non oportet, ut principium principale illius sit coniunctum cum re genita, quae procedit, ut filius, sed potius debet esse separatum ab illa, atque adeo semen, quod debet esse coniunctum cum re genita, ponit in numero cum tali principio: et ita non est necessarium, ut hoc ipso, quod res genita sit similis suo principio principali, habeat etiam assimilari semini.

143 Nec etiam obstat si secundo obiicias, non posse cohaerere cum natura speciei impressae, et verbi, quod sint similia, et eiusdem naturae in esse repraesentativo, atque adeo neque, quod processio eiusdem verbi sit generatio vitalis in esse repraesentativo. Conseq. non indiget probatione. Antecedens autem probatur. Tum, quia verbum per se, et ab intrinseco habet esse facile transiens, et pendere ab intellectione in esse fieri, et conservari: species vero impressa est de se permanens, et non facile transiens, ac tandem non pendet ab intellectione, in fieri, aut in conservari. Tum etiam: quia alioqui darentur duo accidentia solo numero differentia, quae simul essent in intellectu, scilicet, species impressa, et verbum: quae quidem certum est simul inveniri in illo quoties obiectum aliquod intelligitur. Tum denique: quia verbum, et species impressa non possunt non distingui specificae in esse entitativo, et naturali, ut communiter docent Philosophi: ergo etiam debent eodem modo distingui in esse repraesentativo. Patet conseq. Quoniam ad specificationem, et rationem differentiam atomam speciei impressae, et verbi pertinet, tam id, quod habent in esse entitativo, quam id, quod habent in esse repraesentativo: at quoties aliquid distinguitur specificae ab alio secundum aliquam rationem inadaequatam, et atomam, etiam differt ab illo secundum alias rationes inadaequatas, et atomas, ut inductive patet: ergo, etc.

144 Respondetur enim, quod sicut obiectum, et verbum productum sunt eiusdem naturae, et speciei, sub diverso tamen modo essendi, quoniam natura, et species obiecti est in illo sub modo essendi naturali, in verbo autem sub modo essendi intentionali repraesentativo, ita species impressa, et verbum ei adaequatum, sive repraesentans obiectum primarium eiusdem speciei impressae, sunt eiusdem naturae, sub diverso tamen modo essendi, intra latitudinem modorum, qui sub esse repraesentativo continentur. Nam species impressa repraesentat per modum habitus: verbum autem non est necesse, ut hoc modo repraesentet, sed potius semper, aut fere semper habet modum repraesentandi facile transeuntem, atque adeo per modum dispositionis.

Unde sicut obiectum ex parte naturae, cum praecisione sumptae, non petit determinate modum essendi naturalem, sed indifferenter, vel hunc, vel modum essendi intentionalem, et repraesentativum, ita eadem natura, et sub eadem praecisione sumpta, non petit determinate modum essendi intentionalem, et repraesentativum, quem habet verbum, neque illum, qui convenit speciei impressae; sed secundum se praescindit ab his tribus essendi modis, et potest habere quemlibet ex illis, quamvis considerata non secundum se, sed prout est in verbo, involvat necessario modum illius, et simpliciter, prout est in obiecto importet indispensabiliter modum essendi naturalem proprium ipsius.

145 Quare ad formam argumenti negandum est antecedens. Et ad 1. probationem debet etiam negari antecedens si intelligatur de verbo, aut specie impressa praecise, quoad suam naturam, aut speciem consideratis. Nam, sicut secundum hanc rationem cum praecisione sumptam, sunt eiusdem naturae, ita ex parte naturae, et formae non petunt determinate, ut argumentum innuit, modum essendi permanentem, aut transeuntem.

Ad secundam vero probationem dicendum est, quod sicut verbum, et obiectum non solum sunt eiusdem naturae secundum speciem, sed habent eandem naturam numero, sub diverso modo essendi naturali, et repraesentativo, ut dictum est, et in tract. de scient. Dei disp. 2. num. 14. et deinceps latius dicetur; ita verbum, et species possunt aliquando esse eiusdem numero naturae, sub diverso tamen modo essendi intra latitudinem modorum, quia sub esse repraesentativo continentur. Unde ex hoc, quod species, et verbum per se primo illi correspondens, sint eiusdem naturae, non sequitur duo accidentia solo numero distincta esse simul in eodem subiecto: sed, quod unum, et idem numero secundum naturam, et habens diversos specie modos essendi, sit una cum illis in intellectu. Videantur ea, quae loco nuper citato dicentur.

Ad ultimam vero probationem concesso antecedenti, neganda est conseq. Ad cuius probationem neganda est maior, si intelligatur de specie in esse speciei. Nam secundum istam rationem per accidens, et de materiali importat modum essendi naturalem, et entitativum, seu hoc, quod est esse in esse entitativo substantiam, vel accidens, ut supra tactum est.

146 Neque tandem obstat si urgeas, quod si verbum, et species distinguuntur specifice in modo essendi intentionali, et repraesentativo, tunc generatio verbi non erit generatio propria viventis, neque verbum erit aliquo modo filius: quandoquidem non procedit in similitudinem naturae specificae cum suo principio in aliquo modo essendi, vel entitativo, et naturali, vel repraesentativo.

Non itaque hoc obest. Quoniam ad rationem generationis vitalis, et ad hoc, ut id, quod per illam procedit, sit aliquo modo filius, satis est similitudo in natura, quamvis non sit similitudo in modo habendi illam, sed praedicti modi sint distincti; vel specie, et intra eundem ordinem, ut in verbo, et specie impressa contingit; vel in diverso ordine, et generice, aut quasi generice, ut in specie impressa, et expressa ex una parte, et obiecto ex alia accidit: quamvis cum hoc stet, quod ad hoc, ut praedicta generatio sit generatio simpliciter, et perfecta, ac proinde res genita sit simpliciter, et perfecte filius, debeat esse similitudo inter rem productam, et rationem producendi, tam in natura, quam in modo naturali habendi illam, ut suo loco explicabitur.

§ IV. Duae aliae solutiones, et eversio earum.

147 Ex quibus omnibus constat, nullam esse solutionem cuiusdam Junioris asserentis D. Thomam in hac ratione non velle, neque eius ratione probari, quod per speciem inferiorem, seu creatam, directe tamen repraesentantem Deum, non possit quidditative, et prout est in se videri; sed solum, quod per similitudines, seu species inferiorum rerum, id est directe repraesentantes naturas inferiores, sive creatas, non possit repraesentari, aut videri Deus, prout est in se, et ideo S. Doctor in sua ratione sic in antecedenti illius dixit: Per similitudines rerum inferioris ordinis nullo modo possunt superiora cognosci, sicut per speciem corporis non potest cognosci essentia rei incorporeae.

148 Ex dictis igitur haec solutio manet impugnata. Nam apud D. Thom. et veritatem ipsam, idem est speciem aliquam esse inferiorem respectu alicuius obiecti, et ratione huius inferioritatis non posse pertingere ad repraesentandum illud, prout est in se ipso, ac esse speciem per se primo, et omnino directe repraesentantem rem aliam inferioris ordinis: quia species, et eius obiectum per se primo, et omnino directe repraesentatum sunt eiusdem naturae, quamvis possint differre in modo essendi. Et ita idem est eam esse speciem inferioris ordinis, ac non potentis pro sua inferioritate repraesentare directe, et per se primo obiectum aliquod superius, ac non habere eandem naturam cum illo in esse intelligibili, et per consequens hoc erit idem, ac repraesentare rem aliam inferioris ordinis, et habere eandem naturam cum illo in esse intelligibili: si quidem species debet semper esse eiusdem naturae cum obiecto per se primo repraesentato per illam, ut ostensum est.

Unde, ut D. Thom. denotaret, quomodo nulla species creata poterat habere eandem naturam cum Deo, ac proinde, nec repraesentare illum quidditative, propterea supposuit omnem speciem creatam esse speciem rerum inferioris ordinis, ac proinde in esse intelligibili esse eiusdem naturae cum essentiis, et obiectis creatis: et ita non posse esse eiusdem naturae in eodem ordine cum Deo, et per consequens neque ad eius quidditativam visionem deservire, ex eo, quod ad speciem, deservientem ad hanc visionem, desideratur, ut sit eiusdem naturae cum Deo in esse intelligibili, ac proinde, ut non sit species rei inferioris ordinis. Videantur ea, quae in tract. de scientia Dei disput. 2. saepius cit. dub. 1. dicentur.

149 Ultimo occurrunt Suarez, et alii, quod licet ad cognoscendum Deum infinite, et adaequate, requiratur species, quae sit eiusdem ordinis, et naturae cum illo; non tamen ad cognoscendum illum finite, et inadaequate: non secus, ac licet ad visionem infinitam, et adaequatam ipsius desideretur lumen, et visio infinita, quae sit eiusdem rationis cum lumine, et visione increata Dei: non tamen ad visionem illius inadaequatam, et finitam.

Sed contra. Quia inter lumen, et visionem ex una parte, et speciem intelligibilem Dei ex alia, est maximum discrimen. Nam lumen, et visio tenent se ex parte potentiae, non vero ex parte obiecti per modum similitudinem repraesentantium illud quidditative, et prout est in se ipso, et ita non est necesse, ut sint eiusdem naturae, et essentiae in esse repraesentativo, aut in aliquo modo essendi cum eodem obiecto, sed satis est, quod ad illud per se tendant, et inclinent, ut ex infra dicendis magis constabit. Caeterum species impressa tenet se ex parte obiecti, tanquam similitudo repraesentans illud quidditative, et ita debet in repraesentando esse eiusdem quidditatis cum illo; cumque tale esse repraesentativum, et id ratione cuius repraesentaret Deum, et esset similis ei prout est in se; esset verum aliquod esse reale in ipsa specie, deberet utique talis species convenire univoce cum Deo in divina natura, ratione cuius ei assimilaretur, ut dictum est, ac proinde deberet esse infinita simpliciter, imo infinita per essentiam, quippe cum Deo, et creaturis nihil possit dari commune univocum.

150 Praeterea. Nam illa species impressa oriretur a Deo tanquam ab obiecto infinito, et modo naturali, ac necessario, non vero libere: ergo adaequaret totam cognoscibilitatem Dei, ac proinde non solum repraesentaret obiectum infinitum, scilicet Deum, sed etiam infinite. Haec ultima conseq. patet. Quoniam species adaequans infinitam cognoscibilitatem Dei, non potest non infinite repraesentare. Prima vero consequentia etiam liquet. Nam hoc ipso, quod procederet modo naturali, et necessario, non vero libere, procederet a Deo, non quatenus vult, sed quatenus est: ergo emanaret ab illo secundum omnem eius perfectionem infinitam, atque adeo, ut infinite perfecta: quia non esset unde influxus, et causalitas sui obiecti infiniti, scilicet Dei, limitaretur. Antecedens autem etiam constat. Nam quoties obiectum potest speciem sui immittere, toties modo naturali, non vero libero eam immittit, ut in obiectis sensibilibus cernere licet.

151 Nec refert si dicatur, haec esse vera quoties non est aliquid ex parte subiecti limitans, et coarctans influxum obiecti: secus vero quando est ex parte subiecti aliquid unde limitetur, ut in praesenti contingeret, ex eo, quod praedicta species debet recipi in intellectu creato, qui est finitae virtutis, et capacitatis, et ita ex hoc capite limitaretur.

Non itaque hoc refert. Nam ad rationem speciei impressae, ut sic, non desideratur, quod sit accidens inhaerens, sed eius essentia abstrahit ab accidenti, et substantia per se subsistente: ergo praedicta species impressa repraesentans Deum quidditative, et prout est in se, esset substantia per se subsistens, ac proinde non deberet, nec posset ex subiecto limitari. Antecedens patet. Nam in Angelis propria eorum substantia, et essentia habent rationem speciei intelligibilis respectu proprii intellectus, et similiter essentia divina respectu intellectus divini, et intellectuum beatorum, ac tandem aliae species, quae sunt in nobis, et in Angelis habent rationem accidentis: ergo signum est speciem intelligibilem ad sui rationem non petere, quod sit substantia, vel accidens, sed ab utroque abstrahere. Ex quo etiam prima consequentia constat. Nam si semel rationi speciei non derogat eam esse substantiam, posset praedicta species repraesentativa Dei habere rationem substantiae per se subsistentis, quippe quae inter omnes species intelligibiles esset perfectissima. Secunda autem conseq. ex hac priori etiam liquet. Quia substantia per se subsistens, et totalis, qualis esset in eo eventu praedicta species impressa, ut ex dictis patet, non potest limitari a subiecto, cum neque eo indigeat, neque in eo recipiatur. Videantur ea, quae in tract. de scient. Dei, disput. 2. dicemus.