Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

Quamvis decisio huius dubii constet ex iis, quae in praecedenti diximus, nihilominus quia Gabriel Vazquez, et alii aliqua, quoad hoc, solutione, et impugnatione digna, adducunt; ideo dubium praesens ut D. Thom. doctrina magis elucidata maneat, sigillatim excutiamus.

Particula autem illa ex vi visionis divinae essentiae in titulo adducta, non sumitur radicaliter, ita, ut reddat hunc sensum, nimirum, quod ex visione praedictae essentiae oriatur alia notitia, per quam isti effectus attingantur, sive illa cognitio detur mediante divina revelatione, sive mediis propriis speciebus talium effectuum; sed accipitur formaliter, ita, ut ipsamet visio essentiae sit etiam visio praedictorum effectuum, non quidem accidentaliter, et per aliquod extra propriam lineam ei competens, sed ratione propriae perfectionis, id est, quae ei intra propriam lineam conveniat.

§ I. Opinio negans.

49 Partem negantem tuentur, saltim quoad effectus futuros et praesentes, Durand. in 3. distinc. 14. quaest. 2. num. 4. et in 4. dist. 49. quaest. 3. num. 15. et sequentibus, et cum eo Molina art. 8. huius quaest. disp. 5. num. 2. Et, quoad eosdem effectus, etiam, ut praeteritos, tenent eandem sententiam Gabriel in 3. dist. 14. quaest. 1. art. 1. notabili 3. Maior quaest. 3. et Vazquez tom. 3. in 1. part. disp. 50.

Probatur primo. Nam praedicti effectus repraesentantur libere a divina essentia: ergo nequeunt ex vi visionis divinae essentiae videri. Antecedens patet. Quia ita repraesentantur, sicut continentur: at continentur in essentia divina libere, seu media determinatione libera divinae voluntatis: ergo etiam libere repraesentabuntur. Consequentia vero probatur. Quoniam ea, quae videntur ex vi visionis divinae essentiae, seu ex vi propriae perfectionis illius, debent necessario videri, et necessario repraesentari: ex eo quod sicut propria perfectio visionis convenit illi necessario, ita et videre omnia illa, quae ex vi perfectionis propriae attingere potest.

50 Secundo. Quia alioqui, etiam ex vi visionis divinae essentiae viderentur praedicti effectus, ut possibiles: hoc autem destruit naturam visionis beatificae: ergo, etc. Sequela videtur certa ex paritate rationis. Minor autem probatur. Quia tunc praedicta visio esset, et non esset eadem secundum speciem: esset quidem, ut supponitur; non esset vero, quia terminaretur ad futura, et possibilia sub diversa formaliter ratione: ad illa quidem, quatenus continentur in decreto libero; ad haec vero quatenus praehabentur praecise in omnipotentia antecedenter ad decreta.

Confirmatur. Quia si tam futura, quam possibilia viderentur ex vi visionis, tunc eademmet visio esset intuitiva, et abstractiva neque adeo esset, et non esset unica et eadem. Prima sequela patet. Quoniam terminaretur, tum ad res ut existentes et praesentes in aeternitate, scilicet ad futura; tum etiam ad res abstrahentes a praedicta existentia et praesentialitate, nimirum ad possibilia, ut talia. Ex quo etiam secunda sequela constat. Nam tunc visio esset unica, ut supponimus, siquidem ex vi perfectionis intra propriam lineam ei convenientis, utramque attingeret: et simul non esset unica, quoniam notitia intuitiva, et abstractiva, adaequate dividunt cognitionem, sicut rationale et irrationale adaequate dividunt animal: ex eo quod omnis notitia debet terminari, vel ad rem, ut praesentem, atque adeo intuitive, vel, ut absentem, seu abstrahentem a praesentialitate, ac proinde abstractive: ergo quemadmodum propter illam rationem idem animal nequit esse simul rationale et irrationale, sic eadem visio non poterit esse simul intuitiva et abstractiva.

§ II. Assertio prior pro D. Thom. sententia stabilitur.

51 Dicendum tamen est primo, posse optime ex vi visionis divinae essentiae, et per consequens formaliter per eam videri effectus, ut existentes in aliqua differentia temporis. Ita S. Doctor 3. cont. Gent. cap. 59. ubi inquit: Per ipsam visionem divinae essentiae cognosci a beatis naturales species, et per cognitionem specierum cognosci individua sub eis existentia. Et art. 8. huius quaestionis, ubi loquens de iis, quae per visionem divinae essentiae videntur, docet: Sed horum, quae Deus facit, vel facere potest, tanto aliquem intellectum plura cognoscere, quanto perfectius Deum videt: Constat autem, quod per ea, quae Deus facit, intelligit S. Doctor effectus existentes in aliqua differentia temporis: nam distinguit ea a rebus praecise possibilibus. Et 3. part. quaest. 10. art. 2. ad secundum, loquens de iis, quae anima Christi cognoscit in verbo, seu (quod idem est) ex vi visionis divinae essentiae, de quibus argumentum illud fuerat propositum, inquit: Scit ergo anima Christi omnia, quae Deus in se ipso cognoscit per scientiam visionis: non tamen omnia, quae Deus in se ipso cognoscit per scientiam simplicis intelligentiae. Quod etiam docet 2. 2. quaest. 83. artic. 4. ad secundum. Unde sanctum Doctorem communiter sequuntur eius discipuli, Capreolus in 4. dist. 49. quest. 6. art. 3. in solutione ad argumenta Durandi contra primam conclusionem, et ad argumenta Aureoli, contra secundam, Soto quest. 3. art. 3. Ferrara 3. contra Gent. cap. 59. § circa praedicta, Caietanus in hoc art. si conferatur explicatio tituli cum explicatione conclusionis, et 3. part. quest. 10. art. 2. et loco citato ex 2. 2. Bannez, Zumel, Nazarius, Ripa, Zanardus, Gonzalez in praesenti, et ex aliis fere omnes recentiores.

52 Rationem autem fundamentalem huius assertionis tetigit D. Thom. in art. 8. huius quest. et art. 6. quest. 14. quae potest ad hanc formam reduci. Nam essentia divina, ut determinata per decretum liberum suae voluntatis, potest esse ratio per modum obiecti prius cogniti, ac proinde per modum speciei intelligibilis, ad cognoscendum creaturas existentes in aliqua differentia temporis: ergo poterunt ex vi visionis eiusdem essentiae videri. Consequentia patet. Nam ex vi visionis alicuius essentiae possunt videri ea, respectu quorum praedicta essentia potest habere rationem speciei, et obiecti prius cogniti, ducentis in cognitionem illorum. Antecedens autem probatur. Nam causa continens aliquem effectum, et habens sufficientem immaterialitatem, et unionem cum intellectu, potest habere rationem speciei intelligibilis, et obiecti prius cogniti, ducentis in cognitionem effectuum, quos continet, et propterea essentia Angeli unitur hoc modo cum proprio intellectu in ordine ad cognitionem effectuum, qui in illa connaturaliter praehabentur: sed essentia divina determinata per decreta libera suae voluntatis, continet per modum causae omnes effectus existentes in aliqua differentia temporis, et habet infinitam immaterialitatem, et intimam unionem cum intellectu beato: ergo poterit uniri cum illo per modum speciei, et obiecti prius cogniti in ordine ad visionem eorundem.

53 Confirmatur ratione, quam insinuat idem sanctus Doctor, quamque supra tetigimus. Quoniam Deus ex vi visionis propriae essentiae, ut determinatae per sua decreta libera, videt effectus futuros in aliqua differentia temporis: ergo etiam beatus poterit eosdem ex vi visionis eiusdem essentiae eodem modo determinatae videre. Consequentia videtur perspicua ex iis, quae dubio praecedenti circa hanc rationem diximus. Antecedens autem probatur. Quoniam Deus nullum effectum creatum videt extra se, id est, per speciem distinctam a propria essentia, sed omnes illos intuetur in ipsa, tanquam in aliquo, in quo praehabentur: at praedicti effectus continentur in essentia divina, non utcumque, sed determinata per decreta suae voluntatis: ergo ex vi visionis suae essentiae, ut determinatae per talia decreta attinget illos.

54 Occurrit Vazquez tom. 1. in 1. part. disp. 50. cap. 3. num. 24. negando, essentiam divinam posse tanquam causam, et obiectum prius cognitum ducere in cognitionem effectuum creatorum; et ita neque etiam Deum posse in sua essentia, ut in causa, et obiecto prius cognito intueri praedictos effectus; sed attingere illos in sua essentia, ut in cognitione. Quia, ut ipse explicat disp. 60. cap. 2. et 3. cognitio essentialis in Deo est ipsa essentia divina secundum rem, quae nostro modo concipiendi habet rationem speciei impressae, actus primi speciei expressae, seu verbi, et actus secundi. et hoc respectu omnium, quae a Deo cognoscuntur, sive sint ipse Deus, sive creaturae: et propterea essentiam divinam solum deservire ad cognitionem sui, et aliorum, quovis ex his modis, non vero per modum causae, vel obiecti prius cogniti.

Sed contra. Nam in primis, iuxta hanc solutionem, non occurritur sufficienter probationi illi a nobis insinuatae, scilicet hoc ipso quod cognoscatur causa, ut eminenter continens aliquem effectum, atque adeo, ut potens illum producere, et est determinata ad productionem eiusdem, debere ex vi illius cognitionis attingi talem effectum: quandoquidem repugnat cognosci causam, ut continentem, exempli causa, gratiam sanctificantem, et non cognosci eandem gratiam. Quare, cum Deus, et beati possint cognoscere essentiam divinam, ut eminenter continentem gratiam, et ut est determinata ad productionem illius, tum propter dicta, tum etiam, quia totum hoc convenit essentiae, prout est in se ipsa, secundum quam rationem est obiectum beatificum, consequens est, ut ex vi cognitionis divinae essentiae, et modo dicto, possit praedictus effectus a Deo, et a beatis cognosci.

55 Deinde. Nam haec solutio est aperte contra D. Thom. loco citato, ex quest. 14. ubi ostendit Deum cognoscere omnes creaturas cognitione propria, seu secundum ea, quae unicuique competunt, prout ab aliis differt, quia hoc modo in essentia divina eminenter continerentur; et propterea ipsum non attingere perfecte suam essentiam, nisi hoc modo creaturas attingat: at haec ratio necessario involvit, Deum cognoscere creaturas in sua essentia, tanquam in causa, et obiecto prius cognito: ergo, etc. Minor probatur. Quia cognoscere creaturas per propriam cognitionem earum, ex eo quod propria ipsarum continentur eminenter in essentia divina, necessario involvit cognoscere illas in praedicta essentia, ut in aliquo eminenter illas continente, atque adeo in eadem, ut in causa, quia non aliter nisi per modum causae eas eminenter continet, ac proinde necessario etiam involvit cognoscere ipsa in eadem essentia, et in obiecto prius cognito: quia causa non aliter nisi ut prius cognita ducit in cognitionem suorum effectuum, ut in omnibus causis inductive constat: ergo, quod creaturae cognoscantur in essentia divina, ex eo quod continetur in eadem essentia eminenter, necessario importat cognitionem earum in eadem essentia, ut in causa, et obiecto prius cognito.

56 Tandem. Nam essentia divina non gerit vicem speciei in ordine ad cognitionem creaturarum, nisi quatenus est causa illarum: ergo nec potest ducere in cognitionem earundem, nisi per modum causae, et obiecti prius cogniti. Patet consequentia. Quia species eo modo deservit ad cognitionem alicuius obiecti, quo illud continet, et repraesentat: ergo si essentia divina solum per modum causae gerit vicem speciei respectu creaturarum, nequibit ducere in cognitionem illarum, nisi per modum causae, atque adeo nisi per modum obiecti prius cogniti: siquidem, ut supra dicebamus, causa ut talis non ducit in cognitionem effectus, nisi ut prius cognita. Antecedens autem probatur. Nam essentia divina nequit habere rationem speciei respectu creaturarum ad eum modum, quo species creatae repraesentant sua obiecta, alioqui haberet ex natura sua ordinari ad repraesentandum illa, et in hoc esset natura eius sita: sicut species creatae, quae hoc ipso quod non repraesentent sua obiecta per modum causae eminenter illa continentis, non habent aliud esse praeter hoc quod est ordinari ad illa repraesentanda.

57 Ex quo etiam sequitur maior impugnatio illius, quod in hac solutione dicitur, scilicet non posse cognosci creaturas in essentia divina, nisi ut in cognitione, seu specie expressa, non vero ut in obiecto prius cognito. Nam species expressa et adaequata alicuius speciei impressae non aliter repraesentat, quam species impressa; siquidem prior et potissima ratio determinans, nostro modo intelligendi, ad intellectionem, et intellectionis modum, nec non et ad speciem expressam, debet esse species impressa: ergo si essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis, non repraesentat aeque immediate se ipsam et creaturas, sed se ipsam, ut causam, et ut obiectum primarium, atque adeo ut prius cognoscendam; et creaturas, ut effectus, ac proinde, ut obiectum secundario cognoscendum: consequens est, ut cognitio et species expressa non terminetur ad eandem essentiam, et ad creaturas, nisi sub hoc eodem ordine, ita ut ad essentiam terminetur, ut ad causam, et obiectum prius cognitum; ad creaturas vero, ut ad effectus, et obiecta secundaria ex vi cognitionis obiecti primarii cognitae.

58 Ex quo etiam soluta manet quaedam obiectio, quam iunior quidam adducit, scilicet, quod si effectus futuri in aliqua differentia temporis possent cognosci ex vi cognitionis essentiae, et per consequens essentia divina haberet rationem speciei intelligibilis respectu illorum, non cognoscerentur eo modo, quo in hac assertione diximus, scilicet cognoscendo essentiam divinam, et determinationem liberam suae voluntatis, qua ad eorum productionem determinata est: ergo, etc. Antecedens probatur. Quia sufficeret ad eorum cognitionem essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis, et existentia praedictorum effectuum in sua temporis differentia, absque eo quod videretur determinatio libera divinae voluntatis, sicut ad hoc ut Angeli videant extra verbum, et per proprias species effectus existentes, satis est quod habeant species repraesentativas illorum, et quod tales effectus existant, absque eo quod cognoscant determinationem suae causae: nam eo ipso species illae repraesentantes antea praedictos effectus praecise, quoad sua essentialia, habent propter suam eminentiam repraesentare etiam eosdem quatenus existentes, ut communiter docent Thomistae.

59 Respondetur enim, negando antecedens. Et ad probationem negari etiam debet antecedens. Ratio autem disparitatis inter cognitionem Angelicam extra verbum, et visionem beatam, est. Quoniam species Angelicae, quibus tunc in ordine ad illam cognitionem utuntur, non repraesentant per modum causae eminenter continentis effectus futuros in aliqua temporis differentia: et ita ad cognoscendos eos ex vi cognitionis elicitae, per praedictas species, non est necesse, ut illud, quod habet rationem speciei respectu cognitionis eorundem, prius attingatur per modum causae determinatae ad tales effectus. Caeterum essentia divina non gerit vicem speciei intelligibilis respectu talium effectuum, nisi per modum causae, et causae determinatae in ordine ad productionem ipsorum: et ita nisi praedicta essentia cognoscatur, ut causa determinata, atque adeo una cum decretis liberis, quibus determinata est, nequit ducere in cognitionem eorundem. Unde quoties aliqui effectus cognoscuntur ab Angelo per cognitionem extra verbum, et non utcumque, sed per aliquid, quod per modum causae, atque adeo per modum obiecti prius cognoscendi, gerat vicem speciei, respectu illorum, non possunt cognosci, quin praecognoscatur causa, determinatio illius in ordine ad productionem eorundem.

60 Nec refert si urgeas, non posse cohaerere hunc modum repraesentandi cum essentia divina. Nam cum secundum se sit infinita in omni genere, non egebit aliquo alio ad repraesentandos effectus, ut existentes in aliqua differentia temporis.

Non itaque hoc refert. Tum, quia libera determinatio divinae voluntatis, ut libera est, non addit aliquam perfectionem, etiam virtualiter distinctam, supra alias perfectiones necessarias Dei, ut multi valde probabiliter volunt, et nos in tract. de voluntate Dei art. 3. dub. 8. dicemus. Tum etiam: quia libera determinatio non desideratur ad hoc ut det virtutem repraesentativam essentiae divinae, ut habet rationem speciei intelligibilis, sed ad hoc ut determinet, absque imperfectione tamen, virtutem repraesentandi, quam habet. Nam, cum effectus sint repraesentabiles, vel secundum esse existentiae exercitum in aliqua differentia temporis, vel cum positiva exclusione talis exercitii, secundum omnes temporis differentias, et nequeat utrumque simul repraesentari, ut constat, oportet dari aliquid, ratione cuius praedicti effectus habeant determinatae, vel exercitium praedictum, vel exclusionem talis exercitii; ac proinde quod determinet essentiam divinam, ad hoc ut potius repraesentet exercitium existentiae illorum, quam non exercitium; cumque hoc non sit esse aliud, quam libera determinatio divinae voluntatis, a qua habent effectus quod sint futuri, vel non futuri, sit inde, quod praedicta determinatio desideretur, ad hoc ut infinita illa vis repraesentativa, quae in essentia divina est, determinetur ad repraesentationem praedicti exercitii potius quam non exercitii. Unde sicut in divina potentia non tollit haec determinatio infinitam eius vim in ratione potentiae, ita neque essentiae divinae auferet infinitam vim repraesentandi, quae in ratione speciei convenit.

§ III. Assertio posterior pro elucidatione sententiae Angelici Doctoris stabilitur.

61 Dicendum est secundo, quamvis effectus existentes in aliqua differentia temporis possint videri ex vi visionis divinae essentiae, modo explicato, non tamen esse necessarium quod sic videantur sive in particulari, sive in communi; sed potest essentia divina videri, non visis praedictis effectibus secundum utramque rationem sumptis. Assertio haec est communis inter Theologos, et ita non erit necesse aliquem in particulari pro ea referre, deduciturque aperte ex dictis, tam in hoc dubio, quam in praecedenti. Quoniam effectus isti nequeunt videri ex vi visionis divinae essentiae non visis determinationibus liberis suae voluntatis: at non est necesse, visa divina essentia, videri has determinationes liberas sive in communi, sive in particulari: ergo neque etiam erit necessarium videri effectus praedictos, aut in communi, aut in particulari. Maior cum consequentia satis constant. Minor autem probatur, et explicatur. Nam licet quilibet beatus videat Deum necessario habere circa quamlibet creaturam possibilem aliquod decretum vage sumptum, per quod decernat fore, vel non fore illius, quia ratione actualitatis divinae voluntatis nequit manere suspensus circa futuritionem, vel non futuritionem creaturarum, ut in tract. de voluntate Dei disp. 5. dub. 3. dicemus: attamen non est necesse, ut per visionem divinae essentiae determinate videatur, vel quod Deus determinate vult futuritionem huius creaturae, potius quam non futuritionem eius, vel quod Deus habuerit circa aliquas creaturas decretum futuritionis earum, potius quam non futuritionis, ex eo quod determinationes liberae voluntatis divinae hoc modo sumptae, sunt formaliter liberae, ac proinde sunt obiectum per se occultum, ut ex dictis dubio praecedenti constat: ergo ad visionem divinae essentiae non erit necessarium videri praedictas determinationes divinae voluntatis, sive in communi, et modo explicato, sive in particulari. Patet consequentia. Quia per hoc quod non sit necessarium videri praedictas determinationes sive in communi, sive in particulari, nihil aliud intelligimus, nisi non esse necessarium videre determinate, quod Deus vult futuritionem huius creaturae in particulari, potius quam non futuritionem illius, quod est cognoscere determinationes liberas Dei in particulari, vel quod circa aliquas creaturas (quaecumque illae sint) potius habet decretum de futuritione earum, quam de non futuritione, quod est cognoscere easdem decreta, non ut peculiariter applicata alicui creaturae in particulari, sed aliquibus vage, aut in communi sumptis.

62 Confirmatur. Quia non est necessarium, et indispensabile, ex vi visionis divinae essentiae videri omnes effectus existentes in aliqua differentia temporis: ergo nec videri aliquem ex vi eiusdem visionis, sive in communi, sive in particulari acceptum. Conseq. patet. Nam, quoad praedictam necessitatem videndi effectus futuros, ac proinde decreta libera, eadem est ratio de omnibus, et singulis, ex eo quod necessitas indispensabilis videndi omnes, solum potest oriri, ex eo quod decreta libera Dei, ex quorum visione videntur, sunt formaliter in Deo, et ita debent necessario videri ex vi visionis divinae essentiae: at haec ratio, ut constat, aequaliter procedit tam respectu unius ex divinis decretis, quam respectu omnium: ergo, etc. Antecedens autem probatur. Tum quia de die iudicii dicitur Matthaei 24. De die autem illa, et hora nemo scit, neque Angeli caelorum, nisi solus Pater. Et Marci 13. De die autem illa, vel hora nemo scit, neque Angeli in caelis, neque Filius, nisi Pater. Quare cum in utroque loco fiat mentio de Angelis beatis, consequens est, ut ibidem satis significetur praedictum effectum ignorari a beatis. Tum etiam: quia, ut docet Divus Thomas 3. part. quaest. 10. solus Christus Dominus intuetur ex vi visionis omnes effectus futuros: ergo non est necesse, ut hoc cuilibet beato tribuatur.

63 Nec refert, si obiicias confirmationem hanc, quod prior probatio antecedentis non videtur esse alicuius roboris ad illud confirmandum, siquidem in praedicto testimonio ex cap. 13. Marci desumpto asseritur, quod neque Filius de die illa iudicii scit: sed de Filio, iuxta communem interpretationem Patrum solum dicitur ignorare illam, quia nescit ipsam ad eam aliis revelandam: ergo eodem modo, et non alio, Angeli beati illam ignorabunt. Patet consequentia: quia eodem modo de Filio, et de Angelis beatis dicitur ignorare praedictam diem.

64 Non itaque hoc refert. Quoniam licet eodem modo loquendi materialiter sumpto utatur Scriptura, ad negandum Filio scientiam illius diei ex vi visionis divinae essentiae, et ad negandam illam Angelis beatis, non tamen eodem formaliter. Quoniam dum Christo negat visionem illius diei, loquitur de visione ad dicendum, et revelandum eam alteri; cum vero eam denegat Angelis, denegat eam ipsis absolute, et simpliciter.

Et ratio est aperta. Tum quia iuxta regulam ab Augustino traditam, et ab universis Theologis receptam, verba Scripturae sunt intelligenda in sensu proprio, nisi cum inde sequitur aliquid absurdum. Quare cum ex hoc quod verba illa Marci intelligantur quoad Filium de ignorantia absolute, et simpliciter, aut de ignorantia ex vi visionis, sequatur magnum absurdum, ut ex se, et ex dictis constat, fit inde, ut quoad Filium non sint intelligenda in sensu proprio, sed iuxta expositionem datam: quia eam communiter Patres tradunt. Caeterum ex eo quod praedicta verba, quoad Angelos intelligantur in sensu proprio, ac proinde in eis denotetur Angelos beatos nescire absolute, et simpliciter diem iudicii, atque adeo neque ex vi visionis illam cognoscere, nullum sequitur absurdum, quippe cum inde nihil vel contra fidem, vel contra rationem naturalem inferatur, et ita debent quoad illos in sensu proprio intelligi.

65 Tum etiam: nam Patres dum exponunt praedicta verba, supponunt tanquam certum Angelos absolute et simpliciter ignorare illam diem, et solum explicant, modo iam dicto, quomodo Filius eam ignoret. Ita Chrysost. in cap. 24. Matth. hom. 78. et in opere imperfecto hom. 50. Cyrillus lib. 1. de recta fide ad Reginas duobus foliis post initium, Athanasius sermone 4. contra Arianos prope medium, et in epistola ad Amphilochium in principio Theophyl. et Euthym. super verba relata Matth. August. lib. 1. de Genesi contra Manich. c. 22. et lib. 1. de Trinitate c. 12. Hieronymus in expositione eiusdem testimonii apud Matthaeum, et Marcum, et Gregorius lib. 8 registi epist. 42. ad Eulogium citans explicationem Augustini, ita ait: Unde et Pater solus dicitur scire, quia consubstantialis ei Filius, eius natura, qua est super omnes Angelos, habet, quod sciat, quod Angeli ignorant.

§ IV. Enodatio argumentorum primae sententiae.

66 Ad primum concesso antecedenti in sensu explicato, neganda est conseq. Et ad probationem negari etiam debet antecedens. Unde, sicut voluntas divina ex vi propriae perfectionis vult creaturas, et nihilominus vult illas libere, non obstante quod perfectio illa, ut talis, reperiatur necessario in Deo, ita beatus poterit ex vi perfectionis necessariae suae visionis videre creaturas futuras, quamvis non necessario debeat eas videre. Et ratio est eadem utrobique. Quia nimirum, nec voluntas divina specificatur a creaturis volitis, neque est necessario connexa cum illis, nec visio beata a praedictis effectibus specificatur, nec habet necessariam connexionem cum eisdem: quamvis ratione suae eminentiae, et posita manifestatione ex parte liberae determinationis Dei possit ad illas, ut supra explicatum est, terminari.

67 Ad secundum concedenda est sequela, et neganda minor. Et ad probationem dicendum est, quod licet creaturae possibiles videantur in omnipotentia, et futurae in eadem omnipotentia, ut determinata per decreta libera, nihilominus adhuc videatur sub eadem formalissima ratione, quia ratio videndi formalissima, semper est aliquid divinum continens praedictos effectus.

Ad confirmationem concedenda est prima sequela, et neganda est secunda. Et ad probationem dicendum est, quod licet daremus rationem notitiae intuitivae adaequate dividere notitiam, sive cognitionem, ita ut una et eademmet notitia inferioris rationis non possit simul utramque rationem habere; non tamen id esset admittendum de notitia superioris et eminentis conditionis: haec enim propter sui eminentiam potest formaliter eminenter esse simul intuitiva et abstractiva respectu diversorum obiectorum, ut in praesenti contingit, et ita cognitio, qua Deus intelligit, habet, ut terminatur ad essentiam divinam, esse intuitivam, et ut terminatur ad creaturas possibiles esse abstractivam, ut communiter docent Theologi.

Nec exemplum in argumento adductum obstet. Quoniam esse irrationale propter sui imperfectionem non potest adunate, et formaliter contineri in una, et eadem ratione eminenti simul cum rationali, sed unum dicit exclusionem alterius, ut ex se patet.