Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem
Collegii Salmanticensis Cursus Theologicus, tomus I
First published 1870
The Cursus Theologicus of the Discalced Carmelites of Salamanca (the 'Salmanticenses'), tomus I, in the 1870 Paris reprint. Contains the Prooemium and the three great treatises of this volume: De principio individuationis (a digression on the principle of individuation), De Visione Dei (in quaest. 12), and De Scientia Dei (in quaest. 14, including the extended rejection of middle knowledge). The edition prints St Thomas's Prima Pars text alongside; that text is not republished here.
Prooemium, et partitio totius Operis
Quaestio I: De simplicitate Dei
Tractatus I: De principio individuationis substantiae materialis, et accidentium eius
Disputatio I: De principio individuationis substantiae materialis
Dubium I: Utrum forma substantialis se ipsa sit individua, et primum principium individuationis, et distinctionis pure individualis totius compositi?
Dubium II: Utrum materia secundum se, et praecise sumpta, an vero materia signata quantitate sit primum, et radicale principium individuationis totius compositi substantialis?
Dubium III: Utrum materia signata quantitate, prout dicit compositum quoddam ex materia, et quantitate, tanquam ex forma inhaerente, et constituente, sit prima radix individuationis compositi?
Dubium IV: Utrum materia signata quantitate, prout dicit modum quendam substantialem, ex natura rei diversum a materia, et eam determinantem ad hanc potius quantitatem, quam ad illam habendam, sit prima radix individuationis substantiae materialis, et formae substantialis illius?
Dubium V: Utrum materia signata quantitate, prout dicit materiam, ut praehabentem per modum radicis hanc potius quantitatem, quam illam, sit prima radix individuationis substantiae materialis completae, atque adeo formae substantialis illius?
Disputatio II: De principio individuationis accidentium
Dubium I: Utrum subiectum sit prima radix, et principium individuationis accidentium, et distinctionis pure individualis eorum?
Dubium II: Utrum quantitas hoc sibi peculiare vendicet, ut quodammodo ex se, tanquam a prima radice individuetur?
Dubium III: Utrum essentialiter repugnet distinctioni pure numericae accidentium, ut tali, quod duo ex illis numero solum diversa sint simul in eodem subiecto?
Tractatus II: In quaest. 12 primae partis Divi Thomae: De Visione Dei
Quaestio I: Quomodo Deus a nobis cognoscatur
Disputatio I: De possibilitate, et appetibilitate visionis Dei per essentiam
Dubium I: Utrum visio clara Dei per essentiam sit possibilis intellectui creato?
Dubium II: Utrum SS. Patres cognoverint, possibilem esse intellectui creato visionem Dei per essentiam?
Dubium III: Utrum possibilitas visionis Dei per essentiam ab intellectu creato possit evidenter cognosci per lumen naturae?
Dubium IV: Utrum in natura intellectuali secundum se sumpta sit appetitus innatus ad visionem Dei per essentiam?
Dubium V: Utrum detur in creatura intellectuali secundum se sumpta appetitus elicitus, et naturalis respectu visionis clarae Dei?
Disputatio II: De similitudine, seu specie requisita ad visionem claram Dei
Dubium I: Utrum iuxta mentem D. Thomae sit admittenda aliqua similitudo creata in ordine ad visionem claram Dei eliciendam?
Dubium II: Utrum essentia divina uniatur de facto cum intellectu beati per modum speciei intelligibilis in ordine ad claram Dei visionem?
Dubium III: Utrum essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis, concurrat active ad visionem claram Dei?
Dubium IV: Utrum sit possibilis per divinam potentiam species impressa creata, per quam Deus quidditative, et prout est in seipso, possit videri?
Dubium V: Utrum prima ratio, quam D. Thom. in hoc articulo adducit, sufficienter convincat impossibilitatem speciei impressae quidditative, et clare Deum repraesentantis?
Dubium VI: Utrum ex secunda ratione D. Thom. sufficienter colligatur impossibilitas speciei impressae repraesentantis quidditative, et clare Deum, prout est in se ipso?
Dubium VII: Quae specialiter obstent contra secundam rationem D. Thomae, et quomodo solvenda
Dubium VIII: Utrum ultima ratio articuli probet impossibilitatem speciei intelligibilis creatae, repraesentantis quidditative Deum: ubi etiam argumenta, quae dub. 4 huius disp. ex adversariis adduximus, dissolvuntur?
Dubium IX: Utrum necessario, et indispensabiliter detur in beatis verbum, seu species expressa repraesentans quidditative Deum, prout est in se?
Dubium X: Utrum recte probetur impossibilitas verbi creati clare et quidditative repraesentantis Deum, ex eo, quod Deus essentialiter est ipsum esse quidditative intellectum, et ita nequit mediante verbo creato quidditative intelligi?
Disputatio III: De impossibilitate visionis Dei, prout est in se, per vires creatas ordinis naturalis, vel alicui intellectui creato connaturales
Dubium I: Utrum per potentiam Dei absolutam sit possibilis aliquis intellectus, qui per vires proprias ordinis naturalis possit videre Deum prout est in se?
Dubium II: Utrum sint possibiles per divinam potentiam aliquae substantiae, aliquisque intellectus, quibus sit connaturale lumen gloriae, et possint ex propriis viribus videre Deum per essentiam?
Disputatio IV: De necessitate luminis gloriae ad videndum divinam essentiam, prout est in se
Dubium I: Utrum lumen gloriae concurrat ad visionem Dei, prout est in se, per modum speciei impressae?
Dubium II: Utrum lumen gloriae sit dispositio necessaria, ad hoc, ut essentia divina in ratione formae seu speciei intelligibilis uniatur intellectibus beatorum?
Dubium III: Utrum lumen gloriae ad visionem Dei recipiendam necessario desideretur?
Dubium IV: Utrum per potentiam Dei absolutam possit intellectus creatus sine lumine gloriae per solam suam potentiam obedientialem, addito tamen influxu concomitante in visionem, non vero aliquo alio praevio, in eundem intellectum, illam elicere?
Dubium V: Utrum per divinam potentiam possit in ratione luminis divina essentia uniri intellectui creato, et ita constituere illum absque creato lumine in actu primo ad videndum Deum, ut est in se?
Disputatio V: De qualitate, et inaequalitate visionum in beatis
Dubium I: Utrum inter visiones beatificas reperiatur inaequalitas?
1 Dicendum est primo, inter visiones beatorum debere esse inaequalitatem. Ita habetur Joan. 14. In domo patris mei mansiones multae sunt: ubi aperte Christus Dominus loquitur de gloria caelesti, ad quam ipse tendebat: et de qua dixit: Vado parare vobis locum. Et primae ad Corinth. 15. Stella enim differt a stella in claritate, sic et resurrectio mortuorum. Quod testimonium de inaequalitate gloriae corporum, ac proinde de inaequalitate gloriae animae ab illa in corpus redundantis, explicant Sancti Patres Hieronymus lib. 2. contra Jovinianum, Augustinus lib. de sancta Virginitate cap. 26. Chrysostomus, Theodoretus, Theophylactus, Oecumenius, Primasius, et Beda super eundem locum Pauli: et similiter secundae ad Corinth. 9. Qui parce seminat, parce et metet: et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet. Ubi abundans praemium abundanti merito correspondet, et minus minori: constat autem secundum fidem praemium futurum correspondens praesenti merito esse visionem beatificam.
Deinde haec veritas definita est (inquit Gonzalez disput. 29. sectione prima) contra Jovinianum in Concilio Pellensi sub Sergio Papa in epistola Concilii ad ipsum, quae est epistola 81. inter eas, quas divus Ambrosius, qui huic Concilio interfuit, scripsit. Et similiter in Concilio Florentino sub Eugenio Quarto in litteris sanctae unionis, ubi habetur, quod iuxta meritorum distinctionem, varie etiam Dei essentia a beatis videtur. Unde hoc ipsum communiter sentiunt Sancti Patres, et Theologi exponentes praedicta Scripturae loca: et ita reiiciendus est Vazquez, qui ea enervat, vel illa reiiciens, vel solum eadem admittens, ut probabiliter suadentia inaequalitatem visionum, tanquam certam secundum fidem. Nam testimonia Scripturae communiter a Sanctis Patribus, et Theologis recepta ad aliquam veritatem probandam, non solum probabiliter, ut vult Vazquez, sed etiam efficacissime eandem convincunt.
2 Tandem assertio ratione desumpta ex D. Paulo 2. ad Timotheum 4. et ex D. Thom. ibidem, probatur. Nam visio beatifica confertur adultis per modum coronae: ergo debet in ea tribuenda ratio iustitiae servari, ita ut secundum proportionem meritorum conferatur: ergo cum certum sit iustos, quoad merita esse inaequales, certum etiam est fore in visione beatifica, quae est corona illis correspondens, inaequales. Utraque consequentia ex antecedenti constat. Antecedens autem ex loco citato Pauli, ubi inquit: In reliquo reposita est mihi corona iustitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die iustus iudex, non solum autem mihi, sed et iis, qui diligunt adventum eius.
Confirmatur. Nam cum Deus in futura vita punit peccata, tunc servat rationem iustitiae, ita ut maioribus peccatoribus maiorem poenam infligat: ergo etiam, dum tribuit visionem beatificam per modum coronae, servabit rationem iustitiae, et proportionem ad merita inaequalia iustorum.
3 Sed obiicies parabolam illam, quam Jovinianus oppositum sentiens, teste Divo Hieronymo lib. 2. contra illum, Augustino, haeresi 82. et D. Thom. opusculo 19. ex Matthaeo cap. 10. adducit. Ubi finito labore diurno unicus etiam denarius diurnus cunctis in vinea domini laborantibus concessus est: ut per hoc aequalitas praemii denotetur: et ita operarii, qui prius ad laborandum venerant, conquerebantur dicentes, pares nobis illos fecisti, qui portavimus pondus diei et aestus.
Ad hanc obiectionem fatetur Vazq., quod iuxta communem Patrum intelligentiam per hunc denarium diurnum intelligendum est praemium beatitudinis inaequaliter, et pro inaequalitate meritorum distributum, et nihilominus hanc explicationem, et sigillatim Patres impugnat, et adducit aliam singularem, et textui violentam, quam referunt, et optime impugnant Gonzal. in praesenti, Suar. 1. tom. summae cap. 10. num. 11. et communiter iuniores.
Nobis tamen pro illius impugnatione satis sit, quod in Concil. Trid. ses. 4. decreto de editione, et usu sacrorum librorum praeceptum est, ut nullus audeat Scripturam in rebus fidei (qualis haec est, ut Patres, et idem Vazq. fatetur) et morum exponere contra unanimem consensum Patrum.
Reiecta igitur hac expositione dicendum est, quod ut D. Thom. hic et 1. 2. quaest. 5. art. 2. ad 1. et alii ex Patribus notarunt, nomine denarii diurni non intelligitur beatitudo formalis, scilicet visio Dei, sed beatitudo obiectiva, nimirum divina essentia a beatis visa, in qua omnes sunt aequales; quippe cum omnes, prout est in se illam videant, licet in visione ipsa habente rationem beatitudinis formalis, non sint aequales.
4 Ad illud autem de querimonia operariorum dicendum est, non esse necessarium ut in parabolis singula verba accommodentur; sed sufficere praecipuum intentum illarum salvari, et in ordine ad illud verba parabolae accommodari: intentum autem praecipuum huius parabolae est ostendere, ut communiter docent Patres, praemium beatitudinis non esse mensurandum ex antiquitate vocationis, vel ex diuturnitate laboris praecise, sed ex merito ipsorum operum ex charitate dimanantium, et iuxta fervorem, et intensionem eorum: et ita multoties contingit, ut ex abundantiori, et efficaciori gratia Dei sit maius meritum in breviori tempore, et consequenter maius praemium in posterius vocatis, facta praecipue comparatione inter operarios veteris, et novi Testamenti, in quo gratia per Christum, abundantius confertur. Unde conclusio huius parabolae est, quod novissimi erunt primi, et primi novissimi, id est, quod ad praemium recipiendum non refert praecise hoc, quod est prius fuisse vocatos, quandoquidem ii, qui posterius vocantur, possunt ex gratia Dei ad maius praemium ratione maioris meriti pervenire.
5 Dicendum est secundo visiones beatificas non debere necessario esse inaequales, sed posse, et multoties debere esse aequales. Explicatur, et probatur assertio in pueris ante usum rationis baptizatis, et ante illum decedentibus, qui sicut in effectu Baptismi, quoad omnia sunt aequales, ita etiam in gratia, et gloria per modum haereditatis eis correspondente: et hoc ipsum potest etiam cum proportione in adultis habentibus aequalia omnino merita reperiri, ut communiter fatentur Patres et Theologi.
Neque obest id, quod aliqui Catholici, inter quos est Paludanus in 4. dist. 4. quaest. 4. obiiciunt, scilicet homines fuisse electos ad sedes Angelorum, qui ceciderant, instaurandas. Quare sicut omnes illi, si non cecidissent, haberent inaequalem beatitudinem, ut communiter docent Theologi, ita etiam omnes homines beati debent habere inaequalitatem in visione.
Respondetur enim, sufficienter instaurari sedes illas, etiamsi non servetur quoad omnia omnimoda commensuratio, ac proinde nec praedicta inaequalitas: quia satis est, quod facta collatione inter totum cumulum gloriae, qui tribuendus erat toti collectioni illorum Angelorum, sit aequalis cumulus gloriae, qui cunctis hominibus tribuetur, quod si hoc ad praedictam instaurationem satis est, multo melius sufficiet id, quod in praedicta instauratione reperitur, nimirum esse longe maiorem gloriam, quae toti cumulo hominum correspondebit, quam illa, quae praedictis Angelis in unum collectis tribuenda erat, ut iuniores Theologi in praesenti notant.