Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

58 Quia auctoritas Divi Augustini (ut in praecedenti dubio tetigimus) licet ubique magna, nullibi tamen maior est, quam dum de divina gratia, et aliis ad eam spectantibus, qualis est admissio, vel reiectio scientiae mediae, de qua in praesenti loquimur, discutit: et propterea Patres Concilii Palaestini, Africani, Arausicani, et Milevitani sententiam eiusdem Divi Augustini exquisierunt, et amplexi sunt, Divusque Hilarius, et Prosper indivulse eidem adhaeserunt, ut ex Epistolis utriusque constat, ac tandem omnes Patres ad Augustinum subsecuti, mentem illius venerati sunt, et cuncti Theologi uniformiter in hac parte palmam ipsi deferunt, ut docte, et late probat Alvarez lib. 1. de auxiliis disput. 5. et Suarez lib. 1. de Grat. prol. 6. cap. 6. idcirco quamvis mentem Augustini ex testimoniis illius immediate desumptam praecedenti dubio aperuimus, placuit sigillatim in hoc dubio eandem mentem aliunde ex aliquibus signis, et indiciis, seu effectibus indagare, ut ita res haec melius, et magis radicitus peragatur.

Ratio autem, ob quam ad hoc peculiariter excitamur, est. Quia August. saepissime de hac materia in suis operibus sermonem instituit, utpote cum recens, et veteranus Episcopus cum Pelagianis, Semipelagianis, et cum reliquiis Pelagianorum decertaverit, et quotidie se ipso doctor factus in suis posterioribus, ac postremis scriptis aliqua, quae in prioribus non satis clare dixerat, explicuerit. Et ideo vix dici potest, quanta testimoniorum multitudo pro utraque parte huius controversiae adducatur, et multo minus significari queit, quot modis testimonia utrimque allata elidi curentur: ita ut nisi ex professo in suo fonte, et una cum contextu eorundem inspiciantur, non possit mens D. Augustini, inter adeo densam interpretationum, expositionum, et evasionum, solutionumque silvam deprehendi: quia hinc inde Augustinus sonat, et resonat, utrimque Augustinus occurrit: cumque Augustinus, Augustino obviam eat, nequit illius facies, nisi attente inspecta dignosci.

59 Unde licet in praecedenti dubio faciem, et verba Augustini inspiciendo ea in se ipsis attente contemplati fuerimus; nihilominus ne aliquando Augustinus non ita cognitus, et in se, suisque scriptis visus, videatur oppositum resonare, ideo aliam hic superaddimus viam, qua mentem Augustini semel iam inventam, iterum tam arguendo ad hominem contra Adversarios, quam absolute, et simpliciter loquendo invenire possimus. Haec autem nulla est alia, quam illa, quae dici solet ab effectibus, seu quasi effectibus, sive a posteriori.

Quare effectus, aut quasi effectus Augustinianae doctrinae circa efficaciam divinae voluntatis, et decretorum eius, necnon circa certitudinem divinae praedestinationis, et reprobationis diligenter inquirendi, et perpendendi a nobis sunt, et ex antiquitatis thesauro in medium proferendi, ut ex eis optatam Augustini mentem, ac sententiam in hac celebri de scientia media controversia, atque adeo veram eius resolutionem eruere possimus

§ I. Decisio Dubii, quoad eius primam partem.

60 Dicendum ergo est primo, ex effectibus Augustinianae doctrinae (si semel vera sunt ea, quae Adversarii ex propriis suae sententiae principiis circa scientiam mediam docent) valde credibiliter, et cum magna certitudine colligi, quod iuxta mentem ipsius, omnino reiicienda est scientia media, sive conditionata, seu quae sit in Deo ante decretum, ex se efficax, et conditionatum suae voluntatis.

Asserit haec non aliter melius suadetur, quam ex iis, quae Hilarius, Prosper, et Fulgentius de doctrina Augustini ad eumdem, vel ad alios scripserunt: quae tomo septimo operum eiusdem August. habentur. Ex eis enim constat, quinam fuerint effectus, qui ex doctrina Augustini, non quidem ob defectum ipsius, sed per accidens, et occasione ex illa desumpta, subsequuti fuerint. Etenim, ut ex citatis Epistolis apertissime liquet, doctrina Augustini talis fuit, ut ex ea plures viri graves, et docti, quos ibidem Prosper claros, et egregios appellat, turbati, (licet immerito) fuerint, et in negandae humanae libertatis periculum magnum se coniecerint. Et ideo Prosper in sua Epistola ad eumdem August. asserit, Pelagianorum reliquias ex doctrina illius sumpsisse occasionem dicendi, sub praedestinationis nomine induci fatalem necessitatem. Et Hilarius ad Augustinum scribens, ita ait: Verbum sanctitatis tuae ita moventur, ut dicant quamdam desperationem hominibus exhiberi.

61 Hinc ergo sequens pro assertione ratio deducitur. Quoniam incredibile est, ut ad periculum, et desperationem istam sumant occasionem ex doctrina, humanum arbitrium valde, ac perspicue, et clarissime extollente, quin potius est evidenter credibile eam sumpsisse ex doctrina, opposita omnino via procedente, taliterque efficaciam divinae voluntatis, et absolutam praedestinationis, et decretorum eius infallibilitatem, et certitudinem, ante praevisum consensum arbitrii creati commendante, ut praedictum arbitrium everti, et omnimoda necessitas induci videretur: at doctrina, per quam traditur scientia media, antecedens ad libera decreta divinae voluntatis; et certitudinem praedestinationis, quaeque sit talis conditionis, ut nisi Deus per illam provideat, quid humana voluntas in tali, vel tali occasione operatura sit, nequeat, salva eius libertate, aliquid absolute decernere, vel aliquem praedestinare, vel reprobare: multum, seu, ut melius dicamus, quantum excogitari possit, favet (iuxta Adversariorum sententiam, et ea, quae de scientia media tradunt) libertati creatae, eamque omnino clare, et cum maxima perspicuitate reddit illaesam: e contra vero doctrina denegans hanc scientiam mediam, et ponens decreta de se efficacia divinae voluntatis, per quae ante praevisionem cuiuslibet consensus creati, Deus efficaciter decernat, et praediffiniat praedictum consensum, et reprobet, aut praedestinet, quos sibi placuerit, valde commendat certitudinem divinae praedestinationis, et efficaciam, quam ex se, et ab intrinseco habet divina voluntas, cum quodam saltim apparenti humanae libertatis praeiudicio, ut Adversarii fatentur: ergo si vera sunt, quae idem Adversarii circa scientiam mediam docent, tunc signum valde urgens est, doctrinam, ex qua viri illi, de quibus Hilarius, et Prosper, ita turbati sunt, et in praedictum periculum inciderunt, non esse eam, quae scientiam mediam adstruit; sed illam, quae ipsam negat, quaeque decreta ex se efficacia ante praevisum consensum libertatis creatae, admittit: ac proinde signum etiam valde efficax erit, doctrinam Augustini, ex qua isti, teste Hilario, et Prospero, sumpserunt occasionem, iam dictam, non esse eam, quae scientiam mediam admittit, et negat decreta Dei ex se efficacia ante praevisum consensum libertatis creatae, sed potius oppositam.

62 Confirmatur primo. Quia doctrina opposita, tradens scientiam mediam, talis est, ut per eam liberum arbitrium suam libertatem vindicasse, expeditumque omnino relinqui, eius auctores gloriantur, et proclamant: siquidem iuxta illam, ut fere omnes Adversarii fatentur, non poterit Deus aliquid circa consensum liberum, ut talem voluntatis creatae efficaciter decernere, nisi (ut sic dicamus) expectet, quid praedicta voluntas, si in hac, vel illa occasione ponatur, ex sua libertate operatura sit; et hoc per scientiam mediam praevideatur; ita ut non aliud, nec aliter circa praedictum consensum a Deo praediffiniri possit, nisi id, quod per hanc scientiam praevisum est, et eo modo, quo praevisum fuit a creata voluntate, iuxta ipsius libertatem, proditurum. Quod quidem iuxta Adversariorum sententiam valde, et cum maxima perspicuitate, cuique obvia, libertati creatae favet. E contra vero doctrina negans praedictam scientiam mediam, talis est, ut per eam liberum arbitrium ligari, et omnino everti, necessitatemque ex absoluta, et omnino ex se efficaci voluntate Dei, ei imponi, Adversarii, quamdiu eis licuit, saepissime affirmarint; ergo dici nequit, Augustinianam doctrinam doctrinae oppositae suffragari; quin potius valde certum erit, ipsi omnino adversari, et cum doctrina Thomistica, quam defendimus, coincidere.

Consequentia patet. Tum quia Augustinus non leve vitae, et magnum famae, et honoris periculum ob illam doctrinam, quam tunc tradidit, subiit. Quis autem poterit sibi re bene inspecta persuadere, Augustinum potuisse (si vera sunt, quae Adversarii circa scientiam mediam docent) odium vitae, et honoris tanquam humanae libertatis eversorem pati, si eius doctrina eadem, aut similis esset illi, quam auctores eiusdem scientiae mediae, ea mediante in favorem humanae libertatis tradunt? per quam, ut ipsi proclamant, humani arbitrii libertas omnino clare, et cum perspicuitate patentissima, expedita, et soluta manet. Tum etiam, propter illa, quae nuper innuebamus. Quia si doctrina Augustini similis esset ei, quam opposita sententia tradit, tunc praepraedicti illi viri, (qui teste Hilario, et Prospero fuerunt clari, et egregii, tantaeque auctoritatis, ut hi duo Patres ad illis contradicendum se insufficientes existimaverint: et ideo ad Augustinum recurrerint) non solum de fide suspecti, sed manifeste insani, et stulti praedicandi essent: siquidem ex doctrina adeo clare, et aperte iuxta Adversariorum dictum, commendante humani arbitrii libertatem, ut ea cuique obviam esset, sumpserunt occasionem ad sentiendum, praedictam libertatem perverti, et desperationis periculum induci.

63 Quae omnia praevidit, et ingenue fassus est primus ille, ut ipse credit, scientiae mediae Patronus Molina, in sua prima concordia Olysiponensi, typis mandata: quamvis postea experimento cernens, quantum inde suae sententiae praeiudicium sequeretur, id in Lugdunensi impressione subticuerit. Et licet plurimi alii ex Adversariis, quasi coacervatis viribus contendant, doctrinam hanc de scientia media, ab ipsis traditam, Augustinianam esse; tamen ex multis, quos vidimus, et quotidie emergentes videmus, nullus a nobis inventus est, qui plane asserat, Augustinum cum Pelagianis, eorumque reliquiis pro gratia Dei disserentem, et cum libertate creata eam conciliare nitentem, usum fuisse scientia media: verentur enim, et merito (ut credimus) ne praeclaros illos viros, de quibus Prosper mentionem fecit, qui D. Augustini doctrina tanquam libertatis destructricae turbati sunt, et in periculum iam dictum se coniecerunt, non iam protervos, sed insanos, et stultos Divi Augustini accusatores, et calumniatores constituant.

64 Confirmatur, et explicatur secundo praedictus discursus, comparando effectus subsequutos ex Augustiniana doctrina, et ex illa, quae scientiam mediam tollit, et absolutas praedefinitiones omnium effectuum futurorum admittit; ita ut Deus nequeat aliquid cognoscere, ut futurum, sive absolute, sive conditionate, nisi post decretum ex se efficax, sive absolutum, sive conditionatum suae voluntatis. Quoniam effectus ex Augustiniana, circa hoc, doctrina subsequutus, fuit duplex. Primus ille, quem modo tetigimus, scilicet, quod viri illi clari, et egregii (ut loquitur Prosper supra relatus) ex Augustiniana doctrina scandalum passi sunt, desperationisque periculum subiere, et adversus illam tanquam humanae libertatis evertricem insurgentes, de Augustino conqueri coeperunt: et nisi pontificum Romanorum auctoritate pro Augustini doctrina deterrerentur, adhuc gravius in ipsam insurgerent.

Secundus vero, quod Massilienses absolutam, et antecedentem electionem, quae non dependeret a consensu creato, et praeviso per hanc scientiam mediam perhorrescentes, cum audirent, eam esse doctrinam Augustini, turbati sunt: et anxie contenderunt adhuc vivente ipso Augustino, congestis aliquibus eius, et aliorum testimoniis, ipsum, et alios ex catholicis pro opposita sententia stare: ut testatur Prosper, qui hoc ad Augustinum loco citato scribens, inquit: Et hoc non solum aliorum Catholicorum testimoniis, sed etiam sanctitatis tuae antiquiori disputatione se probare testantur: at praedicti effectus ex doctrina denegante scientiam mediam, et admittente praedefinitiones absolutas, et ex se efficaces, ac proinde solum admittente in Deo scientiam futurorum post efficax decretum suae voluntatis subsequuti sunt; ergo signum est, doctrinam istam, denegantem scientiam mediam esse conformem doctrinae D. Augustini, et oppositam, esse illi adversam. Consequentia videtur cum magna credibilitate, et certitudine ex duabus praemissis sequi. Maior autem constat ex iis, quae ex D. Prospero retulimus.

65 Minor vero, quoad primam partem, scilicet quoad primum effectum, probatur. Nam Molina, qui hac nostra tempestate scientiam mediam primus praelo mandavit, et alii insignes Theologi ipsum secuti, ex doctrina denegante praedictam scientiam, et solum ponente in Deo scientiam futurorum post determinationem ex se efficacem suae voluntatis, ac proinde commendante absolutam divinae praedestinationis certitudinem, scandalum passi sunt, et contra eam insurrexerunt, incessanterque insurgunt: et quamdiu per Pontificum decreta non fuit eis prohibitum, illam tanquam libertatis humanae evertricem damnarunt: et nisi Pontificio decreto postea prohiberentur, adhuc gravius, quantum licite fieri posset, contra illam insurgerent.

Quoad secundam vero partem, nempe quoad secundum effectum eadem minor explicatur, et suadetur. Nam quidam ex Adversariis acerbe, ac dure ferentes hanc doctrinam, quae absolutam, et antecedentem electionem, absolutaque, et antecedentia decreta constituit, et scientiam mediam e medio tollit, antiquorum Theologorum praesertim ex Thomistica familia auctoritate muniri, aliquos etiam ex ipsis ad contrariam sententiam pertrahere anxie contenderunt, ut dub. ultimo dicemus. Omnes vero (ut id obiter dicamus) summopere dolentes de eo, quod ipsis obiiciebatur, nempe Augustinum pro doctrina negante scientiam mediam stare; oppositam sententiam multis eius testimoniis (intentum tamen non suadentibus, ut dub. praecedenti vidimus) congestis se probare testantur; ergo, etc.

§ II. Resolutio dubii, quoad secundam eius partem.

66 Dicendum est secundo, ex effectibus doctrinae Augustini, et ex aliis signis satis colligi, ipsum absolute, et simpliciter loquendo contra scientiam mediam stare. Assertionem hanc probat ratio pro praecedenti facta, et in hunc modum expensa. Nam Prosper referens turbationem, qua praeclari illi viri ex doctrina Augustini turbati sunt, inquit, eos proclamasse removeri omnem industriam, tolli virtutes, si Dei constitutio humanas praeveniat voluntates, et hoc sub praedestinationis nomine, praevenientis scilicet nostras voluntates, fatalem quandam inducere necessitatem; ergo doctrina illa Augustini, ex qua huius turbationis occasionem desumpserunt, erat doctrina admittens decreta ex se efficacia ante consensum voluntatis humanae, non vero doctrina tradens scientiam mediam ad conciliandam efficaciam gratiae cum praedicta libertate.

Consequentia quoad primam partem patet. Quoniam si illa constitutio Dei non esset efficax ex se, sed redderetur efficax ratione consensus humani, non esset constitutio Dei humanas praeveniens voluntates, quae fatalem quamdam inducere necessitatem videretur, ut ex se constat. Quoad secundum vero etiam liquet. Quoniam scientia media non praevenit humanas voluntates, sed potius ad illas subsequitur, siquidem haec scientia est pure speculativa: et non ideo consensus voluntatis humanae est futurus, quia per hanc scientiam sic praevidetur: sed potius, quia sic est futurus, ideo per illam praevidetur.

67 Secundo probatur eadem assertio, praenotando tamen prius tria. Primum est, quod cum primo Molina librum suum de concordia gratiae cum libero arbitrio, in lucem edidit, in quo novum scientiae mediae nomen, et peculiarem ratione illius modum conciliandi efficaciam divinarum praedefinitionum cum libertate creata, typis mandavit, statim apud Summum Pontificem iuridice accusatus est, et licet de aliis delatus fuerit, de eis tamen in praesenti (ut omni ex capite decreto Sanctissimi Domini nostri Pauli Quinti pareamus) nihil prorsus dicemus; sed solum de eo, quod circa scientiam mediam ab eodem Molina typis mandatam, contigit.

Igitur delata causa ad Clementem VIII. designati ab ipso fuerunt triginta ad minus gravissimi viri, inter quos alii Cardinales, alii Episcopi, alii Regulares erant, ut omnes hi, eodem Summo Pontifice pro tribunali sedente, tanquam consiliarii, et testes assisterent; cumque negotium per aliquot sessiones sic protractum, et tractatum fuisset, ut argumenta e ratione petita, similesque responsiones in medium adducerentur, compertumque esset, nihil hac via concludi, quia dialecticis, et metaphysicis terminis, ac distinctionibus omnia obscura, et incerta reddebantur, decrevit (Spiritu Sancto, ut par est credere, suggerente) Clemens Summus Pontifex, ne deinceps causa haec Catholica rationibus a lumine naturali per naturales scientias subministratis, tractaretur; sed solis divi Augustini, et Divi Thomae testimoniis, utpote non aliunde, quam ex limpidissimis sacrae Scripturae, traditionum; Conciliorum, et Sanctorum Patrum fontibus desumptis, aut ex illis recte deductis. Alienum enim a Christiana gravitate iudicavit, ut Christiana dogmata ab extraneis principiis, qualia sunt Dialectica, philosophica, et Metaphysica; sed solum ex propriis, et divinis, qualia sunt sacra Scriptura, traditiones, Concilia, Patrumque testimonia primo deducerentur. Et sic in subsequentibus sessionibus, quae multae, et celebres fuerunt, constanter observatum fuit.

68 Secundo notandum est, quod cum facto hoc decreto Patres Societatis se rationibus naturalibus destitui, et ad sola testimonia D. Augustini, et fidelissimi eius discipuli Divi Thomae Aquinatis astringi cernerent, coacti sunt eo se convertere, ut niterentur ostendere scientiam mediam esse de mente utriusque Sancti Doctoris, quamvis Molina in suo libro (pro cuius doctrina defendenda convenerant) ingenue fateatur oppositum, nempe praedictam scientiam mediam non esse de mente D. Augustini, sed ei ignotam. Et ita deinceps anxie curaverunt, praedictam scientiam mediam, et efficaciam divinarum praedefinitionum per illam regulandam, Divo Augustino, et Angelico Doctori fuisse notissimam; multoties assertam, et clarissime traditam, aut saltim non esse doctrinae horum Patrum contrariam, aut dissonam.

Unde summo studio (ut par erat) plurima, et diversa testimonia Divi Augustini, et D. Thomae in medium toto illo non parum longo, ut iam dicemus, tempore, coram Summo Pontifice, et triginta gravissimis viris iam dictis, pro scientia media protulerunt. Et credibile valde est, testimonia selectiora, et quae in omnibus operibus utriusque Sancti Doctoris possunt reperiri, ab eis oblata esse, et eximio ingenii acumine ad intentum probandum deducta, expensa, et ponderata fuisse. Quoniam ad id ex Patribus Societatis designati fuerunt gravissimi, et doctissimi Theologi, maximoque ingenii acumine pollentes, inter quos praecipuus fuit P. Gregorius de Valentia, vir eruditissimus, et in Sanctorum Patrum lectione valde versatus, ut egregia eius opera in totam summam Divi Thomae satis testantur. Cui ut socii dati sunt eximii alii Theologi ex eadem Societate, ut Pater Petrus Arrubal, Pater Vastida, Pater Salas, et alii, quotidieque ad illum mittebantur, ut fas erat, tum manuscripti, tum etiam impressi de hac materia codices ab eminentibus Theologis, quibus sacra Societas tunc efflorebat, semperque floruit, et florebit, accurate compositi.

Sicut etiam ex opposita parte plura etiam egregia Augustini, et Angelici Doctoris testimonia adducta sunt: [quia] ad hoc eximii, et gravissimi Theologi ex Dominicana familia destinati fuerunt, inter quos astiterunt P. Frater Thomas de Lemos, vir maxima sapientia praeditus, in doctrina D. Augustini, et D. Thomae insigniter versatus, quem Magistri Frater Franciscus de Avila, et Frater Johannes Gonzales insignes Theologi, comitati sunt, quos alii non inferiores, quibus Dominicana familia semper abundat, tum viva voce, tum scriptis fovebant: et ex toto ordine, praesertim ex Hispania, ubi primum controversia haec exorta est, multa, et doctissima manuscripta ab aliis peritissimis Magistris mittebantur.

69 Tertio notandum est, quod unaquaque parte hinc inde pro se allegante, et diversa D. Augustini, et Angelici Doctoris testimonia in sui favorem proferente, longum, diuturnumque tempus in huius causae discussione, probatione, et (ut sic dicamus) litis contestatione consumptum est. Nam circa hoc habitae sunt quam-plures sessiones sub utroque Summo Pontifice Clem. VIII. et Paulo V. adstantibus triginta illis gravissimis viris, et ex omnibus illis, uno, vel altero excepto, cuncti alii eam sententiam protulerunt: nimirum, nec Augustinum, nec Doctorem Angelicum ulla ratione docuisse scientiam mediam, seu conditionatam, per quam Deus praevideat consensum, v. gr. voluntatis humanae, ut infallibiliter futurum, antequam actu habeat decretum efficax de illius futuritione; sed potius utrumque Doctorem Sanctum praedictae scientiae refragari, et absolutas praefinitiones Dei independenter a praedicta scientia, et salva libertate creata docuisse.

Quae omnia non ex proprio Marte adinvenimus, sed ea a viris gravissimis omni exceptione maioribus: de quorum veritate nulla suspicio suboriri cordate potest, accepimus. Quia tamen oppositus rumor ab aliquibus sparsus fuit, propterea, ut omnis deceptionis morale periculum, quantum in hac parte fieri potest, fugeremus, in Romana curia peculiarem diligentiam et sollicitudinem ad hoc examinandum adhiberi curavimus: et diligentia ista adhibita comperimus, rem ita se habere, sicut a gravissimis illis viris acceperamus, idque Romae novissime testatus est insignis quidam Theologus, qui omnibus congregationibus a nobis recensitis attentissime interfuit, et cuncta in eis acta diligenter notavit, et ne oblivione delerentur, illa scriptis fideliter commisit, quippe non solum maxima sapientia, sed egregiis virtutibus adeo floruit, ut post suum obitum plura ediderit miracula, et ut eius testimonium adhuc firmius, et omni exceptione maius maneat, testamur, virum istum gravissimum octo diebus ante suum obitum, et antequam in morbum, quo vitam finivit, incidisset ac proinde dum in sacra Theologia, et sanctitate maxime vigebat, ea, quae diximus, ingenue falsum esse.

Et ideo his, quae diximus, standum est, quia in his rebus, in quibus non tam de iure,, quam de facto ipso agitur, in quibusque de evidentia facti, adhibita sufficienti diligentia, non potest certitudine metaphysica constare (ut in praesenti post adhibitam a nobis maximam diligentiam contigit) non potest aliunde prudens iudicium humanum (quidquid sit coram Deo de re ipsa hominibus evidenter non nota) nisi ex moralibus coniecturis, ut ex testimoniis virorum gravissimorum omni exceptione maiorum, sive ocularium testium desumi.

70 Ex quibus omnibus sequens deducitur ratio. Quoniam, difficillimum creditu est triginta illos viros adeo gravissimos, una cum Summo Pontifice ita intente, et per longum tempus, per totque sessiones, omni passione (ut par est de praedictis viris credere) semota; et hinc illinc expensis, selectoribus Augustini testimoniis pro utraque parte, non solum ea expensione, quae ab eximiis Theologis, utriusque sententiae partem gerentibus, eisdem testimoniis adhibebatur; sed etiam addendo eis saepe novas vires ex maiori expensione, quae unicuique ex his triginta viris pro sui ingenii acumine, et scientia occurrere poterat: difficillimum ergo creditum est triginta hos gravissimos viros simul cum Summo Pontifice sic indagasse mentem August. quoad scientiam hanc mediam, et quod nihilominus eam assecuti non fuerint; ut omnes illi, uno, vel altero excepto, convenerint una cum Summo Pontifice non esse dandam praedictam scientiam mediam: ergo signum valde urgens est, Augustinum non approbasse; sed potius reprobasse praedictam scientiam.

71 Confirmatur, et explicatur. Quoniam si viri isti, qui ut consiliarii, et testes, una cum Summo Pontifice assistebant, essent numero pauci, posset forte aliqua suspicio suboriri, an nimirum mentem August. caluissent? et licet non fuissent numero pauci, si tamen hinc inde inter illos dissensio fuisset, ita ut magna eorum pars staret pro scientia media, iuxta mentem August. alia vero aliquantulum maior refragaretur praedictae scientiae, asserens, eam esse contra eiusdem August. mentem, tunc posset aliquis merito, et cordate dubitare, an illi, an vero isti mentem Augustini, quoad hoc attigissent.

Deinde licet praedicti consiliarii, contra scientiam mediam, uno, vel altero excepto, convenerint: si tamen essent ex Dominicana familia, aut ex Societate Jesu; forte alicui (licet immerito) videretur non esse eis tantam fidem, quoad hoc adhibendam: ex eo, quod unusquisque multoties solet iudicare pro ea parte, pro qua affectus est. Et similiter si Doctores isti non evolvissent August. summa diligentia per se, seu per alios, nimirum per eximios illos Theologos supra memoratos, tam ex Societate, quam ex Dominicana familia, qui ad hoc destinati erant, quique omni sollicitudine moraliter possibili, ut par erat, selectiora Aug. testimonia in sui favorem iterum, atque iterum ea expendendo, et ponderando proposuerunt, tunc posset forte alicui videri non ita certo huic sententiae tantorum virorum standum esse, ex eo, quod non omnino causa examinata fuisset, sed superesset unicuique ex partibus litigantibus aliquid aliud maioris momenti, quam illa, quae adducta sunt, allegandum; quodque examinandum restaret: at viri illi una cum Summo Pontifice assistentes non numero pauci, sed satis magno pertinentes, nimirum ad minus usque ad numerum trigesimum erant: nec magna eorum pars pro scientia media, iuxta August. mentem, et alia adhuc maior contra illam, et iuxta eamdem S. Doct. mentem stetit, sed omnes illi, uno, vel altero excepto, eam August. refragari senserunt, nec deinde ex Dominicana, aut Jesuitana familia, uno, seu altero dempto erant, ac tandem causam, examinatis omnibus, seu selectioribus testimoniis, quae pro utraque parte adhiberi poterant, iudicarunt, ut ex dictis constat: ergo non est unde sententia ab eisdem lata inficiari possit: ac proinde difficillimum creditu erit, eos mentem Augustini, quod huc non attigisse: et per consequens dicendum procul dubio est, scientiam illam mediam iam dictam refragari Augustino, ut ipsi senserunt.

72 Confirmantur praedicta omnia, ex eo quod aliqui viri docti, et religiosi (quos Lectores Theologiae Salmanticae, et Compluti in suis Collegiis agnovimus, et consulimus) nobis ingentem aperuerunt, se aliquando scientiae mediae addictos, eiusque (ut sic loquamur) odore imbutos, coloreque affectos, lectioni Augustinianae ex professo vacasse; ut ex ipso, tanquam ex fonte mentem eius haurirent, ipsiusque testimoniis scientiam illam mediam confirmarent; ex praedicta tamen lectione manifeste agnovisse Augustinum praedictae scientiae valde adversari, et pro opposita sententia stare. Et ideo antiquam illam sententiam de scientia media, quam ipsi imbuerant, deposuisse, aliamque ei oppositam, quam antea respuebant, amplexatos fuisse: quia manifeste cernebant, hanc, et non illam ubique Augustinum profiteri.