Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

152 Postquam primam D. Thomae rationem examinavimus, oportet, ut vis secundae aperiatur, et ad hoc praestandum praesens dubium excitamus.

§ UNICUS. Decisio dubii.

Dicendum ergo est, optimam esse rationem secundam Angel. Doct. atque adeo impossibilitatem praedictae speciei impressae sufficienter probare. Ita eius discipuli dub. 4. citati. Probatur assertio adducendo praedictam rationem, quam idem S. Doct. his verbis proponit: Essentia Dei est ipsum esse eius, ut supra ostensum est, quod nulli formae creatae competere potest. Non potest igitur aliqua forma creata esse similitudo repraesentans videnti, Dei essentiam.

153 Occurrunt huic rationi adversarii, dicentes, quod sicut in nobis species, quae est accidens, potest repraesentare quidditative substantiam, ita licet species impressa, et creata Dei non sit suum esse, poterit quidditative et clare repraesentare Deum qui est suum esse.

Caeterum haec solutio satis impugnata manet ex iis, quae dubio praecedenti diximus. Nam hoc ipso, quod illa species repraesentaret Deum quidditative, ut est suum esse, non posset, non in esse repraesentativo esse suum esse, et hoc ipso, quod in esse repraesentativo hoc habeat. optime inde colligitur, quod etiam in esse entitativo debet esse suum esse, et e contra, ut ex prima impugnatione contra solutionem Suarez dub. praecedenti adducta constat. Unde ex eo, quod repugnet forma creata habens praedictam actualitatem secundum suum esse entitativum, optime intulit D. Thom. non posse talem formam repraesentare Deum, qui est suum esse.

154 Deinde impugnatur eadem solutio, et simul elucidata ratio D. Thom. supponendo ex communi Doctorum sententia, quod sicut potentia intellectiva, quae per modum potentiae simplicis, et completae attingit quidditative, et clare aliquod obiectum, habet ex propriis meritis, et consequenter connaturaliter attingere illud, ita etiam species intelligibilis quidditative, et clare, propriisque meritis repraesentans obiectum, habet connaturaliter ipsum repraesentare, cum id, quod ex propriis meritis speciei convenit, debeat etiam connaturaliter eidem convenire.

Hinc ergo sequens deducitur impugnatio, et maior rationis D. Thom. elucidatio. Quoniam repugnat, quod aliqua potentia intellectiva per modum potentiae simplicis, et completae, atque adeo connaturaliter attingat aliquod obiectum quidditative, et clare, si excedatur ab illo in gradu immaterialitatis, et actualitatis: ergo etiam repugnabit, quod species impressa eodem modo repraesentet aliquod obiectum, si ab eodem superetur in immaterialitate, et actualitate: ergo cum repugnet esse aliquam formam creatam, quae non excedatur a Deo in gradu immaterialitatis, et actualitatis, repugnabit etiam, quod ex vi sua, ac proinde connaturaliter repraesentet illum quidditative, et clare, prout est in se ipso.

155 Antecedens probatur. Nam cum (teste Arist. 2. et 3. de Anima, quem sequuntur omnes Philosophi) ad cognitionem requiratur, quod cognitum sit in cognoscente, oportet, ut ad cognitionem connaturalem cognitum non habeat modum essendi praetantiorum, quam potentia cognoscitiva: quoniam si modus essendi obiecti cogniti sit supra modum essendi cognoscentis, non reciperet illud cognoscens connaturaliter, sed supra eius naturam: atque adeo, neque etiam eius cognitio esset connaturalis praedicto cognoscenti. Cumque modus essendi, per se desideratus ad cognoscibilitatem obiecti, et virtutem cognoscitivam potentiae sit immaterialitas, et elevatio a materia, eiusque conditione, scilicet potentialitate (quia, ut D. Thom. et cum eo communiter Theologi infra quaest. 14. docent, ex immaterialitate, et modo essendi immateriali habet virtus cognoscitiva esse cognoscitivam, et species esse repraesentativam, ac tandem obiectum esse cognoscibile) fit inde, ut si cognitum, et cognoscens connaturaliter illud, debent convenire in modo essendi, ita ut cognitum non habeat modum essendi praestantiorem, quam cognoscens, tunc cognitum non possit excedere cognoscens in gradu immaterialitatis, et actualitatis.

Ex quo prima consequentia, ex qua pendet vis secundae, satis constat: tum ex paritate rationis, tum etiam, quia species intelligibilis ponitur, ut ea mediante cognitum sit in cognoscente: et ita nisi habeant modum essendi, ita immaterialem sicut obiectum, ut statim magis explicabimus, erit supra eius naturam gerere hoc modo vices obiecti ea immaterialioris. Maxime quia ut num. 123. et 141. dicebamus, species intelligibilis non gerit vices obiecti, tamquam instrumentum eius, sed per modum formae intelligibilis reddentis obiectum actu intelligibile ab eo intellectu, in quo praedicta species recipitur.

156 Confirmatur, et explicatur ratione D. Thom. art. 4. et 11. huius quaest. Nam iuxta multiplicitatem, et diversitatem graduum immaterialitatis rerum cognoscibilium multiplicantur, et distinguntur totidem gradus facultatum, et specierum intentionalium eis correspondentium: ergo signum est, quod inter potentiam, speciem impressam, et obiectum debet esse convenientia in gradu immaterialitatis, et actualitatis: ergo cum repugnet dari formam creatam convenientem in gradu immaterialitatis, et actualitatis cum Deo, ac proinde habentem tantam actualitatem, ut sit suum esse, etiam repugnabit dari formam creatam, quae illum quidditative, et clare repraesentet. Utraque consequentia patet.

Antecedens autem non aliter melius probabitur, quam adducendo, et explicando quatuor gradus immaterialitatis rebus cognoscibilibus convenientes, quos satis eleganter D. Thom. art. 4. sequenti assignat. Primus, et infimus est earum rerum, quae habent esse in materia individuali, et non possunt ab ea per intellectum praescindi, quales sunt res singulares, et materiales. Cuius gradus immaterialitas solum sita est in quadam actualitate sufficienti ad immutandam potentiam sensitivam, quae est potentia aliquo modo elevata supra materiam, ut in lib. de Anima dici solet. Et huic obiecto correspondent potentia sensitiva, et species sensibiles, et materiales habentes eundem gradum immaterialitatis, ac proinde valentes immutare potentiam sensitivam, et non aliam excellentiorem.

157 Secundus est earum rerum, quae quodammodo sunt in materia individuali et sensibili, et quodammodo separatae sunt ab illa, quales sunt quidditates rerum materialium, quia reipsa habent esse in materia individuali et sensibili, possunt tamen per intellectum ab ea separari. Unde huic obiecto cognoscibili praedictam habenti immaterialitatem correspondet virtus cognoscitiva, scilicet intellectus noster pro hoc statu, qui partim est in materia, ex eo, quod est actus animae, quae est actus corporis, et partim est ab ea separatus, quatenus anima non pendet in suo esse a corpore et intellectus non est actus corporis, tanquam organi, sed est entitative spiritualis, et immediate inhaeret in substantia animae. Unde huic obiecto, et potentiae cognoscitivae pro hoc statu consideratae correspondent species intelligibiles, quae partim sunt separatae a materia, et partim cum illa coniunctae. Tum quia eodem modo inhaerent in intellectu et in anima, quo ipse intellectus in eadem anima pro hoc statu recipitur. Unde sicut intellectus partim est in materia, et partim non est in illa, ut iam explicuimus, ita etiam species. Tum etiam, quia licet species secundum suam entitatem sint spirituales, nihilominus dependent a materia, nimirum a phantasmatibus, et phantasia in fieri, et in operari, et ita quodammodo habent ex hoc capite aliquid materialitatis.

Tertius est illarum rerum, quae habent esse omnino separatum a materia, quamvis non a potentialitate, quia non sunt actus puri, sed in eis potentialitas ad esse, et operari reperitur. Et huic obiecto correspondet potentia cognoscitiva separata omnino a materia physica, quamvis non a potentialitate, qualis est intellectus Angelicus, et similiter species intelligibiles eodem modo a materia, non vero a potentialitate separatae.

158 Quartus tandem, et ultimus est illius entis, quod est actus purus, separatus non solum ab omni materia physica, sed etiam ab omni potentialitate, ac proinde non est in potentia ad esse, sed per modum purissimi actus est suum esse, qualis est solus Deus. Et huic obiecto correspondet virtus intellectualis separata etiam, tam ab omni materia, quam ab omni potentialitate, ita, ut sit suum esse, et similiter species ab utroque separata, atque adeo quae sit actus purus, sitque suum esse, quales sunt solus intellectus divinus, et essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis, quia nulla creatura potest habere tantam puritatem, ut sit suum esse, et ideo necessario debet habere potentiam ad esse.

Ex quo etiam constat, nihil obstare instantiam illam, quam pro se adducit solutio adversariorum, scilicet species intellectuales in nobis esse accidentia, et nihilominus posse repraesentare substantiam: unde etiam species impressa Dei poterit repraesentare Deum, qui est suum esse, licet ipsa non sit suum esse. Nam, ut ex dictis patet, est dispar ratio, quandoquidem species, quae in nobis repraesentant substantiam, possunt esse eiusdem immaterialitatis cum substantia repraesentata, licet multoties non possint esse eiusdem perfectionis in esse rei cum illa. Caeterum nulla forma potest convenire in gradu immaterialitatis, et actualitatis cum Deo, sed necessario debet ab ipso in tali gradu excedi, et ita nequit Deum quidditative, et connaturaliter repraesentare. Unde licet in aliis speciebus intelligibilibus non sit necessarium, ut haec duo in unum coincidant, scilicet esse eiusdem immaterialitatis cum suo obiecto, et esse eiusdem perfectionis in esse rei cum illo; secus tamen in specie repraesentante divinam essentiam, prout est in se: quia tanta immaterialitas, scilicet per modum actus purissimi, iam explicata, non potest inveniri, nisi in ente increato, et per essentiam, quod sit summe, et infinite perfectum.