Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

55 Pro tituli intelligentia notandum est, dupliciter posse aliquod decretum dici conditionatum. Uno modo, tam ex parte subiecti, sive actus, quam ex parte obiecti. Alio modo ex parte obiecti; non vero ex parte subiecti, sive actus. Tunc aliquod decretum est conditionatum priori modo, quando revera non datur, neque existit: daretur tamen, et existeret, si poneretur aliqua conditio. Quod quidem potest explicari per hoc, quod dicatur, quod per illud voluntas non vult, vellet tamen. Caeterum tunc decretum dicitur conditionatum posteriori modo, quando revera datur volitio, qua voluntas vult illud obiectum; et ita ex parte subiecti habet rationem decreti absoluti, seu (quod in idem quoad praesens redit) absolute, et simpliciter est in voluntate: quamvis quia per illud non decernitur aliquid, quod sit futurum absolute; sed solum sub conditione, ideo ex parte obiecti voliti dicitur conditionatum.

Secundo notandum est, hoc decretum posse esse duplex, nimirum vel efficax, vel inefficax. Per illud prius, erit infallibiliter res per ipsum decreta, dummodo ponatur conditio ex parte obiecti. Per hoc vero posterius, non erit, seu non habebit de facto existentiam, si poneretur conditio.

56 Tertio notandum est, decreta conditionata, iuxta multorum sententiam, esse in duplici differentia. Vel ita ut sint positiva, id est, dicentia actum positivum divinae voluntatis, quo positive vult obiectum conditionatum. Vel ita ut sint negativa, non quidem utcunque, quatenus per hoc praecise significatur, Deum non velle aliquod obiectum determinate, et in particulari; sed quatenus per id denotatur, quod adhuc in eo signo, quod nostro modo concipiendi deputatur ad hoc, ut post volitionem necessariam eorum, quae sunt formaliter in ipso, statim velit, seu non velit obiecta, quae sunt libere volibilia; tunc accedente praedicto signo deputato ad hanc volitionem liberam habendam, si Deo placuerit, habeat se divina voluntas negative circa aliqua obiecta in particulari, v. g., circa futura conditionata, de quibus in praesenti agimus.

Titulus ergo dubii quoad primam partem, non intelligitur de decreto conditionato tam ex parte subiecti, sive actus, quam ex parte obiecti; sed de positivo decreto absoluto, in sensu explicato ex parte subiecti, et conditionato ex parte obiecti: et, ut ex eodem titulo constat, intelligitur de decreto conditionato, et efficaci. Caeterum cum in secunda eius parte inquiritur, an eis seclusis possint certo, et omnino infallibiliter cognosci a Deo praedicta futura? Debet intelligi in sensu formali, et praeciso, id est, an praecise exclusis his decretis positivis, datis tamen decretis illis negativis, et eis praesuppositis, cognoscat Deus certo, et infallibiliter futura contingentia conditionata, de quibus in praesenti disputatione fit sermo? Consulto autem difficultatem praesentis dubii, quoad hanc secundam partem sic restringimus: quoniam, an praedicta futura certo, et infallibiliter a Deo possint cognosci, ante omne decretum sive negativum, sive positivum, suae voluntatis? latius disp. sequenti impugnando scientiam mediam, discutietur.

§ I. Sententia negativa.

57 Sententiam negantem, quoad priorem tituli partem, et affirmantem quoad posteriorem, in sensu tamen num. 56. explicato, et num. 67. amplius declarando, tuentur plures ex Thomistis tam ex antiquis, quam ex iunioribus, quos dub. 2. huius disp. retulimus: necnon et plures alii extra scholam Angelici Doctoris, diversa tamen via. Nam illi negant talia decreta ex eo, quod existimant conditionalia in tantum habere veritatem, in quantum habent bonitatem illationis: et cum in futuris conditionatis, de quibus in praesenti loquimur, illatio non sit necessaria, et certa, sed solum coniecturalis, vel nulla, ut in disparatis, inde est, ut solum coniecturaliter ex parte obiecti cognoscat Deus praedicta futura conditionata, in quibus involvitur coniecturalis illatio. Vel si connexio est disparata, seu nulla, tunc nullo modo illa cognoscat: ac proinde nullo modo dabuntur in Deo praedicta decreta conditionata, et efficacia, infallibiliter inferentia effectum conditionatum. At isti, qui non sunt ex schola D. Thom. ideo negant, dari praedicta decreta conditionata, quia censent, Deum cognoscere certo, et infallibiliter talia futura, ante quodcunque decretum liberum: ac proinde decreta ista esse superflua, aut impossibilia, aut utrumque ex his duobus habere. Ita Vazquez 1. part. disp. 67. cap. 4. num. 21. et 22. Herice in tract. de scientia Dei disp. 7. cap. 7. et alii quam plures.

58 Sententia haec quoad posteriorem partem constabit ex dicendis, num. 67. et deinceps, quod priorem vero probatur primo. Quoniam nequit dari actus liber, et efficax in Deo circa creaturas, nisi aliqua realis mutatio ponatur in illis: at in istis futuris conditionatis nihil poneret divina voluntas per praedictum decretum conditionatum: ergo non potest habere tale decretum circa illa. Consequentia videtur perspicua. Minor autem etiam constat. Quoniam ex vi huius decreti nunquam creaturae existerent, aut haberent in se ipsis esse; et per consequens nec transirent de non esse ad esse: ergo ex vi illius nunquam poneretur realis mutatio in ipsis. Maior autem etiam patet. Quoniam voluntas Dei non supponit, sed facit obiectum quod vult; ac proinde debet inferre in eo aliquam mutationem, per quam transeat a non esse, ad esse.

Confirmatur, et explicatur. Nam in Deo non potest esse actus liber, et efficax per mutationem ipsiusmet Dei: ergo per mutationem aliquam futuram in ipsa creatura: ergo hoc ipso, quod haec non sequatur ex vi illius decreti conditionati, nec tale decretum erit dabile in Deo, ut nuper dicebamus. Antecedens non indiget probatione. Prima vero consequentia, ex qua pendet secunda, etiam constat. Quoniam hoc ipso, quod Deus habeat decretum liberum circa aliquid, debet inter illum, et rem volitam mediare aliqua relatio rationis: ergo necesse est, ut fundetur in mutatione alterius extremi: nam rebus invariabiliter se habentibus, non est cur nova relatio consurgat: ergo hoc ipso quod non detur praedicta relatio, media mutatione Dei, oportet dari media mutatione creaturae.

59 Secundo probatur. Nam ex positione horum decretorum ponitur imperfectio in Deo: ergo, etc. Antecedens probatur. Tum quia sunt otiosa, et superflua in ipso: ad quid enim prodesse poterit, quod Deus decernat fore sub conditione id, quod ipse alias decernit non futurum? et insuper nunquam ponendam esse talem conditionem? quandoquidem hoc non potest esse necessarium ad rectam, et prudentem gubernationem? Unde in humanis superfluo, et inaniter defatigaretur aliquis gubernator in decernendo sub conditione quae alias ipse decernit, se non facturum, nec talem conditionem ponendam. Tum etiam: quia volitio conditionata circa aliquod obiectum non est ultima resolutio, sed quasi dependens, et suspensa; et propterea solum competit illis, qui procedunt de imperfecto ad perfectum in sua deliberatione: at Deus non vult cum suspensione, sed semper cum ultima resolutione, ex eo, quod est perfectissimum deliberans: ergo, etc.

60 Tertio. Quia aliqua Deus haberet decreta conditionata circa infinitas combinationes infinitorum conditionatorum, quae possunt fieri sub infinitis conditionibus, statibus, et ordinibus rerum: hoc autem videtur ridiculum, et absurdum: ergo, etc. Sequela videtur perspicua. Quia non est maior ratio, cur Deus habeat decretum conditionatum circa aliquas combinationes ex istis, et non habeat, vel saltim non possit ea habere circa omnia: alioqui non sciret certo, et omnino infallibiliter illa futura conditionata, circa quae non habuit decretum efficax, et conditionatum, ut ex dictis constat.

Minor autem quoad primam partem, scilicet hoc esse ridiculum etiam patet: quandoquidem multae ridiculae combinationes possunt circa haec futura fieri. Quod secundam vero partem, scilicet quod absurditatem probatur. Nam ex eo probat D. Thom. 1. part. quaest. 7. art. 4. Deum non posse, etiam de potentia absoluta, producere infinitum in actu secundum multitudinem, quia omnis multitudo creata debet esse comprehensa sub certa intentione creantis; et ita necesse est, quod sub certo numero claudatur, ex eo, quod infinita multitudo non potest cadere sub certa intentione creantis: haec autem ratio si aliquid probat, convincet utique non posse aliquam multitudinem esse provisam a Deo per sua decreta, et providentiam, nisi cadat sub certa intentione providentis, alias talis provisor provideret in vanum, et in incertum, ac proinde nisi ea, quae sunt provisa, cadant sub certo, et determinato numero.

61 Quarto. Quia alias illae propositiones conditionatae non aliter essent verae, quam ex vi illationis formalis desumptae ex decreto existente in Deo: ergo earum cognitio solum pertineret ad scientiam simplicis intelligentiae pure naturalem: atque adeo nullum futurum sub conditione enunciarent. Haec ultima consequentia ex priori constat. Prior vero ex antecedenti. Quoniam propositio conditionata, quae est vera in vi illationis, habet hoc ratione bonitatis consequentiae, ut communiter docent Dialectici: at consequentia, quae semel est bona, semper habet esse bona, ut idem Dialectici fatentur, imo erit necessario bona, alioqui non esset cur semper haberet bonitatem: ergo cum scientia simplicis intelligentiae pure naturalis terminetur ad veritates omnino necessarias, tunc praedicta futura ad hanc eandem scientiam spectabunt. Antecedens autem etiam videtur constare. Quoniam supposito decreto, est infallibilis, et necessarius nexus inter antecedens, et consequens, secus autem sine illo: ergo si praedictum decretum datur circa omnia haec futura contingentia, tunc propositiones conditionatae de illis non aliter erunt verae, quam ex vi illationis formalis, desumptae ex tali decreto existente in Deo.

62 Ultimo arguit Herice. Quoniam admittere haec decreta ex se efficacia, est docere id, quod docuit Calvinus, et eius discipuli, ponentes illa: ex quo ortum habuit alia illius doctrina haeretica, scilicet ea, quae nostris actibus admit libertatem: ergo talis doctrina non est admittenda.

§ II. Vera D. Thomae, et Patrum sententia tribus assertionibus explicatur.

63 Dicendum tamen est primo, dari in Deo praedicta decreta conditionata, et efficacia circa omnia futura contingentia, et conditionata, per quae decernit Deus, vel quod determinate sint pro tempore futuro, vel quod determinate non sint pro eodem tempore, si ponatur illa conditio. Assertio haec satis efficaciter colligitur ex iis, quae ex August. ex D. Thom. et ex Patribus disp. sequenti adducemus. Ubi fatentes Deum cognoscere certo, et infallibiliter haec futura, adducunt pro ratione, et medio talis cognitionis divinam praedestinationem, sive electionem, seu decretum efficax voluntatis divinae circa illa, ex eo quod haec futura non fiunt a nobis, nisi dependenter a praedestinatione, et electione, sive decreto Dei: et ideo sicut futura absoluta non sunt, nisi ex divina praedestinatione, sive decreto absoluto praecedente; ita etiam futura conditionata non forent, nisi ex praecedente praedestinatione, sive decreto divino, quo decrevit, ut forent, si poneretur aliqua conditio.

Quae ratio idem probat circa futura conditionata, continentia actus pravos, quae etsi a Deo non praedestinentur, ut malitiam, permittuntur tamen: et ideo sicut sub statu absoluto nunquam fierent, nisi praecedente decreto absoluto permissivo, sic nec sub conditionato, nisi simile decretum conditionatum anteiret. Unde idem Augustin. in Enchirid. capit. 95. inquit: Non sit aliquid, nisi omnipotens fieri velit, vel sinendo, ut fiant, vel ipse faciendo. Et ideo sententiam hanc sequuntur non parum communiter iuniores discipuli D. Thom. et peculiariter omnes illi, quos dub. 2. et 3. pro nostra sententia retulimus.

64 Ratio autem potissima, et fundamentalis tacta est supra disp. praecedenti, et eam satis indicant Patres locis nuper citatis. Potestque ad hanc brevem formam reduci. Quoniam haec futura conditionata habent aliquam futuritionem, scilicet, conditionatam; at non possunt seipsa extrahere ab statu purae possibilitatis ad statum huius futuritionis conditionatae, ut ex dictis loco citato, et ex terminis ipsis constat; ergo necesse est, ut extrahantur ab illo statu in istum a prima causa; alioqui enim aliquid fieret, et extraheretur ab statu purae possibilitatis ad statum aliquem futuritionis, indepenenter a primo ente, et causalitate ipsius; quod, ut constat, implicat; ergo cum Deus non aliter operetur, neque extrahat res ad statum alicuius futuritionis, nisi mediante suo decreto, efficaci et proportionato in ordine ad talem extractionem, ut constat ex iis, quae disp. 7. num. 108. et disp. praeced. num. 16. et sequentib. diximus, et tract. 4. disp. 10. dub. 1. 2. et 3. dicemus; consequens est, ut habeat decretum efficax proportionatum, sive conditionatum, ratione cuius velit praedicta futura vel determinate esse, vel determinate non esse pro tempore futuro, si conditio illa poneretur.

Confirmatur, et explicatur ratione desumpta ex eisdem Patribus, quamque disp. 7. n. 115. quoad futura absoluta adduximus. Quoniam haec futura conditionata non habent esse futurum determinatum in se ipsis, ut constat, quandoquidem quandiu sunt futura, praesertim conditionata, nihil sunt in se: in nihilo autem non potest fundari vera, et realis determinatio: ergo necesse est, ut habeant hanc determinationem in suis causis determinatis, praesertim in prima: ergo etiam necesse erit, quod causa prima habeat decretum efficax, et proportionatum, quo decernat, vel quod determinate posita conditione sint pro tempore futuro, vel quod determinate non sint.

65 Nec oporteret adducere solutionem, quam huic rationi, et eius confirmationi authores scientiae mediae praebent, dicentes, quod ad futurum sub conditione, quod re ipsa a parte rei non est habiturum esse, sed habebit illud, posita aliqua certa conditione, non est necesse praesupponi determinationem liberam voluntatis Dei iam praeexistentis in illo; sed sat esse, ut illam supponat obiective in ratione futurae sub conditione ad hoc, ut talis effectus sit conditionate futurus.

Non itaque solutionem hanc oportet in medium proferre. Quoniam ex iis, quae disp. . 7. num. 48. et deinceps adduximus circa futura absoluta, ad impugnandam hanc futuritionem obiectivam divini decreti omnino absoluti, quoad praesens tamen proportionaliter applicatis, satis impugnata manet, ut intuenti illa constabit. De quo etiam potest videri Gonzalez in comment. ad hunc art. disp. 44. sect. 3. a num. 30. usque ad num. 37.

66 Nec etiam refert, si cum aliquibus ex discipulis D. Thom. negantibus Deo infallibilem cognitionem horum futurorum, dicas illa non esse revera futura; sed tantum habere vel rationem pure possibilium, ut in futuris conditionatis, et disparatis contingit; vel ad summum rationem futurorum coniecturaliter, et probabiliter tantum talium; et ita non requiri ad illa decretum efficax conditionatum divinae voluntatis circa illa, alioqui essent infallibiliter futura.

Non igitur hoc refert. Quoniam, ut latius probavimus in tract. de Volunt. Dei disp. 5. num. 73. divina voluntas ob summam suam actualitatem, et eminentiam non potest manere suspensa circa aliquod volibile; sed est determinata ad volendum, vel nolendum, quod sit, vel non sit; quamvis sit libera ad volendum determinate, quod sit, vel determinate quod non sit. Ex eo, quod sicut ad summam actualitatem, universalitatem, et perfectionem divini intellectus spectat, ut extendatur modo sibi proprio ad omne intelligibile, sciendo, et comprehendendo actu illud, nec possit stare, ut aliquid sit actu scibile, et comprehensibile et quod actu non sciatur, ac comprehendatur ab ipso; ita etiam ad summam actualitatem, universalitatem, et perfectionem divinae voluntatis spectat, ut actu extendatur, salva sua libertate, ad omne obiectum, quod actu sit libere volibile: cumque haec libertas satis superque salvetur in hoc, quod licet sit determinata ad habendam vage volitionem, vel nolitionem, nihilominus sit omnino libera ad habendam determinatam volitionem, vel determinatam nolitionem, consequens est, ut ad eius summam actualitatem spectet, ut circa omne volibile, atque adeo circa cuncta possibilia sive absoluta, sive conditionata, habeat decretum perfectum, atque adeo efficax, quo determinate, et proportionate ad eorum naturam, velint, aut quod determinate sint, aut quod determinate non sint: ita ut circa ea, quae sibi placuerint ut determinate sint, habeat eo ipso decretum, quo velit, ut sint: circa ea vero, quae ei libuerit, ut non sint, habeat etiam positivum decretum, quo nolit eorum exsistentiam, ac proinde, quo eorum non esse sit determinate futurum. Sed de his videantur ea, quae loco citato dicemus: ubi probatio haec latius expanditur, et argumenta, quae contra illam obstare videntur, fuse solvuntur.

67 Dicendum est secundo. Quamvis Deus in his decretis efficacibus positivis, et conditionatis certo, et infallibiliter cognoscat praedicta futura; nihilominus adhuc certo, et infallibiliter, certitudine se tenente tam ex parte subiecti, quam ex parte obiecti, ea cognosceret, ut non habitura existentiam, seu per modum rei habentis (ut sic dicamus) non futuritionem contrariae sumptam, seu per modum rei extractae extra statum purae, et nudae possibilitatis ad praedictam non futuritionem, etiamsi non haberet talia decreta positiva circa illa, sed mere negative se haberet: ita tamen, ut prius esset nostro modo intelligendi, Deum se habere mere negative in eo signo, in quo decreturus erat circa illa, et videre hunc modum se habendi negative circa ipsa, quam quod certo, et infallibiliter illa attingeret. Assertionem hanc tueri tenentur omnes discipuli D. Thomae, ut ex statim dicendis magis constabit.

Et quidem quoad primam partem aperte constat ex dictis dub. praeced. num. 47. et disp. 8. num. 16. et sequentibus.

68 Ratio eius fundamentalis quoad secundam partem (qua simul explicatur, et probatur) desumitur ex iis, quae Angelicus Doctor quaest. 19. huius 1. part. art. 7. et in 1. dist. 39. quaest. 1. art. 1. in corpore, et ad 3. et 4. necnon 1. contra Gent. cap. 83. et lib. 2. cap. 25. et lib. 3. cap. 78. et 91. docet. Quae potest sub hac forma proponi. Quoniam licet in eo signo, in quo divina voluntas intelligitur nostro modo intelligendi, praeire ad determinationem liberam, vel carentiam illius circa aliquod obiectum sive absolute, sive sub conditione futurum, sit ei indifferens velle, quod sit, vel quod non sit, aut non velle aliquod ex his extremis, atque adeo nihil in eo signo habeat determinate rationem futuri, aut non futuri per non futuritionem (ut sic dicamus) contrariam; attamen adveniente eo signo, in quo Deus decreturus est, vel iuxta hunc dicendi modum, habiturus est se ipsum negative, tunc hoc ipso, quod velit futuritionem alicuius rei, nequit in sensu composito, facta hac suppositione nolle illam, nec facta suppositione nolitionis, velle ipsam: nec tandem, si fiat suppositio suspensionis divinae voluntatis in eo signo, quod erat destinatum ad positive volendum, si ipsi placuisset, potest in sensu composito habere volitionem, aut nolitionem positivam circa futuritionem talis rei: ergo hoc ipso, quod in eo signo se haberet negative, seu maneret suspensa circa omnia futura conditionata, cognoscet certo, et infallibiliter tam ex parte subiecti, quam ex parte obiecti, quod adhuc posita illa conditione non erunt: non quidem quia maneant in statu purae, et nudae possibilitatis: sed quia habent (ut sic dicamus) contrariae, quod sint non futura sub conditione, id est, quod ita non sint futura, quod eis repugnet futuritio; quod est esse extra statum purae, et nudae possibilitatis.

69 Antecedens quoad primam partem non indiget probatione, ut intuenti patet. Quoad secundam vero est satis perspicuum. Quoniam propter immutabilitatem divinae voluntatis repugnat in sensu composito non persistere semper, et per totam aeternitatem in ea dispositione sive positiva, sive negativa, quam in eo signo habuerit: ita quidem, ut si in eo signo voluerit positive futuritionem, aut non futuritionem, debeat persistere in volendo, aut nolendo; si autem negative se habuerit, seu actum suspendit, debeat per totam aeternitatem in ea suspensione permanere. Tum quia alioqui esset divina voluntas mutabilis. Tum etiam: quia alias posset dari in Deo, trunsacta illa suspensione, aliquis actus liber, qui non esset aeternus, seu qui non mensuraretur aeternitate tanquam propria, et adaequata eius mensura. Quod quidem, ut constat, est impossibile.

Consequentia autem quoad utramque part. ex antecedenti aperte videtur sequi. Quoad primam quidem. Nam hoc ipso, quod ad hoc, ut posita illa conditione sit res aliqua habitura positivam existentiam, requiratur, quod in eo signo, quod est deputatum nostro modo intelligendi divinis decretis, habeat Deus positivam voluntatem, quo velit illam, oportet, ut hoc ipso, quod non habeat talem voluntatem, se negative se in eo signo habeat, iam talis res non sit habitura, adhuc posita illa conditione, positivam existentiam.

70 Quoad secundam vero etiam liquet. Nam hoc ipso, quod Deo semel se nega- tive habente in eo signo non possit propter suam immutabilitatem, et in sensu composito habere deinde actum, quo positive velit, ut res illa sit, iam talis res quatenus semel stetit sub illa suspensione divina, seu quatenus in eo signo non stetit sub positivo actu volitionis Dei, sub quo pro tunc stare poterat, habet aliquid, seu aliquam denominationem, aut quasi denominationem, ratione cuius ei repugnet existentia pro tempore futuro, quod est esse non futuram (ut sic dicamus) contrarie, et non manere in statu purae, et nudae possibilitatis, sed habere rationem non futuri contrarie, eo proportionali modo, quo id haberet futurum absolutum, si divina voluntas in eo signo negative se haberet circa illud.

71 Ex quo inferendum, et dicendum est tertio. Si Deus in illo signo deputato ad hoc, ut post voluntatem necessariam eorum, quae sunt formaliter in ipso, statim velit, vel non velit obiecta, quae sunt libere volibilia, non haberet positiva decreta iam explicata, circa futura conditionata, quibus vellet aliqua esse, et aliqua ex illis non esse, positis suis conditionibus (quod idem cum proportione de futuris absolutis in simili signo praecise consideratis dicimus) non posset certo, et infallibiliter cognoscere, seu cernere, quaenam ex illis essent habitura positivam existentiam, et quae non essent illam habitura sub praedictis conditionibus; sed omnia cognosceret per modum non futurorum conditionatorum (ut sic dicamus) contrarie talium; secus vero si talia decreta positiva, et efficacia habeat, ut revera habere ea diximus.

Assertio haec ex praecedenti, et ex ratione D. Thom. quam pro ea adduximus, aperte colligitur. Nam in priori eventu, scilicet si haberet se in eo signo negative, tunc omnes propositiones negativae cunctorum futurorum conditionatorum essent verae: siquidem praedicta conditionata haberent aliquid, ratione cuius eis repugnaret positiva existentia, et omnes affirmativae, et involventes existentiam positivam alicuius rei, essent falsae: quandoquidem nequit Deus, facta suppositione illius suspensionis, habere actum positivum, quo velit ut sint: et tamen hic actus ad eorum positivam existentiam desideratur. At in posteriori eventu, id est, si haberet actum positivum circa illa, tunc circa ea, quae vellet, ut essent posita conditione, certo sciret habitura positivam existentiam, si poneretur conditio: et ea discerneret ab iis, circa quae voluit, ut posita conditione non essent: iudicando haec esse non futura contrarie; illa vero esse etiam contrarie futura. Sed circa hanc assertionem quod id, quod in ea involvitur, nimirum quod secluso decreto efficaci, et positivo, non posset Deus cognoscere de futuro aliquo conditionato esse habiturum existentiam, plura dicemus disp. sequentibus per totas illas, dum in eis late impossibilitatem scientiae mediae, sive conditionatae ostenderimus.

§ III. Enodatio argumentorum primae sententiae quoad eius partem negantem.

72 Ad primum, concedenda est maior, si intelligatur (ut debet intelligi) de reali mutatione proportionata illi actu libero, et efficaci, quem Deus habet circa creaturas, et neganda est minor, eodem modo intellecta. Et ad probationem dicendum est, quod licet ex vi huius decreti conditionati nunquam creaturae existerent absolute, ac proinde nec hoc modo transirent de non esse ad esse: nihilominus existerent conditionate, seu si conditio illa poneretur; et ita mutarentur mutatione conditionata, et proportionata ad decretum efficax, quod in Deo ponimus circa illa, scilicet ad decretum conditionatum. Nam sicut ex decreto efficaci ut sic, circa creaturas, sequitur mutatio ut sic in illis, ita ex decreto efficaci, et absoluto mutatio absoluta; et ex decreto efficaci, et conditionato, mutatio conditionata.

73 Secundo respondetur, satis esse ad hanc voluntatem efficacem, et conditionatam, ut habeat aliquem effectum in creatura, nimirum ordinare illam ad aliquid faciendum, et recipiendum, quod de facto fieret, si aliquae conditiones ponerentur. Potestque haec ordinatio explicari exemplo adducto a D. Thom. in 1. distinct. 46. quaest. 1. art. 1. in corpore, voluntatis illius conditionatae, et ex parte efficacis, qua Deus vult omnes homines salvos fieri. Nam de hac voluntate loquens ibidem Sanctus Doctor, sic ait: Cum omne bonum sit volitum a Deo, hoc etiam Deus vult, scilicet omnes homines salvari. Et hoc vocatur voluntas antecedens, et huius voluntatis effectus est ipse ordo naturae in finem salutis, et promoventia in finem omnibus communiter proposita, tam naturalia, quam gratuita. Ubi, ut vides, a voluntate antecedente, et conditionata oritur aliquis effectus, scilicet aliquis ordo, seu habitudo ad aliquem effectum, vel faciendum a causis inferioribus, si ordinentur ut faciant illud, vel ad recipiendum ipsum, si a solo Deo tribuitur, ut in hac voluntate salvandi omnes homines contingit, per quam voluit omnibus dare gratiam, et gloriam, quae est effectus solius Dei, et ad illam ordinantur, et elevantur omnes homines in genere causae materialis, licet non omnes de facto illam recipiant.

74 Adde (et explicabitur magis hoc ipsum) satis esse aliquando, ad hoc, ut in Deo ponatur actus liber, et efficax, quod subsequatur in creatura mutatio aliqua, non quidem realis et physica, sed realis obiectiva, nimirum denominatio realis extrinseca a divina volitione, aut nolitione proveniens. Nam eo ipso manet creatura extrinsece deputata, et ordinata ad id, quod Deus circa illam decrevit, licet postea in tempore nunquam sit actu, et physice mutanda, ut constat in actu libero efficaci, et absoluto, quo Deus voluit, non esse aliud universum. Nam per hunc actum caetera alia universa, praeter hoc, quod modo est, manserunt extrinsece deputata, et ordinata ad non essendum, et transierunt ab statu purae, et nudae possibilitatis, in qua involvitur status non futuritionis negativae, seu privativae (id est, status rei, quae licet non sit futura, potest tamen esse futura) ad statum futuritionis (ut sic dicamus) contrarie sumptae: hoc est, ad talem statum, in quo habet aliquid, seu aliquam denominationem, ratione cuius repugnat ei positive, quod sit futura.

75 Ad confirmationem patet ex modo dictis. Unde quemadmodum (ut optime notavit Arist. cap. de relatione) non omnium relationum est idem terminus, nam relatio calefacientis ad calefactum petit terminum actu calidum, et relatio calefactivi ad calefactibile non petit terminum actu calefactum, sed solum in potentia receptiva caloris; ita non ad omnem relationem requiritur idem mutationis genus: sed ad relationem fundatam in actu conditionato satis erit (dato, quod praedicta relatio necessario involvatur in hoc actu, de quo alibi) mutatio physica conditionata, vel mutatio realis obiectiva iam dicta: sicut etiam ad actum liberum efficacem, et absolutum, verbi gratia, de existentia Petri, ac proinde ad relationem ibi fundatam, desiderabitur mutatio physica absoluta pro tempore futuro danda.

76 Ad secundum negandum est antecedens. Et ad primam probationem negatur etiam antecedens, ut constat in voluntate antecedente, et conditionata nuper adducta, quae non est voluntas otiosa, et superflua, licet non respiciat futurum absolutum, nempe gloriam omnibus absolute conferendam. Unde decreta ista conditionata, et efficacia conducunt tum ad gubernationem, et providentiam Dei, siquidem prudentis gubernatoris est, paratum se exhibere ad multa facienda, quae de facto non fiunt: tum ad ostensionem bonitatis divinae, quae ad multa patranda est disposita, quae tamen impelluntur, vel propter peccata nostra, vel propter ostendendam libertatem arbitrii; tum ad hoc, ut Deus habeat certam cognitionem cuiuscunque veritatis conditionatae: tum et maxime ad salvandam summam actualitatem, et universalitatem divinae voluntatis, quae tanta est, ut circa nullum volibile possit manere suspensa: sed debeat circa illud, modo iam insinuato, habere liberam terminationem: tum denique ad alios fines divinae sapientiae notos, nobis tamen occultos: quandoquidem quamvis rem, quantumvis alias disparatam, potest Deus ordinare in plures, et diversos fines congruentissimos, qui nobis sint occulti.

77 Ad secundam vero probationem eiusdem antecedentis respondetur voluntatem illam conditionatam, et efficacem, esse ultimam resolutionem in suo genere, ut constat: et similiter esse ultimam resolutionem absolute: ex eo, quod non distinguitur ex parte rei conceptae a voluntate absoluta, et efficaci, qua Deus decrevit absolute, quod fiat, vel non fiat de facto res illa, ut in tract. de Voluntate Dei, disp. 2. dicemus: et ideo voluntas illa non est dependens, et suspensa, nec propria eorum, qui procedunt de imperfecto ad perfectum in sua deliberatione. Unde ex vi huius probationis ad summum sequitur, quod ex vi voluntatis conditionatae, ut distinctae ex parte nostri modi concipiendi a voluntate absoluta, non sint omnia determinata: quod tamen nullum est inconveniens. Sicut neque obest, quod ex vi intentionis finis cum praecisione sumptae; et ut ex parte nostri modi concipiendi distinguitur ab electione, non concipiantur in particulari determinata media in ordine ad illum.

78 Ad tertium concedenda est sequela, et neganda minor. Et ad probationem prioris partis illius, dicendum est, quod licet multae combinationes satis disparatae, et humano aspectui forte ridiculae, possint fieri circa futura contingentia disparata, non est tamen ridiculum, sed summa expensione, et veneratione dignum, quod tanta sit vis divini intellectus, et actualitas divinae voluntatis, quod haec nequeat manere suspensa circa ipsa; sed debeat habere actum perfectum, et per consequens efficacem circa eorum futuritionem, vel non futuritionem: ille vero, nempe intellectus divinus, non possit non certo, et infallibiliter quaelibet futura scire. Unde sicut non est inconveniens, quod omnia haec sciantur a Deo ut possibilia, ex eo, quod licet plura ex illis sint ridicula, attamen totum hoc tenet se ex parte obiecti, non ex parte scientis; ita propter eandem rationem non inconvenit, Deum habere terminationem liberam circa illa, et in sensu explicato: ita quidem ut circa aliqua decernat, quod sint positis certis conditionibus; circa aliqua vero, quod non sint adhuc illis positis.

79 Ad probationem vero secundae partis eiusdem minoris, dicendum est, illationem illam D. Thom. debere intelligi formalissime de intentione creantis, in quantum creans est, id est, de facto exequens reales, et positivos effectus. Et ita intelligenda est de certa intentione ex parte finis proximi qui est finis positivus effectus ab operante quatenus tali, ut bene notavit Ferrara 3. Physicorum quaest. 7. Implicat autem infinita multitudinem entium categorematice, et in actu talem esse certam, et determinatam. Quia nullis terminis comprehenditur, neque est mensurabilis per unum; et ita nequit modo dicto comprehendi sub certa intentione, nimirum ex parte finis effecti, et iam dicti. Caeterum quando Deus habet providentiam de istis infinitis combinationibus conditionatis, non providet de ipsis, ut in actu, et simul executioni mandandis, nec de cunctis illis decernit, quod habeant positivam existentiam; sed de pluribus vult, quod non habeant illam adhuc posita conditione: nec rursus habet providentiam de ipsis, tanquam infinitis categorematice ex parte obiecti, sed tanquam de infinitis syncategorematice producibilibus: quamvis cum hoc stet, ut in actu, et simul provideat ex parte sua de omnibus illis.

Unde sicut non inconvenit, Deum scire infinita categorematice ex parte scientis, non ex parte rei scitae, ut constat de scientia, quam habet de cunctis rebus possibilibus: et similiter sicut non est inconveniens, infinitas cogitationes futuras per totam aeternitatem contineri simul in illa, non quidem simulate tenente se ex parte rerum in propria, et adaequata mensura earum, sed simulate supra explicata, ita nihil obstat, quod in mente infiniti, et perfectissimi providentis sint actu, et categorematice ex parte sua provisa infinita: quamvis illa ex parte obiecti non sint actu, et categorematice infinita: ac proinde nec possint esse actu, et simul producta: et per consequens nec cadere sub certa intentione creantis in sensu explicato, ut ratio Divi Thomae convincit.

80 Ad quartum distinguenda est prima sequela: Ex decreto existenti in Deo, quod ponatur tanquam conditio expressa illorum futurorum conditionatorum, de quibus loquimur, neganda est: Ex decreto existenti in Deo, quod non ponatur tanquam conditio expressa praedictorum futurorum, per quodque velit Deus de aliquibus, quod sint, de aliquibus vero, quod non sint, concedenda est. Et deinde neganda erit utraque sequela statim subsumpta. Et ad probationem prioris ex his duabus, ex qua pendet probatio posterioris, concedenda est maior quoad rem praesentem de bonitate, et vi illationis, et consequentiae: non quidem ex meritis antecedentis secundum se sumpti, seu conditionis expresse positae ad hoc, ut aliquid sit futurum conditionatum, secundum se acceptae; sed ut subest divino decreto efficaci, et conditionato.

Et deinde concedenda est minor, quoad primam partem, imo et quoad secundam, si intelligatur de necessitate bonitatis consequentiae, formaliter sumpta, id est, de necessitate praecise consequentiae, non vero consequens. Quia ad hoc, ut aliquid sit necessarium necessitate consequentiae, ut distinctae a necessitate consequentis, satis est, quod licet consequens illud sit absolute, et simpliciter liberum, nihilominus sit necessarium necessitate secundum quid ex suppositione, et in sensu composito, seu quod sit infallibile, quatenus per hoc denotatur, quod licet re ipsa, et de facto erit, saltem sub aliqua conditione; ita ut nunquam verificetur, non esse posita illa conditione; attamen possit non esse, etiam si ponatur praedicta conditio. Et tandem neganda est consequentia. Quia ad scientiam simplicis intelligentiae pure naturalem, solum pertinent ea, quae sunt necessaria necessitate simpliciter tali, et consequentiis, non vero sola necessitate ex suppositione, seu necessitate consequentiae, solius infallibilitatis iam explicatae. Videantur quae diximus disp. 7. dub. 2.

81 Ad ultimum dicendum est, quod licet daremus Calvinum, et eius discipulos fateri haec decreta conditionata in eo omnino sensu, in quo nos illa concedimus, id est, ante praevisionem certam, et infallibilem futuri eventus, et hinc intulerint doctrinam haereticam, nempe nullam esse in nostris actibus libertatem; nihilominus non inde bene infertur, praedicta decreta conditionata, et efficacia, esse reiicienda. Quoniam usitatum est apud haereticos veritatem aliquam suis haeresibus immiscere, et ex uno antecedenti vero inferre ob suam malitiam suos errores. Unde Ariani, et caeteri haeretici antiqui, negantes tres divinas personas, errorem hunc ex unitate divinae naturae deduxerunt, ut eleganter notavit Tertullianus lib. contra Praxeam, ubi sic ait: Varie diabolus aemulatus est veritatem. Affectavit, illam defendendo, conculcare. Unicum Dominum, vindicet omnipotentem mundi conditorem, ut de unico haeresim faciat.