Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

1 Semel explicata individuatione substantiae materialis, et illius radice, statim pulsat animum inquirere de principio individuationis accidentium illius: et sicut in disputatione de prima radice individuationis totius compositi substantialis, non discutitur expresse, et formaliter, an substantia ipsa sit re ipsa, et intrinsece individua, quia hoc satis perspicuum est: nec quodnam sit principium metaphysicum, per quod redduntur individuae, quia, ut certum apud omnes supponitur, dandas esse differentias individuales metaphysicas, ratione saltim a differentiis specificis distinctas, quae in ordine isto sint principium earumdem substantiarum in esse individuarium, quaeque illas in esse talium constituant: sed solum de primo principio, et radice physica praedictae individuationis in quod caetera alia resolvuntur: ita, quod individuationem accidentium supponimus ea a parte rei esse individuam, et habere suum principium metaphysicum, scilicet suas differentias individuales metaphysicas, per quas in ordine isto constituuntur. Et ideo solum de primo principio, et fundamento physico eiusdem individuationis disputationem hanc excitamus. Quaproper, ut ex dictis disp. praecedenti, num. 1, constat; et optime advertit Suarez, disput. 5 suae Metaphysicae, sect. 7, num. 1, nulla est nobis, quoad praesens controversia cum Scoto, qui suis haecceitatibus, quae nihil sunt aliud, quam differentiae individuales metaphysicae, disputationem hanc terminandam esse censuit. Nos enim easdem differentias individuales admittentes ulterius progredimur, et physicam earum radicem inquirimus.

Utrum subiectum sit prima radix, et principium individuationis accidentium, et distinctionis pure individualis eorum? Decisio huius dubii fere constat ex iis, quae in praecedenti disput., dubio 1 et 2, diximus. Caeterum ut mens Divi Thomae magis pateat, et aliquibus obiectionibus, quae adversarios urgent, plenius satis fiat, propterea dubium hoc sigillatim excitamus.

§ I. Refertur sententia negans.

2 Partem negantem tuentur Durandus loco supra relato, et Suarez, disput. 5 suae Metaphysicae, sect. 7, et alii plures. Unde sentiunt, rationem a priori, et primam radicem individuationis accidentis esse ipsummet, ut est talis entitas actu, vel aptitudine.

Fundamenta huius sententiae ad hanc formam reducit Suarez ibidem, num. 4. Primo quidem. Quia unaquaeque res per illud idem formaliter, et intrinsece est una numero (quod fundamentum unitatis, seu negationis, quam dicit unum) per quod est ens actu in rerum natura, vel aptum ut sit huiusmodi: quia omne tale ens est singulare: sed omnis res per suam entitatem est intrinsece, et formaliter huiusmodi ens actu: ergo per eamdem est singulare quid, et individuum: ergo et accidentia hoc habent.

Et confirmatur. Quia subiectum non potest esse principium individuans accidentia: ergo tantum esse potest huiusmodi principium intrinseca entitas ipsorum accidentium. Antecedens patet: quia in primis subiectum non potest dici principium intrinsecum individuationis accidentis, tanquam intrinsece, et per se componens accidens: quia nunc non agimus de composito ex subiecto, et accidenti, sed de ipsa accidentali forma: quam constat, non componi intrinsece ex ipso subiecto; nec subiectum hoc modo esse principium intrinsecum eius: rursus nec subiectum potest dici principium individuans accidens, tanquam terminus habitudinalis, seu aptitudinis talis accidentis ad informandum tale subiectum: quia respectu eiusdem subiecti numero possunt duo accidentia solum numero distincta, habere aptitudinem ad informandum illud: ergo illae aptitudines non possunt distingui numero ex subiecto: ergo ex se ipsis.

3 Secundo hoc maxime videtur convinci ex quibusdam accidentibus, quae secundum habitudinem suam sistunt in subiecto, sed illud referunt, vel aliquo modo in aliud ducunt: ut sunt relationes, actus, habitus, et similia. Si enim accidens dicitur individuari a subiecto, quia respicit illud naturaliter; cur haec accidentia non dicentur potius individuari ab ultimis terminis, quos naturaliter respiciunt, maxime cum ab illis sumant essentialiter specificas rationes suas?

Tertio. Quia sine fundamento dicitur, hoc accidens numero habere naturalem coaptationem, et habitudinem tantum ad hoc subiectum. Nam licet fortasse per naturales causas in solo illo fieri possit; nihilominus tamen ipsum de se aptum est, ut informet quodvis subiectum capax talis accidentis: sicut e contrario accidere potest, ut hoc subiectum naturaliter non habeat, nisi hanc albedinem, vel hanc quantitatem: et tamen non propterea capacitas eius intelligenda est ita ex se limitata, et determinata ad hoc accidens, ut non sit de se sufficiens ad similia accidentia recipienda.

4 Quarto posset suaderi haec sententia ex eo, quod alioqui omnia accidentia, quae essent successiva in eodem subiecto, essent saltim successive idem numero: et ita calor, qui modo est in aqua, et perit, et calor, qui postea introducetur in ea, non distinguerentur numero quod quidem contra communem Philosophorum sententiam est. Sequela probatur. Tum quia ubi est eadem radix, et ratio individuationis saltim successive, debet eodem modo esse eadem individuatio. Tum etiam: quia quae habent eamdem formam specie saltim successive, non possunt non saltim eodem modo habere eamdem unitatem specificam: ex eo, quod prima radix unitatis specificae est praedicta forma: ergo si subiectum est prima radix individuationis accidentium, consequens erit, ut accidentia habentia idem subiectum saltim successive, sint eodem modo idem numero.

Ultimo. Quoniam si accidentia a suis subiectis individuarentur, tunc duo inde inconvenientia sequerentur. Primum est, quantitatem non posse esse ex se individuam, sed ex subiecto, quippe quae est verum accidens, non minus quam caetera alia accidentia: hoc autem non potest cohaerere cum iis, quae disp. praeced. diximus: quandoquidem ideo substantia materialis individuatur a materia signata quantitate, quia quantitas inter res materiales ex se est individua: et ita quidquid inter illas fuerit individuum, vel debet esse quantitas, vel quantitatem aliquo modo participare. Secundum est, quod duo accidentia solo numero differentia non possent esse simul in eodem subiecto, ut ex se constat, et ex dicendis num. 57 amplius patebit: sicut quia materia signata quantitate est radix individuationis formae substantialis; propterea non potest duplex forma esse simul in eadem materia: hoc autem est falsum, cum plures species visibiles diversorum alborum sint simul in eadem pupilla: ergo, etc.

§ II. Ex mente Arist. et D. Thomae dubium deciditur.

5 Dicendum tamen est, primam radicem, et principium individuationis, et distinctionis pure individualis accidentium, esse subiectum ipsorum formaliter sumptum: ac proinde accidentia habentia diversum formaliter subiectum, esse numero diversa, sicut si haberent idem subiectum modo dicto acceptum, non essent numero distincta. Ita Aristot. locis disp. praeced., dub. 1 et 2 relatis, et 5 Metaphys., text. 15, ubi etiam D. Thom. et 1 part., quaest. 29, art. 1, his verbis: Accidentia individuantur per subiectum: dicitur enim haec albedo, in quantum est in hoc subiecto: et quaest. 39, art. 3, ubi loquens de unitate, et multiplicitate individuali, sic ait: Accidentia autem sicut esse habent in subiecto, ita ex subiecto suscipiunt unitatem et multitudinem: et opusc. 29, ubi inquit: Sed advertendum est, quod accidentia non individuantur per materiam primam, sed per subiectum proprium, quod est ens actu, individuantur: sicut et formae substantiales per materiam primam, quae est earum subiectum.

Idem etiam docet Sanctus Doctor: tum 3 part., quaest. 77, art. 2, inquiens: Cum subiectum sit principium individuationis accidentium, oportet id, quod ponitur aliquorum accidentium subiectum, esse aliquo modo individuationis principium. Tum etiam pluribus aliis locis, quae habentur in tabula aurea verbo accidens, num. 24, ubi sententiam hanc communiter tuentur omnes Thomistae: et propterea supervacaneum esset illos in particulari referre.

6 Ratio autem potissima huius assertionis nulla est alia praeter eas, quas disp. praeced., dub. 1, adduximus. Nam sicut illae probant, individuationem formae substantialis, et compositi per illud constituti debere sumi a materia signata quantitate, ut a prima radice, ex eo quod distinctio pure individualis est distinctio materialis, ac proinde sumi a materia, ita propter eamdem rationem individuatio, et distinctio pure individualis accidentium, quippe materialis, non potest non a materia eorum, scilicet a subiecto formaliter sumpto, ut a prima radice desumi: alioqui ut ibidem, ratione 1 et 2, expendimus, talis distinctio hoc ipso quod esset formalis, et a forma ut tali proveniens, esset specifica, et non pure individualis.

Potestque hoc explicari, et confirmari ex iis, quae ex Divo Thoma disp. praeced. tetigimus. Nam accidentia habent a subiecto suum esse individuum in se ultima divisione, seu esse incommunicabile alteri, ut subiecto inferioritatis, et praedicationis: et etiam distingui ab aliis accidentibus eiusdem speciei: ergo et habebunt ab eodem subiecto individuationem, ut a proprio principio illius.

7 Consequentia est evidens. Antecedens autem quoad primam partem probatur, et explicatur. Quia cum accidentia, ut talia, sint actus et formae, sunt quantum est de se communicabiles alteri, ut subiecto inhaesionis: et ita secundum hanc rationem formalissime sumptam, non possunt fundare negationem illam, quae est propria individui, scilicet non posse esse in altero, a se aliquo modo ex parte rei conceptae distincto, sicut in subiecto inferioritatis, et praedicationis: ex eo, quod ratio ista praesupponit rem illam, quae eam fundat, et ut est fundamentum illius consideratam, habere quodammodo non recipi in alio, ut in subiecto inhaesionis, aut informationis, ut a num. 53 usque ad 61 disp. praecedentis diximus, et infra tangemus. Caeterum hoc ipso, quod praedicta accidentia actu, vel aptitudine sint connaturaliter, id est, secundum communem cursum sui ordinis in hoc subiecto potius, quam in illo, sunt prorsus irreceptibiles saltim connaturaliter in alio subiecto inhaesionis: et ita secundum istam solam rationem (cum limitatione tamen, quoad quantitatem dub. seq. explicandam) sunt incommunicabiles alteri a se aliquo modo distincto, eo modo, quo universale communicatur alteri, a se quodam modo diverso, tanquam subiecto inferioritatis, et praedicationis, eo modo, quo universale communicatur alteri, a se quodam modo diverso, tanquam subiecto inferioritatis, et praedicationis.

Ex quo etiam idem antecedens quoad secundam partem satis constat. Tum quia, ut disp. praeced., num. 79 et deinceps expendimus, per id ipsum, per quod est aliquid incommunicabile alteri, modo insinuato, tanquam per principium, et radicem primam ex se sufficientem talis individuationis, debet re ipsa esse diversum a quolibet alio eiusdem speciei. Tum etiam: quia sicut in communi ratione accidentis ponitur subiectum in communi per modum differentiae: ut quando dicimus: Simitas est curvitas nasi, ut in Logica, disput. 5, quaest. 2, nostri Complut. late expendunt, ita si accidens in singulari diffiniendum esset, deberet poni ad instar differentiae subiectum in singulari: ut si diceremus: Haec simitas est haec curvitas huius nasi: ergo signum est, primam individuationis radicem eorundem etiam, quod esse divisum, esse subiectum ipsorum quatenus idem subiectum est etiam, a quolibet alio ultima divisione divisum, secundum quam ratione de illo in praesenti loquimur.

§ III. Obiectio notanda, et solutio illius.

8 Sed obiicies, non recte haec cohaerere cum illis, quae circa individuationem substantiae materialis disputat. praecedenti diximus. Nam si substantia, ut individua, et divisa ultima divisione a quolibet alio, est prima radix individuationis accidentium, et haec est individua, ratione materiae signatae quantitate, tanquam primae radicis, consequens erit, ut potius materia ipsa signata, esset dicenda prima radix individuationis eorundem accidentium, iuxta illud: Propter quod unumquodque tale, et illud magis.

Respondetur, obiectionem hanc ad summum convincere intentum de primo principio, ex se non sufficienti ad individuationem accidentium: non tamen de primo principio, ex se sufficienti, de quo in praesenti loquimur, de quoque locus est D. Thom. opusculo de principio individuationis, cum materiae primae rationem praedicti principii denegavit, et eam subiecto, quod eorundem accidentium concessit. Nam cum accidentia sint formae secundae, et ut tales debeant individuari a subiecto, oportet, ut tanquam primam radicem individuationis suae praesupponant subiectum, saltim includens formam, scilicet formam substantialem, per quam sint primo in actu simpliciter: quandoquidem esse secundum quid, quod praestandum est a forma accidentali non potest esse tale, nisi praesupponatur esse simpliciter proveniens a forma substantiali: alioqui esset re vera esse simpliciter, et substantiale, ut in lib. de Generat., disp. 2, num. 78, nostri Complutens. optime docent.

9 Nec etiam refert, si contra solutionem hanc urgeas, quod ex materia prima signata quantitate redditur sufficiens ratio, ob quam debeant dari haec accidentia potius, quam illa: ita, ut in eamdem materiam, tanquam in radicem sufficientem resolvatur tota individuatio illorum: ergo, etc. Antecedens probatur. Nam ex eo, quod detur haec materia signata hac quantitate, debet dari haec forma substantialis, et non illa; et hoc compositum, non vero illud: ac tandem haec accidentia, non vero illa. Unde si inquiratur, cur dantur haec accidentia? optime respondebitur, id contigisse, quia datur hoc compositum, quod est eorum subiectum, et non aliud, et ideo dari hoc compositum, et non aliud, ac proinde haec, et non illa accidentia, quia praesupposita est haec materia signata, et non illa: et propterea, ea praesupposita, non possunt naturaliter loquendo alia accidentia in eodem composito pro tunc, atque adeo in eodem formaliter sumpto, ut infra explicabimus, recipi: ergo, etc.

Respondetur, antecedens esse verum, si intelligatur de sufficienti ratione intra ordinem illativum, seu de sufficienti ratione innitenti in bonitate, et infallibilitate consequentiae, non vero de sufficienti ratione intra ordinem rei, seu innitenti in sufficientia antecedentis in esse rei. Et ad probationem respondetur, distinguendo eodem proportionali modo antecedens, et negando consequentiam.

10 Explicatur hoc. Etenim sicut ex negatione auxilii efficacis ad actum cadentem inexcusabiliter sub praecepto, redditur sufficiens ratio intra ordinem illativum peccati, tunc commissi ab eo, cui praelictum auxilium denegatur: ex eo, quod per optimam consequentiam deducitur, illum peccaturum, si semel tale auxilium ei denegatum est: non tamen potest hinc reddi sufficiens ratio in esse rei, seu innitens in sufficientia antecedentis, scilicet de negatione praedicti auxilii, imo, nec aliqua ratio, quae possit in hoc ordine esse aliquo modo radix peccati formaliter sumpti, ex eo, quod Deus est incapax huius concursus: ita ex positione materiae signatae, ponitur sufficiens ratio intra ordinem illativum, seu sufficiens ratio innitens in bonitate consequentiae: siquidem (connaturaliter saltim loquendo) deducitur per bonam consequentiam, quod si materia prima, est signata hac quantitate, et non illa, dabuntur in composito haec accidentia, non vero illa: non tamen ponitur sufficiens ratio intra ordinem rei, seu innitens in sufficientia solius antecedentis in esse rei, propter rationem in numero praeced. tactam.

Unde sicut non potest subsequi peccatum illud, nisi operetur creatura, et ei, ut primo principio, ac fonti peccati tribuatur, ita non poterit dari hoc accidens, et non illud, nisi detur subiectum illius, scilicet totum compositum; et ei in esse rei, tanquam principio ex se sufficienti tribuatur, quod sit prima radix individuationis illius. Et quemadmodum satis est ad illam bonitatem consequentiae, quae circa peccatum sit, negationem illam auxilii efficacis habere nexum cum hoc defectu creaturae, quatenus Deo denegante auxilium, statim culpa sua, et non ex defectu Dei auxilia sufficientia tribuentis, creatura deficiet, ita ad bonitatem consequentiae, per quam posita materia signata recte infertur, danda esse haec numero accidentia, et non illa in composito, sufficiet nexus ille, qui est inter hoc principium ex se insufficiens in esse rei, cum altero comprincipio, ex quibus coalescet integrum, et sufficiens principium, scilicet totum compositum.

11 Adde, non improbabiliter posse aliter responderi ad priorem obiectionem, et replicam eius, ex eis ad summum probari, materiam primam signatam quantitate, esse primum principium quo, primamque in hoc ordine radicem individuationis accidentium, non tamen primum principium quod: in praesenti autem loquimur de primo principio quod, non vero de primo principio quo. Quia in iis, quae habent primum principium quod, re ipsa distinctum a principio quo, ut in praesenti contingit, optime, dum de principio eorum absolute inquiritur, ad principium quod, non vero ad principium quo recurritur. Sicut in causis efficientibus, dum absolute de principio, et causa actionis ab eis procedentis agitur, potiori ratione ad principium agendi quod, quam ad principium quo, recurri solet. Et propterea communiter dicitur, actiones esse suppositorum, non vero formarum: quia hae sunt principium quo, illa vero principium quod, earumdem.

§ IV. Solutio argumentorum primae sententiae.

12 Ad primum patet ex dictis disp. praeced. quomodo ad summum probet, accidentia individuari proxime per suas entitates, ut sunt haec: quia individuantur ex eo, quod respiciunt hoc numero subiectum formaliter sumptum, non vero aliud: et hic respectus non distinguitur realiter a sua entitate; non tamen individuari a se ipsis, ut a primo, et radicali principio: quin potius ex eo, quod subiectum sit hoc, provenit accidentia esse haec: et ex eo, quod praedicta accidentia sint talia numero, et numerice solummodo distincta, ex habitudine praedicta, optime sequitur, subiectum esse primam radicem talis individuationis, et distinctionis. Sicut in simili de forma substantiali dici solet: quae proxime est haec, ratione habitudinis ad materiam signatam, radicaliter autem ratione eiusdem materiae primae signatae quantitate. Nam ex eo, quod materia sit haec, sequitur a priori formam fore hanc: et ex eo, quod haec materia, et non illa respiciatur ab hac forma, colligitur a priori, talem formam esse hanc numero, et materiam etiam per modum termini per se inspecti, esse primam radicem talis individuationis, ut dubio 1 et 2 disp. praeced. diximus.

Al confirmationem negandum est antecedens. Et ad probationem concesso antecedenti, quoad priorem eius partem, debet negari, quoad secundam, iuxta ea, quae modo dicebamus. Nec oppositum convincit eius probatio: quae tantum est vera loquendo de eodem subiecto materialiter, et in esse rei sumpto, quia hoc potest a pluribus, et diversis numero accidentibus respici; non tamen de eodem subiecto formaliter, et intra lineam subiecti formaliter sumpto: ac proinde, ut in esse subiecti connotat hoc tempus potius, quam illud, etc. Nam subiectum hoc modo sumptum, solum respicitur ab unico, et eodem numero accidenti; et ita, quot fuerint accidentia, tot eis correspondent subiecta per se inspecta, quae materialiter, et in esse rei possint esse idem, non vero formaliter, et in esse subiecti, ut a num. 15 usque ad num. 18 magis explicabimus.

13 Ad secundum respondetur, accidentia, quae non sistunt in subiecto, sed referunt quodammodo illud ad aliquod aliud extrinsecum, qualia sunt naturales potentiae, et habitus operativi, sumere suam individuationem a subiecto, quamvis suam rationem specificam ab eisdem terminis extrinsecis accipiant. Et ratio disparitatis constat ex dictis num. 5 et 6 huius dubii, et disp. praeced. num. 12 et deinceps. Quoniam praedicti termini extrinseci comparantur per modum causae formalis extrinsecae respectu eorumdem accidentium, secundum suam speciem sumptorum: et ita sunt idonei ad tribuendam eis speciem, qua a causa formali, tam intrinseca, quam extrinseca potest ducere ortum; non vero ad tribuendam individuationem, cuius prima, et potissima radix debet in genere causae materialis ad illam concurrere: et propterea optime talis individuatio tribuetur subiecto accidentium, tanquam primae fonti, et origini illius.

14 Ad tertium negandum est antecedens. Et ad probationem dicendum est, quod licet demus, hoc numero accidens connaturaliter, aut secundum communem cursum sui ordinis, respiciens hoc numero subiectum formaliter sumptum; posse per divinam potentiam recipi in alio numero subiecto; non tamen ita, ut praedictum accidens habeat aptitudinem connaturalem, aut secundum communem cursum sui ordinis, ad hoc, ut recipiatur in tali subiecto: et ita adhuc existens in extraneo subiecto, semper respicit, semperque petit connaturale subiectum, aut illud, quod secundum communem cursum sui ordinis sibi saltim quodammodo debetur: et ex hac habitudine accipit proxime suam individuationem, et remote, ac tanquam a prima radice eam desumit a subiecto.

Diximus, quod semper petit connaturale subiectum, aut illud, quod secundum communem cursum sui ordinis sibi saltim quodammodo debetur, ut inter accidentia ordinis naturalis, et supernaturalis debita constituatur distinctio. Nam illis potest assignari subiectum connaturale quod: secus vero istis; quamvis re vera saltim quodammodo exigant secundum communem cursum sui ordinis peculiare aliquod subiectum quod: et propterea haec numero charitas recepta in Michaele, nequit secundum communem cursum sui ordinis supernaturalis recipi in Gabriele.

15 Ad illud autem, quod ibidem additur, scilicet, hoc numero subiectum non respicere connaturaliter hoc numero accidens tantummodo, sed posse plura, et diversa accidentia connaturaliter suscipere, ac proinde etiam vice versa hoc numero accidens poterit connaturaliter in diversis subiectis recipi, constat ex dictis disp. praecedenti. Quoniam licet antecedens possit esse verum de eodem subiecto materialiter, et in esse rei sumpto et modo alibi tacto: non tamen de eodem subiecto formaliter, et in esse subiecti accepto, et ut connotat hanc potius differentiam temporis, quam illam, etc. Nam secundum hanc rationem, ita mutuo inter se subiectum, et accidens coaptantur, et commensurantur, ut neque hoc subiectum ad aliud accidens; neque hoc accidens ad aliud subiectum possit connaturaliter terminari: ut in simili de materia signata hac quantitate, et de forma substantiali inter se collatis dicebamus, et ex dicendis in tribus numeris immediate sequentibus magis patebit.

Caeterum cum huc stat, ut subiectum in esse rei, et materialiter acceptum, et accidens ipsum in hoc eodem ordine consideratum, non habeant praedictam commensurationem mutuam: ex eo quod hoc numero subiectum sic sumptum, ex sua peculiari ratione habet maiorem amplitudinem, et indifferentiam. Quae a posteriori satis colligitur ex eo, quod experimento comperimus, scilicet, posse idem materialiter subiectum, saltim successive, naturaliter recipere plura accidentia numero diversa: cum tamen idem numero accidens nequeat, saltim materialiter acceptum, recipi secundum communem cursum, adhuc successive, in diversis subiectis.

16 Ad quartum neganda est sequela. Et ad primam probationem dicendum est, eam esse veram de eadem radice formaliter, et in esse radicis sumpta: non vero de eadem radice materialiter, et in esse rei accepta, ut in praesenti contingit. Ex quo, ad secundam probationem constat, quod si possibile esset, eamdem formam in specie, materialiter et in esse rei acceptam, successive informare: ita tamen, ut esset diversa secundum speciem in esse formae, et radicis unitatis specificae: tunc non tribueret etiam successive eamdem unitatem specificam. Et ita hinc nihil contra nos convincitur, qui diversis numero accidentibus, successive in eodem subiecto materialiter, et in esse rei sumpto, receptis; tribuimus plura numero subiecta, formaliter, et in esse radicis individuationis eorum accepta.

Explicatur hoc. Etenim ad unitatem numericam accidentis non solum requiritur, ut sit in hoc subiecto, materialiter, et in esse rei accepto, sed etiam identitas temporis: non secus, proportione servata, ac ad unitatem numericam motus desideratur, iuxta doctrinam Aristotelis communiter receptam, et in lib. Physicorum, disp. 23, num. 22, a nostro Collegio Complut. traditam, unitas termini, et eiusdem temporis: et ita variato tempore colligitur variari individuationem accidentis, et quod licet subiectum in esse rei sit idem; non tamen in esse subiecti formaliter sumpti. Quia idemmet subiectum in esse rei variatur formaliter in esse subiecti per hoc, quod subsit diversae circumstantiae temporis. Et ita quoties pereunte unica albedine Petri, denuo albefit idem Petrus, toties variatur albedo, et alia numero denuo, et successive producitur. Quia licet maneat idem Petrus in esse rei, non tamen manet idem in esse subiecti formaliter sumpti, vel in esse recti talis subiecti: ex eo, quod subest, aut connotat diversam temporis circumstantiam.

17 Potestque hoc amplius elucidari exemplo superficiei ad rationem loci una cum relatione distantiae ad centrum terrae, et polos mundi concurrentis. Quae licet in esse rei multoties non varietur, ut si locatum eadem superficie in esse rei circumlatum moveatur, attamen in esse rationis materialis loci formaliter sumptae, multoties variatur, ut in eventu nuper dicto contingit: et consequenter tunc etiam variatur locus ipse quia praedicta superficies subest diversae relationi distantiae et ipsamet, ut subest tali distantiae, dicit rationem materialem loci formalissime acceptam. Sic ergo, quod ad praesens, debita proportione servata, philosophandum est: quamvis, ut intuenti constabit, suum discrimen inter exemplum allatum, et rem, de qua agimus, intercedat.

Neque hinc fiet, ut ex dictis disp. praeced., num. 134, colligi potest, individuationem accidentium reducendam esse, ut in primam radicem, in tempus ipsum: quia ut in simili de quantitate circa individuationem substantiae dicebamus, tempus solum concurrit per modum connotati extrinseci: subiectum autem licet non includatur in recto in ipso accidenti, est tamen id, quod in esse radicis in recto individuat accidens. Nam ad hoc, ut habeat hoc munus, non requiritur includi intrinsece, et essentialiter in illo: sed satis est esse primam radicem materialem ipsius irreceptibilem in alio, ut in subiecto priori: et esse talis conditionis, ut secundum hanc rationem sit intrinsece, id est, per receptionem ipsius accidentis unibile cum illo; quae, duo subiecto accidentium, non vero tempori, ut ex se constat, conveniunt.

18 Poteritque hoc ipsum explicari, et simul obiectio quaedam, quae hic fieri poterat, solvi exemplo causae efficientis huius numero accidentis, puta huius numero caloris producti ab hoc igne, qui ab alio igne produci nequit, iuxta ea, quae in lib. Physic., disput. 15, num. 50, nostri Complut. docent. Nam licet hoc ipso, quod producatur ab illo numero igne, non possit non distingui ab alio calore producto ab altero igne, quia tamen neuter ex his ignibus concurrit in genere causae materialis, sed efficientis, atque adeo omnino extrinsece, propterea, et propter alias rationes, quae ex nuper dictis cuique obviae erunt, et in hac eadem disp. tangentur, non in ignem producentem, sed in subiectum recipiens praedictum calorem, et modo dicto consideratum, reducimus, ut in primam radicem, individuationem illam. Quoniam in praesenti non de quacumque radice, scilicet radice omnino extrinseca per habitudinem ad quam individuatio non sumitur; sed de radice aliquo modo intrinseca, ac proinde de illa per habitudinem ad quam individuatio accipitur, sermonem texuimus.

Ad ultimum dicendum est, tangere duplicem difficultatem, scilicet quantitas habeat hoc peculiare inter caetera alia accidentia, et formas substantiales receptibiles in materia, ut ex se sit, quodammodo individua? et an duo accidentia solo numero diversa possint esse simul in eodem subiecto? Quia tamen utraque ex his difficultatibus est ex se satis gravis, et plura ad sui decisionem petit, ut ex dicendis constabit, propterea cuilibet ex illis unicum dubium dabimus.

Ex huius difficultatis exacta intelligentia, et decisione cuncta fere, quae de individuatione substantiae materialis diximus, et plura, quae in gravissimis aliis difficultatibus in via D. Thomae dici solent, dependent: et ideo tam propter nuper dicta, quam propter rationem istam, sigillatim dubium hoc excitamus.

§ I. Sententia negans.

19 Partem negantem tuentur Durandus; Aureolus apud Capreol. in 2, dist. 3, quaest. 1, art. 2; Scotus, quaest. 4; Suarez, disput. 5 suae Metaphysic., et alii. Praecipuum autem huius sententiae fundamentum est illud, quod circa alia supra tactum est: quodque potest ad hanc formam reduci, scilicet quantitatem non esse magis ex se ens, quam plura alia accidentia: ergo non magis erit ex se individua, quam illa. Antecedens videtur perspicuum. Nam potius accidentia ex se perfectiora quantitate, habent ex se magis de entitate, quam quantitas: ex eo quod entitas est radix perfectionis, et id quod ex se est ens perfectius, etiam ex se est magis ens. Consequentia vero etiam constat. Quoniam unumquodque ita est unum quavis unitate reali, sicut est ens; ergo, quod ex se non habet esse magis ens, quam alia, non erit ex se magis unum unitate reali, scilicet individuali, quam illa.

Secundo probatur eadem sententia. Nam forma substantialis non habet ulla ratione ex se esse tanquam ex prima radice individuam, ut ex dictis disput. praecedenti, dub. 1, constat: ergo multo minus id habebit quantitas. Patet consequentia. Tum quia forma substantialis est nobilior quantitate; et ita si hac nobilitate non obstante, non potuit ita elevari supra materiam, ut ex se aliquo modo tanquam a prima radice individuaretur, sed solum a materia, multo minus id poterit quantitati convenire. Tum etiam: quoniam forma substantialis, ideo non est ex se individua, ut ex prima radice, quia est forma receptibilis in materia: ex eo, quod haec forma est ex se communis, et communicabilis pluribus, ut dub. praecedenti dicebamus: sed quantitas etiam est forma receptibilis in subiecto; ergo, etc.

20 Tertio. Nam, vel hoc convenit quantitati, quia accidens, vel quia tale accidens? at neutro ex his modis: ergo nullo. Antecedens quoad primam partem non indiget probatione: alioqui omnia accidentia essent eodem modo ex se individua, cuius oppositum: dub. praecedenti docuimus. Quoad secundam vero partem probatur. Quoniam quantitas, quatenus tale accidens talitate specifica, dicit esse extensionem substantiae, et quatenus tale accidens talitate numerica, importat esse hanc extensionem, et non illam, respectu huius substantiae, et non respectu illius; ergo secundum utramque rationem sumit tanquam a prima radice totum suum esse a substantia, quam respicit: siquidem ideo alia accidentia non possunt ex se, ut ex prima radice esse individua, quia, ut sint haec, non possunt non respicere suum subiectum determinatum.

Ultimo. Quoniam alias nullum esset inconveniens in hoc, quod saltim supernaturaliter possent duae quantitates esse simul in eodem subiecto: hoc autem admitti nequit, ut constabit ex iis, quae num. 57 dicemus: ergo, etc. Sequela patet. Nam si quantitas est ex se individua, et eius unitas numerica ex unitate subiecti non desumitur, non est cur existente unico tantum subiecto, non possent ibidem duae quantitates supernaturaliter existere: siquidem in eo eventu ex nullo capite id repugnaret, nisi tantum ex impenetrabilitate unius quantitatis cum alia. Quae tamen repugnantia solum est in ordine ad potentiam Dei ordinariam: non vero in ordine ad absolutam, et supernaturalem, ut ex dictis in lib. Physic., disp. 19, num. 56, a nostro Collegio Complutens. constat.

§ II. Vera Aristotelis, et D. Thomae sententia.

21 Dicendum tamen est, hoc esse peculiare quantitati inter omnia alia accidentia, et inter cunctas alias formas in materia receptibiles, ut ex se tanquam ex prima radice quodammodo individuetur. Haec est Aristotelis, locis disp. praeced. citatis. Nam hoc ipso, quod quantitas sit, modo ibidem insinuato, radix individuationis substantiae materialis, oportet ut ipsa ex se sit quodammodo individua, ut ibidem expendimus, et ex Divo Thoma dicemus.

Idem etiam docuit D. Thom. opusc. 70, quaest. 4, art. 2 ad tertium, his verbis: De ratione individui est, quod sit in se indivisum et ab aliis divisum ultima divisione: nullum autem accidens habet in se propriam rationem divisionis nisi quantitas: unde dimensiones ex se ipsis habent quamdam rationem individuationis secundum determinatum situm, prout situs est differentia quantitatis, et sic habet duplicem rationem individuationis, unam ex subiecto, sicut, et quodlibet aliud accidens: aliam ex se ipsa in quantum habet situm, ratione cuius in abstrahendo a materia sensibili imaginamur hanc lineam, et hunc circulum.

22 Et hoc ipsum tuetur idem Sanctus Doctor, 3 parte, quaest. 11, art. 2, ubi etiam ex eo quod quantitas est radix, modo tamen supra explicato, individuationis aliarum formarum, colligit, eam esse ex se quodammodo individuam; atque adeo non a subiecto secundum praedictam rationem individuari: et ita postquam dixit esse de ratione individui, ut non possit in pluribus esse, statim addidit: Quod quidem contingit dupliciter: uno modo, quia non est natum esse in aliquo, et hoc modo formae immateriales separatae per se subsistentes, sunt etiam per se ipsas individua. Alio modo ex eo, quod forma substantialis, vel accidentalis est quidem nata in aliquo esse, non tamen in pluribus: sicut haec albedo, quae est in hoc corpore. Quantum igitur ad primum, materia est individuationis principium omnibus formis inhaerentibus: quia cum huiusmodi formae, quantum est de se, sint natae in aliquo esse sicut in subiecto, ex quo aliqua earum recipitur in materia, quae non est in alio, iam nec forma ipsa sic existens potest in alio esse. Quantum autem ad secundum dicendum est, quod individuationis principium est quantitas dimensiva: ex hoc enim aliquid est natum esse in uno solo, quod illud est in se indivisum, et divisum ab omnibus aliis: divisio autem accidit substantiae ratione quantitatis, ut dicitur in primo Physicorum: et ideo ipsa quantitas dimensiva est quoddam individuationis principium huiusmodi formis, in quantum scilicet diversa forma numero sunt in diversis partibus materiae. Unde, et ipsa quantitas dimensiva secundum se habet quamdam individuationem; ita, quod possumus imaginari plures lineas eiusdem speciei differentes positione, qua cadit in ratione huius quantitatis: convenit enim dimensioni, quod sit quantitas positionem habens.

23 Et tandem hoc ipsum asseruit Sanctus Praeceptor, 4 contra gentes, cap. 65, in 4, dist. 12, quaest. 1, art. 1, quaestiuncula 2, et quodlib. 7, art. 10, his verbis: Quantitas non individuatur solum ex subiecto, sicut alia accidentia, sed etiam ex situ, qui est de ratione ipsius quantitatis dimensivae, quae est quantitas positionem habens: et ideo possibile est imaginari duas lineas separatas eiusdem speciei numero diversas, secundum diversum situm. Alias non esset divisibilis ex ipsa ratione sui generis: non enim dividitur linea nisi in lineas: plures autem albedines eiusdem speciei sine subiecto imaginari est impossibile: et sic patet, quod albedo non individuatur, nisi ex subiecto.

Unde Sanctum Doctorem sequuntur Capreolus in 2, dist. 3, quaest. 1, art. 3; Cajet. 1 part., quaest. 29, art. 1; Ferrara, 4 contra gentes, cap. 65; Bannez, 1 de Generat., cap. 5, quaest. 3, art. 8, in 1 solutione ad tertium, Gonzalez, 1. p., disp. 23, num. 13, et alii plures ex Thomistis.

§ III. Sententia D. Thomae explicatur et probatur.

24 Caeterum quia assertio haec indiget explicatione propter illam particulam, quodammodo, in eadem positam, propterea prius explicanda, quam probanda est. Etenim sicut in materia de Trinitate, quaest. 40, art. 2, communiter, maxime vero in schola Divi Thomae dici solet, quod relatio divina, verbi gratia, Paternitas, adhuc secundum suam ultimam rationem considerata, potest in duos conceptus inadaequatos partiri, scilicet in se ipsam, ut habet rationem formae hypostaticae, et in se ipsam, ut exprimit ad proprium eiusdem relationis Paternitatis: et quod secundum priorem rationem exercet quoddam munus, quod secundum posteriorem exercere nequit, nam considerata constitutione personae Patris secundum analogiam ad constitutionem personarum creatarum (de qua constitutione in praesenti loquimur), tunc persona Patris constituitur per Paternitatem divinam, secundum suam quasi atomam rationem consideratam in esse primae personae, quatenus praedicta Paternitas habet rationem formae hypostaticae, non vero secundum, quod exprimit esse ad, scilicet ad Filium, quia munus istud, et conceptus inadaequatus referendi Patrem ad Filium concipitur quodammodo posterius generatione activa, et passiva Filii: et ratio personae Patris iam constitutae debet concipi aliquo modo prius ipsa generatione activa Filii: siquidem actiones, sive productiones sunt suppositorum, sive personarum iam constitutarum: et propterea nequit relatio illa secundum praedictum munus constituere modo dicto Patrem; bene tamen eumdem iam constitutum referre ad Filium.

25 Ita ergo quantitas considerata, non quidem secundum communem accidentis, sed secundum propriam sui rationem potest bipartiri in duos conceptus inadaequatos, scilicet tum in se ipsam, ut extensio, et haec extensio huius substantiae, et non alterius, ac proinde ut exprimit hanc habitudinem ad hanc substantiam potius, quam ad illam: tum etiam in se ipsam, quatenus exprimit hoc, quod est habere determinatum situm ortum ex partialibus sitibus suarum partium: ac proinde quatenus praedicta partes, ita conferuntur cum illa, ut retineant rationem materiae, sive principii materialis respectu illius: et ideo ipsa constat ex illis, ut ex materia eiusdem, non qualicumque, sed tribuente ei, quod ratione earumdem partium habeat peculiarem positionem seu situm. Et licet quantitas sic sumpta non possit omnino praescindi ab ordine ad subiectum: non tamen ut consideratur sub hac expressa, et inadaequata ratione curatur (saltim per se primo, et in recto) de ordine isto, sed de eo, quem praedictae partes ad quantitatem illam totalem dicunt, et de quantitate ipsa, ut praecise exprimit esse rem quamdam talis conditionis, et naturae, ut habeat praedictas partes, et praedicto modo cum illa collatas: non curando (saltim per se primo, et in recto) an eadem quantitas, ut ex illis constat, dicat habitudinem ad hanc substantiam potius, quam ad illam.

Quod ergo in assertione una cum Sancto Doctore volumus, est, quod quantitas hoc habet peculiare inter alia accidentia, et quascunque formas receptibiles in materia, quod ipsa in diversos quodammodo conceptus inadaequatos sui bipartita, habet quodammodo esse individuam a subiecto, et quodammodo individuam a se, tanquam a prima radice. Nam illud prius convenit ei, secundum priorem illum conceptum ex nuper recensitis; hoc vero posterius competit eidem secundum posteriorem. Et ideo D. Thom. in locis pro assertione adductis tali verborum serie usus est, ut hoc, ipsum manifeste denotaret, ut intuenti patebit.

26 Assertio ergo sic explicata, quoad illud, quod innuit, scilicet quantitatem secundum quod exprimit rationem extensionis, et huius extensionis substantiae, ac proinde secundum priorem illum conceptum inadaequatum individuari a subiecto, ut a prima radice, constat ex dictis dub. praecedenti. Quia secundum hanc rationem consideratur per modum formae, et non qualiscumque, sed communicabilis suo subiecto, non minus quam caetera alia accidentia: et propterea non potest aliunde, quam ex suo subiecto, tanquam ex prima radice individuari, ut ex ibidem dictis patet.

Quoad secundam vero partem non alia ratione praeter eam, quam Sanctus Doctor in testimoniis allatis astert, probanda est: quae quidem potest sub hac forma proponi. Quoniam quantitas ex se ipsa, tanquam ex prima radice habet esse divisibilem in plures partes eiusdem rationis, seu in plures partes entitativas solo numero diversas: ergo ex se ipsa, tanquam ex prima radice habet quodammodo esse individuam. Antecedens constat ex dictis a nostro Collegio Complut. in Logica, disput. 13, num. 30 et deinceps, et in lib. de Generat., disp. 5, num. 32 et sequentibus, ubi ostendunt, quomodo conveniat quantitati, secundum quod ipsa, habere partes entitativas, ita ut nihil eas habeat, nisi vel ipsa, vel ratione ipsius. Consequentia vero probatur. Tum quia hoc ipso quod quantitas habeat ex se partes eiusdem rationis, seu sola numero differentes, habet etiam ex se ipsa unde quodammodo sit una numero. Tum etiam: quia hoc ipso, quod habeat praedictas partes, habet utique eas secundum distinctam positionem, et ex ipso possunt inter se numero distingui ex illo distincto situ et positione: et similiter una quantitas poterit ab alia numero differre ex determinato situ, et positione, quam habet. Et ideo si darentur duae lineae separata ab omni subiecto, possent intelligi, et esse numero diversae: ex eo quod una haberet distinctum situm ab alia.

§ IV. Obiectiones adversariorum contra rationem Divi Thomae.

27 Caeterum contra rationem hanc obiiciunt primo adversarii, male colligi ex eo, quod quantitas habeat ex se partes eiusdem rationis, quod ipsa sit quodammodo ex se individua, et prima radix suae individuationis: ergo, etc. Antecedens probatur. Quoniam totum hoc pertinet ad conceptum eius specificum, ut praecisum ab eius individuatione, et radice illius: et propterea omnes quantitates conveniunt specifice in hoc, quod habeant partes eiusdem rationis: ergo ratione huius non poterit quantitas esse ex se individua, nec suae individuationis, et distinctionis pure individualis radix: quandoquidem per id, quod pertinet ad conceptum specificum alicuius formae, ut praecisae a sua individuatione, nequit individuari, aut esse radix unitatis, et distinctionis pure individualis.

28 Confirmatur primo. Nam ex eo individuum vagum non potest ex se esse individuum determinatum, et omnino singulare, sed ratione alterius, ut primae radicis, quia ex se dicit rationem singularis in communi sumptam: sed per hoc, quod quantitas ex se, et ex vi suae speciei habeat partes solo numero diversas, solum sequitur, quod habeat illas diversas diversitate numerali in communi sumpta: siquidem in hoc omnes quantitates conveniunt: ergo ex hoc modo habendi partes, nequit colligi, quod ex se sit individua individuatione hac, seu individuatione determinata, de qua in praesenti fit sermo.

Confirmatur secundo. Quia alioqui in quantitate, non distingueretur adhuc virtualiter, sive cum fundamento in re, unitas specifica ab unitate numerica, nec possent duae quantitates solo numero distingui: hoc autem est aperte falsum: ergo, etc. Sequela probatur. Nam propterea in Angelis non distinguitur unitas specifica cuiuslibet ab unitate numerica eiusdem, nec possunt solo numero inter se distingui, quia sunt formae quaedam ex se individuae, ut disput. praeced., num. 17, innuimus, et in tract. de Angelis latius ex D. Thoma dicemus: ergo si quantitas ex se ipsa est individua, non poterit in ea unitas illius specifica a numerica virtualiter distingui, nec erit distinguibilis numerice ab alia quantitate, quae specie ab eadem distinguitur.

29 Secundo obiiciunt. Nam quidquid est in quantitate, et ei secundum, quod tali competit, quale est habere ex se partes entitativas, et quaevis alia ratio intrinseca quantitati, tantum potest esse peculiaris ratio talis formae, et ad lineam formae spectans: ergo eo ipso erit ineptum ad hoc, ut quantitas ratione illius sit ex se individua, aut individuationis radix. Antecedens videtur certum. Nam cum quantitas secundum suam rationem superiorem sit forma quaedam, non potest secundum suam peculiarem rationem constituentem illam importare aliquid, quod non sit peculiaris ratio talis formae, et ad lineam formae spectans. Sicut quia forma substantialis, v. g., leonis secundum suam rationem superiorem, habet rationem formae, propterea nequit secundum suam peculiarem rationem, ei secundum, quod tali convenientem, importare aliquid, quod non sit peculiaris ratio talis formae, et ad lineam formae spectans. Consequentia vero probatur. Quia, ut ex dictis disput. praecedenti constat, ideo forma substantialis leonis, ut talis, secundum nullam sui rationem potest ex se tanquam ex prima radice esse individua, quia quidquid ei competit secundum hanc rationem, tantum potest esse peculiaris ratio talis formae.

30 Tertio. Nam ratio totius integralis, et partium eius est longe diversa a ratione totius universalis, qualis est species atoma, et partium subiectivarum eius, scilicet individuorum: ergo ex eo, quod quantitas sit ex se totum quoddam integrale constans suis partibus integralibus, male infertur, quod etiam habeat ex se unde possit fundare rationem totius universalis, scilicet speciei atomae, et simul absque aliquo alio dividi in diversas partes subiectivas sub praedicto toto contentas. Consequentia videtur certa. Nam ex eo, quod aliquid habeat propria unius totius, non sequitur habiturum ex se propria alterius totius diversae rationis ab illo. Antecedens autem probatur. Quoniam totum integrale est talis conditionis, ut debeat realiter distingui a suis partibus, secus vero totum universale, et propterea illud quatenus tale nequit praedicari de sua parte, sed haec est falsa: Dimidia pars ulnae est ulna; bene tamen totum universale: et propterea haec propositio est vera: Ista numero quantitas, est quantitas: ergo, etc.

Quarto. Nam ex eo, quod quantitas gaudeat partibus habentibus diversos situs, ac proinde ex diversitate situum possint, tam diversae partes eiusdem quantitatis inter se, quam diversae quantitates totales, ut diversae lineae inter se numero distingui, male colligitur, quod quantitas sit sibi quodammodo radix suae individuationis: ergo, etc. Antecedens videtur certum. Nam cum situs pertineat ad distinctum praedicamentum, non poterit inde colligi, quod quantitas ex se, sed aliunde sit individua, ac proinde, quod aliquid aliud sit ei radix suae individuationis.

§ V. Solutio obiectionum contra rationem D. Thomae.

31 Ad primum negandum est antecedens. Et ad probationem distinguendum est antecedens. Et si sensus eius sit, quod totum illud in communi sumptum, pertinet ad conceptum specificum quantitatis, concedendum est: secus vero si sensus fuerit, quod totum illud in particulari, et omnino determinate acceptum, spectet ad specificum conceptum eiusdem quantitatis. Et eodem proportionali modo distinguendum est consequens, ac iuxta modo dicta debet negari, vel concedi consequentia. Nam licet quantitas nequeat esse sibi prima radix individuationis, per hoc praecise, quod habeat partes eiusdem rationis in communi; bene tamen per hoc, quod habeat illas in particulari, et omnino determinate acceptas.

Itaque quantitas, et alia accidentia partim conveniunt, et partim differunt, quoad individuationem. Conveniunt quidem: quia sicut albedo individuatur proxime, et intrinsece per illud idem realiter, per quod habet suam speciem, particulariter tamen acceptum: et ideo solum ei additur differentia quaedam individualis virtualiter distincta a sua specificatione, scilicet esse hanc, et non illam, ita etiam quantitas. Et propterea solum ei additur differentia individualis eodem modo distincta, scilicet, quod sit haec, et non illa, ac proinde habeat has partes, et non illas.

32 Differunt autem: quia albedinem esse hanc, et ejus individualis differentia oritur ab alio, scilicet a subjecto, ut a prima radice: atque adeo praedicta differentia individualis non est sibi prima radix sui proprii muneris; sed subiectum est id, quod per se primo, et in recto est primus fons, et radix illius. At in quantitate, eam esse hanc, et non illam, quodammodo habet oriri ab eadem quantitate, ut a prima radice: et ita illa eadem differentia individualis physice considerata, est sibi, saltim in recto, prima radix sui proprii muneris, constituentis quantitatem in esse huius.

Et ratio est. Nam sicut hoc ipso, quod materia, non quidem secundum se (sic enim pertinet ad conceptum specificum totius compositi substantialis, modo tamen a nostris Complutensibus, in lib. Physic., disp. 6, num. 8, insinuato), sed, ut quodammodo importans quantitatem in communi, sit prima radix individuationis, ut sic, et eademmet, ut quodammodo importat eamdem quantitatem, vage etiam acceptam, sit prima radix eiusdem individuationis vage consideratae, non potest non ipsamet, ut quodammodo affert eamdem quantitatem, ut est haec, et non illa, esse primae radix huius individuationis omnino determinatae: ita eo ipso, quod quantitas seipsa, et ratione suae differentiae specificae, connotando tamen subiectum ratione communi subiecti, ut sic, sit prima radix habendi partes solum diversas diversitate numerali, ut sic, oportet, ut ratione suae differentiae individualis vage acceptae, et sub connotatione subiecti eodem modo sumpti, sit etiam prima radix habendi easdem partes numerice vage distinctas. Ac tandem ratione suae differentiae individualis, omnino in particulari consideratae, connotando tamen hoc subiectum, et non illud omnino determinate consideratum, erit prima ratio habendi has partes, et non illas, et diversas hac diversitate numerali, et non illa, ac proinde erit etiam prima radix huius, quod est esse hanc quantitatem, et non illam. Et ideo hoc ipso, quod praedicta quantitas connotet praedictum subiectum, nihil ei deerit ad hoc, ut in exercitio sit sibi quodammodo radix suae individuationis, et distinctionis pure individualis.

33 Quare sicut materiae primae non tollitur, quominus sit prima radix individuationis compositi, quamvis requirat aliquid pro connotato, ut quod fuerit disposita per has dispositiones, et non illas, ac proinde acceptas in hoc numero composito corrumpendo, et non in illo, ita in praesenti (servata tamen ea proportione, quam iam innuimus) philosophandum est.

Accedit, quod hoc ipso, quod materia, ut praehabens hanc quantitatem, et non illam, connotando tantum praedictas dispositiones, sit prima radix individuationis substantiae materialis, fit inde, quod etiam quantitas secundum suum esse formale sumpta, connotando etiam, tanquam connotatum easdem dispositiones, poterit sibi ipsi esse quodammodo, propter rationem tactam, radix suae individuationis.

34 Ex quo, ad primam confirmationem satis constat. Solum enim probat, individuum vagum non posse esse individuum determinatum, nisi aliquid virtualiter ab eo distinctum superaddatur, scilicet differentia quaedam individualis, et signata: non tamen, quod illa debeat aliunde ut a prima radice desumi, sed ab illamet linea (modo tamen nuper explicato) a qua desumpta est differentia individualis vage accepta: ut in individuatione totius compositi substantialis, et accidentium dicimus. Unde confirmatio haec potius nobis prodest, quam obest.

Ad secundam confirmationem patet etiam ex dictis, negandam esse sequelam. Et ad probationem esse disparem rationem. Quoniam Angeli sunt formae subsistentes, et irreceptibiles in alio, tanquam in subiecto: et propterea, nec ex subiecto, tanquam ex prima radice, neque ex eodem, tanquam ex connotato possunt individuari, atque adeo nec habere distinctionem pure individualem: secus vero quantitas: quae, quatenus ex se, quodammodo individuatur, connotat subiectum, ut explicatum est.

35 Ad secundum concedendum est antecedens, sumpta linea formae, prout dicit formam ex se habentem multitudinem partium entitativarum, et eiusdem rationis specificae, diversae tamen secundum numerum, seu petentium distinctam positionem in suo toto. Et deinde neganda est consequentia. Ad cuius probationem patet ex dictis. Nam peculiaris ratio formae leonis secundum se consideratae, non pertinet ad lineam formae habentis ex se partes praedictas, sicut quantitas ad eam spectat: et propterea nequit secundum ullam sui rationem esse sibi prima radix suae individuationis.

Itaque in hoc distinguitur quantitas ab aliis formis, quod cum ipsa ex se habeat partes entitativas eiusdem rationis, seu quae praecise sint diversae secundum numerum, debet quodammodo ex se habere unde distinguatur specifice, et numerice. Numerice quidem, ex eo, quod partes praedictae illam disponentes, habent se per modum materiae respectu eiusdem, atque adeo est in illa aliquid, per modum principii materialis, unde, tanquam ex prima radice unitas eius numerica, et distinctio pure individualis, modo dicto, desumatur. Maxime, quia tales partes non sunt utcunque partes, sed habentes distinctam positionem, sive situm, ac proinde talis conditionis, ut licet sint eiusdem rationis, sive speciei, nihilominus aliquo modo distinguantur: et ita ratione huius possunt, ut iam tetigimus, esse quodammodo prima radix praedictae individuationis.

Et similiter debet ex se habere unde distinguatur specifice, nempe quatenus est forma quaedam directe pertinens ad suum praedicamentum, ratione cuius habet sufficientius esse formale, a quo eius specificatio desumatur.

Caeterum cum aliae formae non habeant ex se praedictam distinctionem partium, et per consequens neque pertineant ex se ad lineam formae illas habentis, propterea non est in eis sufficiens radix, unde tanquam ex primo principio unitas earum specifica, et individualis accipiatur.

36 Ad tertium, quod licet illa duo tota sint distincta, sunt tamen ita inter se nexa ut accidens illud, quod ex se habuerit totalitatem illam entitativam, possit ex se, et modo dicto dividi divisione totius universalis in suas partes subiectivas: ita, ut absque aliquo alio, quod sit a tertiis praedicamenti, et in recto importetur, possit praedicta divisio fieri (ut ex dictis pro assertione constat) cum tamen alia accidentia non possint secundum ullam sui rationem sic dividi divisione totius universalis in partes subiectivas; sed hoc ex subiectis, ut a primis radicibus habeant.

Ad ultimum negandum est antecedens. Quia non fit in hac ratione sermo de sitibus formaliter sumptis, et pertinentibus ad praedicamentum situs, sed de situ, prout est differentia quantitatis, prout dicitur constare ex partibus habentibus positionem, quae alias a posteriori optime explicantur, per hoc, quod habeant diversos situs. Quae solutio desumitur ex D. Thom., opusc. 70, quaest. 4, art. 2, in solutione ad tertium, et alibi saepe.

37 Nec refert, si urgeas, saltim hinc fieri quantitatem, ut ratione suarum partium praehabet virtualiter distinctos situs ad peculiare praedicamentum situs spectantes, esse quodammodo primam radicem individuationis eiusdem quantitatis, atque adeo totam hanc rem esse reducendam, tanquam in primam radicem in praedicamentum situs: quandoquidem quantitas non nisi, ut petit, aut fundat distinctos situs, habet numerice distingui ab alia quantitate.

Respondetur enim, negando sequelam. Et ad probationem negandum est antecedens. Nam licet eadem quantitas habeat distinctam positionem suarum partium in ordine ad se, et simul distinctam positionem earum in ordine ad locum, sive distinctum situm pertinentem ad praedicamentum situs, et prior illa ratio petat hanc posteriorem, et fundet ipsam, sicut petit, et fundat alias proprietates, sive affectiones illius, nihilominus quantitas non est quodammodo prima radix suae individuationis, ex hoc, quod peculiariter praehabeat virtualiter praedictos dictos situs, sed quatenus per se, et formaliter habet distinctam positionem suarum partium in ordine ad se. Nam cum situs isti non habeant ex se distinctionem partium entitativarum, seu eiusdem rationis etiam in ordine ad locum, quandoquidem solum praedicamentum quantitatis eis gaudet, fit inde, ut non possint quodammodo esse sibi prima radix suae individuationis: et per consequens, quod nec quantitas, ut illos praehabeat virtualiter quasi in radice, sit quodammodo sibi fons primus suae individuationis: sed potius e contra, situs ipsi habentes partes eiusdem rationis, seu solo numero diversas, ratione quantitatis individuantur quodammodo ab illa. Quamvis quia distincta positio partium in ordine ad totum, valde innotescit per distinctos situs, propterea possit optime per illos explicari.

§ VI. Corollaria animadversione digna.

38 Ex his omnibus deducitur primo, cum Nazario, 1 part., quaest. 3, art. 2, controversia unica, et aliis quam plurimis ex gravioribus Thomistis, non ita ad mentem D. Thomae philosophari aliquos (paucos tamen) qui radicem individuationis substantiae materialis reducunt, tam in materiam, quam in formam substantialem, in unamquamque tamen, ut in primam radicem in suo genere, nulla facta mentione quantitatis: ita quidem, ut materia connotando formam, sit prima radix individuationis in genere causae materialis: forma vero, connotando materiam, habeat hoc ipsum in genere causae formalis: et facta collatione inter utramque, non fiat resolutio in aliquam earum; tanquam in radicem absolute, et simpliciter priorem: ex eo, quod materia est haec, et radix individuationis, quia respicit hanc formam: et rursus forma est haec, ex eo, quod respiciat hanc materiam: ita ut neutra habeat esse hanc, ex eo, quod sit signata quantitate.

Ratio autem huius corollarii deducitur ex modo dictis. Nam hoc ipso, quod quantitas habeat ex se partes entitativas, ac proinde sit ex se tanquam ex prima radice modo dicto individua, non potest materia prima, v. g., esse in via Divi Thomae individua, atque adeo, nec prima radix individuationis, nisi, ut aliquo modo ex iis, quos disput. praeced., a num. 34 usque ad num. 36 recensuimus, est signata quantitate. Quia, ut optime concludit S. Doctor, opusc. 70 super Boethium, de Trinitate quaest. 4, art. 2 ad tertium, ex eo, quod quantitas habeat ex se partes eiusdem rationis, et ita ex se quodammodo sit individua, recte infertur, quod materia convenit individuare alias formas ex hoc, quod, modo supra explicato, subditur illi formae, scilicet quantitati, quae ex se ipsa habet individuationis rationem.

39 Accedit, quod, ut constat ex dictis disp. praeced., num. 9 et deinceps, forma substantialis in via Divi Thomae non potest esse prima radix individuationis. Quia, ut ex eodem latius expendemus, unitas, et distinctio proveniens a forma substantiali, tanquam a prima radice, et per consequens ab eadem, ut saltim in recto considerata; est unitas, et distinctio specifica. Ex quo etiam, et ex dictis disp. praeced. maior confirmatio eiusdem corollarii deducitur. Nam hoc ipso, quod forma non sit ex se individua, nec individuationis radix, et materia secundum se, et praecise sumpta non possit hoc habere, siquidem secundum istam considerationem, solum pertinet ad conceptum speciei, fit inde, ut materia, quatenus praehabet aliquid aliud, debeat esse prima individuationis radix: ac per consequens quatenus praehabet hanc quantitatem: siquidem nullius alterius rei praehabitio in materia potest esse ad hoc munus aptior, quam illius, scilicet quantitatis, quae ex se, et modo explicato sit individua.

40 Secundo deducitur, non posse ita plene, iuxta vestigia Angelici Doctoris, in hac materia de principio individuationis substantiae materialis, et quantitatis incedere, nec rationes, quibus Sanctus Doctor ducitur, adeo ad unguem defendere eos, qui substantiae materiali suas proprias partes entitativas, et distinctionem earum in ordine ad se tribuunt, ita, ut hae non proveniant a quantitate, ut a forma inhaerente, et intrinsece constituente eamdem substantiam in ratione totius entitativi, constantis ex praedictis partibus. Nam hi non possunt ita plene defendere, quantitatem, modo explicato, esse sibi quodammodo rationem individuationis, et materiam signatam quantitate esse primam individuationis radicem.

Et ratio est. Quoniam, ut in lib. de Generatione, disput. 5, a num. 39 usque ad 42, optime nostrum Collegium Complut. docet, hoc ipso, quod substantia materialis haberet ex se proprias partes entitativas eiusdem rationis, ac proinde solo numero diversas, tunc prima radix habendi illas non esset quantitas, ut ex terminis ipsis constat: sed potius quantitas haberet eas ratione substantiae, tanquam primae radicis earumdem: quia in illo eventu substantia materialis perprius haberet partes eiusdem rationis, quam quantitas. Et ratio, ob quam quantitas, et caetera accidentia materialia eas haberent, esset, quia perprius substantia materialis, et materia prima, a qua, ut a primo principio, quo quantitas dimanat, eis gauderent. Et ita, nec quantitas esset ex se prima suae individuationis radix, nec substantia materialis esset in individuatione materiae primae signatae quantitate. Siquidem potissima ratio, et fundamentum, quo Angelicus Doctor innititur ad perpetuo asserendum, quantitatem esse ex se, et modo dicto individuam, et primam radicem individuationis substantiae materialis esse materiam primam, non, utcunque, sed signatam quantitate, est, quia quantitas ex se tanquam ex prima radice habet partes eiusdem rationis, ut constat ex locis num. 22 relatis, et ex iis, quae S. Doctor, 4 contra gent., cap. 65, docuit, et ex ratione, quam ex eis, in favorem nostrae assertionis deduximus.

41 Accedit, quod D. Thomas est perpetuus in hoc, quod tribuat peculiari ratione quantitati, quod sit ex se, et modo dicto individua, non vero reliquis aliis accidentibus, ut constat ex locis nuper citatis. Si autem substantia materialis ex se haberet partes entitativas, tunc etiam caetera accidentia materialia eis ex se gauderent, ut communiter docent omnes illi, qui substantiae materiali proprias partes entitativas ei ex se competentes tribuunt: ut ita una pars praedictorum accidentium possit recipi in una parte substantiae, et quantitatis, et alia in alia, ne (ut ipsi inquiunt) accidens materiale inhaereat indivisibiliter, id est, inhaerendo secundum se totum in tota substantia, et quantitate, et secundum se totum in quavis parte, et indivisibili utriusque: ac proinde praedicta accidentia non minus, quam quantitas haberent quodammodo ex se individuari. Siquidem in via Sancti Doctoris unicum fundamentum propter quod quantitas habet hoc peculiare, ut ex se quodammodo individuetur, est, quia ex se habet partes eiusdem rationis, seu (quod in idem, quoad praesens redit) quia habet diversos situs partiales, prout situs est differentia quantitatis, ut constat ex omnibus locis, in quibus S. Doctor de hac re agit.

Ex quibus omnibus fit, nihil referre, si dixeris, non qualescunque partes entitativas, sed peculiariter partes entitativas, quae sunt de genere quantitatis, posse esse primam radicem individuationis: et ideo D. Thomas non fecit mentionem, nisi de partibus entitativis habentibus distinctum situm, sive positionem. Istae autem solum sunt partes entitativae, et quantitativae: unde merito partes hae, ut diversimode situatae (seu petentes distinctos situs, in quibus specialiter splendet distinctio numerica) non vero aliae dicuntur esse prima radix individuationis.

42 Ex dictis igitur constat, hoc nihil referre. Tum quia propterea Divus Thomas, ut explicaret, cur sit proprium solius quantitatis inter formas materiales, esse ex se individuam ratione suarum partium, fecit mentionem de partibus entitativis habentibus distinctum situm, seu positionem, quae est de ratione quantitatis. Quia iuxta eius sententiam, nihil aliud praeter quantitatem potest ulla ratione habere partes entitativas, et distinctionem earum, sed quidquid eis gaudet, debet illas a quantitate, ut a causa formali, et inhaerente participare, ut ex eodem S. Doctore late in lib. de Generat., disp. 5, num. 32 et deinceps, nostrum Collegium Complut. ostendit. Tum etiam: quia ut ex D. Thoma quodlib. 7, art. 10, diximus, et 4 contra gent., cap. 65, docet, situs iste, et diversitas eorum, non est situs, et diversitas de praedicamento situs, sed positio, et diversa positio partium in toto. Constat autem, quod si substantia ex se haberet partes entitativas componentes unum, et idem totum entitativum, et substantiale, tunc praedicti partes haberent positionem in toto: alioqui non componerent illud, et eo ipso quod essent distinctae in ordine ad se, et ad totum, non possent non tam inter se, quam in ordine ad idem totum, habere distinctam positionem, sive unionem.

43 Tum denique. Quia Angelicus Doctor, 4 contra gentes, cap. 65, ex eo praecise colligit, quantitatem gaudentem partibus habentibus positionem in toto, esse ex se individuam, quia repugnat aliquid habere partes eiusdem speciei, et eo ipso non esse ex se, seu ex vi propriae lineae individuum. Et ita postquam dixit: Habet autem, et hoc proprium quantitas inter accidentia reliqua, quod ipsa secundum se¹ individuatur, quod ideo est, quia positio, quae est ordo partium in toto, in eius ratione includitur: est enim quantitas positionem habens: statim, ut huius redderet rationem, praecise attendit ad diversitatem partium eiusdem speciei, et ideo solum addidit: Ubicunque autem intelligitur diversitas partium eiusdem speciei, necesse est intelligi individuationem: nam quae sunt unius speciei non multiplicantur, nisi secundum individuum: et inde est, quod non possunt apprehendi multae albedines, nisi secundum, quod sunt in diversis subiectis (intellige actu, vel aptitudine), possunt autem apprehendi multae lineae, etiam si secundum se considerentur.

Unde apud ipsum, gaudere partibus habentibus diversum situm, non quidem de genere, et praedicamento situs, sed, prout dicit partes eiusdem speciei habentes positionem praecise in toto, seu (quod idem est) ponentes se ipsas in illo per distinctam numero communicationem sui tam respectu totius, quam respectu sui adinvicem, idem prorsus est, ac habere partes praecise eiusdem speciei: alioqui solum ex eo, quod de ratione habentis partes eiusdem speciei, est, esse ex se individuam, ad quod in verbis immediate relatis tantum attendit, non redderet sufficientem rationem ad hoc, ut quantitas gaudens partibus positionem habentibus, sit ex se individua.

Et merito sane Angelicus Doctor tantum attendit ad hoc, quod est quantitatem praecise habere partes eiusdem speciei, ac proinde solo numero diversas, ad hoc, ut inde sufficienter colligeret, esse quodammodo ex se individuam: siquidem ut num. 32 ostendimus, ab eodem realiter principio, et prima radice debet oriri, quod aliquid sit ex se unum numero, ut sic, et unum numero vage, ac tandem esse omnino unum numero determinatum. Constat autem, quod hoc ipso, quod aliquid concipiatur, ut habens partes, ut sic, quae sint distinctae, et simul sint eiusdem speciei, ac proinde solo numero distinguantur, concipitur unum numero, ut sic, et radix suae unitatis numericae, ut sic; alioqui non haberet ex se partes distinctas solo numero, ut sic; ergo illud idem realiter erit, hoc ipso, quod a parte rei existat individuum determinatum, et radix suae individuationis.

44 Unde id, quod pro se haec solutio adducit, scilicet distinctionem numeralem maxime splendere in partibus petentibus distinctum situm de praedicamento situs, et per consequens solas has partes posse esse primas radices suae individuationis, nihil ei favet. Nam eadem ratione contra suos authores probaretur, solam quantitatem habere partes entitativas, non vero substantiam ex se ipsa, et ex vi propriae lineae: siquidem partes solius quantitatis petunt distinctos illos situs, in quibus maxime distinctio partium entitativarum elucet. Accedit, quod praedicti situs praedicamento, et genere situs, nec secundum se, nec, ut praehabiti possunt esse radix individuationis, ut num. 36 diximus. Et ideo ex eo, quod quantitas illos petat, non potest habere hoc speciale, ut scilicet sit suae individuationis radix.

Ex quo etiam manet impugnata alia solutio, qua posset rationibus pro nostro corollario adductis occurri, nempe ideo quantitatem esse ex sua ratione individuam, ratione suarum partium, licet substantia ex se habeat partes entitativas, quia licet substantia non habeat illas a quantitate, ut habita, habet tamen easdem ab eadem quantitate, ut radicaliter praehabita; et ita, quod ratione suarum partium sit individua, non tollit quominus quodammodo individuetur a quantitate, ut a prima radice, et quantitas ipsa sit sibi prima radix suae individuationis.

45 Ex dictis itaque haec solutio corruit. Primo quidem, quia si per impossibile repugnaret quantitas, manente tamen possibilitate substantiae materialis: nihilominus praedicta substantia in sententia adversariorum haberet partes entitativas eiusdem rationis: siquidem in eorum sententia hoc ipso, quod non esset spiritualis, non esset in ordine ad se indivisibilis. Tum etiam: quia alia accidentia materialia non praehabent in se radicaliter quantitatem: et nihilominus habent partes eiusdem rationis, ut adversarii fatentur: ergo signum est, substantiam non habere ex se partes entitativas, ex eo, quod praeehaberet in se quantitatem: siquidem non minus habet illas ex se, quam caetera alia accidentia materialia. Tum deinde (id quod ex praecedenti sequitur): nam hoc ipso, quod aliquid convenit rebus diversorum praedicamentorum, non competit illis ob peculiarem aliquam rationem alicuius ex illis praedicamentis, sed ob rationem analogice communem omnibus illis, ut ex se, et inductione facta constat: ergo cum hoc, quod est, habere proprias partes eiusdem rationis, tam substantiae materiali, quam quantitati, et reliquis accidentibus materialibus iuxta adversarios, conveniat, consequens erit, ut non conveniat uni ratione alterius, sed secundum rationem aliquam generalem, et ita quidquid habet praedictam entitatem materialem, gaudet etiam ex se partibus entitativis.

Tum denique: quia sicut implicaret, materiam, ut praehabentem quantitatem, esse primam radicem individuationis substantiae materialis; si ipsa ex se secundum suam speciem, aut quasi speciem, et secundum id, quod formaliter loquendo exprimit, haberet unde esset prima radix praedictae individuationis, ut constat ex iis, quae disp. praeced. dub. 2 et 5 diximus; ita quia substantia materialis secundum suam essentiam, et secundum id, quod exprimit, sortitur unde habeat partes entitativas eiusdem rationis, scilicet rationem entis materialis, ut distincti contra ens spirituale, fit inde, ut etiam implicet habere praedictas partes ex quantitate ipsa, virtualiter, seu radicaliter praehabita, sed praecise ex eo, quod ex se exprimit praedictam rationem entis materialis; et ideo quidquid est materiale, debet, in contraria sententia, propriis partibus entitativis gaudere.

46 Accedit, quod hoc ipso, quod habere partes proprias, sive partes eiusdem rationis, seu entitativas, conveniat substantiae, et quantitati, ratione entis materialis, ut sic, non potest non convenire eis ratione materiae, quae est prima radix materialitatis. Quare cum esse materiale materiae per prius reperiatur in genere substantiae, secundum suum (ut sic dicamus) formale, seu expressum, quam secundum, quod praehabet esse materiale, ut tale aliorum generum, inde est, ut per prius reperiantur partes in genere substantiae, si semel in hoc genere habeat illas, ut sibi proprias, quam in genere quantitatis.

Accedit tandem, quod facta collatione inter partes entitativas substantiae, et quantitatis, secundum, quod praecise dicunt partes eiusdem rationis, et inter se aliquo modo, scilicet numerice distinctas, non considerato, quod sint, vel non sint impenetrabiles in ordine ad locum, tunc partes substantiae sunt ex se nobiliores, et potiores, quam partes quantitatis: ergo non est cur istae conveniant substantiae ex quantitate, ut virtualiter praehabita, sed ex vi suae essentiae, et eius, quod exprimit, secundum quod alias praehabet virtualiter praedictas partes.

§ VII. Satisfit argumentis pro prima sententia adductis.

47 Ad primum transeat antecedens, et negetur consequentia. Et ad probationem distinguendum est antecedens. Et si sensus illius sit, quod unumquodque ita est unum proxime, et immediate, sicut est ens, concedendum est: et propterea, quod habuerit magis de entitate, seu fuerit nobilius in ratione entis, erit etiam proxime, et immediate magis numerice unum, id est, habebit unitatem numericam aliquo modo nobiliorem. Si vero sensus fuerit, quod id, quod habuerit magis de entitate, potiori ratione habebit esse magis unum radicaliter, ita, ut non supponat aliquid aliud, ut primam radicem suae unitatis numericae, negandum est: quia hic modus essendi magis unum numero, non sequitur ad entitatem eo ipso, quod est nobilior. Et ideo licet forma substantialis sit nobilior, quam materia; nihilominus non est hoc modo magis una, quam illa, ut ex dictis disput. praecedenti dub. 1 et 2 constat: sed consequitur ad peculiarem modum entitatis, scilicet ad entitatem, quae sit ex se primum subiectum, vel sit forma non receptibilis in subiecto, vel tandem sit aliquid habens ex se, et ex vi propriae lineae partes entitativas eiusdem rationis, et speciei, quae proinde ab intrinseco habeant, ut solo numero inter se differant.

48 Ad secundum concesso antecedenti, neganda est consequentia. Et ad primam probationem patet ex nuper dictis, quomodo esse ex se tanquam ex prima radice quodammodo individuum, non consequatur ad ens, quia nobilius, sed ad peculiarem modum, seu rationem habendi entitatem aliquo ex modis nuper recensitis. Ad secundam vero probationem distinguenda est maior: Quia est forma receptibilis in materia, utcumque, neganda est: Quia est forma receptibilis in materia, ita, ut ex se, et ex propria linea non habeat simul aliquod principium materiale sibi intrinsecum, et eam intrinsece componens, quodque se habeat per modum materiae respectu illius, concedenda est. Et eodem proportionali tamen modo distinguenda est minor. Quoniam licet quantitas sit ex se forma receptibilis in subiecto, habet tamen praedicatum tum principium materiale, scilicet partes entitativas, et eiusdem rationis: et licet forma receptibilis quantum est ex hoc capite sit communis, si tamen habeat ex se partes entitativas, quae comparantur per modum materiae respectu illius, et insuper connotando et hoc subiectum, potius, quam illud, habet ex se in recto, et secundum rationem iam dictam individuari, ut explicatum est.

Unde maxima illa, quae ex Divo Thoma opusc. supra citato desumitur, scilicet, quod forma receptibilis in subiecto non est ex se, ut ex prima radice individua, intelligitur de individuatione, quae ab eadem, ut a prima radice adaequate, et solummodo proveniat. Quod quidem non convenit quantitati: quia solum quodammodo, et in sensu explicato, est ex se, ut ex prima radice singularis. Vel potest intelligi de individuatione, quae etiam quodammodo proveniat a forma praedicta, ut a prima radice, non connotando hoc potius subiectum determinatum, quam illud: secus vero si talis forma habuerit in se sufficiens principium materiale, et connotaverit praedictum subiectum.

49 Ad tertium concedenda est maior, quoad secundam partem, et in sensu explicato, et neganda minor, quoad eamdem partem. Et ad probationem distinguendum est antecedens. Et si sensus illius sit, quod adaequata ratio quantitatis, secundum, quod est talis talitate specifica, vel numerica, sit esse ex se extensionem, vel hanc extensionem substantiae, vel huius substantiae, quatenus per hoc praecise significatur per se, et in recto habitudo praedicta ad substantiam, vel ad hanc substantiam, negandum est: secus vero si sensus illius fuerit, quod habitudo iam dicta, et modo explicato, tantum est inadaequata ratio eiusdem quantitatis, ut talis talitate specifica, vel numerica. Et deinde neganda est consequentia, si intelligatur de utraque ratione secundum id, quod adaequate dicit, et non solum secundum rationem inadaequatam nuper dictam. Et ad probationem distingui debet eodem proportionali modo antecedens. Nam propterea alia accidentia non sunt ex se individua sicut quantitas, quia eorum adaequata ratio, ut sunt haec, sita est per se, et in recto in habitudine ad suum subiectum: quod tamen non convenit quantitati, ut num. 25 diximus.

Explicantur ista. Etenim in hoc distinguitur quantitas, ut est haec, et alia accidentia, ut etiam sunt haec, quod tota ratio istorum, ut sunt haec, non dicit habitudinem ad aliquid aliud, ex quo intrinsece, et realiter componantur, ut ad principium materiale, sed tantum ad subiectum: et propterea non habent esse ex se, ut ex prima radice aliquo modo individua, sed ex subiecto. At tota ratio quantitatis ut est haec, non solum est respicere subiectum, sed etiam, ut ad principium materiale, ita, ut non respiciat aliquid aliud, ex quo componatur, ut materiale sui principium. Nam cum ex se, et intrinsece constet ex partibus eiusdem rationis, ac proinde numero diversis, et habentibus distinctam positionem in toto, quae comparantur per modum materiae respectu illius, inde est, ut ultra rationem illam inadaequatam respiciendi subiectum, habeat etiam hanc eidem inadaequatam, per quam praedictas partes per modum principii materialis respiciat. Et licet habitudo haec, ut supra tetigimus, non possit omnino praescindi ab habitudine ad subiectum, non tamen, ut inadaequate concipitur sub hac expressa, et inadaequata ratione, curatur per se primo expresse, et in recto de ordine isto, sed de eo, quem praedicta quantitas ad suas partes, ut ad principium sui materiale importat. Et propterea quantitas potest esse quodammodo ex se individua, et quodammodo ex subiecto: ex se quidem quodammodo, quatenus respicit suas partes, et ex se convenientes, ut materiam sui, has nimirum, et non illas, connotando tamen subiectum omnino determinatum: ex subiecto vero quodammodo, ut ex prima radice, quatenus secundum alium conceptum inadaequatum, habet adhuc secundum suam ultimam rationem exprimere per se, et in recto habitudinem extendendi hanc substantiam, et non illam, et per consequens dicit expresse, et in recto habitudinem ad hoc subiectum.

Unde caetera accidentia semel tantum petunt subiectum ad sui individuationem, scilicet ad hoc, ut influat in eam per modum primae radicis, at vero quantitas exigit illud semel per modum primae radicis; et iterum per modum connotati. Nam cum ipsa quodammodo individuetur a subiecto, et quodammodo a se ipsa, ut a prima radice, oportet, ut subiectum semel concurrat per modum primae radicis, et semel per modum connotati: et ita nisi ponatur praedictum connotatum, non poterit quantitas exercere, quod sit sibi ipsi quodammodo radix suae individuationis, quoad illam rationem inadaequatam, secundum quam est se ipsa individua.

50 Diximus, quod, ut inadaequate concipitur sub illa expressa, et inadaequata ratione, sub qua ex se individuatur, non curatur expresse per se primo, et in recto de ordine ad subiectum, quia licet quantitas posset expresse, et inadaequate concipi, ut res quaedam est, constans partibus suis, ut ex materia, ex qua componitur, non concipiendo expresse habitudinem ad subiectum, ut ad materiam, in qua recipitur, vel ex qua educitur, ut intuenti constabit, attamen non potest omnino praescindi a tali habitudine, sed eam, et subiectum debet adhuc tunc implicite, et in obliquo involvere. Sicut licet Paternitas, ut constituit primam personam divinam, secundum analogiam ad constitutionem personae creatae, non exprimat alium conceptum ad, id est, respiciendi expresse Filium, attamen implicite semper dicit ordinem ad illum, ita, ut secundum nullam sui inadaequatam rationem possit ab illo omnino praescindi.

Ex quo etiam magis intelligitur, quare Divus Thomas in ultimo testimonio pro assertione adducto constituerit discrimen inter duas quantitates, et duas albedines, quod illae possunt separatae a subiectis imaginari unius speciei, et distinctae numero, secus vero duae albedines. Non enim sensus eius est, non posse tam albedines, quam quantitates separari re ipsa a subiecto per divinam potentiam, ut ex dictis disput. praec. num. 87 constat: sed, quod conceptis duabus quantitatibus, non concepto expresse subiecto, nec ordine ad illud, atque adeo quodammodo separatis ab illo, tam actu, quam aptitudine, possunt ratione suae aliqualis eminentae, quam, quod hoc habent, concipi expresse, ut distinctae praecise secundum numerum, quia sunt conceptibiles cum fundamento, et radice iam dictis, et modo explicato, suae individuationis, et distinctionis numericae, eodem proportionali modo separatis a subiectis: at conceptis duabus albedinibus sine suis subiectis actu, et aptitudine, impossibile est eas imaginari, ut duas eiusdem speciei, distinctas secundum numerum: quia ex sola habitudine ad subiectum habent individuari. Sed de hoc testimonio videatur etiam alia explicatio, quam disp. praeced. num. 87 et deinceps tradidimus.

51 Consulto in titulo posita est illa particula, essentialiter repugnet, ut denotetur, in eo non fieri sermonem de sola repugnantia in ordine ad potentiam Dei ordinariam, sed etiam ad absolutam. Addita vero est alia particula, scilicet distinctioni pure numericae accidentium, ut tali, ut significetur universaliter de omnibus accidentibus solo numero differentibus, hoc ipso, quod talibus, non vero solum peculiariter de aliquibus ex illis, secundum suam peculiarem rationem consideratis, titulum intelligendum esse.

§ I. Sententia negans.

52 Partem negantem tuentur Aureolus in 1, dist. 7, quaest. 2, art. 1; Scotus relatus a Capreolo, ibidem, art. 2, et a Cajet., 3. part., quaest. 35, art. 5; Suarez, 1. tom. suae Metaphys., disput. 5, sect. 8, et alii, quos ibidem refert.

Probatur primo. Nam una, et eadem causa efficiens potest simul elicere plures actiones solo numero distinctas, ut cum ignis calefacit simul plura ligna: et similiter idem finis (modo tamen alibi dicto) finalizat tunc simul praedictas actiones: et tandem eadem forma substantialis potest simul informare, saltim supernaturaliter, duplicem materiam solo numero diversam: ex eo, quod forma substantialis, quantum est de se non respicit magis hanc materiam, quam illam: et propterea de potentia Dei absoluta poterit in utraque simul esse: ergo eadem ratione eadem causa materialis accidentium, scilicet subiectum poterit simul recipere duo accidentia solo numero distincta: et per consequens non repugnabit essentialiter distinctioni pure individuali eorumdem, quod simul in eodem subiecto recipiantur. Haec ultima consequentia ex priori aperte sequitur. Prior vero ex paritate rationis, quae inter consequens illius, et inter antecedens versatur. Quoniam non est minoris virtutis causa materialis in suo genere, quam aliae causae in sua: ergo si illae possunt, saltim supernaturaliter, simul causare plures effectus solo numero diversos, etiam causa materialis valebit illos simul causare, seu (quod idem, quoad praesens est) recipere.

53 Secundo hoc ipsum probatur pluribus instantiis ad ordinem cognoscibilem spectantibus. Nam species visibiles repraesentantes duo alba solo numero diversa, non possunt distingui plusquam numero: siquidem earum obiecta, a quibus suam unitatem, et distinctionem desumunt, solum individualiter distinguuntur, et tamen sunt simul in eodem oculo, et propterea simul potest utrumque album per visiones solo numero diversas videri: sicut etiam praedictae species sunt simul in eadem parte medii, per quod deferuntur ab obiecto, usque ad oculum: et ideo applicato oculo ad quamvis partem medii, immutatur per species utriusque albi, quod tamen contingere non posset, nisi in quavis parte eiusdem medii esset utraque species.

Item in phantasia reservantur innumerae species plurium, et diversorum individuorum solo numero differentium, et simul solent plura ex illis ab eadem phantasia percipi, cum tamen praedictae species, et istae actiones phantasiae solo numero debeant propter rationem nuper tactam distingui, et deinde semel ab intellectu cognito unico singulari per speciem abstractam a phantasmatibus, producitur in illo alia species intelligibilis repraesentans idem singulare, ut disput. 18, numero 99, nostri Complut. dicunt in lib. de Anima: ac proinde cum postea cognoscitur per priorem illam speciem abstractam a phantasmatibus aliud singulare, tunc producitur etiam nova species in eodem intellectu repraesentans hoc idem singulare, quaeque simul sit in intellectu una cum praeexistenti specie repraesentativa prioris singularis, et solo numero ab ea diversa. Et tandem idem intellectus solet plura numero solum distincta, et per consequens per intellectiones solo numero diversas, intelligere, ut cum simul cognoscit Petrum, et Joannem.

54 Confirmatur. Quoniam licet accidentia, quae habent idem munus, ut duae albedines, non possent simul esse in eodem subiecto de potentia Dei ordinaria, ex eo, quod unico ex illis praestante illud munus, superfluet aliud ad illud praestandum, et natura abhorret superfluitatem: attamen quoties accidentia solo numero diversa differunt in munere, et officio, et illud, quod ab uno eorum praestatur, nequit ab alio causari, poterunt simul in eodem subiecto esse, siquidem nullum eorum superfluit; at omnia accidentia relata in argumento praecedenti, licet solo numero differant, habent tamen simul differre in munere, et officio; et ideo species unius albi, solum repraesentat illud, et non aliud: et similiter visio illius, ut talis, solum est perceptio ipsius, et non alterius, et sic de aliis: ergo bene poterunt simul, et naturaliter in eodem subiecto esse: sicut etiam supernaturaliter poterunt quaevis alia accidentia simul reperiri in eodem subiecto, licet munere, et officio non different: quia possent propter alias rationes a Deo ibidem poni, et ipsa inter se non habent contrarietatem, et oppositionem, ut in duabus albedinibus constat.

55 Tertio hoc ipsum probatur aliis instantiis ad ordinem entitativum, et naturalem pertinentibus. Nam in eodem medio possunt simul esse plura lumina solo numero diversa, ut cum duplex luminosum hinc, et illinc idem medium illuminant. Cuius signum est, quod si corpus opacum inter unum, et aliud luminosum interponatur, tunc duae umbrae causantur: quod tamen non contingeret, sed tantum unica umbra appareret, si duplex lumen numero diversum ibidem non produceretur. Et similiter Petro habente unicam relationem paternitatis ad priorem filium, si postea secundum filium habeat, tunc nova relatione paternitatis, ac proinde simul existente cum priori relatione ad illum referretur: quandoquidem hoc ipso, quod uterque filius existat, non potest non simul referri ad utrumque: et eo ipso, quod praedicta relatio sit talis conditionis, ut fundetur super distinctum genuisse, scilicet huius secundi filii, et non alterius, non potest non esse distincta a relatione paternitatis praeexistenti, quae in distincto genuisse, scilicet prioris filii, et non alterius fundata est. Maxime, quia alioqui idem posset simul perire, et non perire, ut si mortuo primo filio, manet secundus: nam tunc periret relatio ad illum, et maneret relatio ad istum; cum tamen in sententia opposita, eadem esset relatio utrumque respiciens.

56 Quarto. Nam subiectum potest simul recipere plura accidentia numero distincta, quae alias sint etiam specie diversa: ergo etiam poterit simul recipere plura accidentia solo numero differentia. Antecedens ex se patet. Consequentia vero probatur. Quoniam per hoc, quod unitates individuales albedinis, et nigredinis sint simul coniunctae cum unitatibus, et differentiis specificis earumdem, vel non sint coniunctae cum illis, non variantur in esse unitatum individualium: et ideo per eamdemmet differentiam individualem, per quam haec albedo differt individualiter ab hac nigredine, habet etiam distingui numerice ab alia albedine: ergo sicut subiectum potest simul recipere plura accidentia numero diversa, quae alias specie distinguantur, ac proinde esse simul radix eorum in esse individuorum, ita etiam poterit recipere illa, et esse radix eorum in esse singularium, etiam si solo numero differant.

§ II. Sententia Aristotelis, et D. Thomae praefertur.

57 Dicendum tamen est, repugnare essentialiter individuationi accidentium, ut tali, quod plura solo numero diversa, quaecunque ea sint, recipiantur simul in eodem subiecto, ac proinde non posse per potentiam Dei absolutam id fieri. Assertio haec colligitur ex Arist., 5 Metaphys., text. 15, ubi adducens diversos modos, quibus aliqua diversa specie dicuntur, adducit 5 loco distinctionem specificam plurium accidentium hoc ipso, quod in eodem subiecto simul sint: et ideo concludit: Et quaecunque in eadem substantia differentiam habent. Quod testimonium exponit D. Thom. ibidem, lect. 12, his verbis: Hic ostendit quot modis dicantur aliqua diversa specie, etc. Et quintus modus est, quando aliqua accidentia sunt in eodem subiecto, et tamen differunt adinvicem, eo quod impossibile est, plura accidentia unius speciei in eodem subiecto esse.

Idem docet S. Doct., 3. part., quaest. 35, art. 5, ubi ex eo, quod plura accidentia solo numero diversa non possunt simul esse in eodem subiecto, probat non posse plures paternitates eiusdem rationis esse simul in eodem patre: et ita ait: Quia plures formae eiusdem speciei non possunt simul in esse eidem subiecto, non est possibile, quod sint plures paternitates in eo, qui est pater plurium filiorum generatione naturali; secus autem esset, si esset pater unius generatione naturali, et alterius per adoptionem.

58 Quod etiam docuit in 4, dist. 12, quaest. 1, art. 1, quaestiunc. 3, ubi arguens contra eos, qui dicebant, quod peracta consecratione panis, dimensiones illius, et reliqua accidentia fundabantur in aere, sicut in subiecto, et per consequens dimensiones aeris, et panis consecrati, et desinentes esse, recipi simul sicut in subiecto in ipso aere, sic ait: Cum ergo omnes dimensiones sint eiusdem speciei, in quacunque materia sint, quia materia non intrat in diffinitionem earum, si dimensiones panis iterum sint sicut in subiecto in aere, sequitur, quod duo accidentia eiusdem speciei sunt in eodem subiecto, quod est contradictoria esse simul, quia accidentium eiusdem speciei numeratio non est nisi ex subiecto. Unde si subiectum sit unum, sequitur illa accidentia esse plura, et non plura.

Et ideo Sanctum Doctorem sequuntur eius discipuli Capreol. in 1, dist. 7, quaest. 2, art. 3; Caietan., 3 part., quaest. 35, art. 5; Hervaeus quodlib. 3, quaest. 9; Palud. in 3, dist. 8, quaest. 2; Flandria, 5 Metaphysic.; Soncin., 7 Metaphysic., quaest. 4; Navarrete, Nazar., Gonzal. et alii plures.

59 Fundamentalis autem ratio assertionis, nulla est alia praeter eam, quae a D. Thom. locis citatis adducta est, scilicet, quod si duo accidentia solo numero differentia, possent esse simul in eodem subiecto, tunc essent, et non essent duo: essent quidem, ut supponitur; non essent autem, quia nec distinguerentur essentialiter, seu formaliter, alioqui non essent eiusdem speciei; nec numerice, siquidem primum principium, et radix distinctionis pure numericae est subiectum: et ita eo immultiplicato, ut in eo eventu contingeret, non possent illa accidentia numero multiplicari. Sicut non possent aliqua duo distingui essentialiter, et specifice, quin primum principium, et radix illius distinctionis, scilicet forma essentialiter multiplicetur: ex eo, quod universaliter repugnat, aliqua duo inter se aliquo modo distingui, absque proportionali multiplicatione diversorum principiorum, et radicum causantium talem distinctionem.

§ III. Duae solutiones adversariorum et earum praeclusio.

60 Occurrunt primo adversarii huic rationi, eam non convincere universaliter quoad omnia accidentia, sed ad summum quoad accidentia connaturalia alicui subiecto, non vero quoad alia, quae essent connaturalia aliis subiectis, et supernaturaliter unirentur, et reciperentur simul in altero: ut si duae albedines, quarum una esset connaturalis Petro, et alia Paulo, supernaturaliter reciperentur simul in Joanne. Nam hae possent optime distingui numero inter se, etiam si simul essent in praedicto subiecto: ex eo, quod non individuarentur, nec distinguerentur ab eo, sed a propriis subiectis, in quibus connaturaliter esse petunt, ad quaeque, ut ad principia individuandia, et distinguentia, semper habitudinem dicerent.

61 Sed contra. Nam licet demus, albedinem connaturalem Petro posse recipi supernaturaliter in Joanne, ut multi probabiliter volunt; nihilominus non potest hoc fieri, nisi ex parte Joannis, et unionis eiusdem cum ipsa corresponderet illi proprius, et peculiaris modus unionis, et receptionis; non quidem ex illis, qui connaturaliter possunt esse in Petro, sed ex eis, qui connaturaliter debent esse in Joanne: et per consequens si duplex albedo esset simul ponenda in illo, non posset non recipi ex parte Joannis per uniones, et receptiones connaturales illi, quaeque ab eodem individuarentur: ita ut si hae non possent in eodem subiecto simul multiplicari, nec albedines illae valerent in eodem simul recipi: at repugnat receptiones illas ex parte Joannis se tenentes, esse simul in eodem subiecto, et numero multiplicari: ergo etiam repugnabit, duas illas albedines in Joanne simul subiectari.

Consequentia videtur certa, maxime quia alioqui illae albedines in Joanne receptae, essent duae, ut supponitur, et non essent duae: quandoquidem repugnat, albedines receptas esse duas, et receptionem earum esse unicam. Minor autem ex ratione D. Thom. et ex iis, quae haec solutio admittit, est satis perspicua: quandoquidem receptiones illae ex parte Joannis se tenentes essent ex modis, qui a Joanne connaturaliter individuarentur, ac proinde ex iis, qui stante unitate subiecti, et simultate in illo, nequeunt numero multiplicari.

Maior autem probatur ex peculiari natura modi a cunctis Philosophis communiter recepta. Nam licet forma habens propriam et veram entitatem, prout distinguitur a modo, posset a subiecto divinitus separari, et (ut modo iuxta probabilem multorum sententiam admittimus) in alio subiecto recipi; non tamen modus. Tum quia de essentia illius est, actu modificare rem, cuius est modus. Tum etiam: quia (ut communiter recipiunt Philosophi) in hoc distinguitur distinctio proprie entitativa, a distinctione modali, quod in illa potest utrumque extremum (quantum est ex vi distinctionis) separari, et sine altero esse; secus vero in ista: et propterea repugnabit sessionem Petri esse nisi in Petro: ergo etiam repugnabit albedines illas recipi in Joanne per modos unionis connaturales Petro, aut Paulo: sed necessario debent uniri per uniones, seu receptiones, quae sint connaturales Joanni: ita ut si istae repugnent multiplicari simul in eodem subiecto, eodem modo implicet recipi praedictas albedines: siquidem nequeunt recipi sine modis unionis, et receptionis in subiecto.

62 Deinde. Nam licet probabile sit, ut in lib. de Generat., disput. ultima, num. 15, nostrum Collegium Complut. tangit, posse albedinem Petri supernaturaliter recipi in Joanne; nihilominus probabilius est oppositum: ergo ratione horum accidentium non manebit infirma ratio, quam ex D. Thom. adduximus. Consequentia est satis perspicua.

Antecedens autem probatur ex iis, quae in lib. Physic., disput. 15, num. 50, nostrum Collegium Complut. docet. Nam sicut non quaelibet causa efficiens, verbi gratia, non quilibet ignis potest producere quemlibet alium ignem, sed singulis ignibus designanda est collectio quaedam infinita syncategorematice individuorum, quae ab illis possint produci; et ideo repugnat etiam per divinam potentiam, quod unus ignis suam nativam per virtutem producat alium ignem, nisi sit ex contentis in collectione illa ei correspondente, ut loco citato latius ostendit, et similiter singulis subiectis designandae sunt distinctae collectiones initae in potentia syncategorematice diversorum accidentium: ita ut nullum eorum possit recipere aliquod accidens per suam nativam virtutem, seu ratione suae entitatis, nisi sit ex illis, quae continentur in serie, sive collectione illa, quae ei correspondet. Nam quemadmodum causa efficiens ex vi suae virtutis, sive entitatis, non potest extendi extra suum obiectum adaequatum, sic nec materialis ex vi suae nativae virtutis, et entitatis extra suum: ex eo, quod in unoquoque genere causae debet esse omnimoda commensuratio inter causam, et eius obiectum.

63 Secundo respondent alii. S. Doct. rationem ad summum probare de accidentibus absolutis, non vero respectivis: nam cum illa non respiciant aliquid aliud praeter subiectum, oportet, ut hoc ipso, quod sint simul in unico, et eodem subiecto, non habeant unde distinguantur. Caeterum cum ista, quantumvis sint simul in eodem subiecto, respiciant diversum terminum, inde est, ut ratione praedicti termini per se inspecti possint distingui.

Verum, nec haec solutio vim rationis Angel. Doct. minuit, sed ex iis, quae ex eodem in hac disput., num. 6, et in praeced., num. 12, adduximus, satis impugnata manet. Quoniam distinctio numerica, quippe materialis, debet desumi ex parte subiecti, et eorum, quae ex parte eius se tenent, non vero ex parte formae; alioqui esset formalis, et specifica: at termini per se inspecti ab accidentibus respectivis, et distinctis a subiectis, in quibus recipiuntur, concurrunt in genere causae formalis extrinsecae ad illorum esse, et non se tenent ex parte subiecti, sed potius ex parte eorumdem accidentium: ergo nequibit inde distinctio numerica illorum desumi.

§ IV. Ultima solutio adversariorum et impugnatio illius.

64 Occurrunt alii, quod ex vi rationis S. Doctoris non convincitur intentum, quando duo illa accidentia connaturaliter petunt esse in diverso tempore. Nam cum ad unitatem accidentis non solum requiratur unitas subiecti, sed etiam temporis, inde est, ut ex diverso tempore connaturaliter inspecto, seu (ut melius dicatur) ex eodem subiecto connotante diversum illud tempus, possint praedicta accidentia inter se distingui. Maxime quia, iuxta nostram sententiam, idem subiectum sub diverso tempore est idem solum in esse rei, diversum tamen formaliter in esse subiecti: et ita poterit ex eo multiplicitas illorum accidentium, in ipso simul existentium, desumi.

Sed contra. Quoniam repugnat, unum, et idem prorsus subiectum, et per eamdem formaliter potentiam in esse rei, connotare simul diversa illa tempora in hac solutione recensita, ratione, cuius fiat formaliter multiplex in ratione subiecti, cum tempus non nisi ut connotatum a subiecto, concurrat ad individuationem.

65 Ratio autem huius essentialis repugnantiae est. Quoniam, quod unum, et idem prorsus subiectum in esse entis, connotet simul diversa illa tempora, et fiat multiplex in ratione subiecti, excedit naturalem eius virtutem, ita, ut ex vi propriae entitatis naturalis non possit hoc habere: sed nihil ei potest addi, per quod sit idoneum, ad hoc, ut simul connotet tempora illa distincta, fiatque multiplex in ratione subiecti: ergo nulla ratione poterit, adhuc supernaturaliter illa connotare, et fieri multiplex.

Maior videtur certa. Quia, si idem subiectum in esse rei posset simul ex vi sua connotare diversa illa tempora, et fieri multiplex in ratione subiecti, ita, ut hoc non excederet naturalem eius virtutem, non esset cur potentia subiecti, ad hoc, ut calefiat, v. g., ut sex, expleretur naturaliter per unicum calorem, ut sex, ita, ut non posset simul alium calorem omnino similem naturaliter recipere: siquidem posset ex vi sua connotare illa duo tempora simul, et fieri multiplex in ratione subiecti: ac proinde ratione illius alterius potentiae, formaliter sumptae, fieri naturaliter capax alterius caloris simul in eodem recepti, ut infra magis explicabimus: maxime cum neuter ex illis caloribus sit ex se incompossibilis cum altero, et multitudo, ac copia calorum non esset superflua, sed aliquo modo posset conducere ad fortius agendum: sicut multitudo materiae ad id conducit: at hoc evidenti experientiae, et rationi philosophicae repugnat, ut constat ex iis, quae a N. Colleg. Complut. in lib. de Generat., disput. 8, num. 5 et deinceps dicta sunt: ergo, etc.

Minor autem etiam constat. Quoniam subiectum, solum posset connotare simul duo illa tempora, et fieri multiplex ratione suae entitatis naturalis: siquidem per id debet ea connotare, et fieri multiplex, per quod est radix individuationis: at ratione suae entitatis naturalis habet esse radicem illius: ergo quidquid ei additum fuerit praeter suam intrinsecam entitatem naturalem, non reddit illud magis idoneum, ad hoc, ut connotet simul illa duo tempora, fiatque multiplex in ratione subiecti, quam si ei non adderetur.

66 Confirmatur, et explicatur. Nam inter alias rationes, propter quas eadem materia prima in esse entis, non potest simul fieri multiplex in ratione subiecti, respectu plurium formarum substantialium in ea simul recipiendarum, una est: quia materia prima, ut haec, et singularis non potest naturaliter esse una, et eadem in esse entis, et fieri multiplex formaliter in ratione subiecti, ac proinde, nec supernaturaliter: et ita nequit simul illas recipere, ut in lib. Physic., disp. 4, num. 66, nostri Complut. docent: ex eo, quod materia, tantum recipit formam per exhibitionem propriae entitatis naturalis: et ita si naturaliter non potest, quantum est ex vi suae entitatis, illas simul recipere, et in ordine ad hoc fieri multiplex, nec supernaturaliter id poterit: ergo cum haec eadem ratio urgeat in praesenti, debet idem cum proportione affirmari.

67 Nec refert si obiicias, quod subiectum aliquod potest supernaturaliter recipere aliquod accidens semel corruptum, ut, v. g., visum, atque adeo simul connotare tempus praesens, in quo subiectum existit, et tempus praeteritum, in quo accidens illud connaturaliter extitit, ad quodque dicit naturalem habitudinem: ergo non est inconveniens, quod idem subiectum in esse rei, sit simul multiplex formaliter in esse subiecti: ac proinde possit simul recipere plura accidentia solo numero diversa, etiam si ista a suo subiecto individuentur.

Respondetur enim, concedendo antecedens, et negando consequentiam. Et ratio disparitatis est duplex. Prima quidem, quia in eo eventu unum ex his temporibus connotatur a subiecto in esse rei considerato: aliud vero tantummodo ab eodem in esse subiecti formaliter sumpto, ita, ut non habeat rationem talis, nisi, ut subest praedicto tempori: et propterea tale subiectum manet idem in quocunque tempore existat, dummodo connotet tempus illud alias praeteritum, licet non, ut praeteritum. At, ut idem subiectum simul recipiat duo accidentia solo numero distincta, et sit radix diversitatis illorum, requiritur, quod in ratione subiecti connotet simul diversa tempora: siquidem subiectum non multiplicatur formaliter in esse subiecti, nisi connotet praedicta tempora, et tali subiecto non multiplicato formaliter in esse subiecti, nequit stare multiplicitas secundum numerum praedictorum accidentium in illo, ut ex dictis constat.

68 Diximus, quod cum subiectum recipit supernaturaliter accidens semel corruptum, tunc in esse subiecti, tantum connotat formaliter unicum tempus, scilicet tempus alias praeteritum, non vero connotat illud, ut praeteritum, quia licet subiectum quantum est ex vi suae entitatis naturalis respiciat illud priori modo, non tamen posteriori, scilicet, ut praeteritum. Nam sicut ex vi suae entitatis naturalis non respicit visum, ut restitutum, sed illum, qui restitutus est, ac proinde, nec respicit ex vi eiusdem entitatis illum, ut antea extinctum, et postea recuperatum, ita, nec connotat tempus illud, ut praeteritum, licet connotet tempus idem, quod praeteritum est: hoc autem sufficit ad hoc, ut illudmet accidens semel extinctum possit ab illo recipi. Quoniam tempus illud non concurrit ad individuationem, quia praeteritum; alioqui dum fuit praesens, non potuisset concurrere ad individuationem illius numero accidentis, quod extinctum est, et postea reproducitur: sed influit secundum illam numero entitatem, quae alias est praeterita. Per quod etiam obiectio quaedam tacita, quae hic fieri poterat, manet soluta.

69 Secunda vero disparitatis ratio, per quam praecedens magis illustratur, est. Quia licet ad receptionem accidentis semel corrupti, requiratur aliquid supernaturale ex parte principii, ex eo, quod non est sufficiens virtus in causis naturalibus, ad hoc, ut possit per virtutem earum fieri regressus de privatione ad habitum, seu ad hoc, ut valeat id, quod semel est corruptum reproducere, attamen ex parte subiecti, secundum suam entitatem considerati, est sufficiens virtus illa, quam ex se, et naturaliter habet ad illud recipiendum. Quia visus, v. g., supernaturaliter acquisitus, et naturaliter productus, si sumatur secundum se, est eiusdem omnino rationis: et ita ex parte subiecti praecise sumpti, et formae accidentalis, aut temporis praecise consideratorum, non requirit maiorem virtutem, quam sit virtus naturalis eiusdem subiecti: nec quod subiectum praestet duplicem influxum, aut maiorem, quam si naturaliter produceretur. Et propterea sicut praedictum subiectum, quantum est ex vi suae entitatis naturalis, habet (modo insinuato) virtutem ad recipiendum omnes, et quoscunque visus sibi correspondentes, non quidem ita, ut omnes, aut aliquos eorum simul, sed solum successive recipiat, ita eodem proportionali modo, ex vi eiusdem entitatis naturalis habet, connotare omnia illa tempora, in quibus connaturaliter recipiendi sunt: ac proinde licet simul respiciat illa, ut propria connotata, non tamen, ut simul, sed ut successive tantum connotabilia. Sicut licet ad hoc ut duo contraria in summum, sint simul in eodem subiecto, requiratur aliquid supernaturale ex parte principii, hoc non provenit, ex eo, quod subiectum quantum est ex vi sua, non habeat sufficientem virtutem naturalem ad recipiendum utrumque, aut quia petatur ab illo duplicatus influxus, aut maior, ac est ille, qui est necessarius ad recipiendum naturaliter duo accidentia specie distincta, et inter se composibilia: sed id tantummodo repugnat propter incompossibilitatem inter utrumque, ex ex parte eorumdem se tenentem: et ideo virtute supernaturali superante, et devincente praedictam incompossibilitatem, fieri potest, ut unum, et idem subiectum simul subsit duobus illis accidentibus inter se contrariis, et habentibus summam intensionem.

70 Caeterum subiectum, quantum est ex natura sua, et quantum est ex virtute nativa eiusdem subiecti, nequit duplex accidens solo numero diversum recipere, et fieri naturaliter multiplex, ac tandem, nec ex vi propriae entitatis naturalis valet duplicatum illum influxum praestare, ut dictum est: et ita etiam si ex parte principii ponatur aliquid supernaturale, seu etiam per divinam potentiam, nequibit id fieri.

Diximus autem (ut sic tacitam aliam obiectionem diluamus) quod subiectum cum limitatione praedicta, scilicet quantum est ex parte subiecti, et formae accidentalis, aut temporis praecise consideratorum, habet sufficientem virtutem naturalem ad recipiendum accidens semel corruptum, et praedictum tempus connotandum, quia inspectis omnibus, et in sensu composito praeteritionis talis accidentis, vel temporis, non habet absolute, et simpliciter potentiam connaturalem ad recipiendum illud, et connotandum praeteritum tempus: quia haec virtus naturalis, modo insinuato accepta, respicit causam efficientem, ut operantem secundum communem cursum; non vero, ut operantem ex parte principii, et modi operandi supernaturali modo, ut a nostro Colleg. Complut. in lib. Physic., disp. 3, num. 93, dictum est. Caeterum adhuc supernaturaliter, et per modum operandi supernaturalem non posset causa efficiens introducere praedictum accidens naturale in subiecto, nisi eis, modo dicto, et limitatione insinuata collatis, haberet subiectum ex vi suae entitatis naturalis sufficientem virtutem ad illud recipiendum.

71 Nec refert si hinc urgeas, quod si subiectum potest supernaturaliter recipere accidens praeteritum, licet non habeat potentiam, et capacitatem inspectis omnibus, et absolute, ac simpliciter naturalem ad illud sic recipiendum, eadem ratione poterit simul recipere per divinam potentiam duo accidentia solo numero distincta, licet non habeat potentiam naturalem ad illa sic recipienda.

Respondetur enim ex dictis; quod, ut subiectum recipiat per divinam potentiam accidens, ut praeteritum, non requiritur aliquid amplius ex parte subiecti, quam ad recipiendum illud absolute: sed solum aliquid ex parte principii effectivi, et modi producendi illius se tenens. At, ut semel recipiat duo accidentia solo numero diversa, non sufficit entitas propria subiecti. Quia alioqui naturaliter posset habere albedinem, v. g., quae secundum communem cursum hodie habenda est, et ea retenta recipere cras aliam albedinem, quae tunc secundum eumdem cursum producenda erat, ac proinde naturaliter loquendo connotare simul crastino die tempus illud praesens, ut tale, et simul tempus praeteritum, in quo prior albedo incepit esse: et consequenter connaturaliter loquendo, et secundum eamdem numero potentiam receptivam esset etiam multiplex in ratione subiecti. Siquidem, ut num. 65 tetigimus, nihil esset propter quod ex parte causae efficientis requireretur aliquid supernaturale, ut in restitutione, et reproductione eiusdem accidentis requiritur, sed omnia requisita ad talem reproductionem essent naturaliter possibilia, ut intuenti constabit.

§ V. Respondetur argumentis primae sententiae.

72 Ad primum, concesso antecedenti, quoad causam efficientem, et finalem, negandum est quoad formalem, ut constat ex iis, quae in lib. Phys., disp. 4, num. 61, N. Complutens. dicunt; eo quod etiam causa formalis causat ratione suae intrinsecae entitatis naturalis sive nativae, sicut causa materialis: et propterea hic etiam ratio illa, quam contra materiam primam num. 66 tetigimus, urget. Nec oppositum convincit eius probatio, ut ex dictis constat. Et deinde neganda erit consequentia.

Ratio autem disparitatis desumitur ex dictis. Quia diversitas illa numerica effectuum non sumitur ab aliis causis, scilicet ab efficienti, et finali, ut a prima radice, et principio quodammodo intrinseco, imo nec desumitur, ut a primo fonte, a causa formali: bene tamen, ex subiecto. Et ita non requirit multiplicem causam efficientem, v. g., formaliter sumptam: bene tamen multiplex subiectum formaliter acceptum, ad hoc, ut inde in praedictos effectus numerica simul distinctio refundatur. Quare cum subiectum eis correspondens nequeat simul esse formaliter multiplex, ut ostensum est, fit inde, ut ex eo non possit in praedicta accidentia distinctio illa numerica simul derivari. Nec amplius probat probatio consequentiae ibidem adducta: quia unaquaeque causa debet esse potens in proprio genere, iuxta naturam proprii generis. At natura proprii generis materialis petit hanc multiplicitatem, ad hoc, ut causet distinctos numero effectus: non vero natura proprii generis causae, v. g. efficientis, ut talis: quia numerica distinctio eorum non sumitur per ordinem ad illam.

73 Ad secundum respondetur cum Cajetan., 3. part., quaest. citata, omnia illa accidentia specie distingui. Quia specificatio, et natura speciei visibilis repraesentantis hoc numero album, sita est in repraesentatione huius, quatenus est etiam hoc, ita, ut essentialiter commensurata ad repraesentandum illud, et non aliud numero diversum. Et ideo praedictum album, quatenus est hoc ingreditur in obiecto formali eiusdem speciei: et per consequens praedictae species, quippe distinctae ex obiectis formalibus, distinguuntur non solum numero, etiam specie: et praedicta singularia licet in esse rei solo numero distincta sint, attamen in esse obiecti sensibilis petentis, et desiderantis sibi hanc speciem visibilem habentem praedictam essentiam commensuratam cum ipso, et non cum alio, distinguentur essentialiter. Quod idem cum proportione de caeteris aliis instantiis ibidem enumeratis (si verum est, omnia illa accidentia posse simul esse in eodem subiecto) dicendum est.

74 Explicatur magis hoc. Etenim obiecta visus, v. g., possunt sumi dupliciter. Primo in esse rei: et sic hoc, et illud album sunt eiusdem speciei. Secundo in esse obiecti sensibilis: et sic sunt diversarum rationum, distinguunturque specie. Tum propter rationem modo dictam: quia essentia illius speciei consistit etiam in repraesentatione differentiae individualis obiecti: ex eo, quod, ut a nostro Colleg. Complut. in lib. de Anima, disp. 9, num. 24, et disp. 18, num. 104, dictum est, in hoc differt sensus ab intellectu, quod ille habet pro obiecto quid singulare, hoc vero quid universale. Tum etiam, quia sicut in esse naturae illa tantum dicuntur unius speciei, quorum quidquid habet essentialiter unum, habet essentialiter aliud, ita in repraesentando illa tantum dicentur esse eiusdem speciei, seu essentiae, quorum quidquid, secundum suam rationem atomam, et eamdem formalitatem, repraesentat unum, illud idem repraesentat modo dicto alterum: et huiusmodi sunt duae species visibiles, quae ab eodem albo immittuntur ad duplicem oculum: ac proinde istae erunt eiusdem speciei, quia non differunt in repraesentando. At vero duae species, quae a duobus individuis immittuntur, differunt necessario in repraesentando: ex eo, quod una earum, secundum suam rationem atomam, et eamdem prorsus formalitatem, repraesentat hoc numero album, pertingendo usque ad esse numericum illius; alia vero eodem modo repraesentat aliud: et propterea non quidquid una secundum eamdem atomam formalitatem repraesentat potest alia repraesentare.

Per quod etiam ad caeteras instantias ibidem contentas constat. Nam licet visiones duorum alborum non sint formaliter repraesentativae illorum, ut constabit ex iis, quae in tractatu sequenti, disp. 2, num. 215 et deinceps dicemus; attamen specificantur ab speciebus intentionalibus, mediis quibus eliciuntur: et ita his essentialiter multiplicatis, non possunt non visiones ipsae essentialiter multiplicari. Quod idem cum proportione de pluribus intellectionibus versantibus circa plura individua, solo numero diversa, dicendum est. Nam istae, vel fiunt mediis speciebus essentialiter, et realiter distinctis; vel media unica realiter specie, ut inspectis omnibus, quae connotat, est eminenter plures (ut constat ex iis, quae a N. Complut. in lib. de Anima, disp. 18, quaest. 6, et disp. 21, quaest. 6, dicunt) ac proinde secundum diversam formaliter rationem habet illas specificare, de quo etiam videatur Capreolus loco citato.

75 Ad confirmationem negandum est antecedens quoad secundam partem de illis accidentibus ibidem recensitis, et distinctis in munere, et officio. Quia illa eadem distinctio in munere, et officio, est materialis, et numerica: et ideo non potest aliunde, quam a subiecto provenire, quae tamen nequit ab illo ortum ducere, si illa accidentia simul in eo reciperentur, ut ostensum est.

Accedit, nullum esse accidens, quantumvis simile alteri, quod non distinguatur ab eo in munere, et officio. Nam una albedo, v. g., quae videbatur non sic distingui ab alia albedine, re vera distinguitur ab illa: siquidem munus, et officium eius non est utcunque reddere subiectum album, sed per hoc determinatum esse album, ut quod, et non per aliud. Unde sicut haec diversitas muneris, et officii non trahit secum, quod duae albedines possint simul recipi, ex eo, quod tota haec diversitas non excedit vires diversitatis materialis, et numericae, ex eo, quod tota haec diversitas non excedit vires diversitatis materialis, et numericae: ita quaevis alia diversitas in munere, et officio, dummodo non afferat secum nisi tantum diversitatem, contentam intra latitudinem diversitatis materialis, et numericae, non erit sufficiens ad hoc, ut praedicta accidentia possint simul in eodem subiecto recipi.

76 Ad tertium, quoad primam eius instantiam constat ex iis, quae a nostro Colleg. Complut. in lib. Physic., disp. 15, num. 42 et 43 dicta sunt. Et quoad secundam patet ex illis, quae ab eisdem in Log., disp. 14, num. 92 et 93, asserta fuere. Quoniam terminus formalis huius paternitatis non est hic filius, quia hic, sed quia filius huius patris: et ratio fundandi non est hoc, genuisse, quia est huius filii, v. g., primogeniti, sed quia est, genuisse, huius patris, sive per illud, genuisse, producatur hic numero filius, sive alius. Et ideo eademmet paternitas potest extendi ad quemcumque filium, dummodo sit ab hoc patre genitus; et pereunte unico filio ex duobus iam genitis, non perit relatio quoad illum, qui remanet: quia permanet ibidem suus terminus formalis. Et ita non sequitur, quod idem possit simul perire, et non perire; sed, quod, connotando generationem, et existentiam prioris filii, terminetur ad illum: et connotando generationem, et existentiam secundi, et corruptionem praeexistentis, eademmet absque sui mutatione, et per solam mutationem diversorum connotatorum, quae in adaequate ab eadem connotantur, possit extendi ad secundum filium, et non terminari ad priorem.

77 Ad ultimum respondetur esse disparem rationem. Quoniam subiectum per diversam formaliter potentiam in esse rei, individuant accidentia specie distincta, ita ut unica formaliter potentia in esse entis, correspondeat omnibus albedinibus, et alia omnibus nigredinibus, et sic de aliis: et ideo non mirum, quod existente in eodem tempore, diverso formaliter (adhuc in esse rei) subiecto individuanse, possint accidentia illa simul in illo recipi, et inter se numerice distingui.

Ratio autem, ob quam praedictae potentiae, formaliter, et modo dicto distinctae, debent dari, est: quia cum subiectum, quatenus est principium individuationis, solum respiciat individuationem ipsam, et distinctionem pure individualem accidentium, inde est, ut per unicam formaliter potentiam (adhuc in esse rei) solum respiciat accidentia eiusdem speciei, et per aliam altera, quae inter se collata non distinguuntur specie. Utrum autem praedictae potentiae in esse entis distinctae, habeant simul distingui ex natura rei secluso intellectu, vel solum virtualiter? alia quaestio est, alibi, Deo dante, discutienda.