Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

26 Semel explicato an est scientiae divinae circa futura contingentia, seu libera absoluta, statim pulsat animum inquirere, quomodo Deus habeat scientiam illorum? et ideo ad hoc exacte explicandum, tam hoc, quam sequentia dubia huius disputationis excitantur.

In hoc autem dubio aliquid ut certum supponimus, et aliquid in controversiam vocamus. Supponimus enim cum D. Thom. in praesenti, et quaest. sequenti, necnon de Verit. quaest. 2. art. 7. ad 6. et quaest. 3. art. 6. et 1. cont. Gent. cap. 66. quem sequuntur Capreolus in 1. distinct. 38. quaest. 1. art. 2. ad argumenta Scoti, Cajet. Zumel, Bannez, Nazarius, Gonzalez, Ripa, et communiter eius discipuli, et alii plures, Deum certo cognoscere futura contingentia absoluta per suam essentiam, et ideas. Quia divina essentia, ut habet rationem speciei intelligibilis, et ideae, ut sunt exemplaria omnium creaturarum, sunt infinite perfecta in ratione repraesentandi: et propterea unumquodque ex his in genere suo potest, saltim si determinetur per decretum divinae voluntatis, repraesentare quamlibet creaturam, sive existentem, sive futuram. Et ita poterunt deservire divino intellectui, per modum artificis operanti in ordine ad praedictam cognitionem. Vocamus autem in controversiam, an divina essentia, ut habet rationem speciei intelligibilis, divinaeque ideae habeant hoc munus antecedenter ad decretum, quo Deus decernit, ut praedicta futura contingentia sint in aliqua differentia temporis? atque adeo an scientia Dei certo sciat illa per suam essentiam, et divinas ideas antecedenter ad tale decretum?

§ I. Opinio affirmans.

27 Partem affirmantem tuentur Aegidius Romanus in 1. dist. 38. quaest. 1. art. 2. in corpore circa finem, et quaest. 2. art. 1. Henricus relatus a Corduba lib. 1. quaestion. quaest. 55. dub. 8. favet D. Bonavent. in 1. dist. 39. art. 2. quaest. 3. Pro qua sententia possent referri Suarez, Molina, et alii; sed eorum placita, quia involvunt speciales difficultates, proponemus dubiis sequentibus.

Probatur primo, testimonio D. Thom. in hoc art. ubi inquit, Deum certo scire futura contingentia, non solum ea ratione, qua habet rationes rerum apud se praesentes, nempe ideas, sed etiam quia sunt ipsi praesentia: ergo sentit, ipsum scire praedicta futura contingentia per suam essentiam, et divinas ideas; et non utcunque, sed antecedenter ad suum decretum liberum. Patet conseq. Quia ultra illum modum sciendi futura contingentia, seu libera, quatenus sunt ipsi praesentia, ac proinde ratione decreti, per quod sunt coexistentes Deo in aeternitate, admittit alium, scilicet quatenus habet apud se rationes omnium rerum, et per consequens non ratione decreti, seu dependenter ab eo, sed antecedenter ad ipsum.

28 Secundo. Nam essentia divina, et ideae antecedenter ad decretum liberum, sunt infinitae in repraesentando; ergo in illo priori repraesentabunt futura contingentia, et per consequens antecedenter ad decretum poterit Deus per suam essentiam, et ideas certo illa cognoscere. Haec ultima conseq. patet ex priori. Quoniam quidquid repraesentatur intellectui Dei per divinam essentiam, et ideas antecedenter ad divinum decretum, potest in illo priori certo ab eo cognosci, ut inductive constat. Prima vero conseq. ex antecedenti liquet. Tum quia alioqui essentia, et ideae divinae non essent infinitae in repraesentando: siquidem non extenderentur ad futura contingentia. Tum etiam, quia alias variaretur earum repraesentatio: quandoquidem post decretum repraesentarent aliquid, quod antea non repraesentabant. Antecedens autem est satis perspicuum. Quia cum essentia, et ideae divinae sint infinitae perfectae intra suam lineam, illa quidem in ratione speciei intelligibilis, istae vero in ratione idearum, oportet, ut sint infinitae in ratione repraesentativarum: quippe cum esse repraesentativum, licet diverso modo, ad lineam utriusque pertineat.

Confirmatur. Quia essentiae, vel ideis divinis non potest accrescere aliqua perfectio ex decreto: ergo cum certum sit, quod post decretum repraesentant futura contingentia, debet etiam esse certum, quod ante illud, ea, et eorum veritatem repraesentant: et per consequens, Deum posse per suam essentiam, et ideas in illo priori habere scientiam praedictorum futurorum. Antecedens videtur certum. Nam sicut decretum liberum ex se non affert perfectionem, ex eo, quod illa perfectio esset libera, et per consequens aliqua perfectio, quae est in Deo, et est Deus, posset non esse in illo, nec esse Deus, ita neque ex decreto potest essentiae, et ideis divinis ulla perfectio accrescere. Prima vero consequentia ex antecedenti constat. Quoniam repraesentare obiecta pertinet ad perfectionem essentiae divinae, ut habet rationem speciei intelligibilis, et idearum: ergo si non potest illi accrescere aliqua perfectio ratione decreti, fit inde, ut si post decretum repraesentat illa, quod etiam ante decretum ab ea repraesentabantur.

29 Tertio. Nam ideae divinae, ut formalissime habent rationem idearum, et exemplarium, non sunt, nisi respectu creaturarum futurarum: ergo in illis, mediante tamen essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis, poterit Deus antecedenter ad decretum, scire futura contingentia absoluta. Antecedens videtur expressum Divi Thomae quaest. sequenti art. 3. in corpore, et ad secundum. Consequentia vero patet. Quia idea est forma necessaria, et non libera. Tum quia est unum ex divinis attributis: attributa autem divina sunt perfectiones necessario convenientes Deo. Tum etiam: quia non est utcunque attributum, sed intellectuale, et ad intellectum pertinens: attributa autem intellectualia ex se sunt priora attributis voluntatis, et multo magis decretis ab eadem voluntate procedentibus: et per consequens non sunt dependentia ab illis: nec ab eis habent esse liberum; ergo si idea, quatenus talis, est respectu futurorum, repraesentabit illa per modum formae naturalis, et naturaliter ante divinum decretum: et per consequens poterit Deus in illis, mediante divina essentia, tanquam specie intelligibili, cognoscere omnia futura ante tale decretum.

30 Quarto. Nam si per impossibile Deus non esset libere volens futura contingentia, sed essent a casu respectu illius, vel quia producerentur a sola causa secunda independenter a prima, vel quia fierent ab alio Deo, nihilominus haberet scientiam illorum: ergo signum est, scientiam, quam Deus habet futurorum contingentium, non pendere ab eius decreto libero, sed posse illa cognoscere in sua essentia, et divinis ideis antecedenter ad tale decretum. Consequentia videtur certa. Antecedens autem probatur. Quia cum dato praedicto impossibili, esset adhuc divina scientia infinita, non posset non terminari ad illa futura contingentia: siquidem haberent veritatem scibilem, et per consequens attingibilem a scientia infinitae perfectionis, qualis tunc esset scientia Dei.

§ II. Ex mente D. Thomae dubii nodus dissolvitur.

31 Dicendum tamen est, Deum non posse scire futura contingentia absoluta per suam essentiam (ut habet rationem speciei intelligibilis) et ideas antecedenter ad decretum liberum, et efficax suae voluntatis, in eo existens. Ita D. Thom. de Verit. quaest. 3. art 6. his verbis: Idea potest esse eius, quod nec est, nec erit, nec fuit; non tamen eodem modo sicut est eorum, quae sunt, vel fuerunt, vel erunt: quia ad ea, quae sunt, vel fuerunt, vel erunt producenda, determinatur ex proposito divinae voluntatis: non autem ad ea, quae sunt, nec erunt, nec fuerunt. Et sic huiusmodi habent quodammodo ideas indeterminatas. Ubi, ut vides, iuxta mentem Angelici Doctoris, ideae divinae non repraesentant determinate futura contingentia, nisi determinentur per propositum, seu decretum efficax divinae voluntatis; atque adeo nec poterunt per scientiam Dei certo, et determinate ante tale propositum sciri: cumque essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis respectu creaturarum, commensuretur sibi ipsi, ut est obiectum, vel idea, ut saepe docet Sanctus Doctor, fit inde, ut iuxta ipsius mentem, eadem essentia, ut habet rationem speciei intelligibilis, non repraesentet determinate praedicta futura ante praedictum propositum, et decretum efficax divinae voluntatis.

Idem etiam docet Sanctus Doctor in 1. distinct. 39. quaest. 1. art. 2. ad 1. Ubi loquens de scientia futurorum, inquit: Sicut ipsum scire est subiectum libertati voluntatis, ita et idea, secundum quod ad ipsam terminatur actus divinae scientiae, sicut scientia artificis ad formam artificiati, quam excogitat: et ideo similis est ratio de idea, et de actu sciendi. Sicut enim non potest poni, quod actus sciendi sit in eo, et quod non fuerit, ita non potest designari, quod idea sit in eo, et non fuerit: tamen respectu utriusque potest designari libertas voluntatis. Ubi, ut vides, tam scientia futurorum, quam ideae illorum dicuntur esse subiecta libertati voluntatis divinae, ac proinde nec scientia terminabitur ad praedicta futura, nec ideae ulla certo repraesentabunt scienti, nisi cum subiectione, et (ut sic dicamus) dependenter a decreto libero, et efficaci divinae libertatis.

Et tandem hoc ipsum innuit in 1. dist. 36. quaest. 2. art. 13. et alibi saepe.

Unde Sanctum Doctorem sequuntur Capreolus in 1. dist. 38. quaest. 1. art. 2. Cajet. in praesenti § ad secundum autem, et reliqua negatur antecedens, quod est radix omnium. Et quaest. 15. art. 3. Zumel tom. 3. opusculorum fol. 24. § ex dictis colligo. Bannez ad hunc articulum, Gaspar Ram. relectione 2. de infallibilitate cognitionis divinae circa futura absoluta assertione 4. fol. 39. Alvarez de auxiliis divinae gratiae disp. 14. et in responsionibus ad obiecta adversus concordiam liberi arbitrii cum divina praescientia cap. 1. 2. et 5. Henrig. lib. ult. de fine hominis cap. 4. num. 2. Ledesma lib. 2. de auxiliis disp. 2. in 2. part. illius, Guillielmus Estius in 1. disp. 41. § 7. Leonardus Coquaeus Doctor Parisiensis loco infra disp. 10. dub. 8. num. 128. referendo, Nazar. controversia 1. et 2. Gonzalez disp. 43. 44. et 45. Ripa in hoc art. Corneio in praesenti disp. 2. dub. 1. et communiter discipuli D. Thomae, et alii quamplurimi, quos infra disp. 10. a num. 126. usque ad 131. referemus.

32 Ratio fundamentalis huius assertionis tacta est a D. Thom. locis citatis, et potest ad hanc formam reduci. Quoniam essentia Dei, ut habet rationem speciei intelligibilis, aut ideae, non repraesentant creaturas, sive futura contingentia, ut actu, et in exercitio existunt in aliqua differentia temporis, nisi determinentur per propositum divinae voluntatis: ergo Deus nequibit per illas scire futura contingentia, antecedenter ad praedictum decretum. Consequentia patet. Quoniam nihil potest per illas a Deo cognosci, nisi per easdem repraesentetur: ergo si in illo priori, antequam determinentur per decretum efficax divinae voluntatis, non repraesentant futura contingentia, ut in actu exercito existentia in aliqua differentia temporis, neque poterit per eas divina scientia ad praedicta futura, in illo priori terminari. Antecedens autem etiam constat. Quoniam essentia divina, ut habet rationem speciei intelligibilis, vel ut est idea, et rationes rerum, antequam determinetur per propositum divinae voluntatis, repraesentat omnino naturaliter, et necessario: quandoquidem quidquid est in Deo ante omnem liberam determinationem suae voluntatis, est omnino necessarium, ita ut nec possit, nec potuerit aliter se habere: ergo repraesentatio illa, tantum potest esse respectu obiectorum necessariorum, et quae nec possunt, nec potuerunt aliter se habere: ac proinde nequibunt per illam futura contingentia, quae non habent esse necessarium, sed possunt aliter se habere, repraesentari.

33 Confirmatur ratione desumpta ex D. Thom. locis citatis disp. 7. num. 96. et deinceps, et disp. 8. num. 12. huius tractatus. Nam futura contingentia, antecedenter ad decretum divinae voluntatis, non habent rationem futurorum: ergo antecedenter ad illud non possunt per essentiam, aut ideas divinas repraesentari ut futura: ac per consequens, nec per divinam scientiam attingi certo, ut talia. Haec ultima conseq. ex priori patet. Unde D. August. lib. 1. de Anima, et eius origine cap. 12. Ipsa (inquit) exinanitur praescientia omnino, si quod praescitur non erit: Quomodo enim dicitur praesciri futurum, quod non est futurum? Quod etiam docet lib. de praedestinatione Sanctorum c. 4. Prior vero consequentia ex antecedenti constat. Nam sicut antecedenter ad divinam potentiam nihil potest repraesentari, ut possibile, quia cuncta possibilia habent esse talia ab illa, ut a primo fonte, et radice possibilitatis eorum, ita quia omnia futura contingentia habent rationem futurorum a decreto divinae voluntatis, ut a primo fonte, et radice suae futuritionis (modo tamen alibi explicato supra) idcirco non poterunt repraesentari, ut futura, antecedenter ad praedictum decretum.

Antecedens autem probatur. Quia nulla res creata habet ex natura sua, et ex propriis terminis existere in aliqua differentia temporis. Nam existere hoc modo, solum est proprium divinae essentiae: de cuius conceptum est, quod sit ipsum existere. Nec deinde potest aliqua res creata se ipsam ad statum futuritionis transferre; siquidem quandiu est sub statu possibilitatis, nihil est in se: et ita nequit aliquam causalitatem erga se ipsam exercere. Ac tandem licet habeat aliquam aliam causam secundam suae futuritionis; attamen ut re ipsa, et complete sit futura, debet effectus iste in causam primam reduci: ergo cum causa prima non intelligatur causare ante actum suae voluntatis, siquidem Deus ad extra est agens liberum, fit inde, ut nulla res futura, et per consequens nullum futurum contingens, habeat suam futuritionem ante decretum divinae voluntatis.

Diximus, decretum liberum Dei esse primam radicem futuritionis creaturarum, modo tamen alibi explicato, ut ista melius cohaererent cum iis, quae supra disp. 5. huius tract. num. 43. et deinceps asseruimus. Nam licet, ut ibidem ostendimus, potentia immediate executiva sit scientia practica Dei: quia tamen haec, ut actu influit in ordine ad productionem futuram alicuius creaturae, praesupponit liberam intentionem, et applicationem divinae voluntatis circa rem illam futuram, ratione cuius scientia Dei applicatur ad praedictam productionem illius, propterea futuritio cuiusvis effectus creati tribuitur decreto libero divinae voluntatis, ut primo fonti, et principio, non quidem immediate executivo, sed initiativo illius futuritionis.

§ III. Multiplex solutio adversariorum, et eversio earum.

34 Multipliciter posset ad hanc rationem responderi ex sententia adversariorum. Primo quidem, quod ad hoc, ut futura repraesententur libere ex parte obiecti per essentiam Dei, et ideas, satis est veritas obiectiva, quam habent antecedenter ad decretum. Sed de solutione ista plura dicemus infra in hac disp. dub. 6.

Deinde posset aliter, tam ad rationem, quam ad eius confirmationem occurri. Ad rationem quidem, convincere, quod ante propositum divinae voluntatis, ut futurum, non possunt per essentiam divinam, aut ideas repraesentari futura contingentia: non tamen ante praedictum propositum, ut formaliter existens in Deo. Quia satis est, ut tale propositum, seu decretum, in sequenti signo habeat existentiam, ad hoc, ut dependenter ab illo, et per ordinem ad ipsum repraesententur libere praedicta futura: ita ut si in sequenti signo Deus habuerit decretum creandi mundum, aut quod aliqua actio libera, a voluntate creata exerceatur, tunc in signo antecedenti repraesentetur per divinam essentiam, et eius ideas mundus ut futurus, aut actio libera illa, ut futura. Si vero in eodem signo Deus decreverit non creare mundum, aut quod actio illa libera non exerceatur, tunc in signo antecedenti, haec duo ut futura repraesententur.

35 Ad confirmationem vero potest etiam ex praedicta doctrina occurri, satis esse ad hoc, ut futura contingentia absolute, et creata habeant esse futura antecedenter ad decretum exercitum divinae voluntatis, atque adeo possint repraesentari ut futura, quod in illo priori sit futurum decretum illud, per quod in sequenti signo Deus futuritionem eorundem decerneret. Nam hoc ipso, quod decretum creandi mundum sit in illo signo futurum, non potest non mundus habere aliquid amplius, quam rationem possibilis: quandoquidem ad hoc satis erat possibilitas illius decreti; cumque id, quod immediate additur possibilitati in ordine ad essendum, tantum possit esse futuritio; consequens est, ut mundus in illo signo dicatur futurus dependenter a futuritione praedicti decreti.

Sed quamvis haec solutio satis manebit impugnata ex iis, quae dubio sequenti, num. 48. et deinceps dicemus: ostendentes liberum decretum Dei nec posse habere rationem futuri, nec in illo signo, antequam Deus intelligatur decernere, seu ante primum actum liberum suae voluntatis, posse per divinam essentiam certo repraesentari, aut cognosci; nihilominus potest pro nunc breviter, efficaciter tamen impugnari. Quoniam futurum contingens habet rationem futuri a divina voluntate, tanquam a causa efficiente illius futuritionis. Tum quia id constat ex dictis. Tum etiam: quia ab eadem causa efficiente habet res, quod sit futura, et quod sit actu, et in exercitio existens: et nihil creatum est existens, nisi mediante decreto divinae voluntatis: ergo repugnat, futurum contingens in illo priori habere rationem futuri, et quod eius causa efficiens, scilicet divinum decretum, non sit in eodem signo existens: ac proinde antequam tale decretum existat in Deo, nequibit creatura aliqua repraesentari per divinam essentiam, aut ideas, ut futura.

Haec ultima conseq. patet ex dictis, et ex priori. Prima vero etiam constat. Tum quia causa efficiens in hoc distinguitur a causa formali, vel materiali, quia istae non petunt ex vi suae lineae indispensabiliter, et necessario, quod existant, ad hoc, ut causent; secus vero causa efficiens, ut N. Complut. in lib. Phys. disp. 3. num. 62. expendunt: et ideo communiter a Philosophis dicitur, causam efficientem non causare, nisi secundum quod est in actu. Tum etiam: quia idcirco effectus modo praesens non potest fieri ab Antichristo, vel a quavis alia causa creata statim futura, quia Antichristus, vel res illa futura non est existens.

36 Confirmatur, et explicatur. Nam ex eo, quod creaturae possibiles habent rationem possibilium a divina omnipotentia, tanquam a causa, sive ratione a priori suae possibilitatis, propterea non possunt esse possibiles, usque dum omnipotentia habeat suam essentiam actualem: et ita in illo priori antequam intelligatur omnipotentia, nondum intelliguntur creaturae possibiles in ratione possibilium: ergo hoc ipso, quod decretum liberum Dei sit primus fons, et origo futuritionis creaturarum, nequibunt istae habere suam futuritionem, antequam praedictum decretum habeat suum esse actuale: alioqui effectus in actu, scilicet futuritio illa, non praesupponeret suam causam in actu.

Ex quo etiam manet impugnata quaedam evasio, ab aliquibus ex iunioribus adducta, nimirum, quod ex vi futuritionis decreti, in sequenti signo ponendi, saltim sequitur, ut id, quod, medio illo, est habiturum existentiam, habeat saltim futuritionem suae futuritionis in signo antecedenti, in quo tale decretum dicitur futurum. Nam sicut futuritio effectus provenit a decreto, ut existenti, ita futuritio futuritionis illius provenit ab eodem decreto, ut futuro: siquidem, ut in praecedenti solutione dicebatur, per hoc, quod decretum de productione mundi non solum sit possibile, sed futurum, non habet mundus praecise esse possibile, sed insuper aliquid aliud, maioremque accessum ad existentiam, quam ea, quae sunt pure possibilia: cumque non habeat existentiam, aut futuritionem, non potest aliquid aliud habere, per quod magis accedat ad existentiam, nisi tantum futuritionis suae, ut intuenti constabit. Hoc autem satis erit ad hoc, ut res illa repraesentetur per divinam essentiam, et ideas, tanquam habitura futuritionem, ut ex se patet; imo ut futura: quia in illa futuritione suae futuritionis habet sufficientem determinationem ad hoc, ut sciatur, statim esse futuram.

Ex dictis igitur evasio haec satis manet impugnata. Quia ex eis sufficienter constat, impossibilem esse hanc futuritionem futuritionis; siquidem haec futuritio futuritionis debet reduci in Deum, tanquam in primam causam efficientem illius, ac proinde in divinum decretum: ergo cum causa efficiens nequeat causare, usque dum existat, et hoc ipso, quod praedictum decretum existat, iam res per illud praefinita habeat determinate esse futurum, consequens est, ut praedictum decretum nunquam possit causare futuritionem futuritionis, sed esse futurum rerum futurarum; atque adeo, quod possibile immediate debeat coniungi cum sua futuritione, vel non futuritione: et per consequens, quod nulla res habeat futuritionem suae futuritionis.

37 Nec refert, si ad omnia fere, quae huc usque diximus, respondeas, quod rem esse futuram, non est effectus aliquis in rerum natura existens: et ita non est necesse, ut assignetur illi aliqua causa efficiens, quae ad praedictum effectum supponatur existere.

Non itaque hoc refert: quoniam licet daremus praedictum effectum non requirere causam efficientem, nihilominus non potest non desiderare causam formalem extrinsecam rei futurae, et intrinsecam alteri, quae praesupponatur existens. Et ratio est aperta. Nam licet esse futurum, non sit aliquod esse reale intrinsecum conveniens intrinsece rei futurae, prout habet esse in se ipsa; est tamen vera, et realis denominatio extrinseca, proveniens illi ab actu libero divinae voluntatis, ut num. 33. probatum est: ergo repugnat, vere, et realiter convenire illi praedictam denominationem extrinsecam, nisi vere, et realiter decretum divinum de illius futuritione, a quo vere, et realiter denominatur futurum, habeat esse actu. Sicut repugnaret, pariter vere, et realiter denominari extrinsece visum, nisi a visione, quae vere, realiter, et actu esset.

38 Deinde falsum est, quod rem esse futuram, non pendeat a decreto Dei, tanquam a prima causa efficienti illius futuritionis. Cuius duplex potest reddi ratio. Prima quidem. Quia omnis veritas, quae non est talis per essentiam, atque adeo nec est ipse Deus, debet esse talis per participationem: ac proinde si fuerit veritas determinata rei liberae, et quae potuit aliter esse, debet esse talis mediante divina voluntate libera: ratione cuius effectus indifferenter ad esse, et non esse, habent determinari, et habere determinatam veritatem, ex eo, quod ipsa est primum indifferens, primumque se determinans.

Secunda vero. Quia sicut possibilitas creaturarum, prout est effectus extrinsecus divinae potentiae, et realis denominatio ab ea, ut a causa formali extrinseca proveniens, debet oriri ab eadem omnipotentia, ut a prima causa efficiente illius possibilitatis; ita esse futurum, quod est effectus extrinsecus, et denominatio extrinseca, procedens a decreto libero Dei, ut a causa formali extrinseca, debet provenire ab eodem decreto, ut a primo efficiente.

39 Potestque haec posterior ratio explicari: ex eo, quod quemadmodum forma, quae per modum causae formalis extrinsecae, et modo explicato, tribuit aliquem effectum dependenter ab alio, ut a causa efficiente; tunc id, quod est causa efficiens formae, ut denominantis, causat etiam efficienter effectum consurgentem ex extrinseca denominatione, et ex eo, quod denominatur (ut patet in denominationibus extrinsecis visibilis, et visi. Nam ex eo, quod denominatio visibilis provenit a potentia visiva, ut a causa formali extrinseca, ideo causa efficiens potentiae visivae est etiam causa efficiens praedictae denominationis, et effectus. Et similiter, quia esse visum est denominatio, et effectus extrinsecus visionis, propterea visus effective causans visionem, est etiam causa praedicti dicti effectus) ita forma, quae independenter ab alio, ut a causa efficiente, tribuit per modum causae formalis extrinsecae aliquem effectum extrinsecum, habet etiam esse primam causam efficientem illius: quia cuivis effectui habenti veram causam formalem extrinsecam, debet correspondere causa efficiens illius; quae in praedicto eventu non potest esse alia, quam eadem causa formalis extrinseca: siquidem, ut supponimus, tribuit suum effectum independenter ab alia, tanquam a causa efficiente. Unde Deus ex eo praecise, quod est omnipotens, absque aliquo alio ad id desiderato ex parte sui, est vera causa efficiens possibilitatis creaturarum, coalescentis ex non repugnantia ex parte illarum, et ex reali illa denominatione extrinseca, ab eadem omnipotentia proveniente: quia esse possibile creaturarum non petit aliquam aliam causalitatem, actionem, aut passionem. Et similiter ex hoc praecise, quod sit libere volens futuritionem alicuius rei, habet ratione illius decreti esse veram causam efficientem praedictae futuritionis, consurgentis ex illa denominatione extrinseca, et ex possibilitate praesupposita. Cui quidem causalitati efficienti minime obstat, quod forma extrinsece denominans, sit increata: quia bene potest Deus esse causa efficiens effectus totalis, coalescentis ex forma, et ex materia ei substracta, quin sit causa formae, sive denominationis illius extrinsecae secundum id, quod de formali importat. Sicut Pater aeternus potest esse principium productivum Verbi divini, quin producat essentiam divinam, quae est terminus formalis illius productionis. Et similiter Deus est causa efficiens Christi Domini, coalescentis ex personalitate Verbi et humanitate, et tamen nequit esse causa personalitatis.

§ IV. Fit obviam argumentis primae sententiae.

40 Ad primum respondetur, sensum illius testimonii D. Thom. tantum esse, Deum non solum scire futura contingentia, prout repraesentantur in ideis divinis, quatenus sunt rationes rerum, id est, prout repraesentant illa secundum suam essentiam, seu secundum suum esse possibile; sed etiam quia eius intuitus fertur supra illa, ut sunt actu, et in exercitio existentia

in nunc aeternitatis. Esse autem hanc mentem D. Thom. inde constat. Quoniam familiare est apud ipsum, ut per ideas, quatenus sunt rationes rerum, intelligat easdem ideas, ut praecise influunt ad cognitionem essentiarum rerum possibilium.

41 Ad secundum, concesso antecedenti, neganda est utraque consequentia. Et ad primam probationem prioris, in qua innititur posterior, neganda est sequela. Quia ad infinitatem illius repraesentationis, satis est, quod repraesentent omnia contingentia, sicut antecedenter ad decretum Dei de illorum futuritione non habent esse futurum, ita nec possunt antecedenter ad illud repraesentari ut futura. Ad secundam vero probationem, neganda est sequela, si proprie, et in rigore loquendum est. Quia variatio repraesentationis proprie sumpta, denotat, quod prius fuerit repraesentatio alicuius, et postea desierit esse: quod tamen in divina essentia, aut ideis mensuratis aeternitate reperiri nequit. Caeterum cum hoc stat, quod essentia divina, accedente decreto repraesentet futurum contingens, quod antea non repraesentabat: non quidem ex defectu ipsius, sed ex defectu obiecti, quod pro illo priori, sicut non habebat rationem futuri, ita neque ut futurum habebat esse repraesentabile: et ita hoc ipso, quod in sequenti signo habeat rationem futuri, repraesentabitur ut tale a divina essentia, et ideis absque earum variatione.

Ad confirmationem, concesso antecedenti, debet negari consequentia, et ad probationem, concedatur etiam antecedens, et negetur consequentia. Quia quod essentia divina, et ideae non repraesentent ante decretum futura contingentia, non oritur ex defectu perfectionis, sed ex defectu obiecti, quod requirit ad sui futuritionem, ac proinde ad hoc, ut repraesentet, quod praecedat praedictum decretum, et per consequens idem etiam oritur ex defectu determinationis, illius perfectionis, quae in divina essentia praeexistebat. Nam perfectio illa indifferens erat ad repraesentandum futuritionem, vel non futuritionem rei contingentis, iuxta praescriptum divinae voluntatis. Et ita hoc ipso, quod accedat praedictum decretum de futuritione, repraesentatur futuritio: sicut si loco illius accederet decretum de non futuritione, tunc repraesentaretur non futuritio eiusdem. Quomodo autem decretum liberum Dei dicat, vel non dicat perfectionem, et quomodo ex eo, quod aliquod decretum adsit, vel absit a Deo, non colligatur aliqua variatio intrinseca in ipso Deo, in tractatu de Voluntate Dei art. 3. fusius explicabitur.

42 Ad tertium respondetur, ideas posse inter alias acceptiones sumi dupliciter: scilicet vel in actu primo, id est, prout praecise sunt principia practica intra suam lineam, potentia concurrere ad productionem creaturarum, vel in actu secundo, id est, ut actu influunt una cum decreto, et scientia practica Dei, in ordine ad actualem productionem earundem creaturarum: etsi secundo modo considerentur, tunc tantum sunt respectu rerum futurarum. At secundum istam considerationem supponunt decretum efficax divinae voluntatis, licet secundum priorem considerationem illud non supponant: sed solum repraesentent res, ut possibiles. Unde ad formam argumenti, concesso antecedenti de ideis in actu secundo sumptis, neganda est consequentia. Et ad probationem debet negari antecedens de eisdem ideis in actu secundo. Quia licet idea sit attributum intellectuale, tamen ut in actu secundo influit una cum scientia, et voluntate, in ordine ad actualem productionem creaturarum, potest non minus, quam ipsa scientia, quasi dependere ab actuali decreto, quatenus non nisi determinata per divinum decretum influit: ex eo, quod Deus, ut est agens ad extra, debet operari libere.

43 Ad quartum dicendum est, quod illo impossibili dato, Deus non cognosceret tale futurum: ex eo, quod in eo eventu non contineretur in sua essentia, tanquam in causa. Et ita nequiret cognoscere illud in ea, tanquam in medio cognito: ac proinde nec ulla ratione ipsum attingere, ne si aliter illud sciret, acciperet scientiam a rebus, scilicet ab ipso futuro. Quod quidem perfectioni divini intellectus repugnat, ut ex supra dictis satis constat.