Cursus Theologicus, Tomus I: In Primam Partem

Quia substantia materialis dignitate praeit sua accidentia, et eius individuatio est radix individuationis eorumdem accidentium: idcirco primo loco de principio individuationis praedictae substantiae disputamus.

1 Pro tituli intelligentia notandum est cum Nazario, 1 parte, quaest. 3, art. 2, controvers. unica; Gonzalez, quaest. 11, disp. 23, num. 12, et communi Thomistarum schola, quod de principio individuationis substantiae materialis possumus loqui dupliciter: uno modo de primo principio totali, et adaequato, nempe de omnibus essentialiter, et in recto concurrentibus ad constitutionem individui materialis, ut talis, nempe de hac forma, et de hac unione, necnon de hac materia, et unione eius ad hanc formam: ac proinde in sententia Divi Thomae, de materia aliquo modo signata quantitate, per quam materia ipsa redditur haec, ut infra videbimus. Secundo de principio radicali, quod sit prima radix, ad quam ultimate reducitur tota individuatio.

Titulus ergo huius dubii, necnon et totius disputationis non intelligitur de illo priori, sed de hoc posteriori principio individuationis, et distinctionis pure individualis, qua unum compositum ab alio distinguitur: quia principium hoc collatum cum omnibus aliis, habet potiori ratione esse primum, et radicale principium, ut ex terminis ipsis constat, et ex infra dicendis amplius patebit. Diximus: Distinctionis pure individualis: quia in praesenti non loquimur de distinctione individuali admixta distinctioni specificae, et ex ea quodammodo ortum ducente: qua ratione hic homo, v. g., et hic equus distinguuntur; sed de distinctione individuali non habente admixtam distinctionem specificam, atque adeo pure sistente intra latitudinem distinctionis individu ita sub conceptu specifico posset dari conceptus objectivus substantialis, et communis multis individuis illius speciei, et non aliis, quod videtur absurdum.alis.

Unde non loquimur de principio individuationis metaphysice sumpto. Tum, quia certum est, quodlibet individuum materiale individuari metaphysice per suam differentiam individualem, et metaphysicam constituentem illud sub specie, et distinguentem ipsum ab omni alio, quod praedictam speciem atomam participat. Tum etiam: quia satis constat, differentiam, sive principium individuale hoc modo sumptum, debere desumi ab aliquo principio physico, quod sit prima origo, primaque radix rationis individualis metaphysicae, ita ut ad illud ultimate praedicta individuatio reducatur: et ita perinde est inquirere de primo principio absolute tali, ac inquirere de principio individuationis materialis in ordine physico considerato.

2 Quare nec Scotus, 2 Sententiarum, dist. 3, quaest. 3, nec Fonseca, 5 Metaphysic. cap. 6, quaest. 5, sect. 1, punctum difficultatis, qui in tota hac disput. a Doctoribus controvertitur, attigerunt, dum disputationem hanc decidentes, solum inquiunt haecceitatem, sive differentiam individualem metaphysicam esse principium individuationis. Nam, ut modo dicebamus, controversia, et difficultatis punctum tantum est de primo, et fontali individuationis principio, in quod tota ipsa resolvitur; ac proinde de primo principio, et radice physica, ut nuper dicebamus.

Addimus autem in titulo particulam illam, intrinsecum, ut per hoc innueremus non fieri in praesenti sermonem de primo principio extrinseco, qualiter causa efficiens, et peculiariter Deus est primum principium individuationis cuiuslibet creaturae, sed de primo principio intrinseco individuationis totius compositi substantialis.

§ I. Proponitur prima sententia.

3 Prima sententia asserit, formam substantialem esse se ipsa individuum, et primum, sive praecipuum individuationis radicale principium. Ita Nimphus, 5 Metaphys., disput. 5; Sebastian. Perez, Episcopus Oxomens., 3 de anima, conclusione 1; Zimara, theoremate 97; Suarez, disput. 5 Metaphysic., sect. 4, pro qua etiam referuntur: Averroës, 1 de anima, cap. 7 et 3, Physicor. comment. 60, et lib. 4, comm. 38; Avicena, 6 naturalium. parte 1.

Probatur primo. Nam primum, et radicale principium (de quo loquimur) individuationis, et distinctionis pure individualis compositi substantialis debet habere duo: primum est, esse intrinsecum ipsi composito: secundum vero esse maxime proprium illius, ut est hoc, et individuum: ergo hoc principium erit forma substantialis, et non aliquid aliud. Antecedens patet. Nam sicut primum principium specificationis eiusdem compositi non potest non esse intrinsecum, et maxime proprium illius, ut in sua specie constituti, ita primum principium individuationis praedicti compositi debet intrinsece constituere illud in esse individui, et esse valde proprium ipsius in esse talis considerati. Consequentia autem probatur, et explicatur. Quoniam forma habet has duas conditiones, ut intuenti constabit, et nihil aliud, praeter illam, eis gaudet, ex eo quod nec accidentia queunt esse intrinseca praedicto composito, ut est hoc, et individuum, alioqui in esse talis non esset unum per se, ut ex se, et ex infra dicendis magis patebit: neque materia, licet sit intrinseca composito, potest esse maxime propria illius: siquidem eademmet, quae nunc constituit unum individuum substantiale, potest statim aliud constituere.

4 Confirmatur primo. Nam illud est primum, et radicale principium individuationis compositi substantialis, quod est primum principium respectu esse illius: et propterea D. Thom., quaestione unica de anima, artic. 1 ad secundum, dixit: unumquodque secundum idem habere esse, et individuationem: ergo forma habebit rationem praedicti principii. Patet consequentia. Quia sola forma est primum, et radicale principium existendi, et ideo materia non habet ex se propriam existentiam, sed solum ratione formae, ut in libro Physicor., disp. 3, num. 70, nostri Complut. docent.

Confirmatur, et explicatur secundo. Quia aliquid esse actu primum principium individuationis, ac proinde distinctionis individualis, supponit esse primo ens in actu: ergo ratio talis principii soli formae substantiali conveniet. Antecedens patet. Quia sicut esse utcumque principium alicuius supponit entitatem principii, ita esse primo in actu principium, supponit illud esse ens primo in actu. Consequentia vero probatur. Quia materia quantum est ex se solum est ens in potentia, ex eo quod solum habet esse puram potentiam: forma vero sola est, quae primo est ens in actu, quippe quae sola est secundum se, et essentialiter actus, sicut sola materia est essentialiter pura potentia.

5 Secundo, et principaliter. Nam primum et radicale principium unitatis specificae est sola forma: ergo etiam individuationis. Antecedens communiter recipitur a Philosophis, et Dialecticis, et constat ex iis, quae nostri Complut. in Logica, disput. 5, num. 75, asserunt. Consequentia vero probatur. Nam ideo unitas specifica compositi substantialis sumitur a forma, ut a primo, et radicali principio, quia licet nequeat dari sine materia, nihilominus praesupponit eam, ut quid potentiale, et indifferens: forma autem tollit praedictam indifferentiam, tribuitque ultimum complementum essentiale, et specificum: ergo cum eadem forma tribuat ultimum substantiale complementum composito substantiali, ut est hoc, et individuum (et propterea Aristot., 1 de anima, capite 1, dixit formam esse, quae constituit hoc aliquid) praesupponatque materiam, ut quid potentiale, et indifferens, consequens erit, ut sit etiam primum, et radicale individuationis principium. atque ita sub conceptu specifico posset dari conceptus obiectivus substantialis, et communis multis individuis illius speciei, et non aliis, quod videtur absurdum.

6 Tertio. Nam haec determinata forma non respicit hanc determinatam materiam, ita, ut in ea solummodo possit, quantum est ex vi ipsius naturaliter recipi: ergo non est haec, et individua ratione illius, sed ratione sui: ergo ipsa erit primum, et radicale principium individuationis totius compositi. Haec ultima consequentia patet ex priori. Quoniam ideo formae posset denegari ratio praedicti principii primi, et radicalis, quia ipsa non esset individua ratione sui, sed ratione materiae: ac proinde materia deberet esse prima individuationis radix. Prima vero consequentia ex antecedenti constat. Nam si forma esset individua ratione materiae, et non ratione sui: tunc ideo forma esset haec, quia petit recipi in hac determinata materia, et non in alia: ac proinde si eademmet forma naturaliter potest recipi in alia, signum est, eam non esse hanc, et individuam ratione materiae, sed ratione sui.

Antecedens autem probatur. Tum quia eademmet determinata materia, quae est sub forma embrionis, est postea sub forma animalis, verbi gratia, equi: ergo etiam eademmet forma quae nunc est in hac materia, posset quantum est ex vi formae esse in alia materia: quia actus, et potentia secundum id, quod quantum est ex se habent, debent sibi mutuo correspondere. Tum etiam: quia si haec anima, v. g., equina, tantum esset apta ex se ad informandum hanc numero materiam, tunc omnes animae equinae, quae possent illam numero materiam informare diversis temporibus, haberent inter se aliquam convenientiam realem, quam non haberent cum animabus equinis informantibus alias materias: quia omnes illae haberent aptitudinem ad informandum hanc numero materiam, quam aliae animae equinae informare non possent; atque

7 Confirmatur. Quia si eadem numero forma substantialis diversis temporibus informet diversam materiam, tunc compositum inde resultans esset idem numero, ac illud, quod prius ex alia materia, et eadem forma constabat; ergo signum est, formam esse primum et potissimum individuationis totius compositi principium, ad cuius variationem, vel invariationem individuatio praedicti compositi variatur, vel manet eadem. Consequentia non indiget probatione. Antecedens autem probatur. Nam propterea in resurrectione generali resurgent singuli homines cum sua unitate numerica, quia licet sorte contigerit, quod duo habuerint eamdem materiam, et haec uni tantum ex illis tribuatur, ut contingit in iis, qui carnibus humanis aluntur; nihilominus cuique tribuetur sua propria anima rationalis, et haec trahet quamcumque materiam ad suam propriam unitatem.

8 Quarto. Nam si ob aliquam rationem forma non esset primum principium individuationis, et distinctionis pure individualis totius compositi, maxime, quia forma ipsa limitatur per materiam: at haec ratio est nulla: ergo, etc. Maior videtur perspicua. Quoniam cum differentia individualis sit ex se limitativa, et determinativa rationis specificae; provenientis ab ipsa forma, optime colligetur praedictam formam non esse primum principium illius, si non habet ex se limitari: sed a materia, ut a primo principio limitanda est. Minor autem probatur. Nam alioqui nec materia, ac proinde nihil aliud posset esse primum principium praedictae individuationis. Nam sicut materia limitat formam, ita forma materiam, et sic de aliis ad individuationem concurrentibus, ut ex se, et ex iis, quae Divus Thomas, 1 p. part., quaest. 7, docet, satis constat. Ultimo. Quia saltim anima intellectiva est a se ipsa individua, et primum individuationis principium: et propterea D. Thom., 2 contra gentes, c. 75, in solutione primae rationis, et c. 81, ait, quod sicut esse animae intellectivae non causatur per se a materia, ita neque eius unitas, aut individuatio.

§ II. Sententia Aristotelis, et D. Thomae magis placet.

9 Dicendum tamen est, formam substantialem non esse se ipsa individuam, ita ut sit primum, et radicale principium individuationis, et distinctionis pure individualis tam respectu sui, quam totius compositi: ac proinde ita, ut in eam ultimate tota individuatio, et distinctio praedicta reducatur. Ita Aristot., 5 Metaphysic., cap. 6, in fine: ubi, inquit, distinctionem individuorum intra eandem speciem provenire ex divisibilitate materiae. Et lib. 12, cap. 8, asserit, quod ea, quae sunt multa numero, habent materiam: et ex hoc concludit, primum motorem esse unum non solum ratione, sed etiam numero: quia cum sit actus, non habet materiam. Si autem forma substantialis esset se ipsa individua, ita ut haberet rationem primi, et fontalis principii individuationis, et distinctionis individualis, tam respectu sui, quam totius compositi, tunc ex ea potius quam ex materia, et divisibilitate eius proveniret distinctio numerica. Et similiter loquens Aristotel. de materia physica, ut ex contextu constat, et bene ostendit Nazarius. 1 part., quaest. 50, art. 4, controversia 1; Ferrara, 2 contra gentes, cap. 93, ratione secunda, non recte inferret primum motorem non posse numero multiplicari, ex eo, quod non haberet materiam physicam, scilicet materiam primam, ut ex contextu constat: siquidem si semel forma substantialis est se ipsa una numero, ita ut tam sibi, quam composito sit prima ratio unitatis, et distinctionis pure numericae, potiori ratione hoc haberet respectu sui forma completa, et per se subsistens, qualis est primus motor. Idem etiam asserit Philosophus, 10 Metaphysic., text. 25, ubi assignans primum, et fontale principium unitatis, et distinctionis specificae, et individualis, inquit, formam esse primum principium unitatis, et distinctionis specificae; materiam vero distinctionis individualis, et ita inquit: Quoniam haec quidem est ratio, haec autem materia: quaecunque quidem in ratione sunt contrarietates, specie faciunt differentiam: quae vero in conceptu cum materia, non faciunt. Quae verba sic explicat Divus Thomas ibidem, lect. 11: Quia in composito est materia, et forma, haec quidem est ratio, id est forma, quae constituit speciem: haec autem est materia, quae est individuationis principium: quaecunque contrarietates sunt in ratione, id est, ex parte formae, faciunt differre secundum speciem. Illae vero quae sunt ex parte materiae, quae sunt propria individui, quod est acceptum cum materia, non faciunt differre secundum speciem.

10 Et hoc ipsum etiam docuit Sanctus Doctor secundo contra gentes, capite 93, ratione secunda, his verbis: Quaecunque sunt idem specie, differentia autem numero, habent materiam, differentia autem, quae ex forma procedit, inducit diversitatem speciei; quae autem est ex materia, inducit diversitatem secundum numerum. Idem etiam docet prima parte, quaest. 50, artic. 4, de ente, et essentia, capit. 6 et in 2 distinct. 3, quaest. 1, artic. 4, ubi, ut redderet rationem, propter quam Angeli non possunt distingui solo numero, hoc ipso, quod sint immateriales, sic inquit: Si enim immateriales ponuntur, cum nulla forma, vel natura multiplicet numerum, nisi in diversitate materiae, oportet, quod forma simplex, et immaterialis non recepta in aliqua materia sit una tantum. Unde quidquid est extra eam, est alterius naturae, eo quod distet ab eo secundum formam, non secundum materiale principium, quod ibi nullum est. Et tandem hanc eamdem doctrinam saepissime repetit D. Thom., ut constabit ex locis num. 43 referendis. Unde tam Aristotelem, quam Angelicum Doctorem sequuntur communiter eius discipuli, et plures alii, quos num. 44 referemus.

§ III. Explicatur sententia Aristotelis et D. Thomae et prima pro ea ratio discutitur.

11 Sed quia assertio indiget aliquali explicatione, propterea antequam probetur, breviter explicanda est. Etenim in ea consulto addita est particula illa limitans, scilicet: Ita ut sit primum, et radicale principium distinctionis pure individualis tam respectu sui, etc. Ut per hoc denotaretur, in ea non negari, quin forma se ipsa, et per suam intrinsecam entitatem sit proxime individua: siquidem se ipsa, et per suam intrinsecam entitatem, habet proxime, et immediate respicere hanc materiam, et non illam, et ratione huius habitudinis est immediate, et proxime singularis. Sed quod negamus, est, praedictam formam habere a se ipsa, ut a primo, et radicali principio esse individuam, aut individuare compositum: ac proinde totam hanc rem aliunde, ut a prima fonte, et radice originem trahere.

Et licet assertio sic explicata, satis efficaciter probetur ex secunda illa ratione Divi Thomae, quam dubio sequenti, numero 52, adducemus ad probandum materiam signatam quantitate, esse primam radicem individuationis iam dictae, nihilominus in hoc, et sequenti §, eam duplici alia ratione ostendemus.

12 Ratio autem prior, et fundamentalis adducta est a Philosopho, et Angelico Doctore locis citatis, quae potest sub hac forma proponi. Quoniam unitas, et distinctio proveniens a forma, ut a primo, et radicali principio, est unitas, et distinctio specifica: ergo non est unitas, et distinctio pure individualis, de qua sola loquimur: ac proinde forma non erit primum, et fontale principium unitatis, et distinctionis praecise individualis. Haec secunda consequentia ex priori aperte sequitur. Prior vero ex antecedenti. Antecedens autem, praeterquam quod est expressum Divi Thomae locis citatis, potest probari, ex eo, quod unitas, et distinctio specifica est unitas, et distinctio formalis, quia est distinctio secundum essentiam, quae est quid formale in unaquaque re: unitas vero, et distinctio numerica est unitas, et distinctio materialis: ergo cum distinctio, quae provenit a forma, ut a primo principio sit formalis, non vero materialis, quippe cum haec oriatur a materia, ut a prima radice, fit inde, ut unitas, et distinctio proveniens a forma, ut a prima radice, sit unitas, et distinctio specifica.

13 Quae ratio est adeo efficax, ut ea recte expensa facile corruant omnes evasiones, quibus adversarii illi occurrunt. Nam in primis aliqui respondent, non omnem unitatem, et distinctionem provenientem a forma, esse formalem. Nam sicut duo actus, et formae, aut duae animae rationales possunt distingui, ut actus, et formae, et nihilominus illa distinctio non est formalis, sed materialis: et similiter duo Angeli, qui sunt formae separatae nihil habentes de materia, distinguuntur individualiter, ita possunt aliqua distingui penes formam, et ratione illius, non tamen distingui formaliter, sed materialiter.

Haec igitur solutio, si ratio facta recte expendatur, facile corruit. Quoniam re bene inspecta repugnat unitatem, et distinctionem provenientem a forma, non esse formalem, ac proinde specificam. Quod quidem sic declarari, et explicari potest. Quia distinctio proveniens a materia, quatenus materia est, et ut a primo, et radicali principio, non potest quatenus ab illa provenit esse formalis, sive specifica: ergo nec distinctio proveniens a forma, quatenus forma, tanquam a prima radice poterit esse materialis: sed necessario debet esse formalis, et consequenter specifica.

14 Consequentia ex paritate rationis videtur constare, et similiter exemplo distinctionis provenientis ab albedine, aut calore: quae quia provenit ab illis, ut talibus, non potest non esse in ratione albi, aut calidi, ex eo quod hi effectus sunt proprii effectus formales albedinis, aut caloris: sicut proprius effectus formalis formae substantialis est tribuere esse formale substantiale. Antecedens est Divi Thomae loco citato ex 10 Metaphysic., lect. 11, ubi sic inquit: Unde si quaeratur utrum materia faciat diversa specie aliquo modo? Videtur quod faciat: quia hic equus ab hoc homine est diversus specie, et tamen manifestum est, quod ratio utriusque est cum materia individuali, et sic videtur, quod materia aliqualiter faciat differre specie. Sed tamen manifestum est, quod hoc non contingit propter diversitatem materiae: sed quia contrarietas est ex parte formae: sic igitur apparet quod contrarietas, quae est ex parte ipsius formae, facit differre specie, non autem illa, quae est ex parte materiae. Et deinde idem antecedens suaderi potest. Tum ex eo, quod effectus non potest esse ultra suam causam, atque adeo unitas, et distinctio formalis nequit provenire, ut a prima radice, nisi a forma. Tum etiam ex eo, quod in substantiis materialibus, licet ratio generica posset provenire a materia, secundum id, quod praedicta ratio habet de potentialitate, et materialitate, non tamen secundum id, quod retinet de actualitate, et formalitate: quandoquidem secundum istam rationem provenit a forma substantiali, quatenus tali: ergo signum est, quod esse, aut distinctio formalis nequit provenire a materia quatenus tali.

15 Confirmatur, et explicatur. Quoniam aliud est, quod distinctio exerceatur in formis: aliud vero, quod proveniat ab ipsis formis, quatenus talibus. Sicut aliud est, quod habere partes entitativas exerceatur: et reperiatur in substantia materiali: aliud vero quod habere illas proveniat ab eadem substantia, quatenus tali. Unde sicut non repugnat praedictas partes inveniri, exerceri, et communicari substantiae ab alio, ut a prima radice, scilicet a quantitate; et quod nihilominus non sint de formali substantiales, sed quantitativae, ut in libro de Generatione, disput. 5, num. 58 et deinceps late et docte nostri Complutenses docent: secus tamen si praedictae partes exerceantur in substantia, et a substantia, ut a causa formali provenerint, nam eo ipso non possent non esse formaliter substantiales: ita debita tamen proportione servata, licet non repugnet distinctionem exercitam in formis substantialibus, aliunde tamen scilicet a materia provenientem, non esse formalem, sed materialem: secus tamen si in praedictis formis exerceatur, et ab illis proveniat: quoniam eo ipso talis distinctio debet esse similis suae causae, ac proinde debet esse formalis.

16 Diximus: Debita tamen proportione servata, ut obiectio quaedam desumpta ex exemplo allato, quae hic fieri poterat, soluta maneat. Quia in praesenti solum comparamus rem, de qua agimus, cum praedicto exemplo in hoc, quod sicut partes entitativae substantiae deberent esse de formali substantiales, si a substantia provenerint, et non haberent solum exerceri in substantia; secus tamen si solum exerceantur in illa: ita distinctio proveniens a forma non potest non esse formalis, quamvis distinctio in illa exercita, et aliunde scilicet a materia proveniens, possit non esse formalis, sed materialis.

Caeterum cum hoc stat, ut sit sua disparitas inter exemplum, et rem, de qua loquimur, orta ex eo, quod distinctio praedicta exercita in formis provenit a materia, ut a termino quodammodo extrinseco, id est, non constituente essentialiter formam: et ideo forma individuatur, et distinguitur proxime ab alia forma per se ipsam, id est, per habitudinem quam dicit ad materiam. At partes entitativae substantiae proveniunt a quantitate, ut a causa formali intrinseca eo modo, quo esse album provenit ab albedine: et ita non habet partes, nec distinctionem earum per se ipsam, id est, per solam habitudinem ad quantitatem, ut ad causam formalem extrinsecam, sed praecise, ut subest quantitati, et quatenus ea informatur.

Nec primum illud exemplum, quod de duplici anima rationali in hac solutione affertur, aliquid convincit. Quoniam duae animae rationales, ideo possunt differre materialiter, licet sint actus, et formae, quia individuantur per materiam, tanquam per primum, et radicale principium suae individuationis. Unde licet illa distinctio exerceatur in formis substantialibus, non tamen provenit ab illis: et ita potest non esse formalis, et specifica, sed materialis, et pure individualis.

17 Nec etiam secundum exemplum de duplici Angelo, ratione suarum differentiarum individualium numerice distincto, aliquid probat. Tum quia, ut infra dicemus distinctio, quae est inter duplicem Angelum ratione suarum differentiarum individualium, non est distinctio pure individualis, et a differentiis pure individualibus orta: quia in eis unitas, et distinctio specifica, et individualis non distinguuntur virtualiter, aut cum fundamento in re, sed solum ex parte nostri modi concipiendi: ut in tractatu de Angelis Deo dante dicemus. Et ita illa ipsissima (ut sic loquamur) distinctio individualis, est distinctio specifica, ac proinde potest, et debet oriri a forma, quatenus forma: in praesenti autem non loquimur, ut iam tetigimus, nisi de unitate, et distinctione pure individuali, quae hoc ipso quod talis, debet esse materialis, et a materia provenire. Tum etiam: quia adhuc gratis admisso, quod in Angelis distinguatur virtualiter eorum differentia individualis a differentia specifica, nihilominus hoc non enervat vim nostrae rationis, ut ex iis, quae infra numero 56 et 57 dicemus, amplius constabit: ubi rem hanc testimoniis Divi Thomae elucidabimus.

Ex quo etiam corruet alia solutio ab adversariis adhibita, scilicet differentiam provenientem a forma esse formalem, et specificam, quando oritur ab ea, secundum id, quod formale est in ipsa: non vero quando procedit ab illa secundum id, quod est materiale in ea, quamvis utrumque sit proprium talis formae, et conveniat ipsi, quatenus tali. Caeterum, quia individuatio totius compositi debet provenire a forma substantiali, secundum id, quod est materiale in ipsa, non vero secundum id, quod est formale, ideo distinctio proveniens a forma, secundum hanc rationem, scilicet, secundum differentiam individualem, seu haecceitatem ipsius potest esse materialis, et numerica, non vero formalis, et specifica.

Ex dictis igitur haec evasio, non minus, quam praecedens corruit.¹ Quod, ut melius intelligatur, recolendum est in memoriam id, quod num. 1 dicebamus, scilicet ideo non fieri sermonem de differentia individuali, seu de ratione materiali, aut principio individuationis metaphysice sumptis, sed de individuatione, seu ratione materiali, et principio individuationis physice acceptis, quoniam quaevis ratio metaphysica debet fundari in entitate physica, et physice accepta, ab eaque, ut a prima radice desumi.

18 Hinc ergo maior expensio rationis Divi Thomae, per quam praedicta evasio evanescit, desumitur. Nam, vel forma substantialis physice accepta, et secundum, quod est physice individua, et individuationis principium, dicit aliquid materiale physice supra se ipsam, ut est primum principium specificationis, et distinctionis specificae? vel nihil reale physice materiale addit supra se, ut est physice forma, et dicit esse formale physicum, ut quod? si hoc secundum dicatur, ergo forma secundum, quod pertinet ad ordinem physicum, et habet rationem principii physici respectu compositi, tantum erit radix distinctionis formalis specificae: siquidem in isto ordine nihil addit supra se ipsam, quod physice sit materiale, sed quidquid in ea reperitur, est physice quid formale, ut quod. Si vero primum asseratur, ergo illud materiale, quod est physice tale, debet oriri, tanquam a prima radice a materia: ac proinde licet exerceatur, et reperiatur in forma ipsa substantiali (de qua sola in hoc dubio loquimur) non debet provenire ab illa, sed a materia: quandoquidem, sicut esse formale, et physice tale, nequit aliunde, quam a forma provenire, ita esse materiale, quod physice habet rationem talis, nequit ab alio tanquam a primo principio, nisi a materia ordinem ducere.

19 Confirmatur, et explicatur ex iis, quae nuper dicebamus, in hac tamen forma expensis. Quoniam hoc ipso, quod in substantiis materialibus reperiatur aliquid materiale, et metaphysicum respectu compositionis metaphysicae, scilicet genus, non potest non prout quid materiale est, oriri tanquam a prima radice ab ipsa materia, non vero a forma, ut ex Aristot. et D. Thom. et ratione efficaci in Logica, disp. 5, num. 75, et deinceps nostri Complut. ostendunt: ergo hoc ipso, quod in forma substantiali, nec non, et in composito ex illa consurgente reperiatur aliqua alia ratio materialis in ordine metaphysico, scilicet differentia pure individualis talis formae, et compositi, ab alio eiusdem speciei, non poterit non praedicta differentia oriri, ut a primo principio a materia, non vero ab ipsa forma: atque adeo quaevis differentia orta a forma, quatenus tali, ut a primo principio physico, in quod talis effectus ultimate reducitur, debet oriri ab eadem forma, secundum quod physice dicit esse formale, ut quo: et consequenter non potest non talis differentia esse simul formalis, et specifica.

Confirmatur tandem. Nam licet forma materialis habeat in se esse materiale, modo a nostris Complutens. in 1 et 2 Physic. tacto, et similiter materia: attamen facta collatione inter utramque, tunc primus (ut sic dicamus) fons materialitatis praedictae formae est ipsa materia, non vero e contra: ergo signum est, quod totum esse materiale formae substantialis, et compositi, ac proinde differentia individualis utriusque, debet a materia, ut a prima radice oriri. Consequentia videtur legitima. Antecedens vero probatur. Nam haec causalis est vera: Quia forma edicitur a materia, vel quia pendet secundum suum esse ab illa, ideo praedicta forma est materialis; non vero e converso. Quia cum esse materiale sit esse potentiale, ex eo, quod opponitur actualitati, et formalitati, debet provenire, ut a prima radice, a primo huius generis, scilicet a prima, et pura potentia, nempe a materia, iuxta illud Aristotelicum axioma: primum in unoquoque genere est causa eorum, quae sunt post in illo genere.

§ IV. Proponitur secunda ratio pro Aristotelica, et Thomistica doctrina,

20 Secunda, et principalis ratio pro assertione, per quam praecedentes solutiones adhibitae praecedenti rationi, magis eliduntur, potest ad hanc formam reduci. Quoniam forma ex natura sua subsistens, omnino separata a materia, ut a receptivo, non potest esse nisi una numero, seu non potest non habere plene totam speciem, ac proinde non poterit in ea assignari aliquid metaphysice, aut physice materiale, ratione, cuius sit radix distinctionis pure individualis a quavis alia: ergo hoc ipso quod aliqua forma sit talis conditionis, ut possit numero multiplicari, et esse principium aliquo modo individuationis, ac multiplicationis compositi, ac proinde esse in ea aliquid materiale physice, aut metaphysice, ratione cuius queat in utroque ordine esse aliquo modo principium distinctionis pure numericae, et individualis, debet hoc oriri tanquam ex primo principio, ex eo, quod forma illa non est omnino separata a materia, ut a receptivo; sed ducit ordinem ad illam, ut ad receptivum, et primam rationem, ac radicem talis multiplicationis, et distinctionis individualis pure individualis, ac proinde praedictum receptivum erit prima ratio talis multiplicationis. Sicut, quia visus est talis, quatenus respicit visibile, propterea visibile est prima radix, et origo caeterorum, quae ad ordinem visibilem spectant: et ideo haec causalis est vera, et a priori: Quia datur visibile, ideo datur visus, et visio. Antecedens patet in Angelis, qui ex eo, quod sunt formae ex se subsistentes, et omnino separatae a materia, ut a receptivo, habent omnia, quae in eodem antecedenti referuntur. Potestque hoc ipsum explicari exemplo albedinis adducto a Divo Thoma, 1 part., quaest. 50, artic. 4, quae non posset esse nisi una numero, si esset a subiecto tam actu, quam aptitudine separata, ita ut nullo modo ad illud habitudinem importaret: quia eo ipso non haberet unde multiplicaretur secundum numerum.

Prima vero consequentia ex antecedenti videtur aperte sequi. Nam quoties negatio est causa adaequata negationis, toties affirmatio est etiam causa adaequata affirmationis: et ita si negatio multiplicationis pure individualis alicuius formae, atque adeo quod tantum possit esse una numero, colligitur adaequate ex carentia materiae, et receptivi, non est cur multiplicatio pure individualis ipsius, ac proinde, quod sit in alia aliquid materiale, ratione cuius possit sic multiplicari, et esse aliquo modo principium similis multiplicationis in toto composito, non colligatur tanquam ex prima radice ex positione materiae, et receptivi talis formae, seu ex eo, quod forma habeat materiam, et receptivum, in quo recipiatur.

21 Quae ratio desumitur ex D. Thoma, loco citato, et 1 part., quaest. 41, art. 6, e quaest. 44, art. 1, necnon quaest. 75, art. et 3 de anima, lect. 8, quam ipse ex Aristot. ibidem text. 8, sub his verbis deprompsit: Natura speciei individuatur per materiam, unde principia individuantia, et accidentia individua sunt praeter essentiam speciei: et ideo contingit sub una specie inveniri plura individua, quae licet non differant in natura speciei, differunt tamen secundum principia individuantia: et propter hoc in omnibus habentibus formam in materia non est omnino idem, et res, et quod quid est eius: Socrates enim non est sua humanitas. In iis vero, quae non habent formam in materia, sicut sunt formae simplices, nihil potest esse praeter essentiam speciei, quia ipsa forma est tota essentia, et ideo in talibus non possunt esse plura individua unius speciei, nec potest in eis differre res, et quod quid est eius.

Potestque tota haec ratio magis elucidari ex eodem Sancto Doctore. Quoniam individua eiusdem speciei conveniunt in perfectione intrinsece spectante ad essentiam specificam, ita ut cuncta illa perfectio reperiatur in eorum quolibet, et solum discriminenter in diversis modis substantialibus habendi eam: sed ubi natura specifica est ex natura sua subsistens, et omnino, seu tam actu, quam aptitudine separata a materia, et a receptivo, nequit dari pluralitas, aut diversitas modorum habendi eam: ergo nec pluralitas, et distinctio individuorum: ac proinde quoties haec datur, signum est, formam constituentem talem naturam non esse omnino separatam a materia, et receptivo, sed esse multiplicabilem numero per ordinem ad diversas materias, et receptiva, tanquam ad primas radices talis multiplicationis.

Haec ultima consequentia patet ex priori, et ex nuper dictis. Prior vero ex utraque praemissa etiam liquet. Minor autem, in qua est difficultas, potest sic explicari, et probari. Quoniam ad diversitatem illorum modorum desideratur, quod singula ex illis individuis participent naturam specificam limitate, id est non adaequate, et quantum participari potest ex parte modi participandi: alioqui nequirent illi modi esse inter se distincti, et inaequales: sed ubi natura specifica habet esse omnino separatam a materia, nihil reperitur, a quo valeat huiusmodi limitatio provenire: nam cum unumquodque limitetur per suum oppositum, ut actus per potentiam, oportet limitationem, et coarctationem actus, qualis est natura specifica respectu individuorum, fieri etiam per oppositum, scilicet per potentiam, aut materiam: ergo neque poterit ibidem reperiri multiplicitas praedictorum modorum. Sed circa haec videantur ea, quae de limitatione potentiae per suum actum nostri Complutenses in libris Physic., disput. 9, num. 15 et 16, docent, necnon et ea, quae infra num. 28 dicemus.

22 Confirmatur, et explicatur tandem.

Quoniam ipsum esse, seu ipsa existentia per se subsistens non potest esse, nisi una tantum numero: quoniam est omnino irrecepta, et ex consequenti illimitata; et propterea, quia natura divina est sua existentia per se subsistens, nequit numero multiplicari: ergo eadem ratione quaevis forma omnino irrecepta nequibit numero multiplicari: et per consequens, si quae forma potest numero multiplicari, et inadaequate participari ratione diversorum modorum individualium participandi illam, hoc illi proveniet ex subiecto, et receptivo, ratione cuius limitatur et coarctatur, ne adaequate, et quantum haberi potest ex parte modi habendi, habeatur.

Haec secunda consequentia ex priori aperte sequitur. Prior vero ex antecedenti, ut intuenti patebit. Unde propter hanc rationem Angelicus Doctor multoties asserit, quodlibet individuum naturae Angelicae habere infirmitatem intra suam speciem: et ita non posse dari aliud intra illam. Quorum verborum non est sensus, quod intra latitudinem illius speciei possit ita esse perfectum, ut habeat perfectionem positive infinitam (quo pacto Scotus, et alii Sanctum Doctorem interpretantur) sed solum, quod habeat naturam specificam infinite negative ex parte modi habendi eam, hoc est, adaequate, et sine determinatione ad aliquem modum, modo dicto limitatum, participandi illam: ex eo, quod non habet formam receptam in materia; et proprium est materiae, quod sit radix praedictae limitationis, et multiplicationis individualis. Et ita quoties forma distinguitur pure individualiter ab alia, non potest non talis distinctio, atque adeo, et individuatio a materia, et receptivo, ut a receptivo radicali ei provenire.

23 Nec refert si obiicias, quod differentiae specificae in formis per se subsistentibus, et omnino separatis a materia, quales sunt Angeli, habent esse limitatas secundum se, et limitare, et contrahere naturam genericam: ergo pari ratione erunt dabiles in illis praedicti modi individuales, qui secundum se, et ex propriis sint limitati, ac proinde idonei, ut limitent, et determinent naturam specificam, licet sit omnino separata a materia: et per consequens in iis naturis, quae habent formam in materia, non orietur distinctio modorum individualium, et limitatio eorum, a materia, in qua praedicta forma recipitur tanquam ex primo, et radicali principio limitationis, et individuationis illius.

Respondetur enim concedendo antecedens, et negando utramque consequentiam, et ratio disparitatis est. Quod differentiis specificis potest in Angelis assignari sufficiens radix, seu fundamentum suae limitationis, scilicet propria essentia actualis eorundem Angelorum, ex eo, quod praedictis differentiis competit, ut sint formales et actuales, sicut essentia Angelica. Caeterum respectu praedictorum modorum, seu differentiarum individualium, nequit simile fundamentum dari: quia competeret illis esse limitatos per modum materiae, et potentiae, ut ostensum est; et eadem natura specifica omnino separata a materia, ac proinde non includens formam receptibilem in potentia materiae, nequit esse radix, aut fundamentum limitationis adeo diversae.

Potestque haec eadem disparitas magis elucidari, ex eo, quod, ut modo innuebamus, differentia specifica in Angelis ideo est conceptibilis, ut limitans, et contrahens gradum genericum, quoniam coarctat illum per modum actus, et formae: ac proinde potest concipi, ut recepta in eo, et actuans ipsum, ut ex se patet. At modus, seu differentia individualis, nisi habeat esse materiale, seu a materia, aut receptivo desumptum, non est conceptibilis, ut coarctans naturam specificam: nam cum conferatur cum ea tanquam cum actu, et forma, nequit illam limitare, nisi per modum potentiae passivae, aut tanquam conditio ipsius, seu tanquam aliquid se tenens ex parte materiae, et receptivi, ab eoque ut a prima radice ortum ducens: ut ita salvetur, unumquodque limitari per suum oppositum, ut actum per potentiam, sive per aliquid a potentia, et receptivo, ut a primo principio originem trahens.

§ V. Diluuntur argumenta primae sententiae praeter ultimum.

24 Ad primum concesso antecedenti, neganda est consequentia. Et ad probationem negandum est formam substantialem, ut est haec, esse maxime propriam compositi, ut est hoc, quandoquidem forma est haec, ratione materiae: ac proinde est propria totius compositi ratione eiusdem materiae, ut est haec: et ita materia, ut haec, erit maxime propria praedicti compositi, quatenus hoc iuxta illud Aristotelicum axioma: Propter quod, unumquodque tale, et illud magis. Unde falsum est id, quod ibidem dicitur, scilicet eamdemmet materiam, quae nunc constituit unum individuum substantiale, posse statim aliud constituere, si intelligatur de materia prima, ut est haec positive, ut infra explicabitur: secundum quam rationem est primum, et radicale principium individuationis, quamvis cum hoc stet, ut eadem materia, ut est una numero negative, diversa tamen positive, possit successive constituere diversa individua substantialia.

25 Ad primam confirmationem negandum est antecedens: quia existentia, quippe actus secundus, et valde perfectus, convenit composito ratione formae, individuatio vero debet convenire illi ratione materiae, ut ostensum est. Neque oppositum huius vult D. Thom. loco ibidem citato, sed tantum, quod idem sit susceptivum existentiae, et individuum, ut quod, quamvis individuatio, et distinctio pure individualis ex diversa radice ortum ducat.

Ad secundam confirmationem negandum est antecedens. Et ad probationem dicendum est, aliud esse, quod primum principium, et radix individuationis, et distinctionis pure individualis sit actu principium, seu principium in actu, et ens in actu: aliud vero, quod sit re ipsa verum principium, a quo re ipsa individuatio ortum ducat, ac tandem quod re ipsa habeat veram entitatem, licet sit principium, et entitas, quae sit potentia. Dicimus ergo, quod primo principio individuationis, si proprie, et in rigore loquamur, convenit hoc posterius, non tamen illud prius, ut constat ex iis, quae in 1. ib. Physicor., disput. 3, num. 18, nostri Complut. asserunt, et ex iis, quae in hoc dub. tetigimus, et infra dicemus. Unde non mirum, quod materiae primae conveniat ratio primi principii, et radicis individuationis: et quod ipsa propter hanc rationem purae potentiae, et quia non habet existentiam, a quo ratio entis desumi solet, nuncupetur ens in potentia, ut loco cit. num. 19 et 20 nostri Complut. explicant.

26 Ad secundum principale concesso antecedenti, neganda est consequentia. Et ad probationem dicendum est, ideo formam esse primam radicem positivae specificationis materiae, et totius compositi, quia non solum complet illam; sed etiam primo tribuit praedictam speciem, ex eo, quod materia, ut praesupponitur ad formam, ut praecise tribuentem talem specificationem est indifferens, et tantum una unitate specifica negativa. Caeterum eadem forma, ut est haec, secundum quam rationem poterat esse radix individuationis materiae, solum habet complere; non vero primo tribuere individuationem, tam materiae, quam composito: quia materia, ut haec, et determinata, ac appropriata huic formae, et composito potius, quam alteri; praesupponitur ad illa tanquam radix utriusque: ex eo, quod, ut nuper dicebamus, individuatio, et distinctio pure individualis, est unitas, et distinctio materialis: specificatio vero, et distinctio specifica, est unitas, et distinctio formalis: et ideo illa a materia. haec vero a forma, ut a primo principio debet provenire.

27 Ad tertium negandum est antecedens, si intelligatur de materia, ut est haec numero positive. Nam forma, ut haec, ita est coaptata, cum hac numero materia, ut est haec positive, id est, ut sigillata per hanc, seu ad hanc numero quantitatem, ut nequeat in materia, quae sit alia numero positive recipi. Et ad primam probationem in contrarium negandum est antecedens, intellectum de eademmet materia, ut est eadem numero positive, quamvis eademmet, identitate, et unitate negativa, sit sub forma embrionis, et postea sub forma animalis, v. g., equi, ut in lib. Physicor., disput. 3, num. 34, et disput. 6, num. 11, et in lib. de Generatione, disput. 5, num. 38, nostri Complut. docent. Unde in eodem proportionali sensu debet negari consequentia.

Ex quo ad secundam probationem negandum est id, quod in ea videtur supponi, scilicet esse aliquam collectionem animarum equinarum, quae possit recipi in hac numero materia, ut est haec positive. Quia licet omnes formae substantiales, et sublunares possint recipi in hac numero materia, prout praecise dicit unitatem numericam negative, ex eo, quod omnis materia sublunaris tantum est una numero negative, attamen si consideretur, ut est una numero positive, quaevis materia, ut est haec, petit hanc formam, et non aliam: et nequit respicere alteram, nisi praedicta materia fiat alia per distinctam sigillationem ad aliam diversam quantitatem.

28 Ad confirmationem satis constat ex iis, quae in lib. Physic., disput. 6, num. 9 et deinceps nostri Complut. dicunt, ubi explicant quomodo non sufficiat ad hoc, ut resurgat idem numero homo, quod tantum tribuatur ei eadem numero anima: et qua ratione fiat distributio materiae in iis, qui carnibus humanis vescuntur, ita, ut unusquisque cum propria materia, et forma resurgat.

Ad quartum concedenda est maior iuxta ea, quae toties insinuavimus: et neganda est minor. Et ad probationem neganda est sequela. Ad cuius probationem negari debet, quod sicut materia limitat formam, ita forma materiam: non quidem ad hunc sensum, quod forma nulla ratione limitat materiam; sed quod sit omnimoda paritas inter utramque quoad praedictum munus. Nam materia limitat formam per modum potentiae, et primi subiecti non receptibilis in alio, ut in subiecto: et ita debet in eam, ut in primum principium limitans refundi limitatio ad esse individuale; quia non qualecunque oppositum limitans; sed oppositum hoc modo limitans aliud sibi oppositum, est accommodatum ad limitandum per modum primi principii ad esse individuale, et distinctionem pure individualem, ut ex dictis patet, et infra late expendemus. Caeterum forma limitat diversa ratione, scilicet per modum actus, et formae communicabilis: et ita non potest limitare suum oppositum ad esse individuale, sed ad esse specificum ex se communicabile alteri, ut superius suo inferiori, ut ibidem magis explicabitur.

29 Itaque, cum in composito substantiali sit, ut supra insinuavimus, esse limitatum secundum speciem, et secundum numerum, et haec duo sint inter se adeo, secundum has duas rationes, et modo insinuato diversa, oportet dari duo principia limitantia, et diversae rationis, duoque opposita, in quae tanquam in primam radicem praedicta limitatio refundatur. Unde cum haec opposita se invicem limitantia, tantum possint esse duo, scilicet actus primus, nempe forma substantialis, et potentia prima, nimirum materia; et unum ex illis, nimirum prima potentia, non possit per suam limitationem esse prima radix unitatis specificae, ut communiter Doctores tuentur, fit inde ut ex limitatione formae respectu materiae, solum sequatur praedictam formam limitare ad esse specificum: ac proinde materiae solum superesse, quod limitet ad esse numericum.

§ VI. Solvitur ultimum argumentum primae sententiae.

30 Ad ultimum fatendum est, unumquodque ita esse individuum, sicut est ens, et habet esse: et propterea sicut anima rationalis non est ens, aut habet esse dependenter a corpore tanquam a causa materiali, ex cuius potentia educatur, sic nec habet individuationem dependenter ab eodem corpore, sive materia, ut a causa materiali ex cuius potentia educatur. Caeterum, quia eadem anima rationalis, licet non sit educta de potentia materiae, est tamen sicut illa, pars essentialis hominis, eamque ab intrinseco habet respicere, ut comparem, et materiam, non ex qua fiat, sed in qua recipiatur: et similiter licet non sit educta, est tamen occasionata ex corpore, et materia, ut in lib. Physicor., disput. 4, num. 20, nostri Complut. docent, et naturaliter saltim nequit creari, nisi desumpta occasione ab illo, eo quod nequit fieri nisi recepta in ipso: propterea eius individuatio sumitur, ut a prima radice, ab eadem materia, seu corpore, ut a termino suae habitudinis, et a puro receptivo, et limitativo ipsius per se, et indispensabiliter semper inspecto: et insuper eadem individuatio est occasionata ex eodem corpore, et naturaliter saltim nequit incipere nisi desumpta occasione ab illo. Quamvis, quia habet esse absolutum, seu independens a corpore secundum se sumptum, ex eo, quod est per se subsistens, ideo eius esse, et individuatio semel producta non pendeat ab illo tanquam ab occasione, nisi tantum, quoad sui initium, non vero in sui fine, id est, non ita pendet a corpore, ut eo pereunte, ipsa etiam anima, et eius individuatio pereant.

31 Quae solutio, quoad utramque sui partem desumitur ex Divo Thom. Quod primam quidem, scilicet animam rationalem individuari ex habitudine ad materiam, et corpus singulare, atque adeo ab eodem corpore, ut a prima radice, et termino praedictae habitudinis, eam docuit Angelicus Doctor quaest. de spiritualibus creaturis, art. 9, his verbis: Dicendum, quod licet corpus non sit de essentia animae, tamen anima secundum suam essentiam habet habitudinem ad corpus, in quantum hoc est ei essentiale, quod sit corporis forma: et ideo in diffinitione animae ponitur corpus: sicut ergo de ratione animae est, quod sit forma corporis: ita de ratione huius animae, in quantum est haec anima, est, quod habeat habitudinem ad hoc corpus.

Quoad secundam vero partem, nimirum eamdem animam rationalem individuari a corpore, ut ab occasione, et modo dicto, docuit etiam eamdem solutionem Angelicus Doctor de ente, et essentia, cap. 6, ubi loquens de individuatione praedictae animae, sic ait: Licet individuatio eius ex corpore occasionaliter dependeat quantum ad sui inchoationem, quia non acquiritur sibi esse individuatum, nisi in corpore, cuius est actus: non tamen oportet, ut destructo corpore individuatio pendeat: quia, cum habeat esse absolutum, ex quo acquisitum est sibi esse individuatum, ex hoc, quod facta est forma huius corporis; illud esse semper remanet individuatum: et ideo dicit Avicenna, quod individuatio animarum, et multiplicatio dependet ex corpore quantum ad sui principium, sed non quantum ad sui finem.

32 Nec refert si dicas, quod sicut anima rationalis quantum ad suum finem habet esse per se subsistens, ita quantum ad suum principium: at hoc non obstante requiritur corpus ad eius individuationem, quoad sui principium: ergo etiam, quoad sui finem: ac proinde sicut eius individuatio, et esse pendent a corpore quoad sui initium, tanquam ab occasione, ita quoad sui consistentiam, et finem: vel si, quoad sui consistentiam non pendet, nec quoad initium.

Respondetur enim negando utramque consequentiam: est enim dispar ratio, quam adduxit D. Thom. de potentia, quaest. 3, art. 10, ex eo, quod anima facta est per creationem, et ita inquit: Res creatae sunt a Deo in sua naturali perfectione: perfectum enim naturaliter praecedit imperfectum, secundum Philosophum, etc. Anima autem non habet perfectionem suae naturae extra corpus, cum non sit per se ipsam completa species, alicuius naturae, sed sit pars humanae naturae: alias oporteret, quod ex anima et corpore non fieret unum nisi per accidens. Unde non fuit anima humana extra corpus creata. Quia tamen semel creata anima cum sua naturali perfectione, quae ei accrescit ex unione ad corpus, non inconvenit, ut postea eam amittat, quia unita est corpori corruptibili, et unioni amissibili, ex eo, quod non satiat totam capacitatem materiae, propterea potest amittere hanc perfectionem: et quia semper habet esse per se subsistens, quae ea amissa, adhuc² cum suo esse, et individuatione permanere.

33 Ex dictis dub. praecedenti satis constat, materiam esse primum, et radicale principium individuationis totius compositi, ac proinde et formae substantialis. Hoc autem semel explicato, statim pulsat animum inquirere, an materia secundum se, et praecise sumpta, an vero, ut signata quantitate habeat rationem praedicti principii primi, et radicalis? Et hoc semel explicato, tota haec res dilucidata manebit. Quia licet ad individuationem adaequatam compositi concurrat etiam in recto unio materiae, et formae, attamen certum est, non posse in eam ut in primum principium, tandem resolvi individuationem, tam ipsius totius, quam materiae, aut formae: siquidem unio singularis, et individua, ut se tenet ex parte materiae, certum est, quod debet eam praesupponere individuam. Et similiter unio individua formae non potest non eamdem, ac proinde etiam materiam, ut singularem, ac individuam supponere: siquidem ideo talis unio est haec, et non illa, quia est huius formae: et ideo est huius formae, quia haec forma est huius materiae, ut ex dictis constat: et propterea peculiare dubium, quoad hoc circa unionem non excitamus. Caeterum quia dubii titulus aliquid ambiguitatis prae se fert, ideo antequam adversariorum sententiam proponamus, oportet illum explicare.

§ I. Explicatio tituli.

34 Pro tituli ergo explicatione notandum est, nomine materiae signatae quantitate, tria posse intelligi. Primum quidem compositum quoddam accidentale consurgens ex materia, et quantitate ipsa actu, et in exercitio habita. Secundum vero materia ipsa, non, ut de formali, et in recto dicit quantitatem, sed ut dicit modum quendam eidem materiae superadditum, ratione cuius determinatur, seu signatur certa quantitate, id est, hac quantitate, et non illa: atque adeo importat quoddam concretum, aut quasi concretum ex praedicto modo, seu sigillatione, et materia ipsa consurgens, ratione cuius dicitur signari praedicta quantitate, ratione cuius dicitur signari praedicta quantitate. Unde licet modus iste, et determinatio, seu signatio per illum causata, et consequenter materia, ut consignata importetur in recto: nihilominus mediante illo dicitur signari quantitas, quia quantitas ipsa in obliquo importatur, nec potest sine illa sic importata, reddi materia signata ad certam, et determinatam formam substantialem, nec ad certam, et determinatam quantitatem. Et ita tota ista res optime explicatur, per hoc, quod materia signata quantitate sit principium primum individuationis, siquidem in hoc complexo tam materia, quam modus, et signatio ponuntur in recto, quantitas vero in obliquo.

Tertium vero materia ipsa, ut dicit puram, et nudam entitatem materiae absque praedicto modo ei superaddito, et ex natura rei ab illa diverso, cum quodam tamen connotato, id est, prout dicit materiam ipsam, ut praehabitam per modum primae radicis hanc quantitatem, et non illam: seu (ut multi volunt) quatenus per modum primi principii, et radicalis dicit connexionem, vel habitudinem ad hanc quantitatem, et non ad illam: nam ratione huius designatur, et determinatur ad hanc formam, et hoc compositum, potius, quam ad illud.

35 Titulus ergo dubii non intelligitur de materia signata quantitate, prout peculiariter, et determinate dicit aliquam ex signationibus nuper recensitis, sed, ut abstrahit ab omnibus illis, et dicit materiam signatam, seu determinatam quantitate, sive haec determinatio fiat hoc, vel illo modo ex nuper dictis. Explicabimus tamen in sequentibus dubiis, quonam ex illis debeat signari ad hoc, ut sit primum, et radicale individuationis principium, ut ita certiora, et magis recepta a non ita certis, et receptis separemus. Nam, quod materia signata quantitate, sit individuationis principium, est certius, et communiter receptum inter Thomistas: quamvis non sit ita certum, et receptum, quonam ex his modis praedictis signetur, seu determinetur quantitate, ad hoc, ut sit primum radicale principium individuationis.

Ex quo etiam intelligitur, cur D. Thom. et eius discipuli utuntur hoc complexo scilicet, materia signata quantitate ad inquirendum, an materia, ut aliquo ex modis dictis affert quantitatem, habeat rationem primi, et radicalis principii individuationis? Quia nimirum, ut infra dicemus, et modo tetigimus, proprium est materiae, ut aliquo ex modis dictis importat quantitatem, reddi appropriatam, determinatam, et signatam ad habendum hanc potius formam, quam illam, et ad hoc, quod sit pars huius compositi potius, quam illius, atque ad hoc, ut sit radix tam huius formae, quam huius compositi, ut sunt haec, et individua.

36 Potestque hoc magis explicari: ex eo, quod idem est inquirere, an materia signata quantitate, sit prima radix individuationis? ac inquirere, an materia, ut est haec, et modo sibi debito est omnino singularis mediante quantitate, sit principium praedictae individuationis? quia idem est esse materiam omnino singularem, ac esse materiam signatam: quandoquidem sola materia singularis potest quantum est ex se, et secluso alio designari, et propterea Dialectici ad significandum singulare, seu individuum omnino determinatum, utuntur nomine individui signati. Unde quia si materia, ut aliquo ex modis dictis affert quantitatem, potest esse principium individuationis, debet esse, quia ut illam importat, fit haec, et omnino singularis, ac proinde fit materia signata, propterea ad inquirendum, utrum materia, ut aliquo modo ex explicatis affert, seu involvit quantitatem, sit prima radix, et principium individuationis? optime D. Thom. et eius discipuli utuntur hoc inquirendi modo, scilicet an materia signata quantitate, seu (quod idem est) facta, modo sibi debito, haec determinata, et singularis, ac designata media quantitate, sit primum principium praedictae individuationis.

§ II. Adducitur prior sententia.

37 Prima sententia asserit, materiam secundum se praecise sumptam, non vero, ut sigillatam quantitate, esse primum, et radicale principium individuationis totius compositi substantialis. Ita Albertus relatus a Flandria, 7 Metaphysic., quaest. 22, art. 1, cui ex parte consentiunt Suarez, et alii, ut ex dictis dub. praecedenti constat.

Probatur primo. Nam Divus Thomas absolute affirmat, materiam esse primum principium individuationis compositi substantialis, nulla facta mentione quantitatis, aut signationis mediae: illa 1 part., quaest. 3, art. 2 ad tertium, et pluribus aliis locis relatis in tabula aurea, verbo individuum, num. 21, et peculiariter opusculo de Principio individuationis, his verbis: Illud ergo quod est primum subiectum omnium in via generationis: et incompletum, quod de nullo illius generis praedicatur, materia scilicet, necessario erit primum principium esse incommunicabilis, quod est primum individuum.

Confirmatur primo. Nam in eodem opusculo non solum absolute dixit materiam esse primum principium individuationis, sed addidit, et soli rationis talis primi principii convenire: et ita ait: Materia enim sola est in principio individuationis, quoad illud, in quo salvatur ratio primi

Confirmatur secundo ex eodem Sancto Doctore, part. 1, quaest. 29, art. 1, ubi constituit discernere inter individuationem accidentium, et substantiae, quod substantia individuatur per seipsam, sive vero accidentia: et ita ait: Licet universale, et particulare inveniantur in omnibus generibus, tamen speciali quodam modo individuum invenitur in genere substantiae: substantia enim individuatur per seipsam, sed accidentia individuantur per subiectum, quod est substantia: dicitur enim hoc aliquid, in quantum est in hac subiecto. Unde etiam convenienter individua substantiae habent aliquod speciale nomen prae alia. Quod etiam docuit quaest. 9 de Potentia, art. 1 ad 8, dicens: Accidentia autem non individuantur, nisi ex suis subiectis: sola autem substantia per se ipsam individuatur, et per propria principia, et ideo conveniens in solo genere substantiae, particulare habetur proprium nomen. Quare si semel materia est primum principium individuationis totius substantiae materialis, ut dub. praecedenti diximus, non poterit habere rationem talis principii, ut importat accidentia, sed secundum se, et praecise sumpta.

38 Secundo probatur ratio. Quoniam materia secundum se, et praecise sumpta est prima pars, primaque radix compositi substantialis: ergo eodem modo erit prima pars, prima radix, et principium individuationis illius. Antecedens videtur perspicuum. Quoniam ut in lib. Physicor., disput. 15, num. 19 et deinceps nostri Complut. docent facta collatione inter materiam, et formam, quae solae sunt partes compositi substantialis, prior est materia, quam forma: ex eo, quod habet ex potentia illius educi. Consequenter vero probatur. Quoniam cum unumquodque sit in se unum, et individuum, sicut est ens, fit inde, ut quod sit ipsum cum praecisione sumpto, est prima pars, primaque radix compositi substantialis, sit etiam prima pars, primaque radix unitatis individualis, atque adeo individuationis illius.

Tertio. Nam sicut specificatio sumitur a forma, ita individuatio a materia, ut ex dictis dub. praecedenti constat: ergo individuatio compositi substantialis sumetur, ut a prima radice a materia secundum se, et non, ut aliquo modo affert quantitatem, seu, ut signata quantitate. Patet consequentia. Quia specificatio; hoc ipso, quod sumatur a forma, ut a prima radice, sumitur ab illa sola secundum ea, quae per se, et ex propriis meritis praecise spectatis affert: ergo hoc ipso, quod individuatio sumatur a materia, ut prima radice, debet ab illa secundum se, et secundum ea, quae praecise ex suis meritis affert, non vero, ut aliquo modo importat quantitatem, desumi.

39 Quarto. Nam unitas generica sumitur ut a prima radice a materia sola, iuxta ea, quae in Logica, disp. 5, num. 75, nostri Complut. optime docent: ergo etiam individuatio, seu individualis unitas, ratione cuius unum individuum differt solo numero ab alio. Consequentia ex paritate rationis patet. Nam ideo unitas generica sumitur a sola materia, ut a prima radice, quia talis unitas est materialis: ex eo, quod est propria rationis genericae, quae se habet ad instar materiae, et potentiae respectu differentiarum specificarum: ergo cum unitas individualis sit etiam materialis, consequens erit, ut etiam sumatur a sola materia. Maxime, quia unitas individualis est materialior, quam generica: quandoquidem genus numeratur inter gradus formales respectu speciei, licet habeat se ad instar materiae respectu differentiae specificae: individuatio vero, et individualis unitas solum se habet per modum conditionis, sive determinationis materialis respectu speciei.

Confirmatur. Nam materia de se est incommunicabilis alicui eo modo, quo ratio superior est in inferioribus: quia de se est irreceptibilis in aliquo alio: ergo de se, et ex propriis meritis praecise erit prima radix individuationis. Patet consequentia. Quoniam quod potissimum est in individuo, ut tali, est ratio omnimodae incommunicabilitatis iam dictae: et ita satis erit ad illud per modum primae radicis id, quod ex propriis meritis est, modo insinuato, incommunicabile.

40 Quinto.

40 Quinto. Nam materia prima prius, quam actu recipiat in se hanc potius quantitatem, quam aliam, vel per aliquem modum, ab illa ex natura rei distinctum determinetur ad eam, vel praehabeat in se radicaliter illam, seu dicat habitudinem, connexionemve cum ipsa, debet praeintelligi singularis, et individua: ergo ipsa secundum se, et cum praecisione sumpta, erit individua, et prima radix individuationis totius compositi. Antecedens ex se videtur constare. Quoniam haec potius quantitas, quam illa seu (quod idem est) quantitas singularis, et individua, nequit recipi nisi in materia singulari. Sicut neque materia communis, sed sola materia singularis potest esse determinata, aut dicere habitudinem ad hanc potius quantitatem, quam ad illam, aut continere eam per modum radicis: quandoquidem materia communis, est de se indifferens ad quamlibet quantitatem.

Consequentia vero quoad primam eius partem ex antecedenti constat. Nam hoc ipso, quod materia praesupponatur individua antequam aliquo modo importet quantitatem singularem, non potest ulla ratione reddi singularis per eam, sicut neque per hanc potius formam substantialem, quam per illam, aut quodlibet aliud accidens singulare: siquidem etiam forma substantialis, et omnia accidentia singularia recipiuntur in materia singulari: ac proinde praesupponunt illam singularizatam: ergo oportebit, ut materia sit ex se individua.

Quoad secundam vero partem eadem consequentia etiam constat. Quoniam materia est prima pars compositi substantialis: et ita hoc ipso, quod ipsa ex se, et non signata quantitate sit individua, non potest non esse prima radix individuationis compositi: sicut ratione sui est prima radix materialitatis ipsius.

41 Ultimo. Quoniam materia non potest esse prima radix individuationis compositi, quatenus actu afficitur quantitate, et includit illam, nec quatenus per aliquem modum superadditum, et ex natura rei ab ea distinctum determinatur ad hanc potius quantitatem, quam ad illam, nec tandem, ut aliquo modo praehabet hanc numero quantitatem: ergo nullo modo poterit esse principium individuationis, ut est sigillata quantitate. Consequentia non indiget probatione, suppositis iis, quae in explicatione tituli diximus: siquidem, ut ex se, et ex ibidem dictis constat, materia solum his tribus modis potest signari quantitate, et sic signata esse prima radix individuationis.

Antecedens vero quoad primam partem videtur certum. Quoniam nullum accidens potest requiri ad individuationem compositi substantialis, tanquam quid actu, et in exercitio habitum, aut intrinsece inclusum in ipso individuo, aut individuationis principio: et ita si Deus separaret quantitatem, et caetera accidentia a Petro, maneret nihilominus cum sua individuatione. Sicut licet in Sacramento Eucharistiae separet accidentia panis ab ipso pane; nihilominus accidentia illa manent individua, et singularia. Quod potiori ratione de ipsa substantia ab eisdem accidentibus separata dicendum est: siquidem minus pendet ab illis, quam accidentia ab ipsa.

Quoad secundam vero partem, etiam liquet. Quoniam ultra materiam, formam, et unionem, nulla alia entitas, aut substantialis modus invenitur in composito substantiali, ut ex dicendis dub. 4 magis constabit. Quoad tertiam vero partem idem antecedens etiam constat. Quoniam prius introducitur in materia haec numero forma substantialis, quam haec numero quantitas: siquidem ut patet ex iis, quae nostri Complut. docent in lib. de Generatione, disput. 2, num. 68 et 76, quantitas non recipitur in sola materia, sed in toto composito: ergo materia prius continebit per modum radicis hanc formam substantialem, quam hanc quantitatem: ac proinde cum materia, ut in illo priori praehabens hanc numero formam non possit non esse in eodem priori singularis, nequibit individuari per hoc quod hanc numero quantitatem, potius, quam illam praehabeat.

42 Confirmatur. Nam si materia, ut signata quantitate est individuationis principium, fieret inde, quod tam ipsa, quam forma, ut re ipsa, et in executione tribuit primum gradum, scilicet esse substantiale non sint aliquid singulare, sed solum aliquid commune: hoc autem est absurdum: ergo, etc. Minor ex se constat: quandoquidem quidquid actu, et in exercitio datur a parte rei, debet esse aliquid singularizatum. Sequela vero probatur. Nam, ut ex Aristot. docet D. Thom., 1 part., quaest. 76, art. 6, forma immediate unitur materiae, quantum ad primum gradum, quem illi confert, ita, ut ad hoc quantitas non requiratur etiam per modum dispositionis, aut in genere causae materialis: ex eo, quod materia ex se ipsa est determinata ad recipiendum primum gradum, qui ei a forma substantiali potest provenire, scilicet esse substantiale: ergo si materia non est individua, nisi ut sigillata quantitate, nequibit in illo priori, in quo re ipsa, et in executione recipit formam secundum dictum gradum, esse singularis: ac proinde, nec forma illum in eodem priori tribuens erit singularis.

§ III. Vera, et antiqua Aristotelis et D. Thomae sententia.

43 Dicendum tamen est, materiam sigillatam quantitate aliquo ex tribus illis modis in explicatione tituli a num. 34 usque ad numerum 37 recensitis, esse primum, et radicale individuationis totius compositi substantialis, ac proinde et ipsius formae substantialis principium. Ita Aristot., 5 Metaphysic., text. 12, his verbis: Amplius autem alia secundum numerum sunt unum, alia secundum speciem, alia secundum genus, alia secundum analogiam: numero quidem, quorum materia una, etc. Quae verba sic explicat D. Thom. ibid. lect. 8: Ponit aliam divisionem unius, quod quaedam sunt unum numero, quaedam specie, quaedam genere, quaedam analogia. Numero quidem sunt unum, quorum materia est una. Materia enim secundum quod stat sub dimensionibus signatis, est principium individuationis formae, et propter hoc ex materia habet singulare, quod sit unum numero ab aliis divisum.

Et eodem modo exponit hoc idem testimonium Philosophi Angelicus Doctor super Boetium de Trinitate, quaest. 4, art. 2 ad primum, his verbis: Cum dicit Philosophus, numero sunt unum, quorum materia est una, intelligendum est de materia signata, quae subest dimensionibus; alias oporteret dicere, quod omnia generalia, et corruptibilia sunt unum numero, cum eorum sit materia una.

Idem etiam docet Angelicus Doctor de ente, et essentia, cap. 2, littera H, ubi sic loquitur: Et ideo sciendum est, quod materia non quomodolibet accepta, est principium individuationis, sed solum materia signata. Et dico materiam signatam, quae sub certis dimensionibus consideratur. Haec autem materia in diffinitione hominis in quantum homo non ponitur, sed poneretur in diffinitione Socratis, si Socrates diffinitionem haberet, in diffinitione autem hominis ponitur materia non signata. Non enim in diffinitione hominis ponitur hoc os, et haec caro, sed os, et caro absolute, quae sunt materia hominis non signata. Et in opusculo citato super Boetium, quaest. 4, art. 2, in solutione ad secundum: Dimensiones cum sint accidentia per se, non possunt esse principium unitatis individuae substantiae, sed materia prout talibus dimensionibus substat, intelligitur esse principium talis unitatis, et multitudinis. Et in solutione ad 4 sic asserit: Illa quae differunt numero in genere substantiae, non solum differunt accidentibus, sed etiam forma, et materia: sed si quaeratur, quare haec forma differt ab illa? non erit alia ratio, nisi quia est in hac materia signata, nec invenitur alia ratio, quare haec materia sit divisa ab illa, nisi propter quantitatem: et ideo materia subiecta dimensioni intelligitur esse principium huius diversitatis.

44 Quod etiam docuit Angelicus Doctor in 4 sentent., dist. 12, quaest. 1, art. 1, quaestiuncula 3 ad tertium, et 3 part., quaest. 77, art. 2, ubi duo petit in individuationem rei materialis, nempe subiectum, seu materiam, et quantitatem. Et tandem hoc ipsum tuetur 1 part., quaest. 3, art. 2 ad tertium; quaest. 30, art. 3; quaest. 50, art. 4; quaest. 54, art. 3 ad secundum; quaest. 56, art. 1 ad secundum; quaest. 75 et 85, art. 1 ad secundum, et 1 contra gent., cap. 21, et 2 contra gent., cap. 92, et quaest. de malo, art. 1 ad octavum, et alibi saepissime. Unde tam Aristot. quam S. Doctorem sequuntur Capreolus in 2, dist. 3, quaest. 1, art. 2, conclus. 2, et art. 3, in solutione ad argumenta Scoti secundo loco adducta contra eamdem conclusionem. Caietan., de ente et essentia, cap. 2, quaest. 5; Soncinas, 7 Metaphysic., quaest. 33 et 34; Ferrara, 1 contra gent., cap. 21; Flandria, 7 Metaphys., quaest. 22, art. 3; Javellus, 5 Metaphysic., quaest. 15; Abulens., 2 tom. super cap. 23; Exodi, quaest. 60, circa medium; Bannez, 1.part., quaest. 3, art. 2 ad secundum, et 1 de Generat., cap. 5, quaest. 3, art. 8, asserens, assertionem nostram, ut iacet, ab omnibus, qui se D. Thom. discipulos profitentur, esse acceptandam. Idem etiam tuetur Nazar., 1 part., quaest. 3, art. 2, controv. unica; Gonzal., quaest. 11, art. 1 ad 2, disp. 23, § 2, conclus. 9; Ripa, quaest. 3, art. 2; Petrus a Jesu Maria, alias Serna Hispalens., in sua Logica, disp. 3, sect. 5, quaest. 5, quaest. 3, art. 1, asserens, hanc esse indubitatam Aristot. et Divi Thom. sententiam, et tandem alii quamplures.

45 Nec refert si cum Suarez respondeas, Aristotelem non videri unquam ex professo et metaphysice investigasse, et declarasse principium individuationis, sed solum ex sensibilibus physico more, et tanquam a signo docuisse unum individuum materiale distingui numero ab alio per quantitatem, et alia accidentia sensibilia, sive per materiam signatam quantitate: et ita praedictam materiam solum, quoad cognosci, et sentiri, non vero, quoad esse, habere rationem praedicti principii. Quo etiam modo inquit intelligendum esse Divum Thomam dum toties assignat pro primo principio individuationis substantiae materialis materiam ipsam quantitate signatam.

Non itaque hoc refert. Tum quia mirum esset quod Aristot. simul, et in eodem textu egerit, tam de unitate analoga, generica, et specifica, quam numerica, et quod illis prioribus proprium principium, et radicem, quoad esse assignaverit: soli vero unitati numericae, principium, quoad cognosci, non vero quoad esse dederit. Tum etiam: quia Aristot. in Metaphysic. et metaphysico more egit de unitate ut sic: ex eo, quod habet se ad instar passionis respectu entis, quod est proprium obiectum Metaphysicae. Et deinde, quia ratio unitatis, ut sic, valde innotescit ex eo, quod cognoscantur diversi illi modi unitatum, scilicet analoga, genericae, et specificae, propterea in eadem Metaphysica, et metaphysico more de illis egit, assignando proprium principium, quoad esse earum: ergo dum in eodem loco simul loquitur de unitate numerica assignans principium eius, etiam egit de illa, et eius principio, quoad esse, et metaphysico more: siquidem cognitio huius unitatis, quoad suum esse, et sui radicem non minus conducit ad exactam notitiam unitatis, quam cognitio aliarum unitatum. Maxime, quia, ut ex eodem Aristot. dub. praeced. vidimus, proprium principium, quoad esse praedictae unitatis, nequit esse forma, sed materia, ut determinata ad hoc individuum, seu compositum substantiale, quod, ut ex statim dicendis constabit, nihil est aliud, quam materia aliquo ex modis praedictis signata quantitate.

46 Ex quo etiam fit, non posse expositionem hanc Patris Suarez adaptari testimoniis Divi Thomae. Tum quia eodem modo loquuntur Aristotel. et Angelicus Doctor. Tum etiam: quia rationes, quas dub. praecedenti ex Aristotel. et Divo Thoma adduximus, vel nihil probant, vel suadent, materiam signatam quantitate esse principium individuationis quoad esse, et non solum quoad cognosci, ut eas intuenti constabit. Tum deinde, quia Sanctus Praeceptor, tam in loc. citato ex 3. part., quaest. 77, art. 2, quam opusculo 70, quaest. 4, art. 2, et alibi saepe, inde colligit, materiam non qualitercunque sumptam, sed signatam quantitate, esse primum principium individuationis totius compositi substantialis: quia quantitas ex se ipsa, ut ex prima radice quodammodo habet quamdam individuationem: et ideo recte materia prout subest (modo num. 116 et deinceps dicendo) quantitati, debet esse primum principium individuationis, iuxta illud commune proloquium, scilicet, nihil est tale, nisi ex se ipso sit tale, vel aliquo modo subsit ei, quod ex se est tale. Haec autem ratio (ut de se patet, et ex dicendis num. 49, 91 et 92, et disp. sequenti a num. 21 usque ad 27, necnon num. 38, magis constabit) probat, materiam prout subest quantitati, seu quantitate signatam habere rationem primi principii individuationis, non solum quoad cognosci, sed etiam quoad esse.

Tum denique: quia expositio haec Patris Suarez aperte contradicit pluribus testimoniis Divi Thomae, quae num. 9 et 10 adduximus, ut perspicienti constabit. Praecipue vero testimonio eiusdem Sancti Doctoris opuscul. 70, quaest. 4, art. 2, ubi sic habet: Materia secundum se considerata non est principium diversitatis secundum speciem, nec secundum numerum: sed sicut est principium diversitatis secundum genus prout subest communi formae, ita est principium diversitatis secundum numerum, prout subest dimensionibus interminatis: et ideo cum hae dimensiones sint de genere accidentium, quandoque diversitas secundum numerum reducitur in diversitatem materiae, quandoque in diversitatem accidentium, et hoc ratione dimensionum praedictarum. Alia vero accidentia non sunt principium individuationis, sed sunt principium cognoscendi distinctionem individuorum, et per hunc modum etiam aliis accidentibus individuatio attribuitur.

47 Si autem materia signata quantitate, ac proinde quantitas, non esset quodammodo, et in sensu infra num. 116 et deinceps explicando, principium individuationis substantiae materialis, quoad esse: tunc nulla esset diversitas illa, quam Divus Thomas, loco nuper adducto constituit inter quantitatem, et alia accidentia: siquidem etiam caetera accidentia sunt signum a posteriori individuationis compositi substantialis: et redditur demonstrabile per illa. Unde contra hoc non urgent duo illa testimonia ex D. Thom., opusc. 32, de natura materiae, et dimensionibus interminatis, cap. 3, et opusc. 29, de principio individuationis, quae Suarez, disp. 5 suae Metaphysic., sect. 3, pro se adducit, ut constabit ex iis, quae infra num. 75 adducemus, quin potius nobis magnopere favent, ut amplius ex iis, quae num. 139 dicentur, patebit.

§ IV. Aristotelis, et Divi Thomae sententia ratione quadam fundamentali fulcitur.

48 Quia Franciscus Suarez loco citato, disput. 5, sect. 3, num. 4, de assertione nostra (quam esse ipsam Arist. et D. Thom. mentem testimoniis ex eisdem petitis ostendimus) inquit, se fere nullum invenire pro ea fundamentum, quod ad Aristot. auctoritatem non revocetur, propterea, postquam praedictam assertionem testimoniis Aristotelis, et Divi Thomae stabilivimus: et simul explicuimus, quomodo expositiones a Suarez (ne videantur contra Philosophum, et Angelicum Doctorem incedere) eis adhibitae, non recte illis adaptentur, placuit duplicem rationem fundamentalem in hoc, et sequenti §, expendere, et radicitus explicare, ut ita appareat, an sententia Aristotel. et Divi Thomae solidis fundamentis sit stabilita, necne?

Prior ergo, et fundamentalis ratio assertionis desumitur ex Divo Thoma loco citato super Boetium, libro de Trinitate, art. 2, quae potest sub hac forma proponi. Quoniam forma non potest esse prima radix individuationis totius compositi substantialis, sed hoc necessario debet materiae convenire; at materia secundum se, et praecise sumpta nequit habere rationem praedicti principii et radicis: ergo ipsamet ut signata quantitate erit primum principium, et radix talis individuationis. Maior constat ex iis, quae num. 11 et deinceps diximus. Minor autem etiam liquet. Quoniam materia secundum se, et precise sumpta est communis omnibus formis, et compositis sublunaribus, et ita nequit esse propria alicuius individui potius quam alterius, atque adeo nec prima radix individuationis huius compositi magis quam illius.

Consequentia autem ex utraque praemissa aperte videtur sequi. Tum, quia probabile est, quod nomine quantitatis, per quam signatur materia, non intelligitur quantitas mathematice, sed physice accepta, id est, una cum qualitatibus, et accidentibus sensibilibus, quibus affecta est. Constat autem quod si individuatio compositi substantialis nequit sumi, tanquam a prima radice, ab ipsa forma substantiali, neque ab ipsa materia praecise sumpta, tunc non superest aliquid aliud a quo sumatur, nisi ab ipsa materia, ut signata accidentibus, quae disponunt ad hanc potius formam substantialem, quam ad illam, seu (quod idem est) signata quantitate sensibili, et physice accepta.

49 Tum etiam ut maxime: quia ut disp. sequenti, num. 24 et deinceps expendemus, quantitas hoc habet speciale inter reliqua accidentia, ut quodammodo ex se habeat esse radicem propriae individuationis: et ideo materia, quae secundum se, et praecise sumpta, non est prima radix individuationis, nisi ei aliquid superaddatur, poterit habere rationem praedictae radicis, si determinetur, et signetur per quantitatem. Nam sicut quia ignis est calidus ex se, et per naturam, propterea nihil potest esse calidum, nisi vel sit ignis, vel praehabeat illum, vel aliquo modo participet, ut dicat connexionem, ordinemve ad ipsum, ita quantitas ex se habet quodammodo individuationem materialem, et quodammodo est prima radix illius, ideo nihil habet in rebus materialibus rationem individui, nec primae radicis illius, nisi vel sit quantitas, vel praehabeat illam, aut dicat connexionem, habitudinemve ad ipsam (quod quidem in idem redit) cum materia aliquo modo signata quantitate, ut ex dictis num. 34 constat.

Tum denique. Quia hoc ipso quod prima radix individuationis compositi substantialis debeat esse materia, et non nude sumpta, oportet ut sit eadem materia, ut importat aliquod accidens materiale ex parte illius se tenens, et in ordine ad receptionem formae quodammodo concurrens, ut ita salvetur, quod prima radix individuationis non est forma substantialis, sed materia ut talis: siquidem nihil aliud praeter praedictum accidens potest esse aliquid materiale ex parte materiae se tenens, et ad praedictam receptionem quodammodo, et iuxta infra num. 116 dicenda concurrens: cumque quantitas sit primum accidens materiale, quod ex parte materiae (modo tamen in libris de Generat. a nostris Complut., disp. 2, num. 97 et deinceps explicato) se tenet, ut a num. 119 usque ad num. 124 dicemus, oportet, quod materia ut aliquo modo importat praedictam quantitatem, et signatur per illam, sit prima radix, primumque principium individuationis totius compositi materialis.

50 Confirmatur, et explicatur ratione, quam innuit idem Angelicus Doctor. Quoniam illud est prima radix individuationis compositi substantialis, quo posito, primo ponitur individuatio: sed posita materia signata per quantitatem, seu (quod idem quoad praesens est) signata hac quantitate, et non illa, primo ponitur individuatio totius compositi: ergo materia, ut signata praedicta quantitate erit prima radix talis individuationis. Maior cum consequentia satis liquent. Minor autem etiam ex nuper dictis constat. Quoniam hoc ipso quod detur materia signata hac quantitate, datur materia primo determinata ad hanc potius formam, et ad hoc compositum, quam ad illud: materia autem primo determinata ad hanc potius formam, et compositum, quam ad illud, est id, quo posito, primo ponitur individuatio formae substantialis, et praedicti compositi: ac proinde materia ut signata praedicta quantitate, erit id quo posito, primo ponitur talis individuatio.

Nec refert si contra rationem hanc obiicias, quod si aliquid probat, convincet utique quantitatem esse primam, et potissimam radicem individuationis, non vero materiam primam, quae quantitate signata est: hoc autem videtur absurdum: quandoquidem prima et potissima radix individuationis substantialis, non potest non esse aliquid substantiale: ergo, etc. Sequela probatur. Quia licet materia signata quantitate sit principium individuationis, attamen facta collatione inter quantitatem, et materiam signatam per illam, tunc materia (ut in hac ratione dicitur) non secundum se, sed ut signata quantitate, habet esse primam radicem individuationis: ergo ratione quantitatis id habebit: ac proinde quantitas erit potissima radix praedictae individuationis.

51 Respondetur enim, quod si semel verum est, per materiam signatam quantitate intelligi materiam, ut radicaliter praehabentem hanc potius quantitatem, quam illam, tunc concedenda est maior de quantitate sic sumpta, quae modo infra num. 133 dicendo, est idem cum ipsa materia, ut illam praehabente. Nam considerata materia secundum se, et ut radicaliter praehabens hanc potius quantitatem, quam illam, tunc materia ut praehabens concurrit principalius ad individuationem, quam ipsamet secundum se sumpta, ut num. 116 et deinceps dicemus: quia ipsa ut praehabet praedictam quantitatem est una numero positive: at secundum se ad summum est una numero negative.

Caeterum si per materiam signatam quantitate intelligatur materia ut actu affecta quantitate, et ut ab ea per modum formae inhaerentis informatur, tunc neganda est. Quia si semel verum esset (de quo dubio sequenti) materiam in hoc sensu signatam, esse radicem individuationis, tunc quantitas actu habita vel solum concurreret in obliquo, materia vero in recto, atque adeo principalius: vel si quantitas in recto concurreret, non influeret per se primo in id, quod est prius, et essentialius in individuatione, sed in id quod est posterius et habens se ad modum proprietatis: et ita quantitas actu inhaerens, minus principaliter influeret, ut ex dicendis dub. sequenti patebit.

§ V. Eadem sententia alia ratione satis efficaci stabilitur.

52 Secunda autem, et potissima ratio pro eadem assertione desumitur ex Divo Thoma locis citatis, et praecipue opusculo de natura materiae, quae potest ad hanc formam reduci. Quoniam primae substantiae materiales habent a materia signata quantitate, tanquam a prima radice, quod sint primae substantiae materiales quatenus tales: ergo materia, ut signata quantitate erit prima radix individuationis illarum. Consequentia videtur evidens: quandoquidem ratio primae substantiae materialis quatenus talis, consistit in hoc, quod sit substantia individua, et singularis, ut ex Aristot. in praedicamentis, cap. de substantia constat: et ita, quod fuerit prima radix primitatis earum, habebit rationem etiam primae radicis, et individuationis ipsarum. Antecedens autem probatur, et explicatur. Nam primae substantiae materiales constituuntur in ratione primarum per hoc, quod nec sint in subiecto, nec de subiecto dicantur: hoc autem in illis provenit, tanquam a prima radice a materia prima signata quantitate, iuxta illud Philosophi 2 Metaphys., text. 30. Primum in unoquoque genere est causa, et radix eorum, quae sunt post in illo genere: quandoquidem materia signata quantitate est id, cui primo convenit non esse in subiecto, nec de subiecto aliquo dici: ex eo, quod ipsa est primum subiectum, primaque potentia omnino irreceptibilis in quolibet alio.

53 Confirmatur, et explicatur ratione illa, quam, supra ex Divo Thoma tetigimus, ad praesens tamen in hunc modum applicata. Nam ex eo, quod ratio generica substantiae materialis consistit in ratione quadam metaphysica, habente se per modum potentiae metaphysicae respectu rationis differentialis, propterea ratio generica in illis desumitur, ut a prima radice a materia prima, quae est prima, et pura potentia physica: ergo, quia ratio individualis, et metaphysica eiusdem substantiae materialis, seu ratio ipsius, ut habet in suo ordine esse primam substantiam, consistit in hoc, quod metaphysice loquendo, nec sit in subiecto, ac proinde, nec de subiecto dicatur, consequens erit, ut desumatur tanquam a primo principio, et radice physica, a materia prima signata quantitate: siquidem ipsa est, cui primo physice convenit esse primum subiectum, primaque potentia: cui hoc ipso, quod talis, per se, et essentialiter repugnat, quod sit aliquo modo in subiecto, atque adeo, quod de subiecto aliquo dicatur.

Confirmatur secundo, et magis hoc ipsum explicatur. Quoniam illud est individuum, quod est incommunicabile inferioribus similibus: sed materia signata quantitate est primum fundamentum huius incommunicabilitatis: ergo etiam erit primum fundamentum individuationis. Consequentia cum maiori satis constat. Minor autem probatur. Nam forma cum sit actus, de se communicabilis est: materia autem, cum sit prima potentia, de se est incommunicabilis: et ita forma cum recipitur in materia signata quantitate, ita coarctatur per hanc receptionem, ut nequeat alteri aliquo modo communicari.

54 Quae confirmatio desumitur ex D. Thoma, opuscul. super Boetium de Trinitate, quaest. 4, art. 2, his verbis: Nulla autem forma in quantum huiusmodi, est haec ex se ipsa: dico autem in quantum huiusmodi, propter animam rationalem, quae quodammodo ex se ipsa est hoc aliquid, sed non in quantum forma: intellectus vero quamlibet formam, quam possibile est recipi in aliquo, sicut in materia, vel sicut in subiecto, natus est attribuere pluribus, quod est contra rationem eius, quod est hoc aliquid: unde forma fit haec per hoc, quod recipitur in materia, et materia efficitur haec, et signata, secundum, quod est sub dimensionibus.

Estque ratio haec una cum suis confirmationibus adeo efficax, ut ex ipsa sola, recte tamen expensa, evanescant solutiones, quae ei ab adversariis adhibentur. Nam in primis ex eius expensione facile corruit solutio illa, qua Suarez huic secundae rationi principali disput. citata, sect. 3, num. 7, occurrit, dicens, eam non habere efficaciam, ex eo, quod est longe diversa ratio de subiecto inhaesionis, et de subiecto praedicationis, seu inferioritatis. Et ita, quamvis excogitari possit quaedam proportio inter haec duo subiecta, nam superius comparatur ad inferius sibi subiectum, ut forma dans esse, attamen simpliciter non sunt eiusdem rationis, neque unum fundatur in alio: et propterea in simplicibus, et separatis substantiis, ut in Angelis, est subiectio, seu subordinatio inferiorum ad superiora, sine subiecto inhaesionis, aut informationis. Unde ex hoc, quod prima substantia, ut talis, non sit in alio, sicut in subiecto inferioritatis, vel praedicationis, seu eo modo, quo universale est in suis inferioribus, male colligitur individuationem illius desumi, tanquam a prima radice a materia, seu primo subiecto physico signato quantitate.

55 Haec igitur solutio facile corruit, si ea, quae dicta sunt, recte expendantur. Nam sicut non obstante, quod alia sit ratio generis, seu potentiae metaphysicae eiusdem generis, et alia generis physici, seu materiae primae, nihilominus potentialitas metaphysica illius sumitur, tanquam a prima radice a potentialitate physica materiae, ut in Logica, disput. 5, num. 75, nostri Complut. optime explicant: ita licet sit diversa ratio primi subiecti, primaeque potentiae physicae, et subiecti inferioritatis, sive praedicationis, debet propter rationem factam ratio primae substantiae materialis, consistentis in hoc, quod dicat rationem quamdam substantialem, ita incommunicabilem, ut non sit in aliquo, tanquam in subiecto inferioritatis, aut praedicationis, desumi tanquam a prima radice a materia signata quantitate: de cuius ratione est esse primum subiectum physicum: ac proinde, quod nullo modo sit physice in alio tanquam in subiecto.

Unde D. Thom. opuscul. de natura materiae, c. 3, rationem primae substantiae materialis, importantis, quod nec in subiecto sit, nec de subiecto dicatur, seu (quod in idem redit) hoc, quod est talem substantiam esse partem subiectivam speciei substantialis, fatetur oriri ex materia prima, ut in ordine physico est primum subiectum, his verbis: Cum enim subiectum in aliqua specie, seu aliqua pars subiectiva sit prima substantia, quae individuum dicitur, illud quod tenet rationem primi subiecti est causa individuationis, et divisionis speciei in suppositis: primum autem subiectum est quod in alio recipi non potest.

56 Nec id, quod pro se adducit Suar. de individuatione substantiarum simplicium, nempe Dei, vel Angelorum, ei favet. Nam ad hoc optime occurrit Angelicus Doctor, opusc. citato: ubi constituens differentiam inter individua substantiae compositae, seu receptae secundum suam formam in alio, ut in subiecto, et individua substantiae simplicis, seu separatae, ita post verba nuper relata (in quibus asseruit, quod primum subiectum est, quod in alio recipi non potest) prosequitur. Et ideo formae separatae eo ipso, quod in alio recipi non possunt, habent rationem primi subiecti, et ideo se ipsis individuantur, et cum in ipsis non sit, nisi forma, est in eis forma secundum rationem formae: et ideo cum in eis sit idem suppositum, et forma, ex quo se ipsis individuantur in quantum habent rationem primi subiecti, ad multiplicationem suppositorum, multiplicatur in eis forma secundum rationem formae, secundum se, et non per aliud: quia non recipiuntur in alio: omnis enim talis multiplicatio multiplicat speciem, et ideo in eis tot sunt species, quot sunt individua, in aliis vero formis ubi est multitudo formae per receptionem in alio, quod habet rationem primi subiecti, et non secundum rationem formae, manet eadem species in diversis suppositis: hoc autem recipiens est materia, non qualitercunque accepta, ut dictum est, sed secundum, quod habet rationem subiecti primi.

57 Quod etiam eleganter explicuit Divus Thomas prima parte, quaestione 3, art. 2 ad tertium, his verbis: Dicendum, quod formae, quae sunt receptibiles in materia, individuantur per materiam, quae non potest esse in alio, cum sit primum subiectum substans: forma vero quantum est de se, nisi aliquid aliud impediat, recipi potest a pluribus, sed illa forma, quae non est receptibilis in materia, sed est per se subsistens ex hoc ipso individuatur, quod non potest recipi in alio, et huiusmodi forma est Deus: unde non sequitur, quod habeat materiam.

Et similiter facile corruit ex dictis solutio, quam idem Suarez tradit secundae confirmationi huius rationis. Ait enim, quod materiam esse radicem incommunicabilitatis petitae ad individuationem, et consistentis in hoc, quod individuum sit incommunicabile alteri, eo modo, quo superius est communicabile alicui, ut inferiori, male colligitur ex eo, quod praedicta materia sit primum subiectum, ac proinde non sit in alio, tanquam in subiecto physico. Et rationem reddit. Nam formae substantiales, et accidentales sunt individuae, et singulares, et nihilominus sunt communicabiles alteri, ut subiecto physico: et materia prima est communis, et universalis respectu omnium materiarum, cum tamen sit incommunicabilis alteri, ut subiecto physico: et ita praedicta incommunicabilitas, aut communicabilitas nec refert, nec obest ad universalitatem, vel ad singularitatem, aut radicem illius.

58 Ex dictis igitur facile etiam corruit haec solutio. Nam ad primam instantiam constat, quod, ut ex Angelico Doctore innuebamus, licet formae incompletae, sint singulares, et individuae, non tamen hoc habent ex se, sed quia recipiuntur, sive receptibiles sunt in materia: ipsae autem, ut receptae, vel receptibiles in hac numero materia, nequeunt recipi in alia, ut in subiecto: et propterea sunt incommunicabiles alteri, ut subiecto: et ita hoc ipso habent realiter, et physice illam incommunicabilitatem physicam, quae requiritur ad hoc, quod possint fundare rationem incommunicabilitatis formaliter petitam ad singularitatem metaphysicam, scilicet, quod non possint communicari alteri eo modo, quo superius communicatur suo inferiori, quam tamen non possent aliter fundare. Nam sicut quaevis forma singularis, et incompleta, atque adeo receptibilis in subiecto, respicit hoc potius subiectum, quam illud, ex eo, quod est commensurata cum isto, et non cum illo, ita hoc ipso, quod praedicta forma non respiciat aliquod determinatum subiectum, tanquam id, in quo est recepta, vel receptibilis, non erit forma singularis, ut talis: sed quantum est de se erit communis, et universalis, et potens fundare rationem universalis, ut sic. Sed de his videantur ea, quae num. 7, disp. sequenti, dicuntur.

59 Et deinde ad secundam instantiam de materia prima satis liquet, quod licet materia secundum suam essentiam sit quodammodo communis (modo tamen in 1, Physicor., disp. 3, num. 34, et disp. 6, num. 11, a nostris Complut. explicato) et similiter pertineat (modo iam tacto) ad communem rationem speciei compositi substantialis, attamen eadem materia non est positive individua, ac proinde, nec primum principium individuationis ex se sufficiens (de quo solo in praesenti loquimur) secundum suam essentiam sic praecise sumptam, sed secundum aliam peculiarem rationem, scilicet secundum, quod est signata quantitate: quia non habet rationem praedicti principii, in quod caetera alia principia reducuntur, nisi quatenus est hoc determinatum subiectum primum, et non illud, seu nisi quatenus dicit rationem quamdam positive singularem, quae ex se, et physice habeat non esse in alio tanquam in subiecto physico. Constat autem ex dictis, materiam non habere praedictam rationem, nisi ut est aliquo modo signata quantitate: et ita quoties est principium diversarum individuationum sibi succedentium concurrit secundum diversam rationem ad illas, nimirum, ut diversimode signatur per diversas quantitates.

Itaque in hoc distinguitur forma a materia, quod forma, tam secundum suam essentiam, quam secundum sui rationem ad lineam formae, ut talis pertinentem, et ab eadem linea proveniente, habet quantum est de se esse communem, et universalem; quia quantum est de se, est communicabilis alteri, ut subiecto, et solum redditur incommunicabilis, et singularis tanquam a prima radice, ab eo, quod participat a linea subiecti: ex eo, quod subiectum recipit illam, ut explicatum est. Caeterum in materia, alia est sua essentia, quae potest esse communis pluribus materiis: et alia sua ratio, vel suae rationes, per quam, aut per quas est radix alicuius peculiaris individuationis, vel plurium individuationum sibi succedentium: et haec ratio, sive rationes istae consistentes in diversis quodammodo praecontentionibus diversarum quantitatum (modo tamen numero 116 et deinceps dicendo) quamvis a posteriori certificentur per quantitates, non, ut praecontentas, sed secundum suum esse formale sumptas, et actu inhaerentes in illis individuis, attamen si secundum se considerantur, pertinent ad lineam materiae, ut in hac disp., num. 118 et num. 133 et deinceps magis explicabimus: et secundum nullam ex illis potest esse communis, et universalis.

60 Quae solutio desumpta est ex Divo Thoma, opuscul. 29, de principio individuationis: ubi cum Sanctus Doctor sibi obiecisset, quod materia de sui natura communis est, sicut et forma, cum una materia possit sub pluribus formis esse, ac proinde haec communitas possit impedire ipsam, ne sit principium individuationis, respondet in haec verba: Sed sciendum est, quod impossibile est, formam uniri materiae, quin sit particularis, et quod eam sequatur quantitas determinata, per quem modum non est ultra communicabilis materia alicui alteri formae: quia haec quantitas cum alia forma reperiri non potest cum eadem determinatione, et ideo materia non est communicabilis secundum eamdem determinationem, sicut forma est, ut dictum est. Ratio enim materiae sub forma aliqua est alia a ratione sua sub alia forma: quia certificatur ratio sua per determinationem quantitatis, quae in diversa proportione, et dimensione requiritur ad diversas formas: essentia enim materiae non diversificatur sub diversis formis: sicut ratio sua (illa scilicet, secundum quam est radix individuationis, nimirum ipsamet, ut signata quantitate). Ratio enim materiae non est una, et communis, sicut sua essentia est: ratio enim formae in diversis materiis est una, licet secundum se sit diversa, et ideo communitas secundum essentiam tantum, quae est ipsius materiae, et non secundum rationem, non impedit materiam esse primum principium individuationis.

§ VI. Occurritur argumentis primae sententiae.

61 Ad primum, et eius confirmationem ex Divo Thoma desumptum, constabit ex iis, quae a num. 91 usque ad num. 98 dicemus. Adde, quod si semel verum est, materiam signatam quantitate non dicere materiam, ut affectam quantitate, sed solum, ut radicaliter praehabentem hanc quantitatem potius, quam illam (de quo dub. 5 agitur) tunc materiam esse signatam quantitate, non dicit aliquid re ipsa distinctum ab ipsa materia, sed eamdem materiam, ut radicaliter praehabentem illam: quia effectus, ut habet esse in sua causa, non distinguitur realiter ab illa. Et ita optime dicit, materiam solam esse radicem individuationis, licet materia signata quantitate sit principium illius: quatenus per hoc excluditur, nihil aliud realiter distinctum ab ipsa materia, esse, saltim in recto, radicem talis individuationis. Quomodo autem cum hoc cohaereat, quod in quantitatem ipsam, ut in primam radicem quodammodo reducatur, seu attribuatur ei individuatio substantiae materialis, quoad esse divisam ultima divisione a quolibet alio, infra num. 91 et 92 nuper citatis explicabitur.

Per quod etiam ad secundam confirmationem constat. Nam facta praedicta suppositione, scilicet per materiam signatam quantitate, intelligi materiam, ut praehabentem radicaliter hanc quantitatem, et non illam: ac proinde sic sumptam, esse primam radicem individuationis (quam veram esse dub. 5 ostendemus) optime salvatur, quomodo etsi materia ut in hoc sensu signata quantitate, sit principium individuationis, nihilominus per hoc non tollitur, quominus substantia individuetur per se ipsam, tanquam per primam radicem, id est, tanquam per aliquid sui generis, ut explicatum est. Caeterum accidentia omnia habent individuari per aliquid extra proprium genus, scilicet per subiectum: quamvis, quoad, sic aliqualis disparitas inter quantitatem secundum suum esse formale sumptam, et inter reliqua alia accidentia disput. sequenti, num. 21 et sequentibus explicanda.

62 Ad secundum, quod licet materia secundum se, et praecise sumpta, id est, prout non signatur per hanc quantitatem potius, quam per illam, sit prima pars compositi substantialis secundum suam speciem, et in communi considerati, non tamen est pars ipsius, ut est, hoc, et individuum, nisi, ut habet esse hanc, et signatam aliquo modo per quantitatem, propter rationes dictas. Unde iuxta haec debet concedi antecedens, et negari consequentia. Cuius probatio nihil convincit, suppositis iis, quae modo diximus, ut intuenti patebit.

Ad tertium concedendum est antecedens, si tamen debita proportio inter extrema ibidem relata servetur. Et deinde neganda est consequentia. Ad cuius probationem dicendum est, esse disparem rationem. Quia forma de se, et cum praecisione sumpta, est determinata ad tribuendam hanc specificationem, potius, quam illam: quia tantum est nata tribuere semper unicam, et eamdem. Caeterum materia, si secundum se, et praecise sumatur, non habet sufficientem determinationem ad tribuendam hanc potius individuationem, quam illam: ex eo, quod sumpta potest reperiri in pluribus individuis: et ita oportet, quod aliquo modo determinetur, et signetur per quantitatem, ad hoc, ut sit principium, et radix huius individuationis, potius, quam illius.

63 Ad quartum concesso antecedenti, negari debet consequentia. Et ad eius probationem negandum est antecedens. Nam ratio, propter quam unitas generica substantiae materialis sumitur a sola materia, tanquam a prima radice (modo tamen in Logica, disp. 5, num. 75 et deinceps a nostris Complut. explicato) non est, quia illa unitas est materialis, quatenus per hoc praecise denotatur, quod est rei habentis se ad instar materiae, et potentiae: sed quia est unitas potentiae metaphysicae ex se indifferentis, ad hoc, ut contrahatur, et determinetur per hanc potius differentiam specificam, quam per illam: et ita non petit materiam aliquo modo determinatam per hanc potius quantitatem, quam per illam: at unitas individualis, est unitas materialis rei ultimate determinatae, et divisae ultima divisione. Unde non mirum, quod petat tanquam primam radicem materiam, non quidem indifferentem, et indeterminatam, seu materiam secundum se, et cum praecisione iam dicta, sed eamdemmet, ut aliquo modo signatam, et determinatam per quantitatem. Per quod ad caetera, quae in eodem argumento adducuntur, satis constat.

Ad confirmationem concedendum est antecedens, si intelligatur de incommunicabilitate negativa, non vero si intelligatur de incommunicabilitate positiva. Nam cum haec incommunicabilitas, de qua in antecedenti fit sermo, sit idem, quod unitas numerica, et individuatio rei, quae incommunicabilis dicitur, fit inde, ut materia, quae secundum se, et cum praecisione iam dicta, solum est una unitate negativa, debeat eodem modo, scilicet incommunicabilitate negativa esse incommunicabilis. Et deinde negari debet consequentia. Nam id, quod potissimum est in individuo, ut tali, non est incommunicabilitas negativa, sed positiva: quae proinde non potest provenire a materia, ut a prima radice, et principio, nisi ipsa praesupponatur una, et incommunicabilis unitate, et incommunicabilitate positiva, atque adeo aliquo modo signata per quantitatem.

64 Ad quintum constabit ex dicendis dub. 5. Pro nunc tamen negandum est antecedens, saltem, quoad ultimam eius partem. Et ad probationem dicendum est, quod licet haec potius quantitas, quam illa nequeat actu recipi, nisi in materia singulari: nec materia communis, sed singularis habeat connexionem cum ista quantitate, et non cum illa, aut praecontineat hanc quantitatem potius, quam illam: nihilominus, quoad hoc intercedit suum discrimen. Nam materia prout actu recipit quantitatem, praesupponitur singularis, et individua: non tamen per praedictam receptionem exercitam fit singularis. At ex eo, quod habeat connexionem infra numero 116 explicandam, seu praecontineat per modum primae radicis hanc quantitatem magis, quam illam, fit; non vero praesupponitur singularis, et individua: ac proinde redditur, et non supponitur prima individuationis radix: et ita nunquam materia secundum se, et praecise sumpta, id est, prout praescindit ab hoc, quod sit aliquo modo signata per quantitatem, potest esse singularis positive, nec prima radix individuationis.

Ultimum argumentum petit, ut explicemus, quonam modo ex tribus illis, quibus in explicatione tituli huius dub. diximus, posse intelligi materiam signari per quantitatem, debeat esse signata, ad hoc, ut sit prima radix individuationis. Quia vero, ut hoc exacte explicetur, plures sunt tangendae difficultates quarum exacta decisio non parum difficultatis habet, propterea tribus sequentibus dubiis discutiemus, quonam ex tribus modis praedictis, signetur materia per quantitatem, ad hoc, ut sit prima, et sufficiens radix individuationis tam formae substantialis, quam totius compositi: ac proinde ad hoc, ut modo sibi proportionato, sit positive haec, et individua.

65 In his tribus dubiis sequentibus non cum extraneis, id est, cum eis, qui sunt extra scholam Divi Thomae, sed cum Thomistis, et discipulis eiusdem sancti Doctoris est nobis lis, et disceptatio ineunda. Quoniam licet omnes Thomistae conveniant in hoc, quod materia signata aliquo modo quantitate, sit principium individuationis, ut ex dictis dub. praecedenti patet, attamen non parum dissidii inter ipsos est, quidnam intelligatur per materiam signatam quantitate, an nimirum sit materia, ut dicit compositum illud, de quo in titulo dubii fit sermo? Vel an sit materia involvens aliquo alio modo quantitatem? Quod quidem in tribus dubiis sequentibus examinabimus.

§ I. Proponitur sententia affirmans.

66 Partem affirmantem tuentur aliqui ex discipulis Divi Thomae non inferioris notae, ut Ferrara, primo contra gentes, capit. 21; Soncin., 7 Metaphysic., quaest. 34; Nazarius, prima parte, quaest. 3, art. 2, controvers. unica. Eam autem explicant, distinguentes duo in individuo, scilicet esse indivisum in se ultima divisione, seu esse incommunicabile eo modo, quo superius communicatur inferiori, et esse eodem modo divisum a quolibet alio. Ex quibus illud prius, inquiunt, provenire a materia, hoc vero posterius a quantitate, ut a forma actu inhaerente, et constituente illud in ratione divisi modo dicto: atque ita primum principium sufficiens, et adaequatum individuationis compositi substantialis, esse tam materiam, quam quantitatem, ut formam actu inhaerentem, et informantem materiam saltim in suo toto: et per consequens praedictum compositum ex materia, et quantitate in sensu explicato coalescens.

Probatur primo variis testimoniis Divi Thomae. Nam in primis multoties, ut constat ex locis a nobis dub. praecedenti relatis, ait, per materiam signatam quantitate, intelligi materiam sub certis dimensionibus: materia autem sub certis dimensionibus, dicit ipsam actu recipientem illas, et dimensiones ipsas actu informantes, et inhaerentes in ea: alioqui non posset esse sub illis: ac proinde materia signata quantitate, ut a D. Thoma ponitur esse principium individuationis, dicit compositum quoddam ex materia, et quantitate, tanquam a forma actu inhaerente coalescens.

67 Et deinde: quia idem sanctus Doctor, opuscul. de principio individuationis, et opusc. 32, c. 3, asserit, quod illud, in quo salvatur ratio primi, seu individui materialis in genere substantiae nequit reperiri sine quantitate. Si autem quantitas non tribueret praedictae substantiae esse individuale, quoad esse saltim divisum ab aliis, et non qualitercumque, sed per modum formae actu inhaerentis, non esset cur substantia non posset separari ab illa, et sic separata permanere, sicut ab aliis accidentibus hoc modo separabilis est. Unde propter hanc rationem idem S. Doctor quodlib. 7, art. 10, de albedine, et aliis qualitatibus materialibus, inquit, eas esse inseparabiles a quantitate, his verbis: Possibile est imaginari duas lineas separatas eiusdem speciei numero diversas, secundum diversum situm: alias linea non esset divisibilis ex ipsa ratione sui generis: non enim dividitur linea, nisi in lineas: plures autem albedines, eiusdem speciei sine subiecto imaginari est impossibile: et sic patet quod albedo non individuatur, nisi ex subiecto, et propter hoc non posset esse individua, nisi esset in aliquo subiecto ad minus in quantitate.

Confirmatur, primo. Nam S. Doctor, 3 part., quaest. 77, art. 2, et in 4, dist. 12, quaest. 1, art. 1, quaestiuncula 3 ad 3, inquit, quod cum duo sint de ratione individui, scilicet incommunicabilitas, et distinctio ab aliis, unius horum principium est materia: alterius vero, scilicet distinctionis, quantitas: et sic totale principium individuationis esse materiam signatam quantitate. Quare sicut materia actu communicata in suo genere composito, et non aliter, est prima radix individuationis quoad esse incommunicabile, quia hoc est proprius effectus illius, ita quantitas actu communicata in suo genere, scilicet in genere causae formalis, et inhaerentis materiae in suo toto, et non aliter, erit causa, et prima radix individuationis eiusdem quoad esse divisum ab aliis; quandoquidem individuatio quoad praedictum esse, est proprius effectus illius, ut primae radicis: sicut esse incommunicabile, et ultima divisione indivisum in se tribuitur materiae, ut primae radici.

68 Confirmatur secundo ex Aristot., 10 Metaphys., c. 3, text. 4, ubi tantum constituit duplex distinctionis genus: aliud quidem secundum formam, per quam aliqua distinguuntur essentialiter: aliud vero secundum quantitatem, per quam aliqua distinguuntur numerice: ergo sicut distinctio essentialis proveniens a forma, debet oriri ab illa, tanquam a causa informante, ita distinctio numerica proveniens a quantitate, debet etiam procedere ab illa, tanquam a forma inhaerente, et informante, ut ex paritate rationis constare videtur. Maxime quia quantitas non videtur esse maioris efficacitatis ad tribuendum suum effectum, scilicet distinctionem numericam, quam quaevis alia forma ad causandum effectum illi correspondentem: et ita si aliae formae indigent inhaerentia, sive informatione, ad causandam distinctionem essentialem, etiam quantitas indigebit illa ad tribuendam distinctionem numericam: ac proinde hoc ipso, quod materia signata quantitate, sit ratione huius signationis prima radix individuationis quoad esse divisum ab alio, erit utique radix illius per quantitatem illi in suo toto inhaerentem, et cum ipsa praedictum compositum accidentale constituentem.

69 Secundo probatur ratione. Quia materia non potest esse haec, et individua, ac proinde nec radix individuationis quoad esse divisum, nisi ipsa sit divisa ab alia parte materiae, ut ex terminis ipsis constare videtur: at materiam dividi in partes, convenit illi ratione quantitatis, tanquam formae accidentalis inhaerentis, et informantis illam in suo toto substantiali: ergo materiam esse radicem individuationis quoad esse divisum a quolibet alio: convenit illi ratione quantitatis, tanquam formae inhaerentis: ac proinde cum dicitur, materiam signatam quantitate, esse primum principium individuationis, debet intelligi de materia, et quantitate, ut ex illa tanquam ex subiecto, et ex hac tanquam ex forma accidentaliter inhaerente, compositum quoddam accidentale resultat.

Quam rationem adduxit D. Thom. in favorem suae sententiae super Boetium, opusc. 70, de Trinitate, quaest. 4, art. 2, his verbis: Forma fit haec per hoc, quod recipitur in materia: sed cum materia in se considerata, sit indistincta, non potest esse quod formam in se receptam individuet nisi secundum quod est distinguibilis. Non enim forma individuatur per hoc, quod recipitur in materia, nisi quatenus recipitur in hac materia, vel illa distincta, et determinata ad hic, et nunc: materia autem non est divisibilis, nisi per quantitatem. Unde Philosophus dicit 1 Ethicorum, quod, submota quantitate remanet substantia indivisibilis: et ideo materia efficitur haec, et signata, secundum, quod est sub dimensionibus.

Quod etiam repetit D. Thom. pluribus in locis, praecipue vero 1 part., quaest. 50, art. 2, et in 2, dist. 3, quaest. 1, art. 4, et 2 contra gent., cap. 49 et 50, necnon de spiritualibus creaturis, art. 1, et alibi saepe.

70 Tertio. Nam cum dicitur, materiam signatam quantitate, esse primam radicem individuationis, vel per hoc, quod sit signata praedicta quantitate, ponitur in materia aliqua forma, seu aliquis modus distinctus ab ipsa materia, scilicet quantitas ei inhaerens? vel nihil ei per praedictam signationem additur? Si primum, habetur intentum. Si vero secundum asseratur, fiet inde, ut sicut materia secundum se, et praecise sumpta absque praedicta signatione, non poterat esse sufficiens principium, et radix individuationis, ita nec cum signatione: siquidem haec signatio nihil addit ipsi materiae, ac proinde nec immutat illam: et per consequens sicut sine illa erat insufficiens principium, et radix individuationis, sic et cum illa.

Confirmatur. Quia nulla potentia limitatur, et determinatur, nisi per aliquem actum informantem illam, ac proinde, nec appropriatur alicui, nisi per praedictum actum, siquidem per illam appropriationem limitatur, et coarctatur: sed materia prima, est simpliciter potentia: ergo non accipit determinationem, et appropriationem, nisi per aliquem actum informantem ipsam: ergo cum materia non sit principium individuationis, nisi signata quantitate determinante, et appropriante illam ad hoc potius compositum, quam ad illud, fiet inde, ut quantitas eamdem determinans, tribuat hoc per modum formae informantis: ex qua, et ex materia unum compositum accidentale coalescat. Utraque consequentia cum minori videtur perspicua. Maior vero etiam constat. Quoniam quousque potentia informetur, et actuetur per aliquem actum in speciali, est indifferens, et indeterminata ad omnes, nec potest esse appropriata huic composito, in ordine ad quod determinatur, potius quam ILLI.

71 Nec refert si dixeris, materiam signatam quantitate dicere ipsam materiam, non quidem, ut actu informatam per quantitatem, sed, ut dicit ordinem ad hanc potius quantitatem, quam ad illam, vel, ut praehabet, et radicaliter continet, aut dicit connexionem cum hac quantitate magis, quam cum ista. Quia ad hoc, ut una materia censeatur divisa ab alia, et limitata ad hoc compositum potius, quam ad illud, satis est praedictus ordo, continentia, aut connexio: ex eo, quod dictum illud Aristot. actus est, qui distinguit, aut limitat, intelligitur de actu, vel de ordine ad actum.

Nam contra hoc est. Tum quod materia indifferens est, ad hanc potius quantitatem, quam ad illam praehabendam: ergo si nihil ei addatur, ratione, cuius approprietur huic potius quantitati, quam illi, non est cur potius unam, quam aliam praehabeat. Tum etiam: quia, ut arguit Nazarius, quantitatem aut quodlibet aliud accidens, esse in sola potentia, vel causalitate materiae, est esse indistincte, ac proinde esse in illa modo improportionato, ad hoc, ut causet distinctionem.

72 Ultimo. Nam quantitas est quodammodo ex se, et ex propriis meritis, tanquam ex prima radice, individua individuatione materiali, saltim quoad esse divisum a quolibet alio, ut disp. seq., num. 24, dicemus: ergo nequit materia esse radix individuationis compositi, saltim, quoad esse divisum, nisi prout participat quantitatem, et actu informatur per illam. Patet consequentia. Quoniam, quod ex se, et ex propriis meritis est tale, ita habet rationem talis, ut ipsum solummodo, vel id, quod ipsum actu participat, sit tale.

Nec sufficiet si dixeris, satis esse ad hoc, ut quantitas sit quodammodo primum principium individuationis, quoad esse divisum, quod materia signata quantitate, prout dicit praehabere per modum primae radicis hanc quantitatem, potius, quam illam, quamvis actu non informetur per ipsam, sit prima radix individuationis: quia eo ipso tota series principiorum individuationis reducitur in ipsam quantitatem, quoad praedictum effectum.

73 Nam contra hoc urget, quod compositum substantiale, non virtualiter, sed formaliter habet rationem individui: ergo primum, et fundamentale suae individuationis principium, debet esse, non quidem virtualiter, sed formaliter singulare, et habere formaliter rationem talis principii: ergo si semel quantitas est primus fons individuationis quoad esse divisum, debebit hoc illi competere secundum suum esse formale sumptae, et secundum, quod est forma actu informans rem illam, quae ab ipsa habet individuari, seu esse divisam a quolibet alio. Antecedens videtur perspicuum. Prima vero consequentia ex antecedenti sequitur. Quoniam licet id, quod est formaliter tale, possit oriri in genere causae efficientis a principio virtualiter tali: non tamen in genere causae materialis, aut formalis, ut in praesenti contingit. Et ita, quia homo est formaliter vegetativus, ideo anima rationalis est formaliter, ut quo vegetativa.

Ultima vero consequentia ex illa priori videtur sequi. Quoniam sicut hoc ipso, quod ignis sit calidus per naturam, et omnia alia sint calida per participationem ab illo, propterea nihil potest esse, non quidem virtualiter, sed formaliter calidum, nisi, vel sit ignis, vel participet id, quod formaliter reddit calidum secundum esse formale, nempe calorem formaliter talem, et actu informantem: ita si semel quantitas est prima radix individuationis, quoad esse divisum, tunc quidquid formaliter fuerit singulare materiale, et formaliter divisum ab alio, non vero solum virtualiter, debebit esse quantitas: vel habere id, quo aliquid redditur quantum formaliter, scilicet ipsam quantitatem actu inhaerentem.

§ II. Sententia negativa, ut Aristoteli, et D. Thomae conformior, praefertur.

74 Dicendum tamen est, materiam signatam quantitate, prout dicit compositum quoddam ex materia, et quantitate ipsa, tanquam ex forma actu inhaerente, et informante coalescens, non esse primum principium, et radicem individuationis formae, aut compositi substantialis: ac proinde individuationem istam non includere quantitatem secundum suum esse formale sumptam, tanquam aliquid constituens intrinsece individuum substantiale. Ita Aristotel. in praedicamentis ubi primam substantiam seu individuum substantiale collatum cum secundis substantiis, appellat maxime substantiam. Si autem praedictum individuum in sui conceptu includeret quantitatem, ut formam intrinsece constituentem, tunc primae substantiae, maxime si conferantur cum secundis, non essent dicendae maxime substantiae, sed potius e contra: siquidem secundae substantiae non includunt in suo conceptu aliquod accidens, tanquam formam inhaerentem, et constituentem; secus vero primae substantiae.

Idem etiam tenet Angelicus Doctor opusc. 70 super Boetium, quaest. 4, art. 2 ad secundum. Nam cum sibi sic obiecisset: Item dicit Philosoph., 4 Metaphysic., quod idem est rebus causa substantiae, et unitatis: sed accidentia non sunt individuo causa substantiae: ergo neque unitatis, neque pluralitatis secundum numerum. Respondet his verbis: Ad secundum dicendum, quod dimensiones, cum sint accidentia per se, non possunt esse principium unitatis individuae substantiae, sed materia prout talibus dimensionibus subest intelligitur esse principium talis unitatis, et multitudinis. Si autem quantitas esset radix individuationis substantialis totius compositi, per modum formae inhaerentis, et intrinsece constituentis illud, tunc quantitas ipsa secundum suum esse formale sumpta, diceretur causa individuae substantiae: et per se, aut potiori iure, quam materia ipsa, prout talibus dimensionibus subest, seu (quod idem est, ut ex se, et ex infra dicendis amplius patebit) prout per modum radicis ei substernitur, vel radicaliter eas praehabet, esset dicenda principium unitatis, et multitudinis pure numericae.

75 Idem etiam docuit Sanctus Doctor opuscul. 29, ubi loquens de iis, quae conveniunt individuo essentialiter, et de illis, quae ei competunt ratione quantitatis secundum suum esse formale sumptae, et secundum, quod comparatur per modum formae inhaerentis, et intrinsece constituentis cum illo compositum accidentale iam dictum, sic ait: Est enim individuum in sensibilibus ipsum ultimum in genere substantiae, quod de nullo alio praedicatur, imo ipsum est prima substantia, secundum Philosophum in praedicamentis, et primum fundamentum omnium aliorum, etc. Materia enim sola (modo tamen infra num. 91 et deinceps amplius elucidando) est principium individuationis, quoad illud, in quo salvatur ratio primi in genere substantiae: quod tamen impossibile est reperiri sine corpore, et quantitate. Et ideo quantitas determinata dicitur principium indivi- duationis, non quod aliquo modo causet subiectum suum, quod est prima substantia, sed concomitatur eam inseparabiliter, et determinat eam ad hic, et nunc: illud ergo, quod cadit sub ratione particulari, est hoc aliquid per naturam materiae, quod autem cadit sub sensu exteriori, est per quantitatem.

Et tandem hoc ipsum asseruit D. Thom. opusc. 32, cap. 3, ubi sermonem faciens de materia signata quantitate, prout dicit compositum quoddam ex materia ipsa, ut ex subiecto, et ex dimensionibus, tanquam ex causa formali intrinsece constituente illud, ut intuenti patebit, sic loquitur: Dicitur, quod materia sub certis dimensionibus est causa individuationis, non quod dimensiones causent individuum, cum accidens non causet suum subiectum; sed quia per dimensiones certas demonstratur individuum hic, et nunc, sicut per signum proprium, individui, et inseparabile. Cum tamen, ut ex dictis constat, et ex infra num. 76 et deinceps dicendis patebit, sumpta quantitate non quidem hoc modo, sed eo, quem dubio 5 explicabimus materia signata quantitate sit prima, et radicalis ratio individuationis, et non signum tantummodo ipsius.

Idem etiam docuit Sanctus Doctor ibid. his verbis: Cum ergo forma recipitur in materia circumscriptis omnibus per intellectum dimensionibus, fit aliquid existens in genere substantiae, et ultimum, completam habens rationem individui in substantia, sed non fit hic, et nunc demonstrabile sine dimensionibus determinatis, et certis.

Unde sententiam hanc sequuntur Flandria 7 Metaphysic., quaest. 29, art. 4; Capreol. in 2, distinct. 3, quaest. 1, art. 3, quatenus asserit, substantiam sine quantitate actu inhaerente individuam, etiam quoad esse divisum: non tamen habere individuationem eo modo, quo illam nunc habet, scilicet modo sensibili: quamvis in eodem articulo in oppositam sententiam etiam inclinet. Aegidius quodlibet 1, quaest. 5, art. 1; Javellus, 5 Metaphysic., quaest. 15; Zumel, 1. part., quaest. 3, art. 2, tract. de principio individuat., conclus. 2; Gonzalez, 1 part., quaest. 11, art. 1, disp. 23; Bannez, 1 part., quaest. 3, art. 2; Suar., 1 tom. suae Metaphysic., disput. 5, sect. 3, num. 10 et sequentibus; Caietan., 1 part., quaest. 29, art. 1, ubi valde invehitur contra oppositam sententiam inquiens, chimericum esse, hos actus constituendi individuum substantiale, et materiale, et distinguendi illud a quolibet alio, separare secundum rem. Et tandem hoc ipsum tuentur plures ex discipulis D. Thom. (ut referunt Ferrara, et Nazar. ubi sup. et multi alii).

76 Assertio haec duplici posset ratione D. Thomae probari. Caeterum, quia prior ex illis etiam probat, per materiam signatam quantitate non posse in via Divi Thomae intelligi materiam, ut actuatam per aliquem modum, adhuc substantialem, ex natura rei a materia distinctum, per quem determinetur ad habendam hanc potius quantitatem, quam illam; et de hoc in dubio sequenti erit specialis difficultas; propterea eam in praedicto dubio adducemus, et assertionem istam hac unica ratione a Divo Thoma opusc. 32 citato tacta, et ad hanc brevem formam redacta suadebimus. Quoniam prima substantia materialis, est unum per se ponibile in praedicamento substantiae tanquam fundamentum caeterorum huius praedicamenti: ergo non constituitur in esse primae substantiae, seu in esse substantiae per aliquod accidens, scilicet per quantitatem tanquam per formam inhaerentem, et intrinsece constituentem illam in esse individui. Patet consequentia: quia alioqui prima substantia esset ens per accidens, quippe quae constaret ex rebus diversorum praedicamentorum, scilicet ex substantia, et quantitate ut forma inhaerente, et constituente.

77 Confirmatur, et explicatur. Quoniam id, quod pertinet ad aliquam lineam, maxime si sit fundamentum caeterorum illius lineae, nequit constitui per aliquid extra praedictam lineam: alioqui esset, et non esset extra talem lineam: quia res constituta non potest non pertinere ad lineam sui constitutivi: ergo cum prima substantia, ut talis, pertineat ad lineam substantiae, ut fundamentum totius lineae, repugnabit, illam constitui in esse talis, seu in esse substantiae primae, per aliquid extra propriam lineam, scilicet per quantitatem.

Confirmatur secundo. Quoniam in illo priori, in quo materia praesupponitur ad receptionem actualem formae substantialis, et quantitatis actu, et in exercitio recipiendarum, tunc debet praedicta materia esse singularis, et individua, ita, ut sit haec, et non illa: quandoquidem formae illae singulares non recipiuntur, aut actuant materiam in communi, sed materiam singularem, scilicet, hanc, et non illam: ergo materia non habebit esse hanc, ac proinde, nec radicem individuationis, etiam, quoad esse divisum, prout actu subest quantitati, sive prout actuatur per quantitatem, tanquam per formam inhaerentem, et intrinsece constituentem individuum substantiale, aut materiam ipsam, ut individuam, et individuationis principium. Patet consequentia: quoniam id, quod convenit alicui ratione alterius, ut formae inhaerentis, et intrinsece constituentis, non potest ei convenire in illo priori, in quo praesupponitur ad talem formam.

§ III. Evasiones adversariorum, et praeclusio earum.

78 Occurrit primo Ferrara, tam ad rationem hanc, et primam eius confirmationem, quam ad secundam. Ad primam quidem, et eius primam confirmationem, quod duo pertinent ad unitatem individualem, scilicet esse indivisum in se ultima divisione, seu esse incommunicabile: et esse eodem modo divisum a quolibet alio: et quod ex iis duobus primum illud pertinet ad essentiam praedictae unitatis, et individui: hoc vero posterius habet se ad instar proprietatis illius. Quare ex hoc, quod quantitas constituat per modum formae inhaerentis, et intrinsece constituentis praedictam unitatem, et individuum, quoad esse divisum a quolibet alio, non inde fiet, individuum substantiale essentialiter sumptum (secundum quam rationem pertinet ad lineam praedicamentalem) non esse unum per se, sed solum non habere praedictam unitatem, quatenus simul constat suis proprietatibus (secundum quam rationem non pertinet directe ad praedicamentum).

Ad secundam confirmationem respondet, quod causae invicem sunt causae: et ita licet in illo priori non praesupponatur quantitas in genere causae materialis per se primo receptivae; praesupponitur tamen in genere causae formalis disponentis ad receptionem huius formae, et non illius: et ita potest in eodem genere esse causa individuationis materia, et totius compositi quoad esse divisum.

79 Caeterum neutra ex his solutionibus satisfacit. Non quidem prima. Quoniam hoc ipso, quod esse indivisum in se ultima divisione, pertineat ad constitutionem individui, ut talis, non potest non pertinere re ipsa ad eamdem constitutionem, quod sit eodem modo divisum a quolibet alio, quamvis prior illa ratio aliquo modo praecedat hanc posteriorem: ergo, etc. Antecedens probatur. Quia ut communiter docent Philosophi cum Aristot. et D. Thoma idem est re ipsa constitutivum, et distinctivum alicuius rei: ergo hoc ipso, quod esse individuum pertineat re ipsa ad intrinsecam constitutionem individui, ut talis, non potest non pertinere re ipsa ad eamdem constitutionem esse divisum a quolibet alio. Et ita si quantitas tribuit per modum formae inhaerentis esse divisum, pertinebit ad intrinsecam constitutionem eiusdem individui: imo ipsa etiam erit, quae re ipsa tribuit esse indivisum in se, seu esse incommunicabile, per quod per prius, licet inadaequate, individuum constituitur.

Confirmatur primo. Nam ad intrinsecam constitutionem unitatis essentialis, et specificae, non potest non pertinere, constituere speciem, et distinguere illam specifice a quolibet alio: et ita quidquid distinguit specifice essentiam aliquam a quolibet alio, habet re ipsa constituere illam: ergo eodem proportionali modo in unitate individuali philosophandum est, ut ex paritate rationis constare videtur: ac proinde si quantitas distinguit numerice substantiam materialem per modum formae inhaerentis, eodem modo constituet: et eo ipso talis unitas, erit unitas per accidens, ut ostensum est.

80 Confirmatur, et explicatur secundo. Quoniam illud ipsum, quod reddit incommunicabile individuum, et materiam ipsam constituit in esse incommunicabilis alteri formae, et composito, vel potest secundum se, et praecise spectatum, esse in alia materia, et composito, praeterquam in hoc, quod reddit individuum, et incommunicabile? vel non potest? Si primum, ergo non potest intrinsece constituere hoc individuum, et hanc materiam in esse huius numerice talis: sig. idem id, quod potest inveniri in alio individuo, et constituere illud in esse talis, nequit prius illud individuum in esse individui constituere: alioqui ratio illa individualis, esset, et non esset propria sui individui, quod apertam involvit contradictionem. Si autem dicatur secundum, ergo illud ipsum, quod reddit materiam, et individuum incommunicabile, reddet illa distincta a quolibet alio: quandoquidem eo ipso, quod tale individuum habeat aliquid reale, ut constitutivum sui, quod nequit reperiri in aliquo alio, non potest non ex propriis eius meritis distingui a quocumque alio. Non enim aliunde colligimus, differentias specificas esse sufficientes rationes ad hoc, ut sit alia, et alia species, nisi quia una ex illis ita convenit uni speciei, ut intrinsecum eius constitutivum, ut nequeat reperiri in alio: ergo eadem ratione hoc ipsum, proportione servata, de esse incommunicabili constitutivo unius individui, propter rationem modo dictam, colligemus.

Accedit, quod etiam si demus, unitatem individualem quoad esse divisum habere se ad instar proprietatis individui quoad esse indivisum, et eam quoad priorem illam rationem provenire ab aliquo alio principio realiter distincto, adhuc non posset oriri a quantitate, ut a forma inhaerente, et intrinsece constituente: et ita esse divisum proveniens a quantitate non posset non advenire per accidens unitati individuali, et substantiali: siquidem praesupponeret illam complete unam, scilicet tam quoad esse incommunicabile, quam quoad esse divisum.

81 Ratio autem, ob quam, adhuc in illo eventu, non posset unitas praedicta quoad esse divisum per se primum illius, de quo loquimur, provenire a quantitate, est. Quoniam duo individua substantialia in ratione talium, non possunt non distingui distinctione formaliter substantiali, id est, distinctione, quae non solum exerceatur in substantia: ac proinde de materiali sit substantialis, in eo sensu, in quo communiter dicitur, quod substantia habet partes entitativas substantiales a quantitate; sed quae de formali sit substantialis: at distinctio, non solum de materiali, sed etiam de formali substantialis, nequit provenire ab aliquo accidenti, tanquam a forma inhaerente, et tanquam a ratione intrinseca talis distinctionis: ergo, etc. Maior probatur. Quia alioqui inter illa individua, nulla esset distinctio formalis substantialis, et ita quoad substantialia formaliter considerata, eadem prorsus esset substantia individualis Judae proditoris, et humanitatis Christi Domini: ac proinde eademmet prorsus substantia individua quoad substantialia praecise considerata, licet non quoad quantitativa, cruciaretur modo in inferno, et in coelis bearetur: et esset unita personalitati Verbi, et personalitati creatae Judae. Sicut quia substantia materialis, quae modo est sub unica quantitate, tantum habet partes entitativas, seu eiusdem rationis, formaliter a quantitate, ut a forma inhaerente, et intrinsece constituente illam in esse divisibilis in tales partes quantitativas, propterea eadem substantia quoad substantialia praecise considerata, non distinguitur actu formaliter substantialiter a se ipsa, prout est sub diversis partibus quantitatis: sed eademmet realiter, actualiter, et substantialiter, habet praecise quoad substantialia, esse sub praedictis partibus quantitatis, a quibus ipsa habet partes non de formali substantiales, sed de formali quantitativas, et de materiali substantiales, ut latius in lib. de Generat., disp. 5, a num. 32 usque ad num. 95, peculiariter vero num. 57, nostri Complut. satis acute docent.

Minor autem satis constat ex iis, quae disp. citata ex lib. de Generat., num. 58 nostri Complut. adducunt. Nam cum quantitas sit accidens, nequibit per modum causae formalis intrinsecae, sive inhaerentis, tribuere effectum aliquem formaliter substantialem: quandoquidem causa formalis intrinseca, seu inhaerens non causat nisi dando se: ac proinde si ipsa sit forma accidentalis, non potest tribuere nisi esse accidentale: et per consequens non valebit tribuere distinctionem de formali substantialem.

82 Ex quo etiam corruit solutio, quam Nazarius controvers. citata adhibet dicens, maximam illam, scilicet idem esse re ipsa constitutivum, et distinctivum, debere intelligi de principio formali, non vero radicali, qualis est (quoad praesens) quantitas. Haec igitur solutio ex nuper dictis, ut intuenti constabit, facile corruit. Tum, quia hoc ipso, quod principium radicale constituat aliquid, ita, ut nequeat quidpiam aliud constituere, non potest non distinguere illud ab omni alio, quod a tali principio constitui non valet. Tum etiam: quia, iuxta hunc dicendi modum, non assignatur principium substantiale, a quo distinctio formalis substantialis individuorum procedat.

83 Nec deinde solutio, quam Ferrara adhibet secundae confirmationi, satisfacit. Tum, quia, ut in libro de Generat., disput. 2, a num. 105 usque ad numerum 108, nostri Complut. docent, materia prout recipit formam hanc potius, quam illam, est simpliciter, et absolute prior, quam, quod haec numero quantitas actu recipiatur, actuque informet; nam haec quantitas actu recepta, et informans, non requiritur ad hoc, ut haec forma simpliciter recipiatur, sed ad hoc, ut materia praedictam formam modo connaturali recipiat: ergo in illo priori, in quo praesupponitur praecise cum omnibus requisitis ad absolute, et simpliciter recipiendam hanc numero formam substantialem, et non aliam; in quoque praesupponitur individua, et singularis, non potest habere suam individuationem a quantitate, tanquam a forma informante, et actu inhaerente: ac proinde praedicta individuatio nequibit ulla ratione ab eadem quantitate, modo dicto considerata desumi.

Tum etiam: quia saltim supernaturaliter potest individuum substantiae separari a quantitate, et in rerum natura consistere: ergo potiori ratione poterit dari aliquod prius, in quo materia praeintelligatur, ut recipiens hanc numero formam, et non illam, in quoque praeintelligatur hoc compositum substantiale, et non illud, ut absolute, et simpliciter independens ab hac potius quantitate, quam illa, ut actu recepta, et informante. Consequentia videtur perspicua. Antecedens autem constat ex eo, quod anima rationalis individuatur per materiam signatam quantitate, ut num. 16 dicebamus, et satis constat ex dictis pro nostra sententia dub. 1 huius disputationis: et tamen non requiritur, ut praedicta materia sit actu informata per illam numero quantitatem, per quam signata esse dicitur.

84 Secundo occurrunt alii nostrae rationi fundamentali, eam ad summum probare: compositum consurgens ex quantitate, et materia, actu recipiente illam in suo toto, non esse radicem individuationis, si compositum illud ita sumatur, ut dicat in recto quantitatem actu inhaerentem, et receptam: secus tamen, si dicat illam in obliquo: quia nihil obest ad unitatem per se alicuius rei ponibilis in recta linea praedicamentali, et substantiali, quod importet in obliquo aliquid extra proprium praedicamentum. Et ita licet esse divisum a quolibet alio pertineat intrinsece ad individuum substantiale, poterit praedictum esse, non obstante unitate per se eiusdem individui, ab ipsa quantitate modo dicto provenire.

Caeterum, nec haec solutio vim rationis Divi Thomae enervat. Quia licet non tollat unitatem per se rei pertinentis ad unum praedicamentum, quod concernat in obliquo, et tanquam connotatum extrinsecum aliquid pertinens ad aliud praedicamentum: secus, tamen si illud afferat, tanquam obliquum, et connotatum intrinsecum, a quo saltim in obliquo intrinsece constituatur: ergo repugnabit compositum substantiale esse unum per se, si saltim in obliquo constituatur in esse individui per quantitatem actu inhaerentem. Consequentia patet: quoniam quantitas non potest non esse, iuxta hunc modum dicendi, connotatum, et obliquum intrinsecum constituens hoc modo individuum substantiale in esse divisi a quolibet alio.

Antecedens autem probatur. Tum, quia propterea accidentia in abstracto, pertinent per se directe ad sua propria praedicamenta, et singula ex illis habent suam unitatem per se, quia licet dicant, in obliquo saltim, aliquid extra proprium praedicamentum, scilicet substantiam, ex eo, quod sunt entis (id est substantiae) entia; nihilominus afferunt illam tanquam obliquum extrinsecum, et adhuc in obliquo modo non constituentem illa intrinsece, sive extrinseco modo, ita, ut accidentia sint aliquid constitutum, sive conflatum ex substantia, tanquam ex aliquo obliquo intrinseco, et ex ipsis accidentibus, eo proportionali modo, quo persona dicitur constitui intrinsece per personalitatem in recto, et naturam in obliquo importatam. Et similiter propterea eadem accidentia in concreto non pertinent directe ad proprium praedicamentum, ut in Logica, disp. 5 et disp. 11, num. 60, nostri Complut. docent, quia albedo, v. g., dicit ex parte modi significandi subiectum, tanquam obliquum intrinsecum: ergo, etc.

Tum etiam: quia id, quod involvit duas essentias omnino integras, et completas ad diversa praedicamenta directe spectantes, non potest esse unum per se, sive utramque afferat in recto, sive unam in recto, et aliam in obliquo. Quia ratio, propter quam ex rebus diversorum praedicamentorum nequit fieri unum per se, est: quia ex duabus rebus omnino integris, et totalibus non potest coalescere unum per se ex eisdem intrinsece constitutum. Constat autem quod per hoc, quod aliquid importetur in obliquo, non tollitur ab eo aliquid de sua totalitate, et integritate.

85 Accedit, quod si semel quantitas in obliquo importata, et ut actu inhaerens, potest esse radix individuationis per modum connotati, sive obliqui intrinseci, multo melius id poterit per modum obliqui extrinseci, quod potest re ipsa inhaerere, non tamen actu inhaeret, aut informet. Et ratio videtur aperta: Quia prius est, quod materia radicaliter possit recipere hanc quantitatem potius, quam aliam, sive quod radicaliter praehabeat illam, quam quod actu recipiat ipsam, et per eam informetur, ut ex terminis ipsis constare videtur: at materia secundum id, quod habet praecise ex vi illius prioris, habet tunc primo esse hanc, et singularem: siquidem per nihil aliud anterius ad se ipsam, ut in potentia radicali ad hanc potius quantitatem, quam ad illam (seu, ut est radix huius potius quantitatis, quam illius) potest esse primo singularis, et individua, ut ex se, et ex dictis patet: ergo praecise ex vi illius, quod habet in illo priori, erit potiori ratione radix individuationis: ac proinde potiori iure habebit rationem talis radicis, connotando praedictam quantitatem, tanquam connotatum extrinsecum, quod potest re ipsa inhaerere, non tamen actu inhaeret.

Prima consequentia ex utraque praemissa constat. Nam materia est potiori iure radix individuationis ex vi illius, per quod primo intelligitur haec, et singularis positive: quod quidem competit ei ex vi illius, quod habet in illo priori, ut intuenti patebit. Secunda vero consequentia ex hac priori aperte sequitur. Quia materia ex vi illius, quod habet in illo priori, connotat quantitatem, non quidem per modum connotati intrinseci, et actu inhaerentis, sed extrinseci, et quod re ipsa potest inhaerere: ergo si potiori iure est radix individuationis secundum id, quod habet in illo priori, consequens erit, ut potiori iure sit radix illius, non connotando quantitatem, ut connotatum intrinsecum, sed extrinsecum, et modo dicto.

§ IV. Solvitur primum argumentum in favorem primae sententiae allatum.

86 Quia primum argumentum pro prima sententia, et eius confirmatio aliquibus testimoniis difficilibus constat, ideo placuit in gratiam Arist. et Sancti Doctoris, et ut mens eorum magis pateat, sigillatim illa solvere.

Ad primum igitur testimonium praedicti argumenti respondetur, quod, ut patebit ex iis, quae num. 116 adducemus, cum Sanctus Doctor in primo testimonio inquit, per materiam signatam quantitate intelligi materiam sub certis dimensionibus, non loquitur de ea prout actu subest illis, sed de eadem, ut est fundamentum, et radix earum, et ut per modum radicis continet has potius dimensiones, quam illas. Et ita non est necesse, ut actu praedicta materia informetur quantitate, sed sat erit, quod habeat potentiam radicalem, per quam exigat informari hanc potius quantitate, quam illa. Cur autem materia, ut praecedit quantitatem praedictam, et formam ipsam substantialem, praehabeat per modum radicis istas potius dimensiones quam illas? iam in libro de Generatione, disput. 2, a num. 88 usque ad num. 92, nostrum Collegium Complut. id explicuit, et in hac eadem disp., num. 133 et deinceps, latius explicabitur.

Ad secundum testimonium eiusdem argumenti constat ex modo dictis, quomodo Sanctus Doctor non loquatur de quantitate actu habita, sed praehabita in materia, tanquam in radice. Nam licet sine hac nequeat inveniri individuatio compositi substantialis, bene tamen sine illa.

87 Ad tertium testimonium in favorem eiusdem primi argumenti, negandum est cum Capreolo in 2, dist. 3, quaest. 1, art. 3, Divum Thomam velle ibidem, quod albedo, v. g., quoad suam individuationem praecise, quoad intrinseca spectatam, non possit separari a quantitate: sed solum, quod eadem albedo, ut est haec sensibiliter, nequeat dari sine quantitate, ut ex sequenti expensione context. S. Doctoris aperte constabit.

Nam cum ibidem interrogasset, utrum albedo, vel alia qualitas corporalis possit a Deo separari ab omni quantitate? Respondet, quod, ut hoc sciatur, praesupponendum est, quod in albedine, et qualibet alia qualitate corporali, est duo considerare, scilicet ipsam naturam eius, per quam speciem sortitur, et individuationem ipsius, secundum, quod est haec albedo sensibilis ab alia albedine sensibili distincta. Et hoc supposito inquit, quod posset fieri divino miraculo, ut natura albedinis subsisteret absque omni quantitate: illa tamen albedo non esset sicut haec albedo sensibilis.

Ac proinde eius mens est. Tum, quod haec albedo quoad intrinseca, et indispensabilia suae individuationis potest separari a quantitate: alias nequiret secundum sui naturam subsistere divino miraculo absque omni quantitate: siquidem iuxta communem Philosophorum, maxime vero D. Thomae sententiam, quidquid a parte rei potest subsistere divina virtute, debet esse aliquid singulare. Tum etiam, quod quoad extrinseca individuationis eiusdem albedinis, scilicet, quoad singularitatem in ratione singularitatis sensibilis, seu sensu externo perceptibili, non posset ab ea separari: ex eo, quod nihil potest sensu praedicto sentiri, nisi sit quantum. Et ita cum in verbis in argumento relatis videtur absolute dicere, albedinem non posse esse individuam, nisi sit in aliquo subiecto, ad minus in quantitate, loquitur de individuatione albedinis modo explicata: ut hoc modo omnia, quae Sanctus Doctor ibidem docet, inter se consonent, et decisio articuli correspondeat iis, quae ad illius decisionem praesupposuit.

88 Nec refert, quod D. Thom. statim addiderit, quod albedo sic separata, esset forma quaedam intelligibilis, ad modum formarum separatarum, quas Plato posuit. Non itaque hoc refert. Quia mens Sancti Doctoris non est aequiparare quoad omnia albedinem separatam cum praedictis ideis, ita, ut esset universalis in essendo, sicut illae: quandoquidem iuxta propriam sententiam asseruit, posse albedinem secundum sui naturam subsistere divino miraculo absque omni quantitate; et ut nuper dicebamus, in via Sancti Doctoris sola singularia possunt subsistere etiam supernaturaliter. Sed tantum aequiparavit albedinem in eo eventu existentem, et individuam cum praedictis ideis, quoad hoc, quod est non esse formam sensibilem, abstrahereque a materia sensibili, licet non a materia intelligibili, sicut ideae illae Platonicae, ab illa, non vero ab ista materia abstrahebant. Et similiter ob eamdem rationem, et in eodem sensu idem Sanctus Doctor in solutione ad primum dixit, quod si albedo sine quantitate esset, iam non esset corporalis qualitas, sed spiritualis, spiritualitate videlicet, quae praecise opponitur materialitati sensibili: quia quantitas actu subiacens albedini, solum requiritur ad eam, ut individuam individuatione sensibili: et ideo statim Sanctus Doctor dixit: Sed, quod haec albedo sensibilis individua esset sine quantitate fieri non potest.

89 Nec etiam refert si secundo obiicias, quod D. Thom. ibidem distinguit quantitatem ab albedine, quod illa quodammodo individuatur a se, id est, quodammodo non per substantiam, ut infra explicabitur: albedo vero non individuatur a se, sed a suo subiecto: ergo cum quantitas propter hanc rationem possit manere individua, quoad intrinseca, et indispensabilia ad individuationem, fiet inde, ut propter rationem oppositam nequeat albedo manere individua, etiam quoad necessaria ad individuationem absolute consideratam, si a quantitate separetur: et ita non poterit ab ea separari.

Non igitur hoc refert. Nam Divus Thomas ibidem tantum intendit constituere discrimen inter quantitatem sensibilem, et eius sensibilem individuationem, et inter individuationem sensibilem albedinis, in hoc, quod individuatio sensibilis albedinis nequit reperiri sine suo subiecto; scilicet quantitate: quia albedo non nisi dum est divisibilis, potest oculo corporeo videri: et cum non fiat divisibilis nisi ratione quantitatis, in qua actu est, inde est, ut non nisi dum est in illa, valeat sentiri: ac proinde, nec in alio eventu habere individuationem sensibilem.

90 Caeterum quantitas ex se est divisibilis in partes: et propterea etiam separata a substantia potest habere individuationem sensibilem, et informari accidentibus, quae sensibilem eam reddant. Et ita Sanctus Doctor in fine corporis non conclusit, posse per miraculum esse hanc quantitatem etiam absque subiecto: sed dixit: quod potest per miraculum esse haec quantitas sensibilis, etiam absque subiecto, ut patet in corpore Christi. Caeterum, quia nequit quantitas in aliquo eventu habere individuationem, ut sensibilem, nisi habeat individuationem absolute talem, quamvis haec posterior non sufficiat, licet sit praerequisita ad illam priorem: ideo D. Thom. praesupposuit illud prius discrimen inter quantitatem, et albedinem, quod illa ex se est quodammodo individua, secus vero ista. Non quidem, ut negaret, albedinem posse esse individuam individuatione absolute tali, etiam si separetur a quantitate, licet non ab ordine ad illam: sed, ut ostenderet quomodo quantitas, quia habet individuationem quodammodo a se, id est, quodammodo non per substantiam, nec per ordinem ad illam (modo tamen disp. sequenti, num. 21 et deinceps explicando) ex eo, quod habet partes positionem habentes, ita separari potest a substantia, ut maneat individua individuatione sensibili; non vero albedo.

§ V. Occurritur duabus confirmationibus primi argumenti.

Ad primam confirmationem respondetur primo, sensum verborum Sancti Doctoris non esse, quod distinctio ab aliis, quae convenit composito substantiali, ut est hoc, et individuum, proveniat a quantitate, ut habita, et actu informante, sed ut praehabita: ut constabit ex iis, quae num. 116 dicemus. Et ita quantitas, ut actu communicata composito, non quidem secundum suum esse formale sumpta, sed, ut praehabita in materia, desiderabitur ad individuationem eiusdem compositi, ut talis, et quoad esse divisum illius.

91 Nec refert si obiicias, non posse solutionem hanc cohaerere cum contex. Sancti Doctoris: in quo, sicut tribuit quantitati, quod sit radix individuationis compositi quoad esse divisum, ita tribuit materiae, quod sit principium radicale eiusdem individuationis, quoad esse incommunicabile: ergo, etc. Antecedens videtur certum. Nam si quantitas secundum suum esse formale, et, ut actu habita, non est radix praedictae distinctionis, sed tantum ut praehabita a materia, ut a prima radice illius, tunc materia non nisi ut signata praedicta quantitate, seu, ut praehabens illam, erit radix talis distinctionis: siquidem materia, ut praehabens hanc quantitatem, seu quantitas, ut in ea praehabita, nihil est aliud, quam materia, ut signata quantitate, ea signatione, quae ad individuationem desideratur: ut ex dictis, et ex num. 116 et deinceps dicendis constabit: ergo nihil superest, quod sit radix huius individuationis quoad esse incommunicabile, nisi materia ipsa secundum se: ergo cum hoc aperte pugnet cum natura materiae secundum se sumptae, quippe quae secundum hanc rationem non est magis propria huius, quam illius individui, nequibit salvari id, quod sanctus Doctor in contex. praedicti testimonii asserit: scilicet, quod sicut esse divisum provenit a quantitate, ita esse incommunicabile, seu esse in se indivisum ultima divisione, provenit a materia.

Respondetur enim, re vera utrumque munus praestari a materia, ut signata quantitate: atque adeo ab eodem realiter principio, scilicet ab ipsa materia, ut radicaliter praehabente in se quantitatem, ut ex rationibus in favorem assertionis factis constat. Caeterum cum hoc stat, quod esse incommunicabile posset per quamdam accommodationem tribui absolute materiae, et esse divisum, quantitati. Ratio autem huius accommodationis, et attributionis, quoad esse incommunicabile attributum materiae, deducitur ex dictis. Nam individuatio quoad esse incommunicabile dicit negationem incommunicabilitatis illius, qua universale communicatur alteri, ut subiecto inferioritatis, et praedicationis: atque adeo dicit negationem essendi in alio, ut in subiecto iam dicto. Unde merito, dum haec ratio per accommodationem, et attributionem attribuenda est alteri, ut primo principio physico, absolute attribuitur materiae primae. De cuius ratione est, ut nullo modo sit in alio, tanquam in subiecto priori: ex eo, quod de eius ratione est esse primum subiectum, quamvis re vera non sit radix praedictae incommunicabilitatis, nisi ut peculiariter praehabet hanc numero quantitatem, et non illam.

Ratio autem accommodationis, et attributionis quoad esse divisum ab aliis, attributum quantitati, est. Nam in materia signata quantitate, seu praehabente hanc quantitatem per modum radicis, includitur ipsa quantitas, ut radicaliter praehabita. Quia vero proprium est quantitatis habere quodammodo ex se esse individuam, et habere ex se esse divisum: ex eo, quod ex propriis meritis habet distinctionem, et divisionem partium, et esse divisibilem in pura eiusdem rationis, ut num. 21 et sequentibus, disp. 2, expendemus, propterea quantitati attribuitur absolute loquendo, quod sit radix individuationis compositi substantialis, quoad esse divisum ab aliis: licet re vera non praestet quoad praesens hunc effectum ad individuationem necessario petitum, nisi, ut praehabita in ipsa materia: ac proinde non tribuat hunc effectum, nisi materia, ut illam radicaliter praehabens.

92 Hoc autem optime explicuit Caietan, 1. part., quaest. 29, art. 1, ubi postquam dixit materiam, ut praehabentem hanc quantitatem, potius, quam illam, esse radicem individuationis, quoad esse indivisum in se, seu quoad esse incommunicabile, et similiter quoad esse divisum ab aliis, statim, ut explicaret, quomodo hoc non obstante tribuitur absolute quantitati, quod sit radix individuationis, quoad esse divisum addidit: Nec propterea nego ullam maximam ex sen- sibus Aristotelis, et Sancti Thom. habitam, scilicet, quod distinctio numeralis materialis primo convenit quantitati, et consequenter per illam caeteris secundum doctrinam Posteriorum: quoniam participare naturam eius, cui primo convenit aliquid, pluribus modis contingit. Nec oportet illam formaliter salvari in omnibus ipsam participantibus: ut primo Posteriorum ostendimus. Materia autem, quae radix fundamentumque est quantitatis, non est etiam in illo priori extra participantia quantitatis naturam, imo (ut melius loquamur) est quasi praehabens quantitatis naturam, et quoniam magis est praehabere, quam participare, si participantia naturam aliquam, quoquomodo possunt in effectum illius, quanto magis praehabentia naturam illam, hoc poterunt, oportet enim omnem effectum primo alicui convenientem, ab illo in se, vel suis participantibus, aut praehabentibus fieri. Seu (ut inquit Bannez explicans, 1 de Generat., cap. 5, quaest. 3, art. 8, haec eadem Caietani verba) ad hoc, ut salvetur, effectum aliquem convenire alicui, satis est, quod reducatur in illud secundum esse formale, vel in formaliter participantia ipsum, vel tandem in aliquid, in quo radicaliter, et virtualiter praecontineatur.

93 Nec etiam refert, si ad ostendendam insufficientiam fundamenti assignati in ordine ad attributionem, et accommodationem dictam, urgeas, quod hoc ipso, quod lumen gloriae, v. g., et intellectus creatus efficiant per modum unius indivisibilis principii visionem beatam, et nihilominus visio secundum communem intellectualis visionis rationem, tribuatur, et accommodetur absolute intellectui, et ut est visio Dei prout est in se tribuatur absolute lumini, debet intellectus habere secundum se vim ad communem rationem visionis intellectualis, et lumen debet etiam secundum se habere virtutem ad eamdem visionem prout est Dei: et si semel non haberent praedictam virtutem, non possent illis absolute tribui praedicti effectus per illam attributionem, et accommodationem: ergo cum materia secundum se praecise spectata, non possit esse radix individuationis quoad esse incommunicabile, consequens est, ut nequeat illi absolute concedi etiam per attributionem, et accommodationem explicatam, quod sit radix praedictae incommunicabilitatis.

Respondetur enim primo, attributionem, et accommodationem effectuum non semper, et eodem fundamento attribui suis causis, Et propterea, dato, quod ad attributionem, qui respectu intellectus, et luminis gloriae fit, debeat reperiri illud fundamentum, quod in obiectione refertur: non tamen ad omnem, et quamlibet attributionem: sed satis est (quoad praesens) fundamentum, et ratio a nobis pro singulis ex his attributionibus ibidem adducta: ut ex iis, quae ex Cajet. adduximus, constat. Sicut etiam loquendo universaliter de attributione, et accommodatione videmus, quod ex aliis capitibus possunt aliqua attribui diversis, licet res habita sit omnino eadem in illis. Et ideo videmus, quod propter fundamentum, longe diversum ab enumeratis, tribuitur Patri in divinis omnipotentia, et Filio sapientia essentialis, et Spiritui Sancto amor etiam essentialis: quamvis omnibus tribus personis conveniat, quod habeant eamdem omnipotentiam, sapientiam, et amorem essentialem.

Adde, quod licet visio Dei secundum communem rationem visionis, sive intellectionis attribuatur absolute intellectui; non tamen se solo est sufficiens principium eiusdem visionis modo dicto consideratae: sed necessario indiget, tum specie intelligibili ad eam secundum praedictam rationem causandam, ut constat ex iis, quae in tractatu de visione Dei, disp. 2. num. 83. dicemus: tum etiam lumine gloriae: ex eo, quod nulla est ratio in visione Dei, quae non sit supernaturalis, ac proinde, quae non indigeat principio supernaturali.

94 Secundo ad eamdem confirmationem (per quod etiam tota solutio praecedens, maxime vero quoad enodationem replicae nuper adductae, magis elucidatur). Respondetur, quod loquendo non de iis, quae, quoad praesens attinet, contingunt per attributionem, et accommodationem iam dictam, sed re ipsa, et non curando de praedicta accommodatione; tunc licet materia praecise sumpta, seu, ut consideratur non considerata praehabitatione, qua praehabet hanc potius quantitatem, quam illam, non sit sufficiens principium, et radix individuationis quoad esse incommunicabile, seu quoad esse indivisum in se ultima divisione: attamen secundum hanc rationem habet rationem primae radicis; licet ex se non sufficientis, respectu praedictae incommunicabilitatis: ex eo, quod etiam secundum hanc considerationem est una numero negative. Et ita licet secundum quod est una unitate specifica negativa, non sit primum etiam insufficiens principium individuationis, aut specificationis, attamen, ut est una numero negative, potest esse prima, licet non sufficiens individuationis radix.

95 Explicatur hoc. Etenim in hoc differt unitas numerica totius compositi ab unitate specifica, quod unitas specifica incipit ab unitate specifica positiva, et a primo, et fontali principio illius, scilicet forma substantiali, ex eo, quod est unitas formalis: atque adeo debet incipere a principio formali, quamvis debeat terminari ad materiam, ut est una unitate specifica negativa, quatenus tribuit illi, quod sit una unitate specifica positiva.

Caeterum unitas numerica radicalis incipit ab unitate numerica negativa: ex eo, quod cum haec unitas numerica sit materialis, debet tanquam a prima radice, licet ex se non sufficienti, oriri a materia secundum id, quod ex se habet, quatenus est una numero negative. Et ita non mirum quod esse incommunicabile proveniat a materia secundum praecisionem iam dictam, et modo explicato, licet non proveniat ab ea, ut a principio sufficienti: et quod ab eadem, ut a praehabente hanc quantitatem potius, quam illam, oriatur eadem individuatio quoad esse divisum. Quae solutio desumitur ex Divo Thoma, opusc. 32, c. 3, et eam indicat Capreol. in 2 Sent., dist. 3, quaes. 1, art. 3, ad argumentum Scoti, et Durandi tertio loco contra secundam conclusionem.

96 Potestque tota illa elucidari exemplo illo intellectionis, in praecedenti solutione nuper adducto: quae, ut intellectio est, procedit, ut a primo principio ab intellectu: et secundum suam specificationem ducit ortum, tanquam a prima radice ab specie intentionali. Non quidem ita, ut sola species intelligibilis, sit sufficiens ad influendum in praedictam specificationem absque intellectu: nec ita, ut solus intellectus absque specie sit sufficiens ad producendam eamdem intellectionem, ut intellectio est: sed quia prima (ut sic dicamus) radix, licet se sola insufficiens, ad attingendam intellectionem, ut talem, est intellectus; et prima radix attingendi illam secundum suam specificationem, est species intelligibilis. Nec refert si urgeas, quod si hoc ita esset, et in hoc sensu locutus fuisset D. Thom. in praedicto testimonio, tunc eadem ratione potuisset dicere, quod esse divisum ab aliis ultima divisione, provenit etiam a materia: quia re vera, ipsa est prima, licet insufficiens, radix distinctionis illius, qua unum individuum substantiale distinguitur pure numerice substantialiter ab alio: siquidem per id aliquid distinguitur aliquo modo ab alio, per quod eodem modo constituitur.

97 Respondetur enim concedendo sequelam. Caeterum congruentius D. Thom. locutus est, dum in priori parte illius testimonii tantum assignavit expresse principium insufficiens incommunicabilitatis: et in posteriori adduxit principium primum, et sufficiens distinctionis a quolibet alio, in quodque caetera alia principia reducantur. Nam cum in doctrina ipsius idem sit constitutivum, et distinctivum, fit inde, ut hoc artificioso modo loquendi assignaverit expresse in priori huius testimonii parte principium insufficiens indivisionis in se, seu incommunicabilitatis, per quam perprius individuum constituitur, et implicite, ac virtualiter principium etiam insufficiens distinctionis ab alio: et similiter in secunda parte eiusdem testimonii adduxerit expresse principium sufficiens iam dictum distinctionis a quolibet alio, et implicite, ac virtute principium etiam sufficiens incommunicabilitatis, seu indivisionis ultimae per prius constitutivae individui.

Ad secundam confirmationem initio adductam concesso absolute antecedenti, quoad primam eius partem, et quoad secundam in sensu explicato, scilicet de quantitate, ut radicaliter praehabita in materia, neganda est consequentia. Quia, ut consequens esset verum, requirebatur, quod antecedens, quoad secundam partem esset verum, etiam si de quantitate secundum suum esse formale, et ut est forma inhaerens intelligeretur. Et ita satis est ad individuationem compositi, quod materia, ut praehabens hanc potius quantitatem, quam istam, illi communicetur. Per quod ad reliqua, quae in eadem confirmatione adducuntur, satis constat.

§ VI. Diluuntur caetera argumenta pro contraria sententia adducta.

98 Ad secundum ex ratione petitum, virtualis distinguenda est maior: Nisi ipsa sit divisa ab alia parte materiae, id est, nisi distincta sit ab illa, eo modo, quo una pars integralis, seu entitativa, et eiusdem rationis ab alia, aut duo tota integralia inter se distinguuntur, et sunt divisa, neganda est: Nisi ipsa sit divisa ab alia parte materiae, id est, nisi sit distincta ab illa, eo modo, quo una pars subiectiva, aut quasi subiectiva distinguitur, et est divisa ab alia, concedenda est. Et deinde minor in priori sensu intellecta concedi debet, negari vero in posteriori. Et tandem neganda est utraque consequentia: quia, ut utrumque consequens esset verum, desiderabatur, ut maior esset vera in primo sensu, et minor in secundo.

Explicatur hoc. Etenim duplex est genus partium, et totorum. Aliae enim sunt partes entitativae, et eiusdem rationis, seu integrales, quibus correspondet suum totum continuum: aliae vero partes subiectivae, aut quasi subiectivae, et eiusdem rationis, quibus correspondet suum totum universale, aut quasi universale, et atomum. Partes autem istae nihil sunt aliud, quam plura individua, aut partes singulares alicuius individui solo numero diversae, quae sub specie, aut quasi specie aliqua atoma continentur. Quae ideo appellantur partes subiectivae, quia totum aliquod, aut quasi totum universale· dividitur in illa, tanquam in sibi inferiora, et subiecta participantia eamdem, aut saltim quodammodo eamdem, atomam naturam: quamvis forte contingat, quod utraque pars, seu utrumque ex his inferioribus, aut quasi inferioribus fit in se verum totum actuale, licet de se utraque pars, seu utrumque ex his inferioribus, aut eorum aliquod non habeat partes entitativas, et eiusdem rationis. Et ita duo possunt inter se distingui: vel eo modo, quo una pars integralis distinguitur ab alia: et per consequens facta divisione inter utramque possunt distingui, et esse divisae tanquam duo tota integralia: vel eo modo, quo una pars subiectiva, et eiusdem rationis, contenta sub aliqua specie, aut quasi specie, condistinguitur, et dividitur ab altera.

99 Licet ergo, quod materia sit distincta ab alia parte materiae per modum partis, et partis entitativae, et integralis vel quod ab alia materia, quae alias est quasi pars subiectiva, sit divisa eo modo, quo unum totum integrale habens in se pluralitatem partium integralium, et inter se continuatarum est distinctum, et divisum ab alio simili toto, proveniat a quantitate, ut a forma inhaerente, et informante: quia substantia ex se nullas habet partes entitativas, vel integrales nisi tantum ratione quantitatis, ut formae intrinsecae, ut in lib. de Generat. disp. 5, num. 32 usque ad num. 95, nostri Complut. eleganter explicant: attamen, quod una materia distinguatur ab alia, eo modo, quo una pars subiectiva, aut quasi subiectiva iam dicta distinguitur, et est divisa ab alia consimili parte subiectiva, aut quasi subiectiva, non est effectus formalis quantitatis, ut formae inhaerentis. Et ita, nec talis pars, et distinctio, ac divisio eius ab alia requirit, quod pars sic distincta, et divisa, habeat in se multitudinem partium entitativarum componentium unum, et idem totum entitativum: quod tamen esset necessarium, si talis pars subiectiva divisa ab alia esset talis ratione quantitatis inhaerentis, ut ex se constat. Sed ratio talis partis potest inveniri absque quantitate determinata inhaerente, et habita, licet non absque quantitate certa, et determinata, ac radicaliter tantummodo praehabita: ut si Deus separet totum substantiale a quantitate quod esse possibile ex dictis num. 87 et 88 constat. Caeterum quia ad hoc, ut materia sit principium, et radix individuationis, non requiritur, ut sit distincta ab alia parte materiae, ut pars, et pars integralis, vel quod sint inter se divisae, ut totum, et totum integrale ex praedictis partibus in suo toto substantiali, ratione quantitatis actu inhaerentis coalescens, ut statim num. sequenti magis explicabimus, et ex dictis pro assertione constat; sed sufficit, quod duae illae materiae sint distinctae et divisae, ut pars, et pars subiectiva, aut quasi subiectiva: propterea ipsamet, ut radix individuationis non dicit quantitatem, ut formam inhaerentem, nec divisionem illam priorem, sed solum quantitatem, ut praehabitam, et hanc posteriorem divisionem ortam ex eademmet materia, ut praehabente quantitatem hanc potius, quam illam, seu ortam ex praedicta quantitate, ut praehabita.

100 Ad illud autem, quod ex Divo Thoma ibidem adducitur, dicendum est, quod ex hoc, quod materia non sit principium individuationis, nisi, ut distinguibilis (quod ibidem fatetur Sanctus Doctor) id est, nisi secundum, quod est haec pars, aut quasi pars subiectiva, et non illa: et ex hoc, quod materia non sit divisibilis, seu distinguibilis in partes entitativas, nisi ratione quantitatis, ut formae inhaerentis (quod etiam ibi fatetur Angelicus Praeceptor, et testimonio Aristot. id confirmat) non sequitur, quod materia efficiatur haec, et signata, ac proinde haec quasi pars subiectiva, et non illa, secundum, quod est sub dimensionibus actu habitis, et eam in toto suo substantiali informantibus: sed solum secundum, quod per modum radicis habet vim, et potentiam radicalem, ad hoc ut potius sit sub istis dimensionibus, quam sub illis.

Et ratio est aperta ex dictis. Nam ex hoc, quod materia non sit divisibilis in partes entitativas eiusdem rationis, nisi solum ratione quantitatis, tanquam formae inhaerentis, solum sequitur, quod quantitas per se, et ratione sui sit, modo alibi dicto, divisibilis in praedictas partes: atque adeo, quod per se, et ratione sui sit, quodammodo individua, et secundum aliquam sui considerationem sit radix individuationis respectu substantiae materialis, et partium physicarum eius, etc., ut num. 91 tetigimus, et num. 21 et deinceps disput. sequenti expendemus. Ex hoc autem, quod ipsa secundum aliquam sui considerationem, sit prima radix individuationis respectu praedictae substantiae, et partium physicarum eius, non sequitur materiam effici hanc, et signatam, seu hanc potius partem, aut quasi partem subiectivam, secundum, quod actu informatur per quantitatem, et habet partes entitativas, ratione ipsius, ut formae inhaerentis, ita, ut per illam hoc modo sumptam, et per partes entitativas, quas ab ea habet, constituatur in ratione partis, aut quasi partis subiectivae contentae sub specie, aut quasi specie materiae sublunaris, ut sic, ac proinde fiat haec, et non illa: quandoquidem, ut ex dictis constat, radix individuationis substantialis debet esse substantialis, sicut, et ipsum compositum, ut est hoc, et individuum, est substantiale: sed solum sequitur quod fiat haec, et signata, ac proinde haec, et non illa pars, aut quasi pars subiectiva, secundum, quod radicaliter praehabet quantitatem, et per modum primae potentiae radicalis petit hanc potius quantitatem, quam illam. Quia, ut modo dicebamus, ex quo capite quantitas ex eo, quod est prima ratio habendi partes entitativas, debet esse prima ratio individuationis materiae, oportet, quod quantitas aliquo modo, sive, ut habita, sive, ut praehabita, influat per modum radicis: et ex quo capite illud individuum est quid substantiale, non potest esse quantitas, ut habita, quae est accidens, sed, ut praehabita, secundum quam rationem est quid substantiale. Per quod ad alia D. Thom. testimonia ibidem adducta, proportione servata, satis constat. Sed haec amplius infra explicantur.

101 Ad tertium patet ex dicendis num. 133 et sequentibus, quomodo per materiam signatam quantitate, secundum ea, quae indisponabiliter importat, ut sit radix individuationis, non intelligatur materia, ut addit in recto aliquid realiter distinctum ab ipsa materia: sed solum aliquid pro connotato, et in obliquo, scilicet hanc potius quantitatem, quam illam, non quidem actu receptam, et habitam, sed petitam, et debitam, et non ita, ut praedicta quantitas sit connotatum intrinsecum, sed extrinsecum. Nam sicut hoc ipso, quod Deus sit causa creaturarum, ut virtualiter praehabet illas, involvuntur ibidem ipsae creaturae, non ut connotatum intrinsecum, sed extrinsecum, cum quibus Deus, ut omnipotens habet connexionem, nec involvuntur praedictae creaturae, ut actu factae, sed secundum rationem possibilium: ita in proposito, proportione servata, iam insinuata, philosophandum est.

Et contra hoc non habet vim probatio ibidem adducta. Quia satis est, quod materiae addatur connotatum, ut petitum, et debitum, atque adeo, ut in sequenti signo-quantum est ex vi causarum naturalium (licet non indispensabiliter) futurum, ad hoc, ut licet sine illo non possit esse radix individuationis, bene tamen cum illo. Quia eo ipso praehabet hanc potius quantitatem, quam illam: ac proinde petit subesse huic formae substantiali, et non ILLI. Sed haec magis patebunt ex dicendis numero nuper citato, et sequentibus, ubi ex professo explicabitur, quomodo eadem materia absque eo, quod intrinsece immutetur, secundum id, quod habet in recto (quod in eadem probatione tangitur) possit modo praehabere hanc quantitatem, et non illam, et postea illam, et non hanc.

102 Ad confirmationem bene respondetur ibidem. Et ad primam probationem in contrarium constat ex iis quae num. praecedenti diximus, et num. 133 dicemus. Ad secundam vero probationem, quod sicut aliquem effectum praecontineri in sua causa efficienti, ita, ut non magis iste, quam alius praecontineatur, dicit modum continendi indistincte, caeterum praecontineri in illa, ut determinata ad hunc potius effectum, quam illum efficiendum, dicit talem effectum esse aliquo modo distincte, seu determinate in praedicta causa: ita quantitatem praecontineri, tanquam in radice in materia prima, taliter ut in ea non magis haec, quam illa praecontineatur, dicit modum essendi in illa indistincte, seu indeterminate, attamen praedictam quantitatem esse in illa, ita ut ut haec potius, quam ista quantitas in ea praecontineatur, et ab eadem petatur, importat praedictam quantitatem esse in eadem materia aliquo modo distincte, et determinate: ut ex terminis ipsis constare videtur.

Ad ultimum bene occurritur ibidem. Et ad probationem in contrarium dicendum est, quod probaret intentum, si individuatio (ut sic loquamur) formaliter talis, quae ratione quantitatis (modo tamen num. 116 et deinceps explicando) convenit materiae, ut primae radici individuationis, necnon et composito substantiali non solum esset (ut sic dicamus) formaliter talis, sed etiam esset eiusdem rationis atomae cum individuatione ipsius quantitatis. Tunc enim non posset non materia esse haec, et individua, ratione quantitatis, ut formae inhaerentis, si semel tribuitur quantitati, quod sit prima radix praedictae individuationis.

103 Caeterum, quia licet tam materia, quam compositum substantiale, sint (ut sic dicamus) formaliter quid individuum, et singulare, prout ly formaliter, opponitur contra hoc, quod est tantum virtualiter habere rationem individuationis; nihilominus habent individuationem diversae rationis ab individuatione ipsius quantitatis, licet ipsi, ut primae radici, in sensu supradicto tribuatur, et ab ea causetur: propterea non debent esse individua ratione quantitatis, ut formae inhaerentis, et formaliter, ac intrinsece constituentis, sed ratione quantitatis, ut radicaliter praehabitae: ut ita individuatio quantitatis secundum suum esse formale sumpta, et individuatio materiae, et compositi sint diversae rationis. Sicut per impossibile daremus duos calores formaliter tales, et specie diversos, quorum unus esset talis, quatenus praehabet virtualiter alium: tunc calor praehabitus non posset formaliter, et per modum formae inhaerentis constituere calorem praehabentem, alioqui non essent specie diversi; sed ad summum posset quodammodo pertinere ad alterum, ut in ipso virtualiter praehabitum.

104 Ut melius explicemus propriam Divi Thomae mentem, quod id, quod ipse intelligit per materiam signatam quantitate, de qua inquit esse principium individuationis, non parum conducet, quod prius in hoc dubio discutatur, an per praedictam materiam intelligatur materia, ut per aliquem modum substantialem, ex natura rei diversum ab illa, et determinatur ad habendam hanc potius quantitatem, quam illam? et ideo, ut clarius, et distinctius procedamus, placuit dubium hoc prius sigillatim, et breviter discutere.

§ I. Proponitur prior sententia.

105 Partem affirmantem tuentur aliqui, quos refert Suarez primo tomo suae Metaphys., disput. 5, sectione 3, numero 22. Fundamentum est. Nam materia prima in ratione primi principii, et causae individuationis, non est purus actus, sed potius pura potentia: ergo, ut re ipsa, et in exercitio sit causa, et radix individuationis, debet illi superaddi saltim aliquis modus: ergo modus iste debet esse quid substantiale, ex natura rei a materia distinctum, per quod determinetur ad habendam hanc quantitatem potius, quam illam, et ratione cuius dicatur esse sigillatam quantitate. Haec secunda consequentia patet ex prima. Nam quod hoc ipso, debeat materiae addi aliquis modus, ut re ipsa sit principium individuationis, non potest esse quid accidentale, ne individuum inde coalescens, scilicet compositum substantiale, sit ens per accidens: ut ex dictis dub. praeced. constat. Et similiter debet a materia ex natura rei distingui: siquidem realiter advenit illi, et perit, non pereunte materia. Ac tandem non potest non determinare eandem materiam ad habendam hanc potius quantitatem, quam illam, seu (quod idem est) signare materiam quantitate, quatenus mediante praedicta determinatione est signata, et determinata ad habendam praedictum quantitatem: siquidem modus iste ad nihil aliud potest in ordine ad individuationem deservire, ut intuenti constabit, et ex dictis duobus praecedentibus dubiis constat.

Prima vero consequentia ex antecedenti, et ex dictis a nostris Complutens. in libro Physicorum, disp. 6, num. 21 et deinceps, videtur sequi. Nam ideo materia indiget modo unionis superaddito ad causandam re ipsa formam: et rursus forma ad causandam existentiam, et speciem positivam materiae: et tandem efficiens creatum indiget actione, quae sit saltim modus quidam desideratus ad producendum effectum, quia nihil horum est actus purus, sed aliquid admixium potentialitate: et ideo, ut sint in actu secundo indigent saltim aliquo modo superaddito.

106 Confirmatur. Nam per materiam signatam quantitate, non potest intelligi materia, ut intrinsece constituta per quantitatem, tanquam per formam inhaerentem, ut ex dictis dubio praecedenti constat: ergo intelligitur materia, ut determinata, saltim per aliquem modum substantialem, ad hanc potius quantitatem, quam illam. Patet consequentia: quia hoc ipso, quod quantitas, ut actu habita per modum formae inhaerentis, non concurrat ad individuationem, atque adeo, nec per materiam sic signatam, intelligatur materia, quae est principium individuationis, debet per praedictam materiam intelligi materia, ut quodammodo petens quantitatem hanc potius, quam illam, ut ex se constare videtur: ergo cum materia de se non petat magis istam quantitatem, quam illam, oportet, quod determinetur per aliquem modum substantialem, per quem eam petat: ac proinde oportebit etiam, quod per materiam signatam quantitate, intelligatur materia, ut ratione praedicti modi eam exigit.

§ II. Juxta Aristotelis, et Divi Thomae mentem dubium deciditur.

107 Dicendum tamen est, materiam signatam quantitate, prout dicit praedictum modum substantialem determinantem eam ad hanc potius quantitatem, quam ad illam habendam, non esse primam radicem individuationis substantiae materialis completae, aut formae substantialis illius. Ita Aristotel., et Div. Thom. locis in dubiis praecedentibus relatis, ut statim expendemus. Maxime id docuit D. Thom. locis a numero 55 usque ad 58 citatis: quos, omnes Doctores numero 116 referendi sequuntur.

Rationem autem fundamentalem huius assertionis tetigit Divus Thomas opuscul. de natura materiae capite tertio, quae potest sub hac forma proponi. Nam materia est primum principium individuationis totius compositi, ac proinde formae substantialis, quatenus habet rationem primi subiecti non recepti, nec receptibilis in alio: ergo non ratione alicuius modi substantialis eidem realiter superadditi: ergo per materiam signatam quantitate, quae ponitur principium individuationis, non potest intelligi materia, ut habens praedictum modum. Antecedens constat ex dictis num. 5 et deinceps. Prima vero consequentia ex antecedenti constat. Nam de ratione praedicti modi esset, quod actuaret materiam, et reciperetur in illa: ergo praedictus modus non posset tribuere materiae, quod esset prima radix individuationis: siquidem haberet rationem oppositam rationi illi, per quam materia habet esse primam radicem individuationis: scilicet irreceptibilitati in alio, tanquam in subiecto. Secunda vero consequentia ex hac priori aperte sequitur.

Unde D. Thom. ibidem concludit, quantitatem ipsam secundum suum esse formale sumptam, quatenus habet rationem formae inhaerentis, non posse esse primam radicem individuationis: ex eo, quod secundum istam rationem est in alio, ut in subiecto, et id quod est prima individuationis ratio, non potest, ut talis esse in alio, ut in subiecto.

108 Confirmatur primo. Quoniam modus iste non posset esse modus singularis, et physicus, ut ex se constat: ergo non posset non recipi in materia singulari, et praesupponere illam singularem: et per consequens materia ratione illius non esset singularis, nec prima singularitatis radix. Haec ultima consequentia ex priori patet: prior vero ex antecedenti. Nam haec est differentia inter actum metaphysicum, et physicum, quod licet actus metaphysicus singularis non supponat potentiam metaphysicam singularem, sed eam actuando reddat illam singularem, et propterea petreias, v. g., supponit potentiam specificam, scilicet naturam humanam, non vero singularem, sicut differentia specifica, et metaphysica supponit solum potentiam genericam, et constituit potentiam specificam: at tamen actus physicus, et singularis, re ipsa secundum suum esse formale receptus, non potest non praesupponere potentiam physicam, et singularem.

Tum, quia id inductive constat. Tum etiam: quia informatio, quae est inter potentiam physicam, et actum physicum, est realis actualis: atque adeo debet esse inter extrema realiter actualiter, et a parte rei distincta: et per consequens inter extrema, quorum quodlibet sit vere singulare, ut ab altero distinguitur: siquidem distinctio a parte rei, seu realis actualis non potest non esse inter singularia. At vero actuatio, qua actus metaphysicus actuat suam potentiam metaphysicam, tantum est actuatio secundum rationem cum fundamento in re: ista autem actuatio non petit, ut sit inter extrema actu distincta a parte rei, sed solum secundum rationem ratiocinatam: ac proinde, nec petit extrema, quorum quodlibet sit singulare, sed eorum unum potest, quantum est de se esse universale, aliudque singulare: quia hoc modo possunt universalia distingui a suis singularibus.

109 Confirmatur, et explicatur secundo ratione illa Divi Thomae, quam numeris nuper citatis adduximus. Nam ex communicatione, qua forma, aut actus communicatur materiae, sequitur suo modo communicatio superioris respectu sui inferioris: ergo ex eo, quod modus aliquis superaddatur materiae, et informet illam, non reddetur materia singularis, nec prima singularitatis radix: sed potius quantum est ex vi illius communicationis, reddetur apta ad hoc, ut possit fieri universalis. Consequentia ex antecedenti videtur constare. Antecedens autem probatur. Tum quia propter hanc rationem Divus Thom. num. 54 citato dixit, formam alteri, ut subiecto communicabilem, esse quantum est de se universalem, et communem multis. Tum etiam: quia ex eo, quod aliquid sit in alio, oritur, quod possit de illo (modo alibi insinuato) praedicari: et ita superius habet se veluti forma respectu inferioris. Quod quidem est adeo verum, ut etiam si genus praedicetur per modum partis materialis, materialitas illa attenditur penes differentiam, de qua non praedicatur: non vero respectu inferioris, ut sic, de cuius ratione est, ut subiiciatur superiori, et veluti in se illud recipiat.

110 Nec refert si dixeris, modum istum substantialem, per quem materia determinaretur ad hanc potius quantitatem, quam illam, identificandum esse cum materia: et ita fore irreceptibilem, sicut illa, posseque non supponere ipsam positive singularem. Sicut propter hanc identificationem, singularitas metaphysica non supponit suam potentiam, scilicet speciem, tanquam aliquid singulare. Et tandem sicut materia non dicitur informare se ipsam, ex eo, quod est idem sibi ipsi, ita nec modus praedictus haberet actuare, seu informare eamdem materiam.

Non itaque hoc refert. Quoniam hinc ad summum sequitur, quod modus iste realiter entitative non distinguatur a materia, non vero quod realiter formaliter, seu ad minus ex natura rei, et secluso intellectu non distinguatur ab illa, ut constat ex iam dictis in titulo huius dubii, et ex iis, quae in Logica, disp. 14, num. 48 et sequentibus, et in libro Physicorum, disp. 19, num. 27 et deinceps, nostri Complut. dicunt: ergo licet identice, et ratione materiae habeat eas conditiones, quae in hac evasione referuntur, non tamen formaliter, et ex propriis meritis: sed potius ex se, et ex propriis meritis habebit ex natura rei, et secluso intellectu, quod recipiatur in materia, quod sit actus physicus, et quod eam per modum actus informet. Et ita materia ratione praedicti modi non habebit esse individuum, et primam individuationis radicem: sed si id tunc haberet, conveniret illi aliunde, vel ex propriis meritis.

§ III. Fit obviam fundamento primae sententiae.

111 Ad fundamentum adversariorum concesso antecedenti, neganda est prima consequentia, si intelligatur de modo aliquo, materiae realiter superaddito, a quo formaliter, et in recto habeat esse re ipsa, et in exercitio primam radicem individuationis. Et ad probationem dicendum est, esse disparem rationem. Nam actualis causatio materiae respectu formae, et e converso, necnon et causalitas causae efficientis habent ex genere suo esse actus secundus. Et ita nulla forma, nullumque efficiens potest actu causare, sine novo saltim modo, nisi talis forma, taleque efficiens sint actus purus: ac proinde si materia re ipsa causaret formam sine aliquo modo superaddito, scilicet sine unione ex natura rei ab ea distincta, esset quantum est ex hoc capite actus purus. Caeterum esse re ipsa, et in exercitio primam radicem individuationis substantiae materialis: ac proinde primam radicem huius causalitatis materialis, potius quam illius, non est ex genere suo, et in recto actus secundus, sed potius ex genere suo dicit rationem purae potentiae omnino irreceptibilis in alio, quamvis habeat nexum cum actu primo, et secundo. Et propterea ex hoc, quod materia per se, id est, sine aliquo modo realiter superaddito, a quo formaliter, et in recto habeat esse primam radicem individuationis, possit esse prima radix praedictae individuationis, non sequitur illam fore actum purum, sed potius habituram esse rationem purae potentiae.

Diximus: Sine aliquo modo realiter superaddito, a quo formaliter, et in recto habeat re ipsa, et in exercitio esse primam radicem individuationis, quia sicut ad hoc, ut praedicta materia sit re ipsa, et in exercitio radix, requiritur, quod actu componat totum, et subiiciatur formae, quia nequit exercere praedictum munus, nisi adsit ibi forma, et compositum substantiale, quae ab eadem materia, ut a prima radice individuanda sunt, ita etiam requiritur modus unionis ex parte materiae, et formae, qui una cum praedicto toto ab ipsa materia individuandus est. Quamvis nec forma, nec compositum, nec praedictus modus requirantur, ut tribuentes materiae esse primam radicem individuationis, sed solum requirantur tanquam effectus materiae habentes connexionem cum illa, ut re ipsa, et in exercitio est prima radix individuationis. Taliter tamen, ut re ipsa, et in exercitio prius habeat materia esse radix huius potius unionis ex parte illius se tenentis, quam huius formae: et rursus prius habeat esse radicem huius formae, quam huius compositi. Sed circa haec videantur illa, quae in lib. Physic., disp. 6, quaest. 2, nostri Complut. docent.

112 Potestque hoc aliqualiter explicari: tum exemplo eiusdem materiae, ut dicit appetitum desiderii respectu formae nondum habitae: quam tamen naturaliter potest habere. Nam ad hoc, ut re ipsa, et in exercitio habeat praedictum appetitum, non est necesse, ut illi habeat in recto ratione alicuius superadditi, sed ratione suae potentialitatis, connotando tamen privationem eiusdem formae, ut ex dictis 1 Physicorum, disp. 3, num. 94, a nostris Complut. constat: quia talis appetitio ex genere suo, et in recto non est actus secundus. Tum etiam ex dicendis dub. sequenti. Nam materia ratione suae potentialitatis in recto, et connotando aliqua alia ibidem insinuanda, praecontinet re ipsa, et in exercitio hanc quantitatem potius, quam illam. Constat autem, quod eo ipso, quod materia praecontineat hanc potius quantitatem, quam aliam, habet re ipsa et in exercitio esse principium individuationis huius compositi, et non alterius: siquidem eo ipso petit componere hoc compositum, et non aliud, et haec petitio est satis ad hoc, ut sit re ipsa, et in exercitio radix individuationis huius compositi, et non alterius.

Ad confirmationem concedendum est antecedens, et neganda consequentia. Et ad probationem patet ex dictis, et ex dicendis num. 133. quomodo licet materia de se non petat magis hanc quantitatem, quam illam, nihilominus non sit necesse ei superaddi aliquem modum substantialem, ratione cuius habeat formaliter, et in recto esse primam radicem individuationis: sed satis sit ipsamet, connotando ea, quae ibidem innuimus, et loco citato dicemus, ad hoc, ut possit praehabere hanc potius quantitatem, quam illam.

Quamvis decisio huius dubii non difficulter colligatur ex dictis in praecedentibus, quia tamen ad sui maiorem explicationem, opus est, ut aliqua denuo addantur, et aliquibus obiectionibus satisfiat, propterea, necnon, et ob ea, quae supra innuimus, illud sigillatim excitamus.

§ I. Refertur sententia negans.

113 Partem negantem tuentur Suarez, disp. 5 suae Metaphys., sect. 3, et omnes Doctores, quos num. 3 pro contraria sententia retulimus. Fundamentum praecipuum huius sententiae iam supra tactum est, quod quidem potest sic amplius urgeri, et explicari. cari. Nam materia prius continet per modum radicis hanc numero formam substantialem, potius, quam illam, quam contineat hanc numero quantitatem potius, quam istam: ergo prius, quam praecontineat hanc numero quantitatem, potius quam illam, erit singularis, et individua, et radix individuationis totius compositi: et per consequens non habebit rationem praedictae radicis, prout signata quantitate, quatenus hoc importat eamdem materiam, prout radicaliter praehabentem hanc potius quantitatem, quam illam. Haec secunda consequentia patet ex prima. Prima vero ex antecedenti. Antecedens autem etiam constat: quoniam eo ordine, praecontinentur effectus in causa materiali, quo illos causat, et recipit: quandoquidem non aliter eos causat, nisi eo modo, quo illos praecontinet: at materia prius habet causare, et recipere hanc numero formam substantialem, quam hanc numero quantitatem; ergo prius praecontinet illam, quam istam.

Confirmatur. Quoniam materia prius respicit hanc numero formam, quam hanc numero quantitatem: ergo prius continet in se illam, quam istam: ergo cum materia, prout in illo priori praecontinet hanc numero formam, sit individua, ut ex se constat, ac proinde prima individuationis radix, nequibit hoc per se primo habere, ut continet hanc numero quantitatem. Haec ultima consequentia ex prima videtur constare. Prima vero ex antecedenti: quia eo ordine praecontinentur effectus in causa, quo ab illa respiciuntur.

Antecedens autem probatur. Tum, quia materia respicit formam, tanquam potissimum eius actum: constat autem, quod actus potissimus alicuius potentiae prius inspicitur ab illa, quam quivis alius. Tum etiam: quia ea, quae pertinent ad praedicamentum substantiae, prius respiciunt illa, quae complent ipsa intra proprium praedicamentum, quam illa, quae sunt extra illud: quandoquidem ea, a quibus complentur intra proprium praedicamentum, sunt ipsis intimiora, ac proinde prius inspecta: constat autem formam substantialem complere materiam intra proprium praedicamentum, secus vero quantitatem. Tum denique, quia materia non respicit hanc numero quantitatem, nisi propter hanc numero formam, et ratione illius: siquidem non respicit¹ illam, nisi, ut mediante ea recipiat hanc numero formam substantialem: ergo prius respicit istam, quam praedictam quantitatem.

114 Secundo probatur eadem sententia. Nam si materia signata quantitate, id est, prout per modum primae radicis praecontinet hanc numero quantitatem, esset radix individuationis: vel hoc haberet, quatenus praecontinet hanc numero quantitatem terminatam, vel interminatam? at nullo ex his modis: ergo, etc. Maior, cum consequentia sunt satis perspicuae. Minor vero, quoad primam partem est Divi Thomae, opusculo 70, quaestione quarta, articulo secundo, ubi inquit: ex dimensionibus interminatis reddi materiam hanc, et signatam, et sic individuare formam; non vero ex dimensionibus terminatis? id, quod probat ex eo, quod alias Petrus puer, et idem Petrus vir, non esset unum, et idem numero individuum: siquidem quantitas cubitalis, quae est in Petro puero, non manet in eodem viro: sed fit bicubitalis.

Quoad secundam vero partem, eadem minor etiam constat. Quoniam quantitas non est certa, et determinata, nisi ratione formae. Nam, ut docet Aristotel. primo Physicorum, cap. 4, et adducitur a Divo Thoma prima parte, quaest. 7, ideo haec quantitas est tanta, ac proinde certa, et determinata, quia materia habet hanc formam, et non illam: et ideo variata hac forma, variatur tantitas quantitatis; ergo materia non erit individua, neque individuationis radix, prout praecontinet hanc quantitatem, ut tantam, et determinatam: siquidem tantitas, et determinatio quantitatis non provenit ab illa, sed a forma.

115 Tertio. Nam pro hac sententia urget id, quod supra tetigimus, scilicet materiam non habere unde praecontineat hanc potius quantitatem, quam illam, nisi postquam iam est haec individua, et individuationis radix: ergo non erit individua, ac proinde, nec individuationis radix, ut praecontinet hanc potius quantitatem, quam illam. Consequentia ex antecedenti constat. Antecedens vero probatur. Nam materia ex se est indifferens ad hanc, et illam quantitatem: alioqui non posset recipere nisi hanc numero quantitatem: ergo ex se non habet unde praecontineat hanc potius quantitatem, quam illam, sed si eam praecontineat, erit ratione huius formae, quam prius recipit: et per consequens eam praecontinebit, postquam est iam individua, et prima individuationis radix.

§ II. Vera Aristotelis, et D. Thoma sententia praefertur.

116 Dicendum tamen est, materiam signatam quantitate, prout dicit materiam per modum radicis praehabentem hanc potius quantitatem, quam illam, esse primam radicem individuationis substantiae materialis completae: ac proinde formae substantialis illius. Ita Aristot. et D. Thom. locis dub. 1 et 2 pro nostra sententia citatis, ut statim expendemus. Idem etiam peculiariter docet Sanctus Doctor, opusculo 70, quaest. 4, art. 2, ubi postquam in solutione ad secundum dixit, dimensiones ex eo, quod sunt accidentia per se, seu secundum suum esse formale, non posse esse principium individuationis substantiae, statim in solutione ad tertium addidit, materiam esse radicem individuationis ratione dimensionum in eadem praeintellectarum, id est, in illa per modum radicis praecontentarum: alioqui iam dimensiones, ut sunt accidentia, essent causa, et radix individuationis substantiae, quod in praedicta solutione ad secundum Sanctus Doctor expresse negavit. Unde tam Aristotel. quam Angelicum Doctorem sequuntur Caietan., 1 part., quaest. 29, art. 1; Gonzalez, 1 part., quaest. 11, disp. 23; Javellus, 5 Metaphysic., quaest. 15, et alii quam plures ex iunioribus Thomistis: et tandem Bannez, 1 de Generat., c. 5, quaest. 3, art. 8, fatetur sententiam hanc esse valde subtilem, et probabilissimam, et satis ad mentem Divi Thomae.

117 Ratio autem prior, et fundamentalis huius assertionis deducitur ex iis, quae ex Aristot. et D. Thom. in praecedentibus dubiis diximus: quae quidem potest sub hac forma proponi. Nam licet individuatio materiae, et totius compositi sit valde distincta ab individuatione quantitatis; nihilominus prima radix individuationis praedicti compositi debet esse materia aliquo modo signata quantitate, ut dub. 2 ostendimus: at non potest esse materia signata quantitate, ut dicit compositum ex materia, et quantitate, ut forma inhaerente, et intrinsece constituente illam in esse praedictae radicis, aut prout dicit eamdem quantitatem, quatenus actu habitam, et per modum connotati intrinseci, ut dub. 3 probavimus: nec tandem, ut affert modum aliquem superadditum, et ex natura rei distinctum a materia, per quam determinetur ad hanc potius quantitatem, quam ad illam: ergo erit materia signata quantitate, ut dicit materiam praehabentem per modum primae radicis hanc numero quantitatem.

Patet consequentia. Tum quia non superest alius modus signationis per quantitatem, per quam materia sit prima radix individuationis. Tum etiam: quia inter omnes modos imaginabiles, quibus materia potest signari hac potius quantitate, quam illa, hic est prior, et magis accommodatus. Prior quidem, quia prius est, quod materia praecontineat per modum radicis hanc numero quantitatem, quam, quod quolibet alio modo importet illam. Magis vero accommodatus, quia per id, per quod primo materia signatur hac numero quantitate, debet esse individua, et individuationis radix, si semel materia, ut signata quantitate, haec habet. Maxime, quia materia quatenus sic signata, nec extrahitur extra rationem materiae, et purae potentiae, ac subiecti omnino irreceptibilis, nec extra rationem substantiae: et ita est valde accommodata, ut sit prima radix individuationis substantialis totius compositi.

118 Secunda ratio eiusdem assertionis, quam supra aliquoties insinuavimus, deducitur ex Divo Thoma, 3 parte, quaest. 77, art. 2 et quarto contra gentes, cap. 65, necnon opusc. 70, quaest. 4, art. 2 ad tertium, et in aliis locis. Quae potest ad hanc formam reduci. Nam quantitas² est quodammodo ex se individua, et ita quodammodo est sibi ipsa prima radix suae individuationis, ut disput. sequenti, num. 21 et deinceps ostendemus: ergo materia erit individua, et prima individuationis radix, quatenus per modum primae radicis praecontinet hanc quantitatem, potius, quam illam. Patet consequentia: quia hoc ipso, quod materia secundum se, et praecise sumpta non possit esse sufficiens radix suae individuationis, et totius compositi substantialis; et alias debeat necessario esse re ipsa individua, et prima individuationis radix, ut ostensum est, optime tribuitur ei hoc munus, quatenus praecontinet id, quod est ex se quodammodo individuum, et est sibi ipsi prima individuationis radix, scilicet hanc numero quantitatem: maxime, quia non potest id habere, quatenus actu, et formaliter per eam informatur, ut dubio tertio probavimus.

§ III. Respondetur priori argumento, et eius confirmationi pro prima sententia adductis.

119 Ad primum ergo patet ex dictis numeris praecedentibus, negandum esse antecedens. Nam cum materia non praecontineat hanc numero formam substantialem, potius, quam illam, nisi ex eo, quod materia ipsa est haec, et individua; et individuationem hanc non habeat nisi quatenus praecontinet hanc numero quantitatem, et non illam, consequens est, ut eadem materia prius praecontineat hanc numero quantitatem, quam hanc numero formam. Et ad probationem in contrarium respondetur, cum Bannez. 1 part., quaest. 3, art. 2. et Gonzalez, necnon cum pluribus aliis ex iunioribus Thomistis, maiorem illam intellectam (ut re vera intelligitur) de materia, ut collata cum suis effectibus omnino in singulari sumptis, distinguendam esse: Eo ordine praecontinentur effectus in causa materiali, quo illas causat, et recipit, in genere causae materialis pure receptivae, negatur: Quo illos causat, et recipit in genere causae materialis dispositivae, et determinativae, seu in ordine ad hoc, quod maneat primo disposita, et determinata per dispositionem, et determinationem ex se permanentem, conceditur. Ad id autem, quod ibidem statim additur ad probationem huius maioris propositionis, constabit ex iis, quae in hoc eodem dubio adducemus. Et deinde distinguenda est eodem proportionali modo minor. Et si sensus illius sit, quod materia prius habet causare in genere causae materialis pure receptivae hanc numero formam, quam hanc numero quantitatem, concedenda est: secus vero si sensus illius fuerit, quod prius habet causare hanc numero formam, quam hanc quantitatem in genere causae materialis dispositivae, seu in ordine ad hoc, quod maneat disposita, sive determinata ad hanc numero formam substantialem, quam ad aliam. Et tamen neganda est consequentia: quia, ut est legitima, desiderabatur, ut consequens esset verum in hoc posteriori sensu.

120 Explicantur haec. Etenim, ut in lib. de Generat., disp. 2, num. 111, nostri Compluten. tetigerunt, sicut in opinione probabili multorum causa finalis potest dividi in diversa genera, scilicet in finem cuius, et finem cui: et aliquid potest esse prius alio in genere finis cuius, et esse posterius in genere finis cui, ut ibidem explicatum est: ita causa materialis potest dividi in diversa genera causae materiae, scilicet in causam materialem pure receptivam, in qua non curatur, an potentia receptiva sit disposita, et determinata vel non? sed per abstractionem pure praecisivam praescinditur ab hoc, et solum curatur de iis, in quibus immediate recipitur forma: et in causam materialem dispositivam, sive recipientem aliquid, ad hoc, ut potentia receptiva maneat disposita, et determinata ad potissimum actum illius: in quo genere causalitatis non curatur de iis, in quibus immediate recipitur talis dispositio, sed praescinditur ab hoc, et solum concipitur id, per quod materia ipsa disponitur, et determinatur, et ipsa materia, ut disposita, et determinata: et ita in hac praecisione non curatur, an talis materia disponatur per hoc, quod immediate, vel mediate recipiat illam dispositionem, et determinationem? quamvis re ipsa non disponatur, et determinetur formaliter per praedictam determinationem, nisi mediate, et in suo toto illam recipiat.

121 Et aliqua potest causari, et recipi prius in uno genere huius causae, et recipi, ac causari posterius in alio, ut contingit in forma substantiali, et quantitate. Ex quibus illa causatur prius in genere causae materialis pure receptivae, quam haec: siquidem forma substantialis recipitur immediate in materia; quantitas vero non nisi mediate, et post receptam formam: ex eo, quod recipitur immediate in toto composito substantiali. Et contra vero in genere causae materialis dispositivae, et determinativae, sive in ordine ad hoc, quod materia maneat disposita, et determinata in ordine ad recipiendum potissimum actum, scilicet formam, prius recipitur quantitas, quam ipsa forma. Quia materiam esse dispositam non pendet a forma, ut a dispositione, et determinatione in ordine ad hunc effectum. Et in hoc genere causae non curatur pro tunc, an forma ipsa sit prius recepta, et ab illo pendeat talis dispositio? siquidem dispositio, et determinatio ad formam, ut pendens ab illa, non pertinet ad genus causae dispositivae, sed est quodammodo effectus formae, et prius receptae, et pertinet ad aliud genus causae materialis: sed solum attenditur ad id, quod habet materia ex vi praedictae dispositionis, sive alias talis dispositio pendeat, quoad suum recipi, ab anteriori receptione formae, sive non.

122 Caeterum licet facta collatione inter praedictas receptiones, et causationes, habeant inter se ordinem assignatum in diverso illo genere causae iam dicto; imo facta collatione inter eas, quoad prioritatem, et posterioritatem simpliciter, prior sit receptio formae substantialis, quam quantitatis disponentis ad ipsam, ut ex dictis in libro de Generat., disp. 2, num. 105, a nostris Complutensibus constat: attamen facta comparatione inter praecontinentiam huius formae substantialis, et huius dispositionis, et determinationis per se primae ad illam, scilicet huius quantitatis, tunc ordine inverso philosophandum est. Nam ad iudicandum, an materia prius praecontineat hunc numero effectum, omnino in singulari sumptum, scilicet hanc numero formam substantialem, quam illum etiam in singulari acceptum, nempe hanc numero quantitatem? non est curandum, an prius recipiat illum in genere causae materialis pure receptivae, vel an recipiat illam simpliciter prius? sed an recipiat illum in genere causae materialis dispositivae, determinativae, seu in ordine ad hoc, quod maneat primo disposita, et sufficienter determinata per dispositionem, et determinationem iam dictam, ad recipiendum potissimum eius actum, scilicet formam substantialem?

Et ratio est aperta ex dictis. Quia cum materia ex se non sit determinata in genere causae materialis, ad hoc, ut praecontineat hanc numero formam substantialem potius, quam illam, ut ex iis, quae asseruimus dub. 2 huius disput. constat, oportet, ut debeat prius praecontinere aliquid, quod eam determinet ad illam praehabitionem huius formae substantialis, potius, quam alterius: hoc autem nihil aliud esse potest, nisi id, per cuius receptionem disponitur, et primo determinatur per determinationem ex se permanentem, ad habendam hanc potius formam substantialem, quam illam.

123 Quare cum quantitas sit id, quod primo recipitur in genere causae materialis dispositivae ex se permanentis, seu per modum causae permanenter dispositivae, et determinativae: ac proinde secundum hanc considerationem sit id, quod recipitur praecise, quoad hoc, quod est modo dicto disponere, et determinare materiam: ex eo, quod quantitas ex propria ratione sua habet esse primam, et permanentem dispositionem, et determinationem materiae, et ipsa ex se est quodammodo determinata, et individua: propterea haec numero quantitas prius praecontinetur in materia, quam haec numero forma substantialis, licet in genere causae materialis pure receptivae prius recipiatur in materia forma substantialis, quam quantitas: quia quantitas, ut praecise est effectus receptus, recipitur in toto, licet, ut est dispositio, non exerceat suam causalitatem erga illud, sed praecise erga materiam, ac si in illa solummodo reciperetur.

124 Ex quibus omnibus fit, quod universaliter loquendo non est absolute verum, quod eo ordine praecontineatur effectus in sua causa, quo causatur ab illa, ita, ut qui prius causatur, prius praecontineatur. Nam regula haec saltim fallit,³ quando praecontinentia unius effectus, scilicet illius, qui ultimo causatur, est talis conditionis, ut quodammodo compleat causam ad praecontinendum, et causandum illum, qui prius ab ea procedit. Ut contingit, tum iuxta valde probabilem sententiam, in causa efficienti collata cum effectu per se primo producto, et intento ab ea, et cum mediis, sive dispositionibus ad illum. Nam licet effectus per se primo intentus, posterius mandetur exsecutioni, attamen prius continetur in illa, quam media, aut dispositiones. Et ita haec causalis est vera: Quia efficiens est potens ad effectum per se primo intentum, propterea habet esse potens ad media, et ad dispositiones ad illum. Et huius nulla alia est potior ratio, quam ea, quae tacta est, scilicet, quod praecontinentia effectus per se primo intenti, quodammodo complet causam ad praecontinenda media. Tum etiam in praesenti: siquidem, ut nuper dicebamus, materia non nisi, ut individua positive, praecontinet hanc numero formam: et non redditur sic individua, nisi per praecontinentiam radicalem huius quantitatis.

Caeterum cum his stat, ut licet materia non eo ordine causet, et recipiat suos effectus secundum suum esse formale sumptos, quo illos praecontinet, si de omnimoda, et adaequata praecontinentia loquamur, attamen non aliter, id est, non alio ordine prioritatis, et posterioritatis, causat, et recipit illos secundum suum esse formale acceptos, nisi eo ordine, quo in genere causae pure receptivae eos praecontinet: ita ut effectus, qui prius continetur in materia, ut in potentia tentia pure receptiva, praescindendo ab hoc, quod sit, vel non sit disposita per dispositionem actu habitam, secundum suum esse formale consideratam, prius recipiantur, quam illi, qui praecontinentur in ipsa in genere causae materialis dispositivae, seu in ordine ad hoc, ut maneat disposita, et determinata ad habendam hanc formam potius, quam aliam, secundum suum esse formale sumptam. Quamvis, ut dicebamus, facta collatione inter praecontinentiam huius formae substantialis, ut huius, et huius quantitatis, et determinationis, etiam ut huius, prius sit praecontinentia praedictae quantitatis, quam praedictae formae: ac proinde loquendo de omnimoda, et adaequata praecontinentia effectuum in sua causa materiali, nempe materia prima, non eo ordine causantur, et recipiuntur secundum suum esse formale sumpti, quo in eadem materia praecontinentur.

125 Unde (per hoc tacitae cuidam obiectioni satis fit) quantitas ipsa, ut radicaliter praehabita, et ut secundum suum esse formale recepta, et actu habita, aliter, et aliter comparatur cum forma substantiali. Nam ut radicaliter praehabita dicit rationem quamdam identificatam cum materia, determinantem illam, et veluti disponentem ipsam, non solum ad receptionem puram formae substantialis, sed etiam ad praecontinendam illam, ut est haec: ac proinde est prior absolute, et simpliciter ipsa forma substantiali, et receptione illius, etiam absolute sumptis; si tamen ut sunt quid singulare considerentur. Caeterum ipsamet quantitas secundum suum esse formale, et ut actu habita, distinguitur realiter a materia, recipiturque in toto, et disponit, et determinat ad formam, ut hanc, non quidem ut absolute, sed ut connaturaliter recipiendam: siquidem per divinam potentiam potest absolute sine illa recipi: et ita est posterior receptio illius in genere causae materialis pure receptivae: imo, et simpliciter est posterior receptione formae: quia, ut sic non reddit materiam individuam, sed supponit eamdem individuam ratione praecontinentiae radicalis praedictae quantitatis.

126 Diximus, quantitatem, ut radicaliter praehabita, esse rationem quamdam veluti disponentem materiam non solum ad receptionem formae substantialis, sed etiam ad praecontinendam illam, ut est haec, quia cum quantitas, ut praecontenta non distinguatur a materia, ac proinde, nec a praecontinentia formae substantialis in eadem materia, non potest esse propria dispositio ad praedictam praecontinentiam: siquidem dispositio proprie sumpta, involvit distinctionem, saltim ex natura rei, inter illam, et rem dispositam, et in ordine, ad quod disponit. Et ita praedicta quantitas, ut praecontenta, solum habet veluti disponere ad praecontinentiam formae substantialis, quatenus facta collatione inter materiam, ut exprimit praecontinentiam huius quantitatis, et ut expresse affert praecontinentiam huius numero formae substantialis, tunc materia intelligitur determinari per priorem illam rationem inadequatam ad habendam hanc posteriorem. Et ita ratio illa prior reddit materiam ultimate, et proxime capacem ad habendam hanc ultimam rationem: ac proinde, quod hoc quodammodo analogatur cum dispositione proprie tali, quae reddit subiectum ultimate capax ad habendum aliquid aliud.

127 Nec refert si urges, quod materia non praehabet hanc numero quantitatem, nisi, ut formam secundam, scilicet, ut formam accidentalem: ergo prius praehabet in se hanc numero formam substantialem, quae est actus primus. Patet consequentia: quia praehabitio formae secundae, ut talis, necessario praesupponit praehabitionem primae formae, nempe substantialis.

Non igitur hoc refert. Quia licet quantitas in sui ratione imbibat, quod sit forma secunda, scilicet accidentalis, non tamen haec est adaequata eius ratio: quia quatenus est forma secunda, ut secunda dicit se ipsam, ut pendentem a forma prima nempe substantiali, et eam praesupponenten. At caeterum est non esse adaequatam rationem quantitatis, quod habeat praedictam dependentiam, sed insuper habet suam peculiarem rationem, secundum quam habet esse primam dispositionem, et determinationem materiae, et esse ex se ipsa quodammodo individuum: ac proinde esse id, a quo materia ipsa, necnon et forma substantialis pendent. Unde eadem quantitas, ut est forma secunda receptibilis secundario, et post formam substantialem in materia, praecontinetur in eadem materia posterius natura, quam forma substantialis. Quia secundum hanc rationem non attenditur, si formalissime loquamur ad eamdem quantitatem, ut est prima dispositio, et determinatio materiae, et ut est ex se quodammodo individua; sed ad eamdem, ut adhuc secundum suam ultimam rationem (inadaequatam tamen) est forma secunda susceptibilis in materia post primam. Caeterum praedicta quantitas, ut secundum aliam rationem suam inadaequatam, et convenientem etiam ei secundum suam ultimam rationem, est prima dispositio, et determinatio materiae, et ex se est quodammodo individua, praecontinetur in eadem materia, prius quam haec numero forma substantialis, ut dictum est.

128 Potestque hoc explicari exemplo contritionis, et gratiae sanctificantis, si conferantur cum Deo, ut per modum primae causae illas praecontinet. Nam contritio, ut est dispositio ad gratiam, ut iustificantem omnino animam, prius praecontinetur in Deo, quam eademmet gratia, ut omnino iustificans, et tribuens consortium divinae naturae per modum naturae, et in esse quieto: quamvis eademmet contritio, ut formata, et terminata, ac tandem, ut meritoria de condigno merci aeternae, sit posterius praecontenta, quam eademmet gratia, ut habet rationem naturae, formans contritionem, et tribuens ei praedictam condignitatem.

Ad confirmationem constat etiam ex insinuatis a nostris Complut., in libro Physicorum, disput. 10, num. 23 et 28, concedendum esse antecedens. Caeterum neganda est ea consequentia. Siquidem, ut nuper dicebamus, ex eo respicit materia hanc numero formam substantialem, potius, quam aliam, quia ipsa materia est haec, et non illa, et hoc habet ex praecontinentia, qua praecontinet hanc potius quantitatem, quam illam. Unde in illo priori, in quo intelligitur materia praecontinere hanc numero quantitatem, nihil concipiendo de praecontinentia huius numero formae substantialis, non concipitur materia cum habitudine ad hanc numero quantitatem, licet concipiatur, ut connexa cum illa. Quia quantitas licet sit capax praecontinentiae passivae iam dictae, non tamen terminandi per se primo habitudinem materiae ad illam: ex eo, quod habitudo substantialis materiae, ut habitudo illius est, debet per se primo terminari ad aliquid proprii praedicamenti.

Et ad probationem eiusdem consequentiae dicendum est, eam ad summum esse verum in effectibus, qui ex se sunt capaces terminandi per se primo habitudinem suae causae ad ipsos, quod in praesenti non contingit, propter illa, quae loco citato ex libro Physicorum nostrum Collegium Complut. optime docuit. Quomodo autem aliquid possit esse connexum, cum alio, aut praecontinentum in illo absque eo, quod absolute, vel in aliquo priori loquendo, non sit habitudo causae ad illum? Jam in lib. Physic., disp. 23, num. 17, a nostro Collegio Complut. explicatum est.

129 Caeterum, quia duae illae posteriores probationes antecedentis huius confirmationis possunt retorqueri ad probandum, non praecontineri in materia hanc numero quantitatem, prius quam hanc numero formam: ex eo, quod ea, quae sunt proprii generis, et praedicamenti substantiae, quippe, quae sunt intimiora, videntur esse prius in materia, quam ea, quae sunt extranea, et extranei praedicamenti, ac proinde prius praecontinendam esse in materia hanc numero formam substantialem; quam hanc numero quantitatem: et similiter cum haec quantitas praecontinatur propter formam ipsam substantialem, et ut determinatio ad illam, videtur prius praecontinendam esse ipsam formam: ideo ad primam ex his probationibus, quatenus sic contra nostram sententiam urgeri possunt, occurrendum est ex dictis, prioritatem, vel posterioritatem in praedicta praecontinentia non attendi penes hoc. quod ea, quae praecontinentur, sint secundum suum esse formale intimiora, vel non intimiora: quia omnia, ut praecontenta, et ut ad lineam praecontentorum, ut talium spectant, identificantur cum ipsa materia praecontinente, et ad genus substantiae spectant: sed saltim inter alia attendi penes hoc, quod unum ex praecontentis sit ex se, et secundum suum esse formale determinatio, et dispositio prima ad aliud: nam tunc praecontinens absque anteriori continentia talis determinationis, non poterit aliud praecontinere. Et ita quia quantitas ex se est determinatio materiae ad hanc formam, et praecontinentia quantitatis est suo modo determinatio ad praecontinendam formam, propterea illa debet prius, quam haec praecontineri.

Ad secundam vero probationem respondetur, nihil obesse, quod hae duae praecontinentiae, nempe huius quantitatis potius, quam alterius, et huius formae substantialis, potius quam illius in materia, sint inter se ratione distinctae: et quod ita inter se comparentur, ut praecontinentia huius numero quantitatis potius, quam alterius quodammodo ordinetur ad praecontinentiam huius numero formae substantialis. Quia hinc ad summum sequitur praedictam praecontinentiam huius numero formae substantialis esse aliquo modo quasi priorem in in genere causae, aut quasi causae finalis, quam praecontinentia huius numero quantitatis, non vero in genere causae materialis.

§ IV. Occurritur secundo argumento eiusdem sententiae.

130 Ad secundum principale concedenda est maior, quoad posteriorem eius partem, scilicet, materiam, ut praecontinentem hanc numero quantitatem interminatam, esse primam radicem individuationis. Quia quantitas, ut terminata, supponit totum compositum iam individuum: ex eo, quod non intelligitur terminata, nisi, ut est quodammodo effectus formae substantialis iam receptae in materia. Et propterea, ut docuit D. Thomas, opusc. 70, eadem quantitas, ut terminata, quodammodo individuatur a se ipsa, ut praeintellecta in materia, secundum, quod non intelligitur terminata.

Hoc autem melius intelligetur, si notetur, quod nomine quantitatis interminatae, non intelligitur quantitas, quae re ipsa nullum habeat terminum, ac proinde sit infinita; sed intelligitur quantitas quatenus non intelligitur terminata, et quasi formata per formam substantialem, quae est terminus, et complementum eius; sed intelligitur praecedere ad illam. Nam sicut contritio, v. g., quia est dispositio ad gratiam, non intelligitur esse formata, et terminata, nisi quatenus est posterior ipsa, et ut intelligitur esse prior, non concipitur terminata, et formata, quia terminus, et complementum dispositionis est forma, ad quam disponit: ita quia quantitas est dispositio ad formam substantialem, non intelligitur terminata, nec (ut sic dicamus) formata, nisi postquam intelligitur forma substantialis, et per eam intelligitur terminari, compleri, et veluti informari. Et propterea D. Thom. in 4, dist. 11, quaest. 1, art. 1, quaestiuncula 3, ad quartum dixit: Dimensio, quae praeintelligitur ante formam substantialem in materia, non habet esse completum: quia non est dimensio terminata: terminatio enim dimensionis est per formam.

131 Unde, sicut quantitas in illo priori, in quo secundum suum esse formale praeintelligitur ante formam substantialem in materia (id est praesupponitur disponere, et determinare materiam, antequam intelligatur forma ipsa, modo alibi dicto recepta in ipsa) habet simul hoc speciale, ut non intelligatur habere certam tantitatem, nec figuram, quamvis re ipsa illam habeat: quia in illo priori, et in illo genere causae non curatur, an habeat, vel non habeat terminum: ex eo, quod illa prioritas, et illud genus causae itatis tantum est prioritas, et genus causalitatis dispositivae tenentis se ex parte materiae; non vero est prioritas causalitatis formae substantialis, a qua illa dispositio, scilicet quantitas habet certam tantitatem (id est, illam, quae intra latitudinem maximi, quod sic ab illa numero forma substantiali, attentis omnibus circumstantiis petiti, ei debetur) ita quantitas, ut in illo priori praecontenta, non intelligitur praecontineri sub certo termino, et figura; sed ab hoc per praecisionem pure praescisivam praescinditur: et tantum curatur de praecontinentia huius quantitatis potius, quam illius, ratione cuius materia ipsa determinatur ad hanc numero formam, potius, quam ad illam, et habet esse individuum, et radicem totius individuationis. Per quae ad omnia, quae in argumento adducuntur, satis patet.

Ex quo etiam fit, nihil obesse id, quod iunior quidam obiicit, scilicet quantitatem terminatam, et interminatam, esse realiter unam et eamdem: ergo sicut illa supponit totum compositum individuum, ita, et haec siquidem utraque est essentialiter accidens.

Respondetur enim ex dictis, quod licet eadem realiter sit quantitas, quae est terminata, et interminata, attamen in diverso genere causae est prior, et posterior ipsa forma substantiali, et ratione huius prioritatis, et posterioritatis dicitur terminata, vel interminata. Sicut etiam ratione huius prioritatis, et posterioritatis, quam secundum suum esse formale habet collata cum forma, ortum habet, ut prius, vel posterius praecontineatur in materia, quam ipsa forma, ut explicatum est. Unde non inconvenit, imo est necessarium, quod in illo priori, in quo non consideratur terminata, sed interminata, non supponat substantiam individuam: bene tamen quando consideratur terminata: ex eo, quod tunc est posterior illa.

Adde quod, ut dicebamus, quantitas, ut interminata, est quodammodo ex se individua, ita ut ipsamet, ut terminata, quodammodo individuetur a se, ut interminata. Et ita secundum, quod interminata, non supponit totum substantiale individuum, sed est radix modo dicto, id est, ut praecontenta in materia individuationis eiusdem compositi.

132 Nec tandem refert, si obiicias, Divum Thomam opusculo de principio individuationis dixisse, materiam signatam quantitate determinata, esse principium individuationis.

Non itaque hoc refert. Nam aliud est quantitas determinata, aliud vero terminata. Quantitas enim determinata dicit quantitatem, ut hanc numero, et non illam, non curando an sit terminata, et completa per formam substantialem, nec an habeat hanc tantitatem, vel illam: et sic est principium individuationis, quatenus in materia praecontenta. Quantitas vero terminata dicit eamdem, ut posteriorem natura, quam forma substantialis, per quam terminatur, et formatur: et similiter involvit secundum hanc rationem, quod habeat certam tantitatem, v. g., bicubitam: et sic sumpta non est principium individuationis.

Esse autem has duas rationes quantitatis aliquo modo distinctas, inde liquet. Quoniam manente quantitate invariata, quod esse determinatam, id est, quod esse hanc, et non illam, potest variari, quod hoc, quod est esse actu terminatam, et completam per formam substantialem: ut si, vel ab illa separetur per divinam potentiam, vel si varietur praecise, quod tantitatem et figuram: ut si vivens, v. g., paululum augeatur secundum eamdem numero quantitatem, vel paululum secundum eam mutet figuram.

§ V. Fit satis ultimo argumento eiusdem sententiae.

133 Ad tertium negandum est antecedens. Et ad probationem concesso antecedenti, neganda est consequentia, quoad secundam partem. Quia superest aliud, ratione cuius materia praecontineat hanc numero quantitatem, potius, quam illam, scilicet pura, et nuda potentialitas materiae: connotando tamen, si compositum illud fiat per generationem, quod in tempore immediate antecedenti praecesserint hae numero dispositiones, et non aliae: ac proinde, quod fuerint introductae ab hoc potius agente, quam ab illo, et in hoc tempore, in istoque composito corrumpendo, et non illo: si vero fiat per creationem, quod subdatur Deo actu creanti per actus infinitos sui intellectus, et voluntatis, ut virtualiter, et eminenter continet hoc compositum, potius, quam illud. Nam his positis connotatis, habet materia tale (ut si dicamus) ingenium, ut se ipsa absque aliquo alio intrinseco in esse entis ei superaddito, praehabeat hanc potius quantitatem, quam illam. Quia hoc ipso, quod determinetur per has dispositiones antecedentes, et non illas, ac proinde introductas in hoc composito corrumpendo, et non in alio, atque ab hoc agente in hoc tempore, etc., cum quibus haec quantitas denuo introducenda habet naturalem connexionem: datur sufficiens connotatum, ad hoc ut ipsamet materia, absque aliquo alio ei addito in esse entis, praehabeat hanc potius quantitatem, quam illam. Sed de his videantur ea, quae in lib. de Generat., disp. 2, num. 87 et seq. nostri Complut. dicunt.

Potestque hoc amplius elucidari exemplo relationis paternitatis in Petro residentis: quae, ut in Logica, disput. 14, num. 92 et 93, et in lib. de Generat., disput. 4, num. 167, nostri Complutens. optime docent, terminatur quantum est ex se ad omnes filios ab eodem Petro generatos: et posita generatione primi filii, et non alterius, terminatur ad illum, potius, quam ad alium: et rursus pereunte hoc, et advenienti in eodem instanti alia generatione secundi filii, terminatur tunc absque additione alicuius alterius intrinseci ei in esse entis superadditi, ad secundum filium: ex eo, quod ponitur novum hoc connotatum: et sic de aliis. Et similiter species Angelica repraesentat existentiam exercitam huius singularis, potius, quam alterius: quam tamen antea non repraesentabat, licet ei in esse entis nihil superaddatur, sed solum ponatur novum illud connotatum productionis, et exercitii existentiae eiusdem singularis repraesentati. Et tandem eadem materia prima nunc appetit appetitu desiderii has potius formas, quam illas, eas nimirum, quas numquam recepit, potest tamen eas recipere: nunc vero appetit illas appetitu complacentiae, et non desiderii, nimirum dum eas actu habet, cum tamen ad haec solum sit necessarium, ut nova connotata ei superaddantur, ut ex dictis in libro Physicorum, disp. 3, num. 94, a nostris Complut. constat.

134 Ex quo etiam fit, nihil obesse id, quod iunior quidam obiicit; scilicet, quod si dispositiones antecedentes determinant ad ad praecontinendam, et postea habendam hanc potius quantitatem, quam illam, fiet inde, quod radix individuationis potius erunt praedictae dispositiones, saltim una cum aliis iam recensitis, et determinantibus, quam quantitas denuo producenda, et in illo priori naturae praehabita. Sicut facta collatione inter ipsam quantitatem, quae alias subsequitur ad formam generandam, et inter formam ipsam, propterea quantitas modo dicto considerata, est potiori iure radix individuationis, quia determinat materiam ad eamdem formam substantialem.

Respondetur enim ex dictis negando sequelam. Tum, quia dispositiones antecedentes una cum aliis recensitis, solum pro connotato importantur: quantitas autem subsequens, si consideretur, ut praehabita in materia, affertur in recto: quia est ipsamet materia, ut determinata ad hanc numero formam, absque additione alicuius novae realitatis inhaerentis in ipsa. Constat autem ex dictis primam radicem individuationis substantiae materialis, debere esse, saltim in recto, puram, et nudam potentiam irreceptibilem in alio, ut in subiecto, nec involventem formam ipsam, ut receptam, cuius oppositum tam in dispositionibus, quam in aliis recensitis invenitur. Tum etiam: quia omnia praedicta solum extrinsece determinant materiam, non autem intrinsece, sicut quantitas, ut praehabita: cum tamen prima radix individuationis debeat esse materia, ut intrinsece determinata, ut ex iis, quae toties innuimus, satis liquet. Tum deinde: quia determinatio, quae fit per quantitatem subsequentem ut praehabitam, est de se permanens, et in facto esse; non tamen, quae fit per alia enumerata: at determinatio per se, et in recto petita a prima radice individuationis debet esse huius posterioris conditionis, ut ita determinatio sit proportionata cum re, ad quam determinat, et radix individuationis recte congruat cum individuo ipso substantiali, et individuatione eius ex se permanenti, ac in facto esse. Tum denique: quia cum caeterae dispositiones non sint ex se quodammodo individuae; secus tamen quantitas, inde est, ut materia congruentius reddatur determinata, et individua, ac individuationis radix, per hoc, quod subditur, modo dicto, quantitati, quam per hoc, quod aliis rebus subdatur. Et ita si quae alia ad talem individuationem, et individuationis totius compositi radicem suo modo desiderantur, non influent eo modo, quo quantitas, ut praehabita, sed alio inferiori: quatenus nimirum sunt connotatum requisitum ad praehabitionem huius quantitatis potius, quam alterius; ac proinde hoc modo eidem quantitati deserviunt.

135 Nec tandem obstet, si urgeas, quod materia prima secundum se, tantum est una unitate negativa, ut constat ex iis, quae in libro Physicorum, disp. 3, a num. 27 usque ad num. 45, nostri Complut. docent: ergo nisi ei aliquid addatur in recto, nequibit esse una unitate positiva. Sicut si relatio paternitatis residens in Petro, tantum haberet vim negativam extendendi se ad plures filios, id est, nihil haberet unde extenderetur ad illos; cum tamen in ea nihil esset ratione, cuius talis extensio ei repugnaret, tunc non posset extendi ad respiciendum positive filium denuo genitum ab eodem Petro, nisi ei aliquid in recto adderetur.

Non igitur hoc obstet. Quoniam hoc est proprium (ut sic loquamur) ingenium materiae (ut patet ex iis, quae in libro de Generatione, disp. 2, num. 89, nostri Complutens. optime dicunt) quod in actu signato habeat quidquid ex parte recti requiritur ad unitatem positivam numericam, secundum quam est radix huius individui substantialis potius, quam alterius, id est, habeat omnem realitatem in esse entis in recto desideratam ad rectum unitatis positivae numericae, secundum, quam materia habet esse radicem huius potius individui substantialis, quam alterius; licet hoc non sit ibidem in actu exercito, et sub conceptu recti, id est, licet hoc non sit ibidem exercens rationem recti, ac proinde, nec sub conceptu recti nisi ponatur in obliquo, et modo dicto id, quod pro connotato desideratur, seu aliquod ex praelictis connotatis, quae num. 133 huius dubii recensuimus. Nam ad hoc, ut realitas illa materiae, habens quidquid in esse entis desideratur in recto ad suam unitatem numericam iam dictam, exerceat rationem recti, requiritur praedictum connotatum: sicut etiam tale connotatum desideratur ad hoc, ut sit ibidem sub conceptu recti: quia rectum sub conceptu recti debet afferre tuum obliquum, seu connotatum. Unde materia prima ex se dicitur una unitate negativa: quia ex se praecise sumpta non est nexa cum tali connotato: et ita eo ipso, quod praedictum connotatum ponatur, habebit materia hoc exercitium, et rationem recti sub conceptu recti unitatis positivae, et radicis individuationis totius compositi.

136 Cur autem (ut sic loquamur) ingenium, materiae attribuimus, constat ex ratione nuper facta, scilicet quia materia est una numero negative: ex eo, quod non magis est connexa cum hac numero quantitate, quam cum illa. Quare cum posito connotato iam dicto, tunc ipsamet absque additione aliqua in esse entis sit in recto magis connexa cum hac quantitate, quam cum illa, inde est ut ipsa ex se habeat quidquid ad talem unitatem positivam ex parte illius, quod alias est habiturum rationem recti, sub conceptu recti desideratur.

Potestque hoc amplius elucidari ex eo, quod unitas positiva, individualis tamen materiae, debet esse unitas purae potentiae, et primi subiecti irreceptibilis in alio, ut ex dictis liquet. Et ita non potest in recto importare aliquid materiae superadditum in esse entis: quia hoc non posset non habere rationem actus recepti in ipsa materia, quod quidem eo ipso non esset idoneum ad rationem recti talis unitatis, ut supra asserebamus: ac proinde quidquid in esse entis desideratur ad rationem illius, quod futurum est rectum respectu unitatis praedictae, debet semper praecedere in materia, non quidem ita, ut sit ibi semper sub conceptu recti, et exercens rationem unitatis positivae, quae est radix individuationis huius compositi substantialis potius, quam alterius, v. g., Petri; sed ita, ut detur semper ibidem in actu signato. Quia, ut innuebamus, ad praedictum exercitium, et ad conceptum recti sub ratione recti desideratur aliquod ex duobus illis connotatis iam recensitis.

Diximus multoties, quod materiae non est addendum aliquid intrinsecum in esse entis, quod antea ibidem, et modo explicato non praeesset: quia licet nihil ei addatur intra hanc lineam; bene tamen intra lineam recti sub conceptu recti: ad hunc dumtaxat sensum, quod nimirum ei addatur, ut modo habeat rationem recti sub conceptu recti, sive recti in actu exercito; non tamen antea: licet ad hoc non sit necessarium, nisi, quod addatur aliquod ex praelictis duobus connotatis num. 133 recensitis. Quia eo ipso potentialitas materiae manet determinata, et sub conceptu recti huius unitatis positivae potius, quam alterius: ex eo, quod linea recti sub conceptu recti non petit indispensabiliter ulteriorem aliam additionem, ad hoc, ut rectum sub conceptu recti denuo dicatur esse, denuoque exerceri.

Possuntque omnia ista amplius explicari. Tum exemplis relationis paternitatis speciei Angelicae, et appetitus materiae primae, num. 133 huius dubii adductis, in quibus hoc proportionali modo philosophandum est. Tum etiam exemplo alio altiori, nempe potentiae generativae in divinis: quae in recto dicit divinam essentiam et in obliquo Paternitatem. Et licet praedicta essentia secundum se, habeat quidquid in esse entis in recto desideratur ad rectum potentiae generativae; non tamen secundum se praecise exercet rationem recti, nec est in Patre sub conceptu recti, nisi addatur obliquum, et connotatum illius, nempe relatio Paternitatis: et propterea ex defectu huius connotati non habet essentia divina in Filio rationem potentiae generativae. Unde quamvis addita Paternitate nihil addatur essentiae, quod tribuat ei aliquid in esse entis in recto desideratum, ad hoc ut habeat rationem recti respectu potentiae generativae: additur tamen ei in recto aliquid, quod pertineat ad lineam recti, quatenus per hoc praecise denotatur, addi ei, quod habeat rationem recti sub conceptu recti, sive recti in actu exercito. Quia conceptus recti sub conceptu recti, sive recti in actu exercito, debet afferre secum in recto, quod dicat habitudinem ad aliud, ut ad id, quod ab eo in obliquo importatur: sive habere connexionem cum illo, tanquam cum aliquo importato per modum connotati: quamvis haec habitudo, sive connexio in esse entis nihil sit aliud, nullamve aliam realitatem, seu formalitatem dicat, praeter essentiam divinam secundum suum esse absolutum sumptam, et relationem Paternitatis: alioqui esset in Deo aliqua alia formalitas, aut realitas in esse entis requisita ad rationem potentiae generativae. Cuius oppositum ex Divo Thoma in tract. de Trinitate, dicemus.

§ VI. Corollaria notatu digna, et ad concilianda plura loca Divi Thomae non parum necessaria adducuntur.

137 Ex dictis in tota hac disputatione satis clare deducitur, quomodo concilianda sint plura loca Divi Thomae circa principium individuationis substantiae materialis, quae primo aspectu inter se pugnare videntur; cum tamen re ipsa mirabili nexu inter se cohaereant. Quae licet in discursu totius huius disput., eo ordine, quo necessitas urgebat, a nobis explicata sint, placuit tamen in gratiam Sancti Doctoris, et ut certo constet quomodo ipsamet Divi Thomae mentem plane, et perspicue, quod cuncta secuti simus, omnia illa simul in hoc § colligere, et veram eorum intelligentiam simul proponere.

Ex dictis ergo in primis colligitur, quid sibi velit Sanctus Doctor, dum aliquando absolute asserit, materiam esse primum principium, et radicem individuationis, ut 1 part., quaest. 54, art. 3 ad secundum, et pluribus aliis locis, quae habentur in tabula aurea verbo individuum, num. 25, imo opusc. 32, inquit, materiam solam esse principium individuationis. Aliquando vero inquit, materiam primam, et quantitatem dimensivam, esse principium individuationis praedictae, ut 3 part., quaest. 77, art. 2, et in 4, dist. 12, quaest. 1, art. 1, quaestiuncula 3 ad 3, et alibi saepe.

Nam in prioribus locis loquitur de primo principio individuationis, quod intra lineam illius principii est omnino primum, licet ex se non sit omnino sufficiens, ut a num. 94 usque ad 98 explicuimus: in posterioribus vero de principio primo, et ex se omnino sufficienti intra latitudinem primi principii praedictae individuationis, ut ibidem innuimus; ita tamen, ut non loquatur de quantitate utcunque, sed ut praehabita in materia, ut num. 86 et 116 diximus.

138 Adde: posse etiam Sanctum Doctorem aliter explicari, idque non parum ad ipsius mentem. Nam in prioribus testimoniis loquitur de primo principio individuationis, cui individuatio ipsa, quod esse incommunicabile, sive, quod esse indivisum in se ultima divisione, per quam iam accommodationem, et attributionem absolute tribuitur; quamvis revera a quantitate, ut praecontenta radicaliter in materia proveniat, ut a num. 91 usque ad num. 94 ostendimus. In ultimis vero de principio individuationis, cui eadem individuatio, quod esse divisum ultima divisione, a quovis alio, eodem proportionali modo attribuenda est, ut ibidem diximus.

Vel tandem in primis locis, solum vult Doctor Angelicus, materiam solam esse in recto primum principium individuationis, quamvis quantitas, iuxta ea, quae in posterioribus testimoniis docet, in obliquo desideretur, non quidem habita, sed petita, et in sequenti signo, quantum est ex vi causarum secundarum, licet non omnino indispensabiliter subsequenda, ut a num. 133 usque ad 135 explicuimus.

139 Secundo deducitur, quomodo intelligendus sit idem Sanctus Doctor, dum semel inquit, materiam quantitate signatam, seu ut subest dimensionibus non esse principium individuationis, ac proinde, nec quantitatem ipsam eamdem signantem; sed tantum esse signum inseparabile ipsius, et principium, quod cognosci, et demonstrari respectu eiusdem individuationis, quia quantitas ex eo, quod accidens, non causat subiectum suum, ut opusc. 32, cap. 3, et opusc. de Principio individuationis: semel vero, imo multoties vult, materiam signatam, esse re ipsa primum, et fontale principium individuationis quod esse, ut opusc. de Ente et Essentia, et opusc. 70, quaest. 4, art. 2, in corpore, et in solutionibus argumentorum, necnon et in aliis locis quae a num. 43 usque ad 48 adduximus.

Ex dictis igitur haec duo inter se valde cohaerere constat. Nam materia signata quantitate, diversimode tamen accepta, est, et non est primum principium individuationis, quod esse, et quod cognosci. Nam ipsa, ut signata quantitate, quatenus per hanc signationem significatur ipsamet, ut praehabens per modum radicis, et fundamenti hanc potius quantitatem, quam illam, atque adeo praedicta quantitas, non ut habita, nec ut sumitur per modum causae formalis intrinsecae, seu actu inhaerentis, sed, ut praehabita, et radicaliter contenta, est prima radix individuationis, quod esse, ut num. 86 et a num 116 usque ad num. 137 explicatum est. Caeterum eademmet materia signata quantitate, ut per hoc significatur materia ipsa, ut actu, et in exercitio habens quantitatem, et ab eadem actu informata, non est primum principium individuationis quod esse, sed quod demonstrari, et cognosci, et quod hoc, quod est dependere a certis circumstantiis, a loco, etc., ut ibidem, et a num. 74 usque ad 86 diximus, et per consequens quantitas ipsa secundum hanc rationem erit tantum hoc modo principium individuationis, ut loco citato explicuimus.

140 Tertio colligitur, quomodo concilianda sint loca illa eiusdem S. Praeceptoris, in quorum aliquibus velle videtur dimensiones interminatas, atque adeo materiam eis signatam, non vero dimensiones terminatas, nec materiam, ut eis signatur, esse primum principium individuationis, ut opusc. 70, quaest. 4, art. 2, in aliis vero dimensiones determinatas, et materiam eis signatam, esse primam individuationis radicem, ut opusc. 29, in fine illius, et alibi.

Respondetur enim ex dictis, dimensiones esse interminatas, dicere dimensiones, ut non intelligantur completae, et terminatae per formam, quae est earum terminus, et complementum, atque adeo, ut non praecontinentur in eadem forma, nec sunt quid posterius ipsa, sed, ut praeeunt eamdem secundum praecontinentiam in materia, secundum quam rationem non intelliguntur pro illo priori terminatae, nec habentes certam mensuram, et figuram. At per dimensiones determinatas, intelligit eamdem quantitatem, ut est singulare quoddam determinatum, id est, ut est haec numero quantitas, et non illa, non curando de illa terminatione per formam nuper explicata. Constat autem nullam esse contradictionem in hoc, quod quantitas illo modo interminata, et hoc modo determinata, sit prima radix individuationis, ut num. 131 ostensum est, imo id esse necessarium constat ex iis, quae a num. 130 usque ad num. 133 asseruimus. Si quidem hoc ipso, quod materia sit prima radix individuationis, oportet, quod quantitas, ut ad rationem praedictae radicis concurrit, sumatur, ut pendens, et ut praehabita a materia, non vero, ut pendens, et ut praehabita ab ipsa forma, alioqui individuationis radix non in materiam, sed in praedictam formam esset primo reducenda, cuius oppositum ostensum est.

141 Quarto infertur, quomodo intelligendus sit Sanctus Doctor, dum aliquando videtur velle, substantiam materialem individuam non posse separari a quantitate: aliquando vero, quod possit. Nam in testimoniis id negantibus loquitur de potentia ordinaria, in affirmantibus vero de absoluta: vel in illis sermonem facit de quantitate, ut radicaliter praehabita, in his de eadem, ut actu habita: vel in illis de substantia materiali, ut est individua individuatione sensibili, in his autem secundum, quod praecise est individua, secundum ea, quae ad eius individuationem absolute sumptam desiderantur, ut a num. 87 usque ad num. 90 tetigimus. Per quae omnia optime plura alia testimonia D. Thomae facile conciliantur.

Ultimo, ex dictis deducitur, sententiam nostram, quam in praecedentibus dubiis circa primam radicem individuationis substantiae materialis, ac proinde formae substantialis explicuimus, esse ipsam sententiam, et mentem Angelici Praeceptoris: quandoquidem secundum eam, ut a nobis declarata est, optime consonant, et mirabili nexu inter se cohaerent omnia dicta eiusdem Sancti Doctoris, imo loca. et testimonia ipsa, quae prima facie videbantur inter se pugnare, eamdem elucident: atque adeo illam caeteris aliis sententiis hucusque relatis praeferendam esse constat.