Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[Objicies 1° : Hoc mysterium contrariatur pluribus principiis lumine naturali notis, et 1° huic: « Quae sunt eadem uni tertio, sunt eadem inter se, » cui innititur tota ars syllogistica. Personae enim identificantur cum essentia divina, et tamen distinguuntur realiter inter se. - 2º Non salvatur hoc principium: « Nihil producit suum esse. » Persona enim producens et producta habent idem esse. — 3° Evertit hoc principium: « Persona reddit naturam incommunicabilem alteri supposito; » quia natura quae est in Patre communicatur Filio et Spiritui sancto. Ergo hoc mysterium est contra rationem, adeoque impossibile.

Resp. — Nego ant.¹

Ad primum resp., hoc axioma intelligendum esse de his quae sunt eadem uni tertio re et ratione. In hoc sensu explicatur, quod hoc unum tertium non sit virtualiter multiplex, sed quod extrema ipsi uniantur sub eadem formalitate et ratione, non sub diversa. Unde, licet actio sit idem motui, similiter et passio, non tamen sequitur quod actio et passio sint idem, quia in actione importatur respectus ut a quo est motus in mobili, in passione vero ut qui est ab alio. Similiter, licet paternitas sit idem secundum rem cum essentia divina, et similiter filiatio, haec duo tamen in his propriis rationibus important oppositos respectus, unde distinguuntur ad invicem.

Quod ut profundius intelligas, nota diligenter, proprium esse rei infinitae identificare sibi res, salvis earum rationibus formalibus, quando non important imperfectionem. Sic, v. g., ratio formalis sapientiae, quae est cognoscere res per altissimam causam, item rationes formales justitiae, misericordiae, etc., perfectissime salvantur in Deo, non obstante identitate ejus reali cum essentia. Propria autem ratio relationis est opponi suo correlativo et ab eo realiter distingui; proindeque divinae relationes, non obstante earum identitate reali cum essentia, opponuntur inter se relative, et ratione hujus oppositionis realiter inter se distinguuntur.

Haec si bene perpenderis, facile solves quascumque instantias.

Ad secundum resp., Patrem non producere suum esse, sed illud tantum communicare quod potest, quia tantae eminentiae est et fecunditatis illud esse, ut idem manens possit a pluribus possideri: et cum sit idem omnino in Patre et Filio, non est a Patre ut a causa cum dependentia, sed ut a principio originis.

Ad tertium principium petitum ex definitione personae, resp., id a multis sic intelligi, quod personalitas reddat, non naturam secundum se incommunicabilem, sed ipsum compositum et personam, seu naturam reduplicative ut personatam. Quod etiam verificatur in hoc mysterio; nam persona Patris, seu natura divina cum modo paternitatis et ut personata, non communicatur alteri; est enim tantum unus Pater in divinis. Caeterum, dato quod in creatis aliter intelligatur, ita ut in iis personalitas reddat ipsam naturam secundum se alteri supposito incommunicabilem, quia natura creata, cum sit finita, unica personalitate impletur; primo tamen sensu debet verificari in divinis, tum quia, propter suam infinitatem et infinitam fecunditatem, ab una personalitate non adaequatur, nec impletur, sicut natura creata; tum etiam quia personalitas in divinis non est quid absolutum, ut in creatis, sed quid relativum, de ratione autem relativi est quod habeat correlativum.

Objicies 2°: Ex infinitate naturae divinae colligimus, cum S. Thoma, eam esse unam et immultiplicabilem. Atqui persona in divinis, ut virtualiter distincta ab essentia, est etiam infinita. Ergo una.

Resp. 1º. Dist. min. Persona in divinis, ut virtualiter distincta ab essentia, est infinita ratione essentiae quam includit, conc.; ratione sui conceptus relativi praecise, nego. Cum enim sub isto respectu non addat perfectionem, non addit etiam infinitatem, sed ab infinitate et finitate abstrahit.

Resp. 2º. Data minori, nego conseq. Disparitas est, quod, cum persona in divinis constituatur per relationem, ut videbimus infra, et haec necessario exigat terminum quem respiciat, non importat infinitatem simpliciter, sed in certo genere, v. g., paternitas in ratione paternitatis: et ideo non excludit quamcumque aliam personam, sed tantum alium Patrem. At vero, si darentur plures essentiae infinitae, cum illae non opponerentur inter se relative, nec consequenter distinguerentur ratione illius oppositionis, deberent distingui per aliquam rationem formalem et essentialem quam una haberet, et non alia, quae ideo non foret infinita.

Objicies 3° : Non potest assignari ratio cur potius sint tres personae, quam duae, aut quatuor, aut plures. Ergo.

Resp. Nego ant., et assigno rationem. In Deo debent esse una persona improducta et duae productae, et non plures. Ergo.—Prob. ant. Distinctio personalis in divinis, ut infra dicemus, est solum secundum relationem originis; ex quo sequitur 1° quod possit esse tantum una persona improducta, cum inter personas improductas non detur relatio originis. Sequitur 2º quod, cum sint duae tantum processiones in divinis, una per intellectum, altera per voluntatem (processio enim in divinis non attenditur penes actionem transeuntem, sed immanentem, qua est duplex, intelligere et velle), sint etiam consequenter duae tantum personae procedentes, seu terminantes duplicem processionem. — De his infra.]