Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Dico: Futura sunt Deo in aeternitate praesentia, non solum obiective et intentionaliter, sed physice et realiter, non quidem per anticipatam illorum productionem in aeternitate, sed per coextensionem virtualem ipsius aeternitatis ad illam differentiam temporis in qua aliquando existent.

Prob. 1° ex Patribus. S. Aug., lib. II ad Simplic., q. 2, S. Gregorius Papa, lib. XX Moral., cap. 33, et plures alii, negant: 1° in Deo praescientiam in rigore. 2° Negant aliquid esse Deo futurum. 3° Tandem negant, tanquam quid absurdissimum, Deum scire aliquid de novo in tempore quod prius non noverat. Atqui, si futura essent Deo praesentia obiective tantum et intentionaliter, non physice et realiter, 1° haberet respectu illorum praescientiam in rigore, ut patet in Prophetis, qui, non obstante praesentia obiectiva quam habent de futuris, habent tamen respectu illorum praescientiam in rigore; 2° futura essent Deo absolute futura, cum, non praesentia obiectiva, sed sola realis tollat rationem verae futuritionis; 3° tandem aliquid sciret de novo in tempore quod prius non noverat, nempe res physice existentes. Ergo.

Quantum ad S. Thomam, totus est in hac sententia hic art. 13; in I Sent., dist. 38, art. 5. o, et alibi pluries.

Prob. 2° ratione. 1° Aeternitas est duratio in ratione durationis infinita, indivisibilis et tota simul, ut patet ex eius definitione communiter recepta ex Boetio¹. Atqui ratione infinitatis continet omnes durationes, praeteritum, praesens et futurum; ratione indivisibilitatis et simultatis continet illa, quamvis successive fluentia, modo indivisibili in eodem nunc, sine ulla successione. Ergo omnia tempora et tempore mensurata sunt Deo realiter praesentia ratione aeternitatis. Unde comparatur aeternitas arbori plantatae in medio fluminis tantae extensionis, ut totum flumen contineat, simul et semel coexistens omnibus partibus aquae fluentibus, nec expectans earum transitum ut illas possideat ac mensuret. Vel, cum D. Thoma², comparatur Deus in aeternitate homini existenti in alta specula ex qua videt totam viam et omnes transeuntes per illam; quamvis enim unus incedat post alium, et prior non videat posteriorem, ille tamen qui est in specula omnes simul videt et habet sibi praesentes. Similiter Deus habet sibi praesentes in specula aeternitatis res omnes etiam praeteritas et futuras, quamvis inter se succedant et non possint simul existere in propria duratione.

2° Scientia Dei cum sit perfectissima, debet esse invariabilis³. Atqui non esset invariabilis, si res futuras non videret realiter praesentes in sua aeternitate. Ergo. — Prob. min. Si res non essent Deo realiter praesentes in aeternitate, inciperet de novo illas videre realiter praesentes in tempore, eo scilicet modo quo producerentur. Ergo, ut arguebat Augustinus, illas bis cognosceret, nunc futuras, postea realiter praesentes, et aliquid de novo in tempore illius scientiae accideret, sicque mutaretur, sicut mutaretur Dei voluntas, si inciperet aliquid velle nunc quod prius non voluit. Ergo.

Obiicies: Inintelligibile est aliquid existere in aeternitate, quod non existit in se; prius est enim existere in se quam in alio. Atqui futura non existunt in se nunc. Ergo non existunt in aeternitate.

Respondetur communiter distinguendo minorem. Futura non existunt in se nunc in propria duratione, conc.; non existunt in se nunc in superiori duratione aeternitatis, nego. Aeternitas enim secundum virtualem extensionem continet differentiam temporis in qua Antichristus, v. g., erit in propria duratione.

Quidam, ut hanc difficultatem magis intelligibilem reddant, observant quod aeternitas non mensurat res creatas immediate, supponendo illas iam in se passive immutatas et productas, sed praecise prout continentur in actione divina et respiciuntur ut eius terminus. Unde effectus actionis Dei potest dupliciter considerari: uno modo, ut immutatus passive et productus, et sic fundat propriam durationem, et non est ab aeterno; alio modo, ut praecise est terminus connotatus et respectus ab actione aeterna, et sub hac ratione trahitur ad altiorem mensuram et est ab aeterno, quia mensuratur eadem mensura qua mensuratur actio cuius est terminus, non ut immutatus ab illa, sed ut connotatus ab illa.

Itaque iuxta hanc observationem distinguenda est minor argumenti sic. Futura non existunt in se nunc et ab aeterno ut effectus immutati passive et producti, conc. min.; ut termini connotati actionis actualis, nego min.

Si instes: Effectus praecise ut terminus connotatus actionis aeternae, nihil est reale extra causas. Ergo.

Resp. Dist. Nihil est reale extra causas hoc sensu, quod non sit passive immutatus, conc.; hoc sensu quod sit tantum possibilis aut futurus respectu Dei, nego. Quia ut sic non consideratur amplius intra divinam essentiam, ut mere potentem aut volentem producere, sed ut actu producentem, ex quo intelligitur habere esse creatum extra causas, non quidem ut passive immutatum, neque tamen ut in actu primo possibile aut futurum tantum, sed in actu secundo ut connotatum est ab actione actu existente tanquam eius terminus, et sic dicimus esse realiter praesens in aeternitate. Secundum hanc intelligentiam, quae est Ioannis a S. Thoma, quam etiam sequitur Contensonus, videtur evanescere difficultas et reduci ad quaestionem de nomine, et simul praeoccupantur plures et difficiles instantiae, quas ideo omittimus.