Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

D. Thomas, q. 43.

Quaeritur 1º utrum alicui divinae personae conveniat mitti.

Resp. affirmative.¹ Joann., iii, 17, dicitur: Misit Deus Filium suum in mundum. Ibid., v, 36, Christus de seipso dicit: Ipsa opera quae ego facio testimonium perhibent de me, quia Pater misit me. Item, ibid., vi, 58: Misit me vivens Pater. Item, ibid., viii, 16: Solus non sum, sed ego et qui misit me Pater. De Spiritu sancto, ibid., xiv, 26: Spiritus sanctus quem Pater mittet in nomine meo. Et ibid., xv, 26: Paraclitus quem ego mittam vobis a Patre. Et ita pluries.

Ratio est² : In ratione missionis duo importantur, quorum unum est habitudo ad eum a quo mittitur; aliud est habitudo missi ad terminum ad quem mittitur. Per hoc enim quod aliquis mittitur, ostenditur processio quaedam missi a mittente, vel secundum imperium, sicut dominus mittit servum; vel secundum consilium et suasionem, ut si consiliarius dicatur mittere regem ad bellandum; vel secundum originem, ut si dicatur quod flos emittitur ab arbore, splendor a sole. Item, ostenditur habitudo ad terminum ad quem mittitur, vel ut ibi incipiat esse ubi prius non erat, vel ut incipiat esse aliquo novo modo quo prius non erat. Atqui, licet missio convenire non possit divinae personae secundum imperium aut consilium, potest tamen convenire secundum quod importat processionem originis a mittente. Item, licet ex parte termini non possit convenire secundum quod importat esse ubi prius non erat, potest tamen convenire secundum quod importat novum modum existendi in alio: sicut Filius dicitur missus a Patre in mundum, secundum quod incepit in mundo esse novo modo per carnem assumptam, et tamen ante in mundo erat, ut dicitur Joann., i, 10. Ergo.

Hinc inferes 1º missionem divinarum personarum posse definiri sic: Processio originis unius personae ab altera, cum novo modo existendi in alio.

Inferes³ 2º Patrem non mitti, quia a nullo procedit. Potest tamen dari; quia, quamvis nemo se mittere possit, potest tamen se dare.

Inferes⁴ 3º non quamlibet personam mittere, si sumatur missio proprie et adaequate, sed solum illam cui convenit esse principium illius quae mittitur; quia, ut dictum est, missio proprie et adaequate sumpta duo importat, scilicet originem personae missae a mittente, et habitudinem ad terminum ad quem mittitur. Et sic Filius mittitur tantum a Patre, Spiritus sanctus a Patre et Filio. Si autem sumatur missio improprie et inadaequate, pro sola habitudine missi ad terminum seu effectum ad quem mittitur, potest quod tota Trinitas hunc effectum operatur. Et secundum hunc sensum intelligendus est S. Aug., lib. II de Trinit., c. 5, n. 8, ubi istud Isaiae, xlviii, 16: Nunc Dominus Deus misit me, et Spiritus ejus, interpretatur de persona Verbi, quam dicit fuisse missam a Spiritu sancto, ut incarnaretur. Plures tamen hoc interpretantur de humana Christi natura, secundum quam missus est a Spiritu sancto ad praedicandum.

Quaeritur 2º utrum missio dicenda sit aeterna, an temporalis.

Resp. dicendam esse temporalem tantum;⁵ quia, praeter habitudinem ad principium aeternum, dicit habitudinem ad terminum temporalem per quem completur in ratione missionis. Ergo dicenda est temporalis tantum; sicut creatio, quamvis ejus principium sit aeternum, quia tamen effectus quem connotat est temporalis, non dicitur aeterna, sed temporalis.

Quaeritur 3º utrum missio invisibilis divinarum personarum sit solum secundum donum gratiae sanctificantis.

Nota ante responsionem, missionem ex parte termini seu effectus temporalis quem connotat, dividi in visibilem et invisibilem. Visibilis est quae fit in aliquo effectu vel signo sensibili manifestante personam missam, ut quando Verbum missum est ut incarnaretur, quando Spiritus sanctus missus est in Apostolos sub specie ignis. Missio invisibilis est quae fit in aliquo effectu spirituali et invisibili, qualis fit in justificatione peccatoris per donum gratiae. Differunt autem istae missiones: 1º quod in missione visibili mittatur una persona et manifestetur sine altera; in missione vero invisibili duae personae procedentes mittantur, et quamvis Pater non mittatur, venit tamen et se communicat animae cum aliis, juxta illud Christi, Joann., xiv, 23: Si quis diligit me..., Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus; 2º quod missio visibilis possit fieri per quamlibet rem visibilem, invisibilis autem per solum donum supernaturale in anima productum. Et cum sint varia dona supernaturalia, ut gratia gratum faciens, auxilium actuale, gratia gratis data, donum fidei, etc., quaestio est, an solum secundum donum gratiae gratum facientis, seu sanctificantis, sit missio invisibilis, sive an solum per gratiam sanctificantem anima disponatur et perficiatur ut sit idoneum templum et habitaculum divinae personae missae; non enim in missione solae gratiae mittuntur, aut dantur, ut dicam modo, sed ipsae personae divinae. His notatis, ad quaestionem.

Resp. affirmative;⁶ quia tunc persona divina mittitur, quando novo modo existit in alio. Atqui per solam gratiam sanctificantem persona divina novo modo existit in homine. Ergo. — Major patet ex definitione missionis. — Prob. minor. Communis modus quo Deus est in omnibus creaturis est per immensitatem, scilicet per essentiam, praesentiam et potentiam. Praeter autem istum modum communem, est unus specialis qui convenit naturae rationali, quo Deus dicitur esse in illa ut cognitum in cognoscente et amatum in amante, quando scilicet creatura rationalis habet Deum invisibiliter sibi praesentem per gratiam et charitatem, et efficitur templum Dei atque ejus habitaculum. Atqui id non fit nisi per gratiam sanctificantem et charitatem, qua homo sic habet Deum, ut illo tanquam amico possesso uti et frui libere possit. Ergo.

Ex hoc collige, triplicem fieri in homine missionem invisibilem divinarum personarum: primam, in prima hominis justificatione; secundam, in quolibet augmento gratiae; tertiam, in beatitudine, in qua Deus novo et speciali modo erit in anima per unionem suae essentiae in ratione speciei intelligibilis.

Quaeritur 4º utrum per missionem invisibilem personae divinae fiant substantialiter praesentes animae, ita ut si, per impossibile, non essent substantialiter praesentes per immensitatem, forent nihilominus ratione doni gratiae sanctificantis.

Resp. affirmative.⁷

Prob. 1º ex Scriptura sacra. Ad Rom., v, 5, dicitur: Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum sanctum qui datus est nobis. Ubi distinguitur inter charitatem datam et Spiritum datum. Frustra autem S. Scriptura inter utrumque distingueret, si Spiritus non esset substantialiter praesens, sed tantum in dono charitatis.

2º Propter hujusmodi praesentiam ratione doni gratiae sanctificantis, justus dicitur templum Dei, I Cor., iii, 16: Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? et statim: Templum Dei sanctum est, quod estis vos. Hoc autem verificari non potest de donis gratiae, quibus non consequitur templum, sed solis divinis personis, ut Spiritu sancto, de quo dicitur: Habitat in vobis.

3º Divinae personae per missionem invisibilem ratione doni gratiae sanctificantis sunt aliter praesentes animae quam per immensitatem, alioquin quotiescumque aliquid produceretur in anima, diceretur mitti, siquidem sunt substantialiter praesentes per immensitatem, ubicumque aliquid producitur. Atqui, nisi specialiter sint praesentes substantialiter animae ratione doni gratiae sanctificantis, erunt tantum praesentes per immensitatem, quatenus nempe producerent aliquem effectum in anima. Ergo.

Si objicias, Deum per gratiam esse in justo ut cognitum in cognoscente et amatum in amante, cognitum autem esse in cognoscente et amatum in amante objective tantum, et non substantialiter: resp. per gratiam sanctificantem sic Deum esse in cognoscente et amante, ut cognoscens et amans sit ejus templum, et eo libere fruatur; ad quod non sufficit praesentia objectiva, sed requiritur substantialis.