Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[Primum hominem constitutum fuisse in statu gratiae sanctificantis antequam peccaret, est doctrina fidei definita in concilio Trident., sess. V, can. 1, his verbis: « Si quis non confitetur primum hominem, cum mandatum Dei in paradiso fuisset transgressus, statim sanctitatem et iustitiam in qua constitutus fuerat amisisse...; anathema sit. » Concilium dicit constitutus, et non creatus, ut declinaret controversiam inter theologos agitatam, de qua hic est quaestio. Quidam enim, saltem tempore D. Thomae¹, agnoscebant quidem primum hominem donatum fuisse gratia sanctificante antequam peccaret, eam tamen non accepisse in sua creatione contendebant. Sed cum communi nunc et longe probabiliori sententia

Dico: Primus homo creatus fuit in gratia sanctificante².

Prob. 1° ex S. Scriptura. Eccles., VII, 30: Fecit Deus hominem rectum. Atqui, secundum phrasim S. Scripturae, recti dicuntur iusti; unde Cantic., I, 3: Recti diligunt te; Psal., VII, 11: Salvos facit rectos corde; Psal., XXXII, 1: Exultate iusti in Domino, rectos decet collaudatio. Ergo.

Prob. 2° ex SS. Patribus. Hieron., lib. I adv. Iovinian., c. 16, dicit: « Cum boni creati simus et recti a Deo, ipsi vitio nostro sumus ad peiora delapsi. » Hilarius, apud Aug., lib. II contra Iulian., c. 8, n. 27: « In Adae offensa generositatem primae et beatae illius creationis amisimus. » Ipse Aug., lib. de Corrept. et Gratia, c. 11, n. 31: « Nec ipsum ergo [Adamum] Deus esse voluit sine sua gratia, quam reliquit in eius libero arbitrio. » Et in Enchirid., c. 106, n. 28, loquens de Adamo ante peccatum, iustitiam ei attribuit: « Etsi peccatum in solo libero arbitrio erat constitutum, non tamen iustitiae retinendae sufficiebat liberum arbitrium, nisi participatione immutabilis boni divinum adiutorium praeberetur. » Damascenus, lib. II de Fide orthod., c. 12: « Creavit Deus hominem innocentem, rectum, probum, omni virtutum genere ornatum, angelum alterum, adoratorem mixtum, spiritum simul et carnem, spiritum ob gratiam. »

Prob. 3° rationibus. 1° Eadem est hic ratio de homine ac de angelo; aequaliter enim uterque ordinatur ad gratiam³. Atqui angeli fuerunt creati in gratia, ut definit S. Aug., lib. XII de Civit., c. 9, n. 2, dicens de angelis: « Eos cum bona voluntate, id est cum amore casto, quo illi adhaererent, creavit, simul eis et condens naturam et largiens gratiam. » Ergo et homo creatus fuit in gratia.

2° Beatitudo in qua Deus creavit hominem in hoc sita erat, quod ratio subdebatur Deo, rationi inferiores vires et corpus; prima autem subiectio erat causa secundae et tertiae⁴. Atqui secunda et tertia non erant naturales, alioquin mansissent post peccatum⁵. Ergo nec prima: sicque erat per donum supernaturale gratiae.

3°⁶ — Repugnat dicere Deum condidisse hominem ad finem supernaturalem, et non ei statim contulisse omnia quae necessaria erant ad hunc finem prosequendum; quia, quamdiu durasset hic status, homo simul debuisset ad talem finem tendere et non potuisset ad illum pertingere: quod implicat, ut quid contradictorium et sapientiae ac iustitiae Dei oppositum. Atqui sine gratia sanctificante homo ad finem suum supernaturalem non poterat tendere. Ergo statim ac hominem creavit, Deus eum gratia sanctificante donavit.

Dices: Apostolus, Ⅰ Cor., XV, 45, opponens Adamum Christo, dicit: Factus est primus Adam in animam viventem, novissimus autem in Spiritum vivificantem. Atqui vivificatio Spiritus est per gratiam sanctificantem. Ergo.

Resp. Nego conseq. Apostolus ibi comparat Adamum cum Christo, non quantum ad animam, sed quantum ad corpus, in eius resurrectione, ita ut sensus sit quod Adam in sua creatione acceperit corpus animale indigens alimento, ut caetera animalia, Christus autem in sua resurrectione acceperit corpus spirituale, hoc est non indigens alimentis⁷.

Petes 1° utrum primus homo in iustitia constitutus fuerit more adultorum, mediante actu liberi arbitrii, scilicet consensu in acceptationem gratiae.

Resp. probabilius affirmative. 1° — Quia per collationem gratiae contrahitur spiritualis amicitia inter Deum et hominem. Amicitia autem importat mutuam animorum consensionem. Ergo, dum confertur gratia habenti usum rationis, convenit ut ipsi illius collationi per aliquem suum actum consentiat. — Subsumo. Atqui Adam creatus

fuit cum perfecto usu rationis. Ergo. 2° Quia modus recipiendi gratiam, libere eius infusioni consentiendo, nobilior est quam ille modus quo infantes eam recipiunt. Nihil autem vetat hunc nobiliorem modum primo parenti attribuere, quia communis est omnibus adultis, secundum hoc Apostoli, Ⅰ Cor., XV, 10: Gratia Dei mecum, et hoc postulat excellentia doni divini, ut acceptetur ab eo qui libero arbitrio gaudet, sicut et convenit nobilitati naturae humanae ut libere cum Deo amicitiam ineat.

Obiici non potest quod, si homo vere creatus fuerit in gratia sanctificante, non potuit eius infusioni vere consentire, quia prius est esse quam agere. Licet enim consensus liberi arbitrii fuerit simul tempore cum infusione gratiae, potest tamen dici dispositio ad illam, quatenus natura praecederet gratiam in genere causae materialis, comitaretur autem eam, per modum concursus, in genere causae efficientis. Et hoc ipsum docet Angelicus hic q. 95, a. 1, ad 5. Sibi obiicit: « Ad hoc quod aliquis accipiat gratiam, requiritur consensus ex parte recipientis... Sed consensus in gratiam non potest nisi prius existentis. Ergo homo non accepit gratiam in primo instanti suae creationis. » Respondet: « Cum motus voluntatis non sit continuus, nihil prohibet etiam in primo instanti suae creationis primum hominem gratiae consensisse. »

Petes 2° utrum Adam in statu innocentiae habuerit omnes virtutes.

Resp. Adam in statu innocentiae aliqualiter habuit omnes virtutes⁸; quia, ut dictum est, talis erat rectitudo primi status, quod ratio erat Deo subiecta, inferiores autem vires rationi. Atqui virtutes nihil aliud sunt quam perfectiones quaedam quibus ratio ordinatur in Deum, et inferiores vires disponuntur secundum regulam rationis. Ergo.

Confirmatur. Primus homo, ut diximus, fuit creatus in gratia sanctificante. Atqui gratia sanctificans est radix

omnium virtutum, quae ab ipsa, tamquam proprietates ab essentia, fluunt. Ergo.

Dixi aliqualiter, quia non omnes virtutes eodem modo et aeque perfecte fuerunt in primo homine; quaedam enim fuerunt quoad habitum et actum, quaedam quoad habitum tantum. Virtutes quae nullam involvunt imperfectionem, ut charitas et iustitia, fuerunt quoad habitum et actum. Quae important imperfectionem, sed non repugnantem perfectioni primi status, ut fides, quae est de non visis, et spes, quae est de non habitis, pariter fuerunt quoad habitum et actum. Quae vero important imperfectionem repugnantem perfectioni primi status, ut poenitentia et misericordia, fuerunt quoad habitum tantum, et non quoad actum. Perfectioni enim primi status repugnabat peccatum, de quo est poenitentia, et miseria aliena, de qua est misericordia. Erat tamen sic dispositus Adam, ut, si peccaret, doleret, et si miseriam in alio videret, eam pro posse repelleret; sicque poenitentia et misericordia in eo erant quoad habitum.

Hic inquiri potest, quid sit status naturae purae; quid integritas naturae; quid status iustitiae originalis; an integritas et iustitia originalis sic debitae fuerint humanae naturae, ut status naturae purae esset impossibilis; an tam Adamo quam angelis, praeter gratiam habitualem, necessaria fuerit gratia actualis per se efficax ad perseverandum. Hae quaestiones melius et commodius resolventur in dissertatione praeambula tractatus de Gratia.]