Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Occasione eorum quae in articulo praecedenti diximus de voluntate Dei antecedente et consequente, tres hic occurrunt gravissimae difficultates, quae sunt inter se connexae : prima, utrum Deus velit omnes homines salvos fieri; secunda, utrum vi istius voluntatis Christus sit mortuus pro omnibus; tertia, utrum vi eiusdem voluntatis Deus offerat aut conferat omnibus media sufficientia ad salutem : quas tribus articulis resolvere conabimur, primam in hoc praesenti articulo.

[Semi-Pelagiani circa voluntatem Dei de salute omnium in hoc errarunt, quod posuerint in Deo voluntatem generalem et aequalem salvandi omnes homines, si vellent, quod velle ab ipsorum voluntate expectabat, ita ut non vellet specialius salutem praedestinatorum quam reproborum : consequenter quod Christus aequali etiam voluntate mortuus sit pro omnibus; item, quod omnibus aequalia auxilia conferantur, nempe indifferentia et subdita eorum libero arbitrio. Ita referunt Prosper, tum in Epist. ad S. Augustinum, tum in carmine de Ingratis, et Fulgentius, lib. de Incarnat. et Gratia, c. 26.

Calvinus, lib. III Instit., c. 24, n. 16 et alibi, ex opposito negat in Deo voluntatem salvandi reprobos. Illi praeiverant pauci qui dicti sunt Praedestinatiani. Illum videtur secutus Iansenius, qui lib. III de Gratia Christi, c. 20, agnoscit dumtaxat in Deo voluntatem antecedentem salvandi omnes ante peccatum originale, non eo supposito.]

Dico 1° : Deus, etiam post Adae lapsum, vult voluntate antecedente, non otiosa, sed activa, omnes omnino homines salvos fieri. Est contra Calvinum et Iansenium.

Prob. 1° ex illo celebri testimonio Apostoli, I Tim., II, 1-6 : Obsecro igitur primum omnium, fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro omnibus hominibus, pro regibus et omnibus qui in sublimitate sunt... Hoc enim bonum est et acceptum coram Salvatore nostro Deo, qui omnes homines vult salvos fieri et ad agnitionem veritatis venire. Unus enim Deus, unus et mediator Dei et hominum homo Christus Iesus, qui dedit redemptionem semetipsum pro omnibus. Atqui Apostolus loquitur de hominibus post Adae lapsum, iisque omnibus distributive sumptis. Ergo.

Prob. min. 1° Iuxta Apostolum, Deus vult eos omnes salvos fieri, pro quibus vult fieri obsecrationes et orationes, ut patet ex textu. Atqui vult fieri obsecrationes et orationes pro omnibus et singulis hominibus, et hi erant in statu naturae lapsae, imo erant principes et imperatores, non solum peccato originali, sed gravissimis sceleribus implicati, ut Nero, quo imperante martyrium subiit Paulus; unde Ecclesia, die Parasceves, orat pro omnibus, nullo excepto. Ergo. 2° Apostolus dicit Christum esse Mediatorem, et se dedisse redemptionem pro iis quos Deus vult salvos fieri. Atqui mediatio et redemptio Christi supponit Adae peccatum, et dogma fidei est Christum esse Redemptorem omnium et singulorum hominum, ut probabimus articulo sequenti. Ergo. Tandem Apostolus non dixit voluit, sed vult omnes, quod denotat voluntatem praesentem de omnibus hominibus actu existentibus.

Prob. 2° ex Aug., cui maxime confidit Iansenius. S. Doctor, lib. de Spiritu et littera, cap. 33, dicit : « Vult autem Deus omnes salvos fieri et in agnitionem veritatis venire, non sic tamen ut eis adimat liberum arbitrium, quo vel bene vel male utentes iustissime iudicentur. » Id adhuc magis constabit ex dicendis in duobus seq. art. Item, S. Prosper, fidelissimus Augustini discipulus, respondens ad secundam obiectionem Vincentianam, idem probat, sicut nos, ex testimonio laudato Apostoli.

Prob. 3°. Sententia Iansenii exinanit spem christianam, cuius fundamentum est voluntas Dei pro omnium salute. Qualem enim spem suae salutis habere potest, qui non certo credit Deum velle ipsum salvari? Item est contra communem sensum scholarum et fidelium.

Hanc autem voluntatem antecedentem salvandi omnes homines non esse metaphoricam et meram voluntatem signi, sed voluntatem beneplaciti sinceram proprie et formaliter existentem, constat ex articulo praecedenti.

Dico 2° : Voluntas Dei antecedens est conditionata, non hoc sensu quod Deus velit omnes salvos facere, si ipsi velint volitione quam expectet ab eorum libera voluntate, ut vult Tournelius cum Molinianis : hoc est, voluntas antecedens salvandi omnes non est ita efficax ex parte Dei, ut per solum hominem stet, gratiae consentiendo, reddere illam ex omni parte efficacem ad salutem de facto consequendam; — sed dicitur conditionata hoc sensu, quod velit omnes salvos fieri, si non obstent altiores fines, v. g., bonum generale universi, ordo providentiae, mutabilitas arbitrii, splendor misericordiae, decor iustitiae : « Si enim omnis homo liberaretur, utique lateret quid peccato per iustitiam debeatur, » inquit S. Aug., Epist. 194¹, ad Sixtum, n. 5.

Hanc conclusionem his verbis exprimit S. Thomas : « Voluntas antecedens potest dici conditionata, nec tamen est imperfectio ex parte voluntatis divinae, sed ex parte voliti, quod non accipitur cum omnibus circumstantiis quae exiguntur ad rectum ordinem ad salutem². » Quasi diceret : Voluntas Dei antecedens de salute omnium est conditionata, quia vult illam, si non obstent variae circumstantiae, ad quas attendere debet provisor universalis ad rectum et convenientem ordinem ad salutem.

Prob. 1° ex Aug., lib. IV Contra Iulianum, c. 8, et Enchirid., c. 97, ubi docet multos salvos non fieri, non quia ipsi nolint, sed quia Deus non vult : quod absque ulla controversia manifestatur in parvulis. Id uberius explicat de Dono perseverantiae, c. 12.

Prob. 2° ratione. Deus ipse est qui operatur velle seu consensum hominis, iuxta illud Apostoli ad Philip., II, 13 : Operatur in nobis et velle et perficere, pro bona voluntate; et illud Augustini, de Dono persev., c. 13 : « Nos ergo volumus, sed Deus in nobis operatur et velle..., pro bona voluntate. » Ergo implicat eum velle nostram salutem sub conditione volitionis quam expectet a nobis, seu per nos stare reddere eius voluntatem efficacem.

(Prob. 3°. Haec sententia non videtur satis recedere ab errore Pelagianorum et Semi-Pelagianorum, qui pariter dicebant, Deum velle omnes homines salvos fieri, « si tamen ipsi vocanti Deo consentire voluerint, » sicque per voluntatem creatam posse frustrari et impediri divinam voluntatem, ut testatur Aug. in Enchirid., cap. 103. Id autem palam asserunt Molinistae, Deum nempe ita velle omnes homines salvos fieri, si velint, quod per voluntatem creatam possit frustrari et impediri haec voluntas Dei, quantum in ipso est efficax; sicque quotidie accidere in reprobis, qui ideo non salvantur, quia nolunt, non obstante voluntate Dei, quantum in ipso est efficaci, illos salvandi.)

Obiicies contra primam conclusionem, cum Iansenio : Praecipuum conclusionis nostrae fundamentum sunt verba Apostoli I Tim., II, 4 : Deus vult omnes homines salvos fieri. Atqui haec verba, iuxta Aug., non debent intelligi de omnibus et singulis hominibus. Ergo. — Prob. min. Quoties S. Doctor haec Apostoli verba versat, illa interpretatur in sensu accommodo, vel de omnibus qui salvantur; vel de generibus singulorum, non de singulis generum; vel in sensu causali, quatenus facit iustos velle omnium salutem. Ergo.

Resp. Data maiori, nego min. Interpretationes enim Augustini non pugnant cum nostra, quae est Damasceni et S. Thomae, nec eam excludunt; quia procedunt in diverso sensu. Interpretationes Augustini procedunt de voluntate consequente, et nostra procedit de voluntate antecedente.

Quicumque autem interpretatur verba Apostoli de voluntate consequente, debet cum Augustino ea intelligere in sensu accommodo; qui autem interpretantur cum Damasceno et S. Thoma, de voluntate antecedente, debent ea intelligere in sensu distributivo. Interpretatur autem Aug. verba Apostoli de voluntate consequente, non ex propria sententia, alibi enim intelligit de voluntate antecedente, ut patet ex probationibus conclusionis, sed in hypothesi Semi-Pelagianorum, qui intelligebant illa de voluntate consequente.

Contra secundam conclusionem Honoratus Tournely hic, § Quarta probatio, texit longam seriem Patrum qui dicunt, Deum velle salvare omnes homines, si ipsi velint. Sed quid inde? Id et nos aperto ore profitemur, id omnes Catholici agnoscunt, nec ullus unquam somniavit Deum velle salvos facere nolentes et invitos. Vult ergo indubie Deus omnes salvos fieri si velint, at non volitione quam ab ipsis expectet et emendicet, ut dicunt Molinistae, quasi voluntas divina pendeat ab humana ut sit efficax, et per solos homines stet ut impleatur; sed vult omnes salvos fieri si velint, volitione quam in eis operatur, vi potentissima suae gratiae : « Non quia velle non debemus, inquit Aug. Epist. 217³, n. 12, sed quia in nobis velle operatur. » Et lib. I ad Bonifac., c. 19 : « Deus novit intus in ipsis hominum cordibus operari, non ut homines (quod fieri non potest) nolentes credant, sed ut volentes ex nolentibus fiant. »