Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Quaestio procedit de creaturis ut sic, abstrahendo a statu existentiae praeteritae, praesentis, aut futurae; de futuris autem sunt graviores difficultates de quibus specialiter dicimus infra. Caeterum praesentis difficultatis resolutio proludit positioni vel eversioni scientiae mediae; si enim Deus non cognoscat alia a se nisi in se ut in causa, corruit scientia media; et contra, si Deus cognoscat alia a se immediate in ipsis, datur locus scientiae mediae.

Dico: Deus alia a se cognoscit, non immediate in ipsis, sed mediate in se ipso ut in causa praecognita.

Prob. 1° ex Patribus. S. Dionysius, aut quisquis antiquus auctor libri De divinis nominibus, cap. 7, dicit: « Neque enim ea quae sunt ex iis quae sunt discens novit divina mens, sed ex se et in se, per causam, rerum omnium cognitionem, scientiam, essentiamque anticipatam et ante comprehensam habet: non quod per speciem singula consideret, sed quod uno causae complexu omnia sciat et contineat.... Igitur Deus res cognoscens, non scientia rerum, sed scientia sui ipsius ipsas novit. » S. Aug., lib. LXXXIII Quaest., q. 46, ait sacrilegium esse, asserere quod Deus exeat extra se ad aliquid cognoscendum. Quae verba S. Thomas expendens hic, ait, sic intelligenda esse, non quasi Deus nihil quod sit extra se intueatur, sed quia id quod est extra ipsum non intuetur nisi in se ipso¹. Et eumdem articulum sic concludit: « Sic igitur dicendum quod Deus se ipsum videt per essentiam suam; alia autem a se videt, non in ipsis, sed in seipso, in quantum essentia sua continet similitudinem aliorum ab ipso. » Intellige similitudinem, non secundum convenientiam in natura, sed secundum repraesentationem effectuum in causa²; similitudo enim effectus in sua causa praeexistit, cum omne agens agat sibi simile.

Probatur 2° ratione. Cognoscere rem immediate in se ipsa, est illam cognoscere per propriam eius speciem, quae illam immediate repraesentet³; cognoscere vero rem mediate in altero, est illam cognoscere per speciem alterius, id est per speciem quae repraesentet alterum in quo res illa continetur, ut, v. g., cognoscere numerum ternarium in senario, vel effectum in causa; res enim eo modo et ordine cognoscuntur quo per speciem repraesentantur. Atqui Deus non cognoscit alia a se per species illis proprias, sed per speciem sibi propriam illum immediate repraesentantem, et alia a se mediate, quatenus sunt in illo ut in causa. Ergo. — Probatur min. Non est in Deo alia species quam ipsa eius essentia, ut constat ex ante dictis. Atqui essentia Dei, ut species, non repraesentat immediate creaturas, sed se ipsum, et in se creaturas, ut effectus in causa contentos. Ergo. — Probatur min. 1° Essentia Dei est in esse intelligibili per se primo Deus. Patet ex terminis. Atqui, si immediate repraesentaret creaturas, foret in esse intelligibili ex aequo Deus et creatura. Ergo. 2° Repraesentatio immediata per speciem fit ratione similitudinis in natura, vel identitatis cum obiecto repraesentato. Atqui essentia Dei neque similis est in natura, neque eadem cum creaturis. Ergo. 3° Deus in ratione obiecti adaequat suam essentiam in ratione speciei; non enim est minus infinitus in ratione obiecti quam in ratione speciei. Ergo, ut species, nihil aliud potest immediate repraesentare quam Deum ipsum, caetera non nisi quatenus in Deo continentur. — Patet consequentia; quia alias excederet in repraesentando obiectum suum adaequatum, quod implicat in terminis.

Prob. 3° alia ratione. Si Deus attingeret creaturas immediate in ipsis, independenter ab essentia prius visa, creaturae essent simul cum essentia divina obiectum formale et specificativum intellectus divini; quod admitti non potest, cum specificari ab aliquo sit ab ipso accipere speciem et perfectionem. Ergo. — Prob. sequela. Illud est obiectum formale specificativum, quod per se primo, ratione sui, et non ratione alterius, attingitur. Ergo.