Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Dico 1°. Deus, ut est in se, videri non potest oculo corporeo, etiamsi glorificato¹. Est contra Magistrum Bonae Spei et eius discipulos Patres Carmelitas Calceatos.

Probatur 1° ex Patribus. Origenes, contra Celsum, dicit: « Falso igitur nobis imponit Celsus, dicens nos sperare oculis corporeis Deum esse visuros. » Et addit quod sola mens Deum videat. S. Cyrillus Hierosol., Cathec. 9: « Carnis quidem oculis cerni Deus non potest; nam incorporeum sub corporeos oculos cadere nequit. » S. Athanas., apud S. Aug., Epist. 147², dicit Deum, « secundum deitatis suae proprietatem, omnino Deum esse invisibilem..., nisi in quantum mente ac spiritu nosci potest. » S. Ambros., apud eumdem, ibid., c. 6, n. 18, ut infra citabitur. S. Hieron., apud eumdem, ibid., c. 23, n. 53, idem asserit, et probat « quia res incorporalis corporalibus oculis non videtur. »

Quantum ad S. Augustinum, de quo potissimum est difficultas, eum constanter tenuisse nostram sententiam, multis evincitur. Epist. 92³, ad Italicam dicit, n. 3: « Hoc [nempe Deum] oculus videre corporis, neque nunc potest, neque tunc poterit; » quod multis argumentis probat, et oppositam opinionem insipientiam et dementiam vocat Epist. 147, seu lib. de videndo Deo, postquam eamdem sententiam confirmavit in priori, et in hac epistola ex Scripturis, ex SS. Ambros., Hieronymo, Athanasio citatis, concludit sic verbis Ambrosii: « Nec in loco Deus videtur, nec corporalibus oculis quaeritur; » et addit: « Hanc autem etiam meam esse sententiam confiteor. » In Psalm. XLI, post initium: « Non quidem videri Deus, nisi animo, potest. » Et alibi pluries. Tandem S. Fulgentius, eius discipulus, cui S. Doctoris mens melius perspecta erat quam sit quibusdam recentioribus, ad Quaest. tertiam Ferrandi, testatur hanc esse sententiam sui magistri, eique subscribit his verbis: « Oculis corporalibus Deus Spiritus non videtur; » et: « Non corporis, sed animae oculis Deus suam visionem promittit. »

Probatur 2° ratione. Deus est spiritus. Atqui est absolute impossibile spiritum videri oculo corporeo. Ergo. — Probatur minor. Impossibile est aliquam potentiam ferri extra latitudinem sui obiecti adaequati et extensivi, alioquin foret adaequatum et extensivum ut supponitur, et non foret, quia ultra illud potentia supernaturaliter se extenderet. Atqui spiritus non continetur intra latitudinem obiecti adaequati et extensivi oculi corporei. Ergo. — Probatur minor. Obiectum adaequatum oculi corporei, sicut et omnis potentiae materialis, est quid corporeum et materiale, nimirum oculi color, auris sonus, odoratus odor, etc.: quod patet tum ex sensu communi hominum, tum ex definitione istarum potentiarum; visus enim communiter definitur, potentia perceptiva coloris lucidi; auditus, potentia perceptiva soni, et sic de caeteris. Ergo.

Confirmatur. Deus magis distat in ratione obiecti ab obiectis sensibilibus, quam unum sensibile ab altero sensibili, v. g., quam color a sono. Atqui absolute fieri non potest quod oculus audiat solum, et auris videat colorem, alioquin iam non forent duo sensus distincti, sed oculus foret auris et auris oculus. Ergo, a fortiori, fieri non potest ut Deus videatur oculo corporeo.

Probatur 3° ab inconvenienti. Si Deus posset supernaturaliter videri oculo corporeo hominis, posset pariter videri supernaturaliter oculo bruti, puta bovis aut canis; potentiae enim sensitivae brutorum sunt eiusdem, imo quandoque maioris perfectionis quam potentiae sensitivae hominis. Atqui absurdum videtur consequens, ut magis infra declarabitur. Ergo.

Respondent discipuli Bonae Spei, cum suo magistro, haec omnia probare oculum corporeum non posse videre Deum visione corporea, at non visione spirituali ipsi unita. Sed contra: 1° Patres laudati in prima probatione dicunt Deum videri non posse nisi sola mente. 2° Visio est actio vitalis: ut actio debet necessario esse ab agente, conceptus enim actionis est formaliter conceptus egressionis; ut vitalis debet esse necessario ab intrinseco se movente, per id enim distinguimus viventia a non viventibus, quod viventia se moveant ab intrinseco, secus mortua. Ergo est impossibile quod oculus corporeus videat visione spirituali sibi unita. 3° Visio spiritualis est intellectio, fieri autem non potest quod oculus corporeus intelligat; quia quod non est intellectivum in actu primo, non potest magis intelligere in actu secundo quam lapis aut lignum. Denique inde sequeretur pariter oculum bruti posse videre Deum visione spirituali sibi unita, et esse beatum.