Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

[ Error fuit Origenis et Priscillianistarum, omnes animas ab initio mundi fuisse creatas cum angelis, et in poenam peccatorum quae commiserunt tunc sine corpore, fuisse detrusas in corpora tamquam in carceres. Unde unio animae cum corpore non esset essentialis, sed mere accidentalis, et homo ipse non deberet considerari ut ens specifice ab aliis distinctum, sed ut compositum quodammodo artificiale et temporarium; aut natura humana in anima sola consisteret¹.

Alius error in sensu opposito prodiit. Ioannes Marcus Pragensis, post Platonem, Asclepiadem et Protagoram, animationem protrahebat usque ad nativitatem infantis, anima matris interdum animam embryonis supplente: unde concludebat, nunquam committi posse verum homicidium per abortum. Quae doctrina ab Innocentio XI fuit damnata. Scholastici, inter quos Magister Sententiarum et ipse S. Thomas², eius commentator, amplexi sunt opinionem Aristotelis, qui docet animationem foetus non posse fieri ante perfectam organisationem corporis, et eam determinat, secundum sexum, ad quadragesimam diem post conceptionem in maribus, et ad octogesimam in feminis. Supponebant foetum antea vivere primo anima vegetativa, secundo anima sensitiva, quae, priori substituta, ipsa evanescebat adveniente anima intellectiva, et deinceps haec posterior, ut forma superior, vices duarum priorum propria virtute implebat. Quamvis haec doctrina communiter vigeret in scholis, Thomas Fienus, qui anno 1593 medicinae cathedram in universitate Lovaniensi adeptus est, audacter asseruit tertia die post conceptionem fieri perfectam animationem, quam aliqui vigesimae quintae et etiam septimae iam assignaverant. Haec sententia, etsi veritati propior, eodem iure quo aliae est profliganda. Igitur.

Dico: Anima rationalis creatur cum corpus humanum primo constituitur, id est in ipsa conceptione.

Prob. 1° ex S. Scriptura. Dicitur Iob, III, 3: Pereat dies in qua natus sum, et nox in qua dictum est: Conceptus est homo. Atqui haec vox homo non designat embryonem informem aut forma inferiori et fugitiva tantum delineatum, sed foetum iam naturam humanam essentialiter possidentem virtute formae substantialis quae hominem

proprie et actu constituit, id est anima rationalis. Ergo.-- Item, Psal. L, 6 et 7: Tibi soli peccavi... Ecce enim in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis concepit me mater mea. Patet ex hoc hominem in ipsa conceptione sua originali peccato inquinari. Atqui subiectum immediatum huius peccati non est ens nondum specificatum per formam propriam et pertinens vel ad genus plantae per animam vegetativam, vel ad genus brutorum per animam sensitivam, sed verus homo saltem essentialiter formatus et constitutus per animam rationalem, in qua residet proprie peccatum, sicut et gratia. Ergo.

Prob. 2° ex doctrina Ecclesiae. 1° Concilium Viennense, supra art. iii fuse relatum, definivit quod « quisquis asserere praesumpserit quod anima rationalis seu intellectiva non sit forma corporis humani per se et essentialiter, tanquam haereticus sit censendus. » Similiter concilium Lateranense quintum, hanc definitionem innovans, pronuntiat animam rationalem « vere, per se et essentialiter humani corporis formam existere. » Atqui, nisi ens quod per generationem humanam producitur ad diversa genera successive pertineat, antequam homo fiat, quod rationabiliter et omnino salva fide sustineri non potest, in prima sua constitutione, id est in ipsa conceptione, vera, propria et essentiali sua forma, quae est anima intellectiva, informari debet. Ergo.

In Brevi superius relato ad episcopum Wratislaviensem, Pius IX docet « unum esse in homine vitae principium, animam scilicet rationalem, a qua corpus et motum, et vitam omnem, et sensum accipit. » Atqui, cum corpus sit vivens in prima sui constitutione, seu in ipsa conceptione, si anima rationalis non crearetur et ei infunderetur nisi post aliquod tempus, haec anima non esset unicum principium vitae in homine, nec corpus vitam omnem ab eo principio acciperet. Ergo.

Prob. 3° rationibus theologicis. 1° Doctrinam de forma substantiali hominis mysterio Incarnationis divinae applicans, concilium Viennense definit « unigenitum Dei Filium... partes nostrae naturae simul unitas, ex quibus

ipse, in se verus Deus existens, fieret verus homo, humanum videlicet corpus passibile et animam intellectivam seu rationalem ipsum corpus vere per se et essentialiter informantem, assumpsisse ex tempore in virginali thalamo ad unitatem suae hypostasis et personae. » Ex quo compertum est Verbum Dei assumpsisse, in sua conceptione, corpus vere humanum, id est statim anima rationali informatum. Atqui natura humana non aliter constituta fuit in Christo quam in nobis. Ergo.

2° Alexander VII, in bulla institutionis festi Conceptionis B. M. V. declaravit, Ecclesiam in hac solemnitate recolere, non conceptionem materialem Mariae, quae per se obiectum cultus esse non posset, sed eius conceptionem formalem, seu instans quo eius anima et corpus fuerunt unita. Et Pius IX, in bulla Ineffabilis, definivit « beatissimam Virginem Mariam in primo instanti suae conceptionis fuisse... ab omni originalis culpae labe praeservatam immunem. » Atqui, sicut peccatum originale in anima rationali sedem habet, ita gratia sanctificans, qua beata Virgo in primo instanti suae conceptionis fuit donata, nonnisi in eamdem animam infundi potuit. Ergo.

3° In antiquis sanctionibus canonicis, poena excommunicationis latae sententiae fuerat decreta contra procurantes abortum foetus animati, et ita lex fuerat expressa propter opiniones currentes circa tempus animationis perfectae per adventum animae intellectivae, quas tamen nunquam Ecclesia approbavit. In constitutione Apostolicae Sedis, die 4 octobris 1869 editae, in qua numerus censurarum reducitur, legimus: « Procurantes abortum, effectu secuto. » Quod significat excommunicationem incurri quocumque tempore crimen patretur, etiam paucis diebus post conceptionem. Atqui haec poena infligitur propter homicidium, et verum homicidium non committitur, nisi cum homo iam informatus est per animam intellectivam. Ergo.

4° Rituale romanum praecipit ut, « si mater praegnans mortua fuerit, foetus quamprimum caute extrahatur, ac si vivus fuerit, baptizetur. » Nullum tempus statuitur; unde,

quaecumque sit aetas foetus, hoc observandum est. Ergo supponitur foetum a principio informari anima intellectiva.

Prob. 4° rationibus physiologicis. 1° Per generationem proprie dictam, omne ens generat sibi specifice simile. Atqui, si in ipsa conceptione ens generatum ab homine non sit anima intellectiva informatum, non est specifice simile generanti. Ergo. — Prob. min. Homo generans habet formam unicam substantialem, quae est anima intellectiva, a qua specificatur. Ergo, si ens ab eo generatum non statim informetur anima intellectiva, sed prius et ad tempus anima vegetativa tantum, aut sensitiva, non est specifice simile generanti, sed pertinet primo ad genus plantae, vel bruti. Quod omnino repugnat.

2° Homo non est ens multiplex, etiam successive, sed unum. Ergo in prima sui constitutione, seu in conceptione, habere debet essentiale principium suae unitatis. Hoc ita demonstrat Angelicus, II Contra gent., c. 58: « Ab eodem aliquid habet esse et unitatem; unum enim consequitur ad ens. Cum igitur a forma unaquaeque res habeat esse, a forma etiam habebit unitatem. Si igitur in homine ponantur plures animae sicut diversae formae [successivae], homo non erit unum ens, sed plura; nec ad unitatem hominis ordo formarum sufficiet, quia esse unum secundum ordinem, non est esse unum simpliciter, cum unitas ordinis sit minima unitatum. »

3° Si anima intellectiva foetui iam concepto nonnisi post aliquod tempus adveniat, cum hic foetus iam informari debuerit aliqua forma vel vegetativa, vel sensitiva, quae illum tali vel tali generi adscripserit, sequitur quod anima intellectiva accidentaliter tantum ei uniatur, et ideo non sit forma substantialis huius corporis. Ergo. Audiamus iterum Doctorem nostrum sic ratiocinantem, ibid.: « Ad hoc redibit praedictum inconveniens, ut scilicet ex anima intellectiva et corpore non fiat unum simpliciter, sed secundum accidens tantum. Omne enim quod alicui advenit post esse completum, advenit ei accidentaliter, cum sit extra essentiam eius. Quaelibet etiam forma substantialis facit ens completum in genere substantiae; facit enim ens actu, et hoc aliquid³. Quidquid igitur post primam formam substantialem advenit rei, accidentaliter adveniet. Cum igitur anima nutritiva sit forma substantialis (vivum enim substantialiter de homine praedicatur et de animali), sequetur quod anima sensitiva adveniat accidentaliter, et similiter intellectiva; et sic neque animal neque homo simpliciter significabit unum, neque aliquod genus, neque species in praedicamento substantiae. »]