Summa summae S. Thomae sive compendium theologiae

Beatitudinis essentialis proprietates sunt praesertim amor, impeccabilitas et perpetuitas seu inamissibilitas.

Petes 1° utrum videntes Deum illum ament necessario, necessitate quoad exercitium.

Resp. Visionem beatificam sequitur felix amandi necessitas, etiam quoad exercitium. Est communior contra Scotistas.

Prob. Tunc est necessitas exercitii, quando non remanet in voluntate facultas suspendendi actum. Atqui in conspectu Dei clare visi non remanet in beatis facultas suspendendi amorem erga illum. Ergo. — Probatur min. Tunc non remanet in voluntate facultas suspendendi actum, dum non remanet indifferentia iudicii circa illum actum; voluntas enim est potentia caeca sequens ductum intellectus, in cuius indifferentia radicatur eius libertas. Atqui in conspectu Dei clare visi non manet indifferentia iudicii circa ipsum et eius amorem exercendum. Ergo. — Prob. min. Per claram Dei visionem intellectus proponit Deum voluntati ut summum bonum summe amabile, eius amorem ut tanti ac infiniti boni complexum et fruitionem: nec aliter repraesentare potest, quia est immunis ab errore, ita ut neque in obiecto, neque in eius amore possit apparere vel umbra mali, aut taedii, aut defatigationis, vel alicuius ex ulla parte disconvenientis, aut impeditivi maioris boni. Ergo in conspectu Dei clare visi non remanet indifferentia iudicii circa ipsum et eius amorem.

Petes 2° utrum beati sint impeccabiles ab intrinseco.

Certum est beatos neque peccare neque amplius peccaturos. Sed quaestio est utrum etiam careant facultate peccandi, et unde proveniat ista impeccabilitas. Scotus, cum suis, dicit eam provenire ab extrinseco, scilicet ex voluntate et auxilio Dei protegentis et conservantis beatos a peccato. S. Thomas, cum suis et communius, dicit eam provenire ab intrinseco beatitudinis, scilicet ex visione et amore. Cum quibus

Resp. Beati sunt absolute impeccabiles ab intrinseco, nimirum et ex visione Dei et ex eius amore¹.

Prob. prima pars. 1° Non potest esse peccatum in voluntate, nisi sit in intellectu dictamen defectuosum vel ex errore, vel ex ignorantia, vel ex inconsideratione, quo proponat voluntati aliquid volendum hic et nunc quod revera non est volendum, utpote contrarium aut deficiens a recto et vero fine. Atqui intellectus clare videns Deum non potest habere hoc dictamen defectuosum. Ergo. — Prob. minor. Intellectus videns Deum clare, videt summum et omne bonum hic et nunc amandum necessario. Atqui, posita tali visione, non potest intellectus apprehendere et proponere voluntati aliquod bonum amabile contra aut extra Deum, seu sine subordinatione et cum deficientia ab illo: alias iam ipsum Deum non apprehenderet ut summum et omne bonum, cum apprehenderet aliquod bonum amabile extra ipsum; nec etiam apprehenderet ut necessario amandum, sed cum indifferentia ut ametur aut deferatur per amorem incompossibilem boni extranei et deficientis ab ipso. Ergo.

Prob. secunda pars responsionis. Per amorem beatificum, homo convertitur actu continuo ad Deum tanquam ad ultimum finem, et illi inseparabiliter unitur atque adhaeret; per peccatum vero, actu avertitur a Deo ut ultimo fine, vel saltem deflectit, si peccatum sit veniale. Atqui aversio seu defectio actualis a Deo stare non potest simul cum conversione et adhaerentia actuali ad illum. Ergo.

Ex his rationibus habes, non solum peccatum commissionis, sed etiam omissionis, esse incompossibile cum beatitudine, quia ad hoc non minus quam ad illud requiritur dictamen defectuosum, et utrumque est contra aut praeter Deum.

Petes 3° utrum beatitudo semel adepta sit ab intrinseco perpetua et inamissibilis.

Certa fides est, contra errorem Origenis, beatitudinem esse sine fine duraturam in perpetuas aeternitates. Sic passim testantur Scripturae. Sap., V, 16: Iusti autem in perpetuum vivent. Ioann., X, 28: Ego vitam aeternam do eis. Matth., XXV, 46: Ibunt hi in supplicium aeternum, iusti autem in vitam aeternam. Et alibi pluries. Idque definitum est in concil. Lateran., sub Innocentio III, cap. Firmiter de SS. Trinit., omnesque fideles profitentur in Symbolo « credere vitam aeternam. »

Sed quaestio est, ut in praecedentibus, an haec perpetuitas conveniat beatitudini ab intrinseco et ex natura sua, ut volunt S. Thomas et Thomistae; an solum ab intrinseco Dei concursu illam conservante, ut volunt Scotus et Scotistae.

Resp. Beatitudo sanctorum est ab intrinseco perpetua et inamissibilis. Est communior cum Authore².

Prob. 1°. Beatitudo est ex se perfecte satiativa et quietativa desiderii hominis. Atqui homo naturaliter desiderat retinere bonum quod habet, et habere facultatem illud retinendi. Ergo.

Prob. 2°. Visio beata nullam ex se habet causam per quam possit amittere esse. Ergo ex se petit inamissibilitatem. — Prob. ant. Visio beata ex triplici tantum causa cessare potest: 1° ex parte subiecti videntis Deum, quia non vult amplius videre; 2° ex parte Dei subtrahentis illam visionem; 3° ex parte alicuius causae creatae corrumpentis illam per introductionem formae contrariae. Atqui non potest cessare: 1° ex parte subiecti videntis; quia, cum illa visio coniungat actu animam fonti totius boni, voluntas non potest invenire in ea aliquam insufficientiam vel aliquod incommodum, vel aliquam rationem mali, quo moveatur ad cessandum ab illa; 2° neque ex parte Dei; quia, licet Deus possit absolute eam annihilare, quia tamen subtractio beatitudinis semel datae iudicialiter tamquam merces et praemium, est maxima poena et maximum damnum, Deus, secundum exigentiam rerum et potentiam ordinariam, non infligit aliquam poenam, praesertim summam, nisi propter aliquam culpam, quam, ut probavimus supra, beatus non potest committere; 3° neque tandem ex parte agentis creati; quia, cum per istam visionem et coniunctionem quae est immediate ad Deum, mens elevetur supra omnia agentia creata, nullum est quod possit agere in illam. Ergo.

Plura alia circa visionem beatificam require in Tract. de Deo uno.